20240216 Haalbaarheidsonderzoek CA De Bevelanden DEF
Tekst van het document
Haalbaarheidsonderzoek Circulair Ambachtscentrum De Bevelanden
| MODULO ADVIES |
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF IV | 16 February 2024
|1|
ADVIES Opdrachtgever Zeeuwse Reinigingsdienst B.V. T.a.v. de heer P. Marinissen Koegorsstraat 36 4538 PK Terneuzen
Opgesteld door Organisatie
| Modulo Milieustraten B.V. Oostergracht 13-15 Postbus 3244 3760 DE Soest Opgesteld door | M. van Wickeren MSc. W. van Leeuwen MSc. Controle | Ing. D. van Niekerk Telefoon | 035 588 54 54 Website | www.modulo-milieustraten.nl Datum | 16 februari 2024 Status | Definitief IV
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF IV | 16 February 2024
|2|
INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE ............................................................................................................................... 3 BESTUURLIJKE SAMENVATTING.......................................................................................................... 5 1.1 Inleiding .............................................................................................................................. 5 1.2 Aanpak ................................................................................................................................ 5 1.3 Milieustraat compleet plus ................................................................................................. 6 1.4 Haalbaarheid CA De Bevelanden ........................................................................................ 6 1.5 Kringloopsamenwerking ..................................................................................................... 7 1.6 Regionale spreiding De Bevelanden ................................................................................... 7 1.7 Advisering en vervolg.......................................................................................................... 8 1.
INLEIDING.............................................................................................................................. 10 1.1 Aanleiding en achtergrond ............................................................................................... 10 1.2 Aanpak en leeswijzer ........................................................................................................ 12 2.1
CA DE BEVELANDEN .............................................................................................................. 13 Wat is het Circulair Ambachtscentrum De Bevelanden? .................................................. 13
2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6
2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.2.7
2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4
2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3
2.5 2.6 2.6.1 2.6.2 2.6.3 2.6.4 2.6.5
Innamestraat ..................................................................................................................................... 14 Kringloopactiviteiten ........................................................................................................................ 15 Circulaire werkplaats ........................................................................................................................ 16 Educatieruimte ................................................................................................................................. 16 Milieustraat ....................................................................................................................................... 17 Impact Circulair Ambachtscentrum ................................................................................................. 17
Maatschappelijke meeropbrengst CA De Bevelanden ..................................................... 19 Overzicht verschillende vormen van waarde .................................................................................. 19 Meeropbrengst voor de gemeente ................................................................................................. 20 Meeropbrengst voor de werknemer ............................................................................................... 21 Meeropbrengst voor de maatschappij ............................................................................................ 21 Meeropbrengst voor de natuur ....................................................................................................... 22 Circulaire potentie ............................................................................................................................ 23 Samenvatting .................................................................................................................................... 24
Stakeholderverkenning ..................................................................................................... 24 Inleiding ............................................................................................................................................. 24 Kringloopsamenwerking ................................................................................................................... 24 Sociaal domein/participatie ............................................................................................................. 25 Onderwijs .......................................................................................................................................... 26
Ruimtelijke uitwerking CA De Bevelanden ....................................................................... 27 Ontwikkelgebied ............................................................................................................................... 27 Ruimtestaat ....................................................................................................................................... 27 Vlekkenplan ....................................................................................................................................... 28
Investeringskosten CA De Bevelanden ............................................................................. 30 Businesscase CA De Bevelanden ....................................................................................... 30 Huisvestinglasten .............................................................................................................................. 30 Loonkosten ........................................................................................................................................ 31 Vermeden verwerkingskosten grof restafval en bouw- en sloopafval .......................................... 32 Overige lasten en baten ................................................................................................................... 34 Exploitatiebegroting CA De Bevelanden .......................................................................................... 34
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF IV | 16 February 2024
|3|
3.1 3.2
HUISVESTING KANTOOR EN REMISE ZRD ............................................................................. 37 Inleiding ............................................................................................................................ 37 Uitgangspunten ................................................................................................................ 38
3.2.1 3.2.2
3.3
Functioneel programma van eisen, ruimtestaat en vlekkenplan ................................................... 38 Uitgangspunten investeringsraming ................................................................................................ 38
Uitwerking investeringsraming ......................................................................................... 42
3.3.1 3.3.2
4.1 4.2 4.3
Investeringskosten ............................................................................................................................ 42 Jaarlijkse kosten ................................................................................................................................ 43
REGIONALISERING MILIEUSTRATEN ..................................................................................... 44 Inleiding ............................................................................................................................ 44 Ontwikkelingen Borsele, Kapelle en Noord-Beveland ...................................................... 46 Alternatieve voorzieningen............................................................................................... 47
4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4
4.4 4.5 4.6
Brengfaciliteit ‘Basisniveau’ ............................................................................................................. 47 Huis-aan-huis-inzameling (Borsele) ................................................................................................. 47 Kringloopplein ................................................................................................................................... 48 Samenvatting kosten alternatieve voorziening ............................................................................... 48
Open houden milieustraten Borsele, Kapelle en Noord-Beveland................................... 49 Huidige kosten Borsele, Kapelle en Noord-Beveland ....................................................... 50 Conclusie regionalisering .................................................................................................. 51
CONCLUSIE EN ADVIES .......................................................................................................... 53 5.1 Ruimtelijke haalbaarheid Deltaweg .................................................................................. 53 5.2 Maatschappelijke haalbaarheid........................................................................................ 55 5.2.1
5.3 5.4 5.5
Impact voor de regio ........................................................................................................................ 55
Milieueffect....................................................................................................................... 56 Kosten ............................................................................................................................... 57 Advies................................................................................................................................ 58
BRONNENLIJST .................................................................................................................................. 61 BIJLAGE I:
WENSEN- EN EISENLIJST CA DE BEVELANDEN .............................................................. 62
BIJLAGE II:
RAPPORT BUITENADVIES KRINGLOOPSAMENWERKING .......................................... 62
BIJLAGE III:
RUIMTESTAAT CA DE BEVELANDEN.......................................................................... 62
BIJLAGE IV:
VLEKKENPLAN EN SCHETSEN .................................................................................... 62
BIJLAGE V:
INVESTERINGSRAMING CA DE BEVELANDEN ........................................................... 62
BIJLAGE VI:
FUNCTIONEEL PVE HOOFDKANTOOR EN REMISE ZRD ............................................. 62
BIJLAGE VII:
RUIMTESTAAT HOOFDKANTOOR EN REMISE ZRD .................................................... 62
BIJLAGE VIII:
VLEKKENPLAN EN IMPRESSIEBEELDEN CA BEVELANDEN ..................................... 62
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF IV | 16 February 2024
|4|
BESTUURLIJKE SAMENVATTING 1.1 Inleiding In 2020 heeft Royal Haskoning DHV in opdracht van de gemeenschappelijke regeling Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z.) een onderzoek uitgevoerd naar de toekomst van de milieustraten in Zeeland. Een van de adviezen is het uitwerken van de haalbaarheid van een Circulair Ambachtscentrum wanneer zich hier een natuurlijk moment voor aandient. Door ontwikkelingen rondom de huidige milieustraat in Goes, is zo’n natuurlijk moment aanwezig. Deze milieustraat dient te worden verplaatst en kan zo mogelijk worden ontwikkeld tot een zogenaamde milieustraat ‘Compleet Plus’. Dit wil zeggen een complete milieustraat, aangevuld met de inrichting van een Circulair Ambachtscentrum. De Zeeuwse Reinigingsdienst B.V. (ZRD) heeft voornoemde ontwikkeling aangegrepen door in te schrijven op de prijsvraag Circulaire Ambachtscentra van Rijkswaterstaat en heeft deze in 2021 gewonnen. Met deze prijsvraag wordt de haalbaarheid van het Circulair Ambachtscentrum op de Bevelanden onderzocht, met als expliciet doel dat deze uitwerking ook als blauwdruk kan dienen in het traject tot herontwikkeling van alle Zeeuwse milieustraten. Hierbij is eveneens een milieustraat Compleet Plus beoogd voor regio Walcheren en Zeeuws-Vlaanderen.
