Nazending Bijlage 1 - Perspectiefnota 2026.versie 30 juni 2025
Tekst van het document
Perspectiefnota 2026 Versie 30 juni 2025 Uw kritische en scherpe blik op de PPN zien we als een steuntje om onze producten te verbeteren. Natuurlijk hadden sommige slordigheden, ondanks de tijdsdruk, niet mogen gebeuren. Wel zien we dat we het stuk kunnen verbeteren door deze vragen om te zetten naar wijzigingen en tegelijk de PPN getalsmatig kloppend te maken. Daarom bieden we u een aangepaste versie aan waarin deze aanpassingen zijn aangebracht en helder gemarkeerd met een kleur zodat u deze aanpassingen kunt volgen.
17 juli 2025
1
Inhoudsopgave 1. Aanbieding................................................................................................................................................. 2 2. Financiële samenvatting ............................................................................................................................ 4 2.1 Inleiding ............................................................................................................................................... 4 2.2 Bezuinigingsproces ............................................................................................................................. 5 3. Financieel meerjarenperspectief 2026 - 2029 ........................................................................................... 7 3.1 Financieel meerjarenperspectief 2026 -2029 ...................................................................................... 7 3.2 Ontwikkeling reservepositie ................................................................................................................. 9 3.3 Financiële ontwikkelingen op (middel)lange termijn..........................................................................11 4.
Transformatie ..........................................................................................................................................12 Inleiding ...................................................................................................................................................12 4.1 Versterken Gemeenschap .................................................................................................................12 4.2 Bouwen mogelijk maken ...................................................................................................................15 4.3 Toekomstbestendige organisatie ......................................................................................................16 4.4 Voorbereiding financiële verkenningen .............................................................................................18 4.5 Resumé .............................................................................................................................................18 5.
Bezuinigingen ..........................................................................................................................................20 Inleiding ...................................................................................................................................................20 5.1 Samen leven......................................................................................................................................20 5.2 Ruimte ...............................................................................................................................................28 5.3 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................35 5.4 Financiële maatregelen .....................................................................................................................37 5.5 Verbonden partijen ............................................................................................................................39 5.6 Resumé .............................................................................................................................................39 6.
Nieuwe beleidsvoorstellen .......................................................................................................................42 Inleiding ...................................................................................................................................................42 6.1 Versterken organisatie om ruimtelijke opgaven te realiseren ...........................................................42 6.2 Verduurzaming Vastgoed ..................................................................................................................44 7. Programmaoverzicht ...............................................................................................................................45 7.1 Programma Voor en met inwoners....................................................................................................46 7.2 Programma Samen Leven ................................................................................................................47 7.3 Programma Duurzame leefomgeving ...............................................................................................49 7.4 Programma Goede bereikbaarheid ...................................................................................................51 7.5 Programma Integrale
veiligheid.........................................................................................................52 7.6 Programma Algemene dekkingsmiddelen en ondersteuning organisatie .........................................53 8. Begrotingsrichtlijnen ................................................................................................................................55 Inleiding ...................................................................................................................................................55 8.1 Begrotingsrichtlijnen ..........................................................................................................................55 8.2 Actualiteiten .......................................................................................................................................56 9. Bijlagen ....................................................................................................................................................58 a. Bijlage 1: Reservelijst Bezuinigingen ..................................................................................................59 b. Bijlage 2: Begrotingsrichtlijnen ............................................................................................................62
1
1. Aanbieding Geachte gemeenteraadsleden, Voor u ligt de Perspectiefnota 2026. Deze nota verschijnt in een periode van grote financiële en organisatorische uitdagingen voor onze gemeente. Het jaar 2026 komt dichterbij. We noemen dat al een tijd het "ravijnjaar". De financiële en organisatorische uitdagingen vragen om heldere keuzes en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Aanvankelijk gingen wij uit van een noodzakelijke structurele bezuiniging van € 7,5 miljoen om de begroting sluitend te krijgen. We dachten daarmee het grootste deel van