Aan Modulo Milieustraten en Buiten Organisatieadvies is gevraagd om het haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar het Circulair Ambachtscentrum (CA) De Bevelanden in Goes. Daarnaast heeft het Algemeen Bestuur van O.L.A.Z. ingestemd met het uitvoeren van nader onderzoek naar de invulling van de huidige milieustraten in Borsele, Kapelle en Noord-Beveland, alsook ‘flankerende maatregelen’ in geval van centralisering van de milieustraten in De Bevelanden. Naast dit onderzoek heeft de ZRD aanvullend opdracht gegeven de haalbaarheid van een CA in Goes te combineren met onderzoek tot het vestigen van en kantoor en remise van de ZRD. Reden hiervoor is dat de huurovereenkomst met Indaver voor de remise, kantoor en overslaghal aan Houtkade in Goes afloopt en het kantoor van de ZRD in Terneuzen niet langer voldoet. Daarnaast overweegt gemeente Goes (delen van) het gemeentelijk aannemingsbedrijf te verplaatsen, waardoor mogelijk synergiewinst te behalen valt in geval van gezamenlijke huisvesting van deze verschillende activiteiten.
1.2 Aanpak Gezien de regionale impact is de betrokkenheid van diverse gemeenten en organisaties essentieel voor dit onderzoek. Het haalbaarheidsonderzoek voor het Circulair Ambachtscentrum (CA) De Bevelanden is daarom tot stand gekomen in samenwerking met verschillende stakeholders, waaronder medewerkers van de Bevelandse gemeenten en de ZRD. Verschillende overlegvormen hebben plaatsgevonden om informatie, vragen en advies op te halen.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|5|
1.3 Milieustraat compleet plus Het ambitieniveau dat als uitgangspunt is genomen voor de uitwerking van het CA De Bevelanden is het realiseren van een complete, toekomstbestendige milieustraat waarin minimaal alle afvalstromen volgens het Activiteitenbesluit worden ingenomen, aangevuld met een volledig Circulair Ambachtscentrum, bestaande uit een innamestraat voor herbruikbare goederen, kringloopwinkel, circulaire werkplaats waar o.a. demontage van samengestelde goederen plaatsvindt, educatieruimte en milieustraat. De combinatie van deze functies biedt diverse maatschappelijke voordelen, waaronder meer werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, integratieplekken voor mensen met een buitenlandse afkomst, en educatieplekken voor beroepen met tekorten. Het realiseren van een milieustraat compleet Plus draagt ook bij aan de VANG-doelstellingen met een afvalreductie van circa 6,7 kg per Bevelandse inwoner. Omdat binnen O.L.A.Z. de totale afvalhoeveelheden van de milieustraten worden berekend per Zeeuwse inwoner komt dit neer 2,3 kilo per Zeeuwse inwoner. De maatschappelijke meerwaarde van het CA is waar mogelijk uitgedrukt in een geldbedrag.
1.4 Haalbaarheid CA De Bevelanden Als onderdeel van het onderzoek zijn eerste verkennende gesprekken gevoerd met andere stakeholders die een rol zouden kunnen spelen in het CA De Bevelanden. Daarnaast zijn de wensen en eisen opgehaald voor het CA De Bevelanden. Op basis hiervan is een uitwerking gemaakt van de benodigde ruimte voor de realisatie. Deze ruimtestaat is uitgewerkt naar een vlekkenplan op de beoogde locatie op het te ontwikkelen bedrijvenpark ‘Deltaweg’, waar ook de werf en kantoor van de buitendienst van gemeente Goes zich mogelijk vestigen. Het vlekkenplan vormt de basis voor de ruimtelijke haalbaarheid van het CA De Bevelanden. Investeringen De benodigde investeringen voor de realisatie van het CA De Bevelanden worden geraamd op afgerond € 12,6 miljoen excl. btw. Dit bedrag bestaat uit grondaankoop en de nieuwbouw van de innamestraat, circulaire werkplaats, het gebouwd van de kringloop en de milieustraat. De investeringskosten voor het realiseren van sec een milieustraat ‘compleet’ zijn geraamd op afgerond € 5,9 miljoen excl. btw. Het kantoor en remise van de ZRD in Goes is geraamd op afgerond € 6,6 miljoen excl. btw. Exploitatieresultaat Op basis van de gehanteerde uitgangspunten wordt het exploitatieresultaat van het CA De Bevelanden (excl. kringloopactiviteit) berekend op € 870.000,- (kosten) per jaar, exclusief verwerkingskosten en overhead.
Dit leidt tot € 1,30 - € 2,- extra kosten per Zeeuwse inwoner per jaar. Vertaald naar jaarlijkse kosten zorgt de realisatie van het kantoor en remise van de ZRD tot een kostenstijging van tussen de € 0,30 en € 1,- per Zeeuwse inwoner per jaar. Deze stijging is afhankelijk van de verdeling van de kosten over de gemeenten.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|6|
Mogelijke synergiewinst Synergievoordelen kunnen worden benut door de combinatie van het CA, de remise en hoofdkantoor van de ZRD en de werf en het kantoor van de buitendienst Goes. Het totale synergievoordeel wat reeds in het vlekkenplan is verwerkt is circa 3.500 m². Door andere functies zoals de kantine en kleedruimte onderling door de ZRD en gemeentewerf te delen, is er nog meer synergievoordeel te behalen, circa 10-20% op het gele kantoorvolume. Wanneer de verschillende activiteiten niet met elkaar zouden worden gecombineerd dan zou de aanvullende ruimtebehoefte voor het CA De Bevelanden minimaal 1.500 m2 zijn. Vertaald naar kosten voor grondaankoop en inrichting van dit oppervlak zou een aanvullende investering van rond de € 0,5 miljoen nodig zijn. Maatschappelijke baten Daartegenover staan echter verscheidene maatschappelijke baten zoals extra werkgelegenheid, extra plekken voor re-integratie, opleidingen voor de banen van de toekomst en een CO2besparing van minimaal 530 ton per jaar. Doordat er op de andere milieustraten van de ZRD ook innamepunten voor kringloopgoederen worden geplaatst (inloopcontainers) beperkt het positieve maatschappelijke effect zich niet alleen tot het grof afval wat wordt gebracht op het CA De Bevelanden.
Hierdoor zal de financiële- (vermeden verwerkingskosten), volume- (VANGdoelstelling), milieu- (vermeden CO2) besparing en werk-/ontwikkelperspectief voor Zeeuwse inwoners naar verwachting groter zijn dan in dit haalbaarheidsonderzoek is berekend.
1.5 Kringloopsamenwerking Een belangrijk onderdeel van het CA zijn de kringloopactiviteiten. Er is onderzoek gedaan naar de best passende vorm waarin de samenwerking kan worden vormgegeven. Op basis van de wensen en eisen van ZRD is de voorkeursvariant een organisatievorm waarbij ZRD en de beoogde kringlooppartner gezamenlijk participeren in een nieuw op te richten entiteit: het circulair ambachtscentrum. Mocht dit (bestuurlijk) niet wenselijk of haalbaar zijn dan kan ZRD een dienstverleningsovereenkomst aangaan met de betreffende kringlooppartner. Op basis van de opgehaalde informatie is een analyse gemaakt van de best passende kringlooppartner. Uit de analyse bleek dat de werkwijze en ervaring van Het Goed en van De Kringloper goed passen bij het ideaalbeeld van ZRD. Omdat ZRD een sterke voorkeur heeft voor een publieke samenwerkingspartner zonder winstoogmerk, gaat de voorkeur uit naar De Kringloper.
1.6 Regionale spreiding De Bevelanden Onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek betreft de mogelijke invulling tot regionale spreiding van de milieustraten op De Bevelanden. De huidige voorzieningen van Borsele, Kapelle en NoordBeveland voldoen niet aan wet- en regelgeving en dienen daardoor te worden aangepast. Een mogelijke consequentie van het CA De Bevelanden is echter dat de bezoekers van de milieustraten van Borsele, Kapelle en Noord-Beveland teruglopen. Er zijn daarom in dit haalbaarheidsonderzoek verschillende scenario’s voor deze milieustraten uitgewerkt. Hierbij zijn
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|7|
de huidige kosten van deze milieustraten globaal in beeld gebracht, is berekend wat nodig is om ze te laten voldoen aan de milieuwetgeving, om ze op te waarderen tot basisvoorzieningen in vierkante meters en zijn maatwerkoplossingen uitgewerkt die aansluiten bij de ingediende zienswijzen van deze gemeenten. Onderstaande tabel geeft een samenvatting van enkele keuzeopties m.u.v. specifieke maatwerkoplossingen. Overzicht uitgewerkte kosten haalbaarheidsonderzoek Milieustraat Milieustraat Milieustraat compleet plus + compleet plus + compleet plus + huidige brengvoorziening Brengvoorzieninge milieustraten incl. basisniveau: nader n 'basisniveau noodzakelijke uit te werken d.m.v 3000m2' aanpassingen onderzoek € 20,91 € 20,91 € 20,91 € 20,91 € 1,37 € 1,37 € 1,37 € 1,37 incl. in huidige € € 0,44 € 1,44 N.t.b. € 22,28 € 22,72 € 23,72 N.t.b. +€ 1,37 +€ 1,81 +€ 2,81 +€ ? CA (milieustraat compleet Plus) + huidige invulling milieustraten
Huidige kosten alle milieustraten Zeeland (2022) CA de Bevelanden - milieustraat 'compleet-plus' Borsele, Kapelle en Noord-Beveland Totaal
Gedurende het onderzoek is geconcludeerd dat zich binnen de gemeente Borsele en Kapelle de komende jaren (binnen 5 jaar) ontwikkelingen worden voorzien die gevolgen hebben voor de toekomst van de milieustraten op deze specifieke locaties. Hiermee is sprake van natuurlijke momenten, waarbij op dat moment gericht kan worden besloten over de invulling van deze milieustraten. Omdat in 2024 gewerkt gaat worden met toegangscontrole op de milieustraten, kan na het verzamelen van data op al deze locaties een zorgvuldige invulling worden voorgesteld voor de toekomst van deze drie milieustraten.
1.7
Advisering en vervolg
In dit onderzoek is zijn de maatschappelijke baten en kosten voor de realisatie van het CA De Bevelanden in beeld gebracht. Hiermee wordt verwacht dat in 2024 een besluit genomen kan worden over: a) Het realiseren van CA De Bevelanden of alleen een toekomstbestendige milieustraat Goes; b) Het realiseren van de huisvesting inclusief remise voor de ZRD op de locatie Deltaweg te Goes; c) Hoe om te gaan met de invulling “regionale spreiding van milieustraten” in de Bevelanden. Het advies is om een projectleider aan te stellen in aanloop naar de besluitvorming in 2024. Deze persoon zal de stakeholders enthousiasmeren en activeren, en bouwen aan een 'Bevelands circulair netwerk'. Ook adviseren we om op basis van de wensen en eisen van ZRD verder in gesprek te gaan met De Kringloper over de verdere invulling van het proces en de activiteiten binnen het CA De Bevelanden. De voorkeur gaat daarbij uit naar de oprichting van een gezamenlijke organisatie voor het circulair ambachtscentrum in Goes. Voor wat betreft de invulling van de regionale spreiding voor De Bevelanden wordt geadviseerd om de komende jaren data te verzamelen over de huidige bezoekers, de frequentie en de aard
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|8|
van de gebrachte afvalstromen zodat te zijner tijd een gericht voorstel kan worden gedaan voor de toekomst van de milieustraten op deze locaties. In aanloop naar de bouw van het CA in Goes en de besluitvorming ten aanzien van de regionalisering kan er al wel worden gestart met het inzamelen van herbruikbare goederen voor de Bevelandse kringloopwinkels op de milieustraten van Schouwen-Duiveland, Tholen en Reimerswaal. Voor de milieustraten van Borsele, Kapelle en Noord-Beveland adviseren we om deze tussentijds op te knappen zodat deze voldoende aan de wetgeving.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|9|
1.
INLEIDING
1.1 Aanleiding en achtergrond Wereldwijd is het besef aanwezig dat we moeten veranderen van een lineaire naar een circulaire economie. Dit besef wordt versterkt door de huidige grondstofproblematiek in verschillende sectoren. Het is noodzaak om onze afhankelijkheid van grondstoffen uit het buitenland te verkleinen en daarom onze producten langer te gebruiken en de grondstoffen hoogwaardig te hergebruiken1. Nederland heeft zich als doel gesteld om in 2050 volledig circulair te zijn. Hiervoor zijn transitieagenda’s opgesteld. Op het vlak van consumptiegoederen beoogt de Rijksoverheid een circulaire economie te bereiken door een landelijk dekkend netwerk van Circulaire Ambachtscentra te realiseren. Een Circulair Ambachtscentrum (CA) is een combinatie van een milieustraat, kringloopwinkel, Repair Café en een ambachtswerkplaats. Naast een betere bronscheiding en hergebruik van goederen en grondstoffen wordt het Circulair Ambachtscentrum ook gezien als ideale werkplek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt2. In 2020 heeft Royal Haskoning DHV (RHDHV) in opdracht van de gemeenschappelijke regeling Openbaar Lichaam Afvalstoffenverwijdering Zeeland (O.L.A.Z.) een onderzoek uitgevoerd naar de toekomst van de milieustraten in Zeeland3.
De huidige voorzieningen zijn tegen het licht gehouden op het gebied van milieuwetgeving, kostenbeheersing en de doelstelling tot het reduceren van de hoeveelheid ongesorteerd brandbaar afval. Vervolgens is er uitwerking gegeven aan het scenario waarbij de voorzieningen voor minimaal de komende 20 jaar vooruit kunnen. Hierbij is een onderscheid gemaakt tussen 3 niveaus van brengvoorzieningen: • Compleet-niveau plus; • Compleet-niveau; • Basisniveau. Het niveau ‘compleet-niveau plus’ staat gelijk aan een Circulair Ambachtscentrum. RHDHV heeft in hun onderzoek al een eerste uitwerking gegeven aan ‘wat is het CA en welke voordelen levert dat op’.
1
Rijksoverheid (2016) ‘Nederland circulair in 2050’ – Rijksbreed programma Circulaire Economie https://circulaireconsumptiegoederen.nl/kennisbibliotheek/rijksbreed-programma-circulaire-economie/ 2 Panteia (2019). Sociale activatie op Circulaire Ambachtscentra. https://vang-hha.nl/kennisbibliotheek/sociale-activatie-circulaire-ambachtscentra/ 3 Toekomstige milieustraten Zeeland, Royal HaskoningDHV, nov 2020
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|10|
In het rapport van RHDHV worden twee adviezen gegeven: 1. Werk de haalbaarheid van een Circulair Ambachtscentrum nader uit bij een concreet project welke zich als natuurlijk moment voordoet: De milieustraat van Goes. 2. Eén van de adviezen die voortvloeide uit dit onderzoek was het nader uitwerken van de mogelijkheden tot regionalisering (regionale spreiding) van de milieustraten in Zeeland. Deze nadere uitwerking van de mogelijkheden tot regionalisering is op hoofdlijnen uiteengezet in een voorstel dat is voorgelegd aan de gemeenteraden binnen O.L.A.Z. Door ontwikkelingen rondom de huidige milieustraat in Goes is het natuurlijk moment aanwezig om de milieustraat te vervangen. Het gebied rondom de huidige milieustraat van de gemeente Goes aan het Geldeloozepad wordt omgedoopt tot woongebied. De gemeente Goes, van wie de Zeeuwse Reinigingsdienst B.V. (hierna ZRD) de locatie van de milieustraat huurt, heeft in een vooraankondiging laten weten de huurovereenkomst per 1 januari 2024 op te willen zeggen. De ZRD heeft dit natuurlijk moment aangegrepen om in te schrijven op de prijsvraag Circulaire Ambachtscentra van Rijkswaterstaat en heeft deze in 2021 gewonnen.
Met deze prijsvraag wordt de haalbaarheid van het Circulair Ambachtscentrum voor de regio De Bevelanden onderzocht, met als expliciet doel dat deze uitwerking als blauwdruk moet dienen voor herontwikkeling van alle Zeeuwse milieustraten. Aan Modulo-Milieustraten en Buiten Organisatieadvies is gevraagd om een haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar een Circulair Ambachtscentrum (hierna CA) in regio de Bevelanden. Naast dit onderzoek heeft de ZRD aanvullend opdracht gegeven de haalbaarheid van een CA in Goes te combineren met onderzoek tot het vestigen van en kantoor en remise van de ZRD. Reden hiervoor is dat de huurovereenkomst met Indaver voor de remise, kantoor en overslaghal aan Houtkade in Goes afloopt en het kantoor van de ZRD in Terneuzen niet langer voldoet. Daarnaast overweegt gemeente Goes (delen van) het gemeentelijk aannemingsbedrijf te verplaatsen, waardoor mogelijk synergiewinst te behalen valt in geval van gezamenlijke huisvesting van deze verschillende activiteiten.
Belangrijke onderzoeksvragen die in dit rapport zijn meegenomen zijn: • Hoe kan elk afzonderlijk onderdeel (kringloopfaciliteit, demontagehal, educatie, milieustraat) van het CA het best worden geconfigureerd en geïmplementeerd? • Wat zijn de te verwachten milieueffecten en de maatschappelijke meerwaarde? • Op welke manieren kan de integratie van het CA met het hoofdkantoor en de remise van de ZRD synergievoordelen opleveren? • Wat zijn de financiële consequenties? • Hoe wordt er invulling gegeven aan een kringloopsamenwerking? • Welke behoeften en mogelijkheden tot samenwerking zijn er met externe stakeholders? Een ander onderdeel van het haalbaarheidsonderzoek is nader onderzoek naar de regionale spreiding van de milieustraten. Dit naar aanleiding van het advies uit het rapport van de RHDHV. Uitgangspunt van het rapport is dat een aantal milieustraten een brengvoorziening op ´basisniveau´ worden, eventueel aangevuld met flankerend beleid. Op basis van de ingediende zienswijzen door de direct betrokken gemeenten Borsele, Kapelle en Noord-Beveland is er meer tijd, onderzoek en informatie nodig om te komen tot een gedegen afweging voor de invulling van
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|11|
deze drie milieustraten in de huidige vorm. Daarbij is te noemen dat op twee van deze locaties de komende jaren sprake is van een natuurlijk moment waarbij de milieustraten op de bestaande plekken moeten worden verwijderd. Voor de milieustraten van de Bevelandse gemeenten Reimerwaal en Tholen is flankerend beleid raadzaam in de vorm van inzamelvoorzieningen voor kringloopgoederen op deze milieustraten ten behoeve van het CA in de gemeente Goes.
1.2 Aanpak en leeswijzer Dit haalbaarheidsonderzoek is tot stand gekomen met de medewerking van medewerkers O.L.A.Z. en de ZRD. Er hebben vier overlegvormen plaatsgevonden om informatie, vragen en advies op te halen: • Kernteam: voorzitter begeleidingscommissie (BC) O.L.A.Z., secretaris BC O.L.A.Z. en directeur ZRD; • Werkgroep: Beleidsmedewerkers namens de gemeenten Goes, Kapelle en Borsele en directeur ZRD; • Projectgroep De Bevelanden: Beleidsmedewerkers namens de gemeenten Goes, Kapelle, Borsele, Noord-Beveland, Gemeenschappelijk regeling (GR) De Bevelanden en de ZRD; • Projectgroep O.L.A.Z.: Beleidsmedewerkers van de gemeenten Goes, Kapelle, Borsele, Noord-Beveland, Vlissingen, Terneuzen, Schouwen-Duiveland namens O.L.A.Z. Voor de bijeenkomsten rondom de schetsmatige uitwerking van het CA zijn vanuit de gemeente Goes vakspecialisten vanuit verkeer, projectontwikkeling en communicatie aangehaakt. Voor de uitwerking van de haalbaarheid van dit Circulair Ambachtscentrum hebben er gesprekken plaatsgevonden met stakeholders uit het sociaal domein en het onderwijs. Bij de ZRD zijn de wensen en eisen ten aanzien van de milieustraat opgehaald. Daarnaast hebben er gesprekken plaatsgevonden met verschillende kringlooporganisaties wat heeft geleid tot een duidelijk beeld welke organisatievorm bij de kringloopactiviteit de voorkeur heeft.
Deze verkenning van de kringloopsamenwerking is uitgewerkt door Buiten Organisatieadvies4. Het rapport is opgedeeld in drie delen. In deel 1 (hoofdstuk 2) wordt de maatschappelijke meerwaarde van een CA beschreven alvorens dit concreet wordt uitgewerkt voor het CA De Bevelanden te Goes in een vlekkenplan en businesscase. Deel 2 (hoofdstuk 3) richt zich op de uitwerking van de huisvesting van de ZRD. In deel 3 (hoofdstuk 4) worden verschillende opties qua regionalisering van de Zeeuwse milieustraten globaal uitgewerkt. In hoofdstuk 5 worden de conclusies getrokken ten aanzien van: a) De ruimtelijke haalbaarheid van de combinatie CA De Bevelanden en de huisvesting van de ZRD; b) De haalbaarheid van het CA De Bevelanden op basis van de (maatschappelijke) businesscase. Het rapport wordt afgesloten met aanbevelingen ten aanzien van het vervolg.
4
Buiten Organisatieadvies (13 juli 2023). Organisatievormen kringloopsamenwerking ZRD: Verkenning voor CA De Bevelanden.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|12|
CA DE BEVELANDEN 2.1 Wat is het Circulair Ambachtscentrum De Bevelanden? Er is niet één invulling van het Circulair Ambachtscentrum (Hierna: CA). Wat het CA voor een gemeente of samenwerkingsverband inhoudt hangt af van het ambitieniveau, gebiedskenmerken, visie en de aanwezigheid van de juiste randvoorwaarden. Een milieustraat is de plek waar inwoners grof huishoudelijke afvalstromen kunnen brengen en waar gemeenten verplicht zijn om het aangeboden afval in gedefinieerde stromen volgens de wet milieubeheer te scheiden. Binnen een Circulair Ambachtscentrum verandert de rol van de milieustraat. Het wordt een circulatiepunt waar mensen hun spullen en materialen nieuwe gebruiksmogelijkheden geven en waar de grondstoffen van morgen worden gewonnen. Met een Circulair Ambachtscentrum in Goes wordt de keuze gemaakt om samenwerking te zoeken met lokale ondernemers en de interactie aan te gaan met de bezoekers. Deze interactie kan op verschillende manieren vorm krijgen, bijvoorbeeld door het realiseren van een winkelruimte waar producten verkocht worden die van het afval zijn gemaakt en/of door het realiseren van een educatieruimte waar een programmering gedraaid kan worden om de bezoekers voor te lichten of te inspireren, zie Afbeelding 1. Door deze interactie met de bezoekers kan het CA De Bevelanden door de gemeenten en ZRD ook worden gebruikt als visitekaartje.
Afbeelding 1: Artist impression Circulair Ambachtscentrum.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|13|
Het CA is een plek waar inwoners van de Bevelanden graag naartoe gaan, waar zij geïnspireerd worden om op een duurzame wijze om te gaan met grondstoffen, gebruikte goederen en met elkaar. Zij weten dat er op een verantwoorde wijze wordt omgegaan met de door hen afgedankte goederen. Het ambitieniveau dat als uitgangspunt is genomen voor de uitwerking van het CA De Bevelanden is het realiseren van een volledig centrum, bestaande uit de volgende onderdelen: • Innamestraat; • Kringloopwinkel; • Circulaire werkplaats; • Educatieruimte; • Milieustraat. In deze paragraaf worden deze functies kort beschreven evenals de uitgangspunten van circulair bouwen. Het volledige overzicht van de wensen en eisen van het CA De Bevelanden is te vinden in Bijlage II, inclusief het fractie-overzicht.
2.1.1 Innamestraat Niet elke bezoeker van de milieustraat neemt de moeite om met hun herbruikbare goederen apart naar de kringloopwinkel te rijden. In het grof huishoudelijk restafval van milieustraten zitten daardoor nog veel herbruikbare goederen welke in de huidige situatie worden verbrand (minimaal 8% van het gewicht). Door een innamestraat voor herbruikbare goederen en materialen vóór de milieustraat te realiseren kan deze circulaire potentie worden geoogst, zie Afbeelding 2. Deze circa 8% van het grof huishoudelijk restafval wordt met Afbeelding 2: Innamestraat voor herbruikbare een innamestraat toegevoegd aan het reeds, bij goederen. bestaande kringloopwinkels, ingezamelde volume herbruikbare goederen. Producten die in de innamestraat worden ingezameld zijn bestemd voor verkoop (in een kringloopwinkel). De innamestraat wordt gericht op vijf circulaire niveaus, zie Afbeelding 3: Reuse, Repair, Refurbish, Remanufacture, Re-purpose. Wanneer mensen herbruikbare huisraad of samengestelde, uit meerdere materialen bestaande producten bij zich hebben worden ze door de innamestraat geleid, voordat ze de milieustraat betreden. Hierdoor worden op de milieustraat alleen de spullen en grondstoffen ingezameld die niet voor hergebruik of upcycling geschikt zijn.
Ook kunnen mensen die alleen herbruikbare huisraad meenemen, alleen de innamestraat bezoeken, zonder de milieustraat te betreden. In de innamestraat zijn mensen werkzaam die aangeven welke goederen ingenomen worden omdat deze volgens één van de 5R-strategieën kunnen worden verwerkt. De ingezamelde stromen leggen de volgende route(s) af: • Herbruikbaar huisraad en producten die gerepareerd kunnen worden gaan voor verkoop naar de winkelsortering voor de kringloopwinkel(s); • Materialen die toepasbaar zijn in nieuwe producten worden gebruikt in de werkplaats;
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|14|
• •
Samengestelde, niet-herbruikbare goederen gaan naar de werkplaats voor demontage; Een kleine restfractie gaat alsnog naar de recycling.
Afbeelding 3: Niveaus van circulariteit op basis van de 10R-ladder.
2.1.2 Kringloopactiviteiten De verkoopbare goederen die worden verzameld op de innamestraat worden afgezet in een kringloopwinkel. Het heeft de sterke voorkeur dat een kringlooporganisatie inclusief verkooplocatie zich vestigt bij het CA De Bevelanden. In de vernieuwde detailhandelsvisie van de gemeente Goes is ruimte gegeven aan kringloopactiviteiten op het bedrijventerrein Deltaweg in combinatie met een milieustraat. Op het moment dat inname en verkoop niet op dezelfde locatie plaatsvinden gaat dat gepaard met extra handelingen en het afleggen van extra kilometers. Ook qua inzet en begeleiding van de medewerkers en het afstemmen tussen inname en verkoop is het werken vanuit één locatie het meest efficiënt. Vanuit de gedragswetenschap komt er daarnaast steeds meer onderbouwing voor de keuze om een kringloopwinkel bij/naast de milieustraat te vestigen. Doordat bezoekers van de milieustraat dan zien dat het afgeven van herbruikbare spullen echt zin heeft, gaan ze hier in het vervolg hun scheidingsgedrag op aanpassen. Ook de gedragspsychologen van Dijksterhuis & Van Baaren bevestigen dat het combineren van beide functies op één locatie het meest wenselijk is5.
Afbeelding 4: Links: verkoopruimte in een kringloopwinkel; Rechts: textielsorteerruimte.
5
Binnenkort wordt hierover een rapport gepubliceerd door Rijkswaterstaat op het platform circulairambachtscentrum.nl
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|15|
Een kringloopwinkel heeft niet alleen winkelruimte nodig, zie Afbeelding 4. Voor het sorteren, repareren en prijzen van spullen is er ook een aanzienlijke ruimtebehoefte. Daarnaast zijn er kringlooporganisaties die zelf upcycle-activiteiten uitvoeren en hiervoor werkplaatsen hebben. De meeste kringlooporganisaties hebben in elk geval aparte werkplaatsen voor textielsorteringsactiviteiten, reparatie van fietsen en wit- en bruingoed.
2.1.3 Circulaire werkplaats Een aanzienlijk deel (circa 20%) van het GHA-restafval bestaat uit samengestelde goederen. Door deze materialen te demonteren in monostromen wordt er een hoger scheidingsresultaat behaald. Daarnaast levert het naar verwachting een milieuvoordeel op omdat de materialen niet worden verbrand. Dit is echter afhankelijk van de materiaalsoort en de best beschikbare verwerkingstechnieken. In de circulaire werkplaats worden ook goederen gerepareerd en opgeknapt voor verkoop, zie Afbeelding 5.
Afbeelding 5: Voorbeeld van circulaire (hout)werkplaats onder het bordes van het Ecopark in Groot-Ammers.
2.1.4 Educatieruimte Een educatieruimte binnen een Circulair Ambachtscentrum biedt de mogelijkheid om jong en oud mee te nemen in de transitie naar de circulaire economie, zie Afbeelding 6. Deze ruimte is multifunctioneel inzetbaar en kan bijvoorbeeld ook als vergaderruimte worden gebruikt.
Afbeelding 6: De educatieruimte op het Ecopark in Groot-Ammers. © Waardlanden
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|16|
2.1.5 Milieustraat Als uitgangspunt voor het bepalen van het jaarlijks aantal bezoekers van de milieustraat worden landelijke cijfers gehanteerd, namelijk vier bezoeken per huishouden per jaar6. Op basis van het maximale scenario (inwoners van Borsele, Kapelle en een deel van Noord-Beveland komen naar Goes) moet de nieuwe milieustraat een capaciteit hebben van 140.000 bezoekers per jaar. Bij de capaciteitsanalyse van de nieuwe milieustraat wordt rekening gehouden met piekmomenten. Daarnaast wordt er op deze milieustraat Afbeelding 7: Een milieustraat met bordes. extra ruimte voorzien voor de uitbreiding van het aantal fracties ten opzichte van wat nu wettelijk verplicht is. Hiermee is de milieustraat op de toekomst voorbereid. De openingstijden van de huidige situatie worden in deze opzet gehandhaafd. De milieustraat wordt efficiënt ingericht zodat het met een minimale bezetting kan functioneren. Er wordt voorzien in een opstelstrook op eigen terrein. Bovendien is de milieustraat apart toegankelijk voor voetgangers en fietsers.
2.1.6 Impact Circulair Ambachtscentrum Het samenvoegen van al deze functies, of het toevoegen van deze functies aan de milieustraat, om zo een Circulair Ambachtscentrum te vormen, biedt meervoudige waardecreatie voor gemeenten en haar inwoners: Afvalreductie Door een CA te realiseren wordt er meer grof huishoudelijk afval gescheiden en als monostromen gerecycled dan bij enkel een milieustraat. Daarnaast worden er meer herbruikbare goederen ingezameld en verkocht die op een reguliere milieustraat bij het restafval belanden, zie Afbeelding 8. Doordat het CA ook bijdraagt aan bewustwording rondom afvalscheiding is het de verwachting dat het CA ook zorgt voor een betere scheiding van het fijn huishoudelijk afval.
Afbeelding 8: Verkoopbaar speelgoed dat tijdens een sorteeranalyse in grof huishoudelijk restafval is aangetroffen.
6
Overeenkomstig rapport Royal HaskoningDHV (2022).
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|17|
Baanperspectief praktisch onderwijs Binnen het CA zijn vele activiteiten en functies mogelijk die kunnen worden ingevuld als stageopdracht voor leerlingen uit het praktijkonderwijs. Ook kunnen binnen het CA vaardigheden worden geleerd waar nu en in de toekomst een tekort aan is. Zo blijkt uit onderzoek bijvoorbeeld dat er te weinig meubelreparateurs zijn in Nederland om een eventuele overgang naar een reparatie economie te faciliteren. Maar niet alleen op technisch vlak zijn er mogelijkheden. Ook voor de opleidingen die zich richten op dienstverleningsberoepen is een koppeling te maken. Een mooi voorbeeld hiervan is de kerst pop-up winkel 'Van Waarde', zie Afbeelding 9, waar tweedehands en ge-upcyclede producten worden verkocht door studenten van verschillende praktijkopleidingen7.
Afbeelding 9: Kerst pop-up winkel ‘Van Waarde’. © WaardeRing
Sociale participatie Binnen het CA worden verschillende activiteiten uitgevoerd die geschikt zijn voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, denk aan het sorteren en demonteren van spullen, opknappen en schoonmaken of het ontvangen van bezoekers, zie Afbeelding 10. Als geheel biedt het CA plek voor mensen van elke participatietrede en kan er daardoor makkelijk tussen de indicaties worden bewogen. Het CA biedt een veilige plek voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt waar maatwerk mogelijk is waardoor de doorgroei naar hogere treden naar verwachting beter gaat8.
Afbeelding 10: Verschillende werkzaamheden op het Circulair Ambachtscentrum.
7
https://waarde-ring.nl/kerst-pop-up/ Zie bijvoorbeeld dit rapport over sociale activatie op het Circulair Ambachtscentrum: https://vang-hha.nl/kennisbibliotheek/sociale-activatie-circulaire-ambachtscentra/ 8
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|18|
2.2 Maatschappelijke meeropbrengst CA De Bevelanden Er zijn opbrengsten die niet als ‘harde euro’s’ binnen komen maar wel een bijdrage leveren aan het algehele welzijn en de welvaart van de gemeente/samenleving. Dit noemen we de maatschappelijke meeropbrengst van het Circulair Ambachtscentrum. De berekende waarde van deze maatschappelijke meeropbrengst is niet in het exploitatieoverzicht van de businesscase (zie 2.6.5) meegenomen omdat het nog niet gebruikelijk is om deze opbrengsten toe te rekenen aan een investering of activiteit. Voor de besluitvorming adviseren we echter wel om de maatschappelijke meeropbrengsten mee te nemen en niet alleen te kijken naar de financiële baten en lasten. Dit vergt afstemming tussen verschillende beleidsdomeinen en dus portefeuilles. Om inzichtelijk te maken wie buiten het afval/grondstoffendomein profiteren van de waarde van het CA is onderscheid gemaakt tussen waarde voor de gemeente, de werknemer, de maatschappij en de natuur. In deze paragraaf werken we de verschillende waarden uit.
2.2.1 Overzicht verschillende vormen van waarde Het CA De Bevelanden kan op verschillende vlakken toegevoegde waarde creëren. Om inzicht te krijgen de omvang van deze waarden, zijn deze waar mogelijk uitgedrukt in een geldbedrag. Door de verbeterde scheiding en het afvangen van herbruikbare goederen in de innamestraat wordt op twee manieren waarde gecreëerd: Geproduceerde waarde voor de maatschappij komt tot stand door het opnieuw beschikbaar stellen van 184 ton per jaar extra aan herbruikbare goederen (zie Tabel 5, pag. 28, voor berekening). Waarde voor de natuur komt tot stand door het voorkomen van de CO2-uitstoot bij verbranding van het grof restafval per jaar. Daarnaast kan het CA De Bevelanden op meerdere manieren van toegevoegde waarde zijn door de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het staat nog niet vast hoeveel arbeidsplaatsen het CA De Bevelanden biedt voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Het is op basis van de gehanteerde uitgangspunten wel mogelijk om een inschatting te maken. Op de milieustraat en innamestraat zouden toezichthouders (samen 3,4 Fte) uit deze doelgroep kunnen worden ingezet. In de circulaire werkplaats biedt alleen de demontage van meubels al potentie voor circa 1,6 Fte aan sociale invulling. De bemensing van de kringloopactiviteiten is afhankelijk van de uitvoerende organisatie.
Wel zijn er van de Branchevereniging Kringloopbedrijven Nederland gegevens beschikbaar (Schootstra, Beumer & Heijne, 2022). Een gemiddelde kringloopwinkel heeft 54 medewerkers in dienst, dit zijn in totaal gemiddeld 31 Fte. Hiervan vallen 18 medewerkers (9,6 Fte) in de PSO-doelgroep; Dat zijn mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vanwege de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt zijn een aantal vormen van toegevoegde maatschappelijke waarde van toepassing. Door uitstroming naar de reguliere arbeidsmarkt zijn er opbrengsten voor de gemeente(n) door vermeden uitkeringen. De werknemers ontvangen waarde in de vorm van een toegenomen inkomen en welzijnseffecten door het hebben van werk. De waarde voor de maatschappij komt in de vorm van een besparing op zorgkosten en overlast en criminaliteit.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|19|
Deze vormen van maatschappelijke meeropbrengst worden hieronder toegelicht inclusief onderliggende berekening. In het vervolgtraject dienen deze nader te worden uitgewerkt met de verschillende stakeholders die zullen participeren in het CA De Bevelanden. De circulaire potentie wordt in dit hoofdstuk wel beschreven, maar de omvang moet op een later moment nog in kaart worden gebracht en uitgewerkt. Ook de maatschappelijke meeropbrengst door samenwerking met het onderwijs moet in een latere fase in kaart worden gebracht.
2.2.2 Meeropbrengst voor de gemeente Vermeden verwerkingskosten Het doel van de innamestraat en een goed ontworpen en ingerichte milieustraat is om zo veel mogelijk van het aanbod grof restafval en bouw- en sloopafval (BSA) te sorteren in herbruikbare goederen, herbruikbare materialen en te recyclen monostromen9. Deze monostromen hoeven niet als restafval te worden verwerkt tegen een hoog tarief. De verwerkingstarieven voor recyclebare materialen zijn vaak lager. Deze ‘winst’ van een CA ten opzichte van de huidige milieustra(a)t(en) bedraagt circa € 150.000,- per jaar. Door demontage van samengestelde goederen kan aanvullend nog € 26.000,- per jaar aan verwerkingskosten worden vermeden. Deze bespaarde kosten zijn meegenomen in de businesscase van het CA De Bevelanden en worden nader toegelicht onder paragraaf 2.6.3. Sociale participatie Door de potentiële werkgelegenheid voor mensen vanuit de participatiewet en/of sociale werkvoorziening zijn er kosten voor de gemeente vanwege sociale participatie. Deze loonkosten (plus overhead) komen in de plaats van de kosten voor het verlenen van een bijstandsuitkering, dat zijn de uitkering plus uitvoeringskosten. De jaarlijkse kosten voor sociale participatie zijn doorgaans vergelijkbaar met het verlenen van een bijstandsuitkering.
Een bijstandsuitkering van gemiddeld € 14.000,- kost een gemeente circa € 2.900,- in uitvoering (cijfers uit 2018)10. Extra loonbelasting Wel zijn er financiële baten door het heffen van loonbelasting en sociale premies over de medewerkers die voorheen geen inkomen uit arbeid ontvingen. Dit zijn de belastingen en premies die vanaf de realisatie van het CA De Bevelanden door de overheid ontvangen worden vanwege het betaalde loon aan de medewerkers. Deze baten bedragen circa 16% van de loonkosten. Dit is een inschatting van het Impact Institute (2022) van de afgedragen loonbelasting en sociale premies. Per medewerker: circa € 4.200 per jaar. Vermeden uitkering Toekomstige vermeden uitkeringen zijn mogelijk door succesvolle uitstroom naar de (reguliere) arbeidsmarkt. De medewerkers met afstand tot de arbeidsmarkt doen op het CA namelijk werknemersvaardigheden op die de kans op een reguliere baan vergroten. Als uitgangspunt is gehanteerd dat 38% van de medewerkers uit deze doelgroep doorstroomt naar een betaalde baan (o.b.v. BKN 2021) en daarmee één jaar aan uitkeringen vermijdt. Gezien de kosten voor 9
Een monostroom is een fractie waar een nuttige toepassing of toepassingen voor bestaat. Deze wordt dus niet als grof restafval verwerkt (verbrand of gestort). 10 https://www.gemeente.nu/sociaal/uitvoering-bijstand-kost-bijna-2900-euro-per-uitkering/
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|20|
begeleiding wordt per vermeden uitkering een opbrengst van € 10.000,- per plaatsing per jaar gehanteerd. Per medewerker met afstand tot de arbeidsmarkt gemiddeld € 3.800,-. Toekomstbestendige beroepsbevolking Op langere termijn kan het CA ook bijdragen aan het vormen van een toekomstbestendige beroepsbevolking. We zitten in een transitie naar een circulaire economie. In deze economie zijn reparatievaardigheden van essentieel belang. Uit onderzoek van de Reuse Alliance blijkt dat er op het vlak van meubels wel reparatie-aanbod is, maar dat deze reparateurs vol zitten. Er zal daarom geïnvesteerd moeten worden in beroepsopleidingen die jongeren klaarstomen voor een baan binnen de circulaire economie. Het CA biedt een belangrijke plek voor het ontwikkelen en uitvoeren van deze praktijkopleidingen. Van de maatschappelijke meeropbrengst door de samenwerking met het onderwijs is het in deze fase niet mogelijk een onderbouwde inschatting te maken. Welke invulling het onderwijs krijgt op het CA De Bevelanden wordt namelijk in grote mate bepaald door de mogelijkheden die het lesprogramma van de onderwijspartijen biedt en de draagkracht van de docenten. Een succesvolle samenwerking tussen onderwijs binnen het CA is mogelijk, zoals de Kerst pop-up van de Waardering laat zien.
Dit project heeft naar eigen zeggen ervoor gezorgd dat “meer dan 75 leerlingen van 10 verschillende onderwijsinstellingen ervaring hebben opgedaan in een échte werkomgeving. In totaal was de winkel goed voor 1048 uur werkervaring voor leerlingen en studenten.” 11
2.2.3 Meeropbrengst voor de werknemer Voor de medewerkers vanuit participatie en SW zijn een tweetal maatschappelijke waardes bepaald. Deze waardes zijn het toegenomen inkomen ten opzichte van de bijstandsuitkering en de welzijnseffecten door werk. Het toegenomen inkomen wordt lager ingeschat dan in het rapport van Impact Institute (2022) en bedraagt in onze berekeningen € 10.000,- per Fte per jaar. Voor de welzijnseffecten door werk is het rapport van Impact Institute (2022) als bron gebruikt. Deze welzijnseffecten (denk aan sociale contacten, zinvol werk en een verbeterd zelfbeeld) worden vastgesteld op ongeveer € 35.000,- per Fte per jaar. Dit laatste bedrag komt overeen met het bedrag wat de werknemer zou moeten ontvangen (boven op het toegenomen inkomen) om eenzelfde mate van toegenomen welzijn te ervaren. In de berekening van deze waarden is uitgegaan van een gemiddeld dienstverband van 21 uur per week (BKN, 2021).
2.2.4 Meeropbrengst voor de maatschappij Het CA de Bevelanden voegt potentieel ook sociale waarde toe voor de maatschappij. Een jaar nadat een medewerker aan het werk is gegaan zijn (vanuit werkloosheid) zijn vooral de kosten voor psychische hulp en maatschappelijk werk aanzienlijk gedaald, blijkt uit een onderzoek van Cedris (2017). Voor de besparing op deze zorgkosten rekenen we met € 750,- per persoon per jaar. Uit het rapport van Cedris (2017) blijkt ook dat overlast en criminaliteit dalen naar aanleiding van het verkregen dienstverband met €1.580,- per persoon per jaar.
11
https://waarde-ring.nl/kerst-pop-up-faciliteert-1048-uur-leer-werkplekken/
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|21|
Daarnaast is er nog de welzijns-waardecreatie voor consumenten door het opnieuw beschikbaar stellen van herbruikbare goederen aan de maatschappij (Impact Institute, 2022). De herbruikbare goederen die in de huidige situatie als afval worden verwerkt kunnen in het CA opnieuw waarde toevoegen voor de consument. In deze maatschappelijke businesscase nemen we aan dat het toegenomen welzijn door de aanschaf van deze kringloopgoederen gelijk is aan de prijs die de consument bij de aanschaf bereid is ervoor te betalen. De jaarlijkse toegevoegde welzijnswaardecreatie is daarmee gelijk aan de omzet die wordt behaald door de verkoop van de afgevangen herbruikbare goederen op het CA. Uit de cijfers van een kringloopwinkel uit onze referentiedata blijkt dat de omzet van herbruikbare goederen gemiddeld € 531,- per ton bedraagt12. Op het CA De Bevelanden wordt door de realisatie van een innamestraat 184 ton per jaar aan herbruikbare goederen afgevangen. De waarde van deze herbruikbare goederen bedraagt circa € 98.000,- per jaar.
2.2.5 Meeropbrengst voor de natuur Hergebruik en recycling in plaats van afvalverbranding levert ook waarde op voor de natuur in de vorm van vermeden CO2-uitstoot. Door het realiseren van een innamestraat voor herbruikbare goederen vóór de milieustraat, de moderne inrichting van de milieustraat (extra scheidingsmogelijkheden etc.), het voeren van goede communicatie (bebording etc.) en coaching van milieustraat medewerkers is de verwachting dat het CA De Bevelanden zorgt voor een afname van 881 ton grof huishoudelijk restafval. Dit is opgebouwd uit 184 ton aan extra ingezamelde herbruikbare goederen, 583 ton gescheiden monostromen op de milieustraat (denk aan hout en, metaal, kunststof etc.) en 114 ton monostromen uit het demontageproces van meubels die straks op de milieustraat apart worden ingezameld. Onderzoek van TNO heeft uitgewezen dat een kringloopbedrijf met de inzameling van elke ton goederen ongeveer 1 ton CO2-uitstoot bespaart13. Besparing door recycling i.p.v. verbranding is lager. Recycling gaat namelijk ook gepaard met de uitstoot van broeikasgassen. Daarom hanteren we hier een besparing van 0,5 ton CO2-uitstoot per ton vermeden restafval. In de berekening van de waarde voor de natuur hanteren we een CO2-prijs van € 150,- per ton. Deze CO2-prijs hangt af van de ontwikkeling van de EU ETS-prijs en de nationale CO2-heffing14.
De meest vooruitstrevende gemeenten kiezen ervoor om de maximale klimaatimpact mee te nemen in hun overwegingen voor maatschappelijke uitgaven15. De mogelijke besparing door een lagere CO2-uitstoot wordt gewaardeerd op circa € 85.000,- per jaar. VANG-doelstelling Het algemeen bestuur van O.L.A.Z. heeft in 2018 besloten tot het onderschrijven van de VANGdoelstelling. Deze VANG-doelstelling houdt in: 75% recycling van het huishoudelijk afval te bereiken en maximaal 100 kg restafval per Zeeuwse inwoner per jaar.
12
Dit bedrag is berekend door de winkelomzet te delen door de totaal ingezamelde hoeveelheid goederen van 2022. Van de totale ingezamelde goederen in 2022 werd 69% verkocht. 13 Bron: CO2-tool branchevereniging Kringloopbedrijven 14 De CO2-heffing voor de industrie loopt op naar € 127,- per ton in 2030: https://www.emissieautoriteit.nl/actueel/nieuws/2020/11/27/voorlichting-co2-heffing-industrie 15 De gemeente Utrecht rekent met een CO2-prijs van € 875,- per ton: https://www.provincieutrecht.nl/actueel/nieuws/provincie-utrecht-gebruikt-als-eerste-overheid-nederland-een-eerlijke-co2-prijs
HAALBAARHEIDSONDERZOEK CA DE BEVELANDEN | DEFINITIEF III | 16 February 2024
|22|
Uit de ingezamelde tonnages in 2022 blijkt dat in het verzorgingsgebied van het CA De Bevelanden op de huidige milieustraten 30 kg ongescheiden afval wordt ingezameld per Bevelandse inwoner. Met de realisatie van het CA De Bevelanden kan het scheidingspercentage van het ingezamelde grof huishoudelijk afval binnen het verzorgingsgebied van het CA echter stijgen naar 93%16. Dit levert een jaarlijkse besparing op van 6,7 kg restafval per Bevelandse Inwoner17. Zo wordt met het CA De Bevelanden een stap in de goede richting gezet voor het halen van de VANG-doelstelling. Er worden echter ook voorzieningen getroffen op de andere Bevelandse milieustraten. Hier wordt in elk geval een container van kringloopgoederen geplaatst en mogelijk ook goederen voor demontage ingezameld. Deze voorzieningen kunnen op deze milieustraten voor een verdere afname van de hoeveelheid grof restafval zorgen. Dit resultaat voor de VANG-doestelling is niet berekend.
2.2.6 Circulaire potentie Bij bovengenoemde maatschappelijke meeropbrengsten is het ook belangrijk te benoemen dat Circulaire Ambachtscentra een nieuw fenomeen is en er nog weinig ervaringscijfers beschikbaar zijn. De daadwerkelijk ‘impact’ van het Circulair Ambachtscentrum De Bevelanden zal daarom afhangen van de nadere invulling en de circulaire potentie die vanuit deze nadere invulling kan worden benut. Stel dat er bijvoorbeeld volledig ruimte wordt gegeven aan creatieve, ondernemende makers die producten zouden maken van afvalstromen van het CA dan hoeft een deel van het aanbod niet meer te worden verwerkt tegen de geldende verwerkingstarieven. Dit zou de meeropbrengst zijn van een samenwerking met verschillende lokale stakeholders. Het bedrag van deze meeropbrengst noemen we de ‘circulaire potentie’. Je kunt een theoretische inschatting maken van deze circulaire potentie door te kijken wat een product of een grondstof nieuw kost en wat het kost om het product/grondstof als afval te verwerken. Het verschil daartussen is de maximale circulaire potentie. Voorbeeld: A/B hout Bijvoorbeeld de fractie A/B-hout. Stel dat deze fractie nu wordt verwerkt tegen een tarief van € 46,- per ton.
Op het moment dat er een circulaire maker is die 50 ton A/B-hout kan omzetten tot producten en dan € 20,- per ton daarvoor van de gemeente betaald krijgt omdat het anders voor hem/haar niet interessant is om met het materiaal te werken, dan is de circulaire potentie die wordt benut € 51.300,-. 𝑁𝑖𝑒𝑢𝑤𝑘𝑜𝑠𝑡𝑒𝑛 50 𝑡𝑜𝑛 𝑝𝑟𝑖𝑚𝑎𝑖𝑟 𝑒𝑖𝑘𝑒𝑛ℎ𝑜𝑢𝑡 = € 50.000, −
16
In deze percentages is BSA beschouwd als een ongescheiden stroom. In de huidige situatie wordt BSA op de milieustraten ongescheiden ingezameld, maar vindt er wel nascheiding plaats. Voor de berekening van de bijdrage aan de VANG-doelstelling levert de gescheiden inzameling van BSA echter geen voordeel op, omdat het resultaat van nascheiding in de huidige berekening van de VANG-doelstelling al wordt meegenomen. 17 130.943 Bevelandse inwoners. De opbrengst van het CA verdeeld over alle Zeeuwse inwoners is 2,3 kg per inwoner (386.767 inwoners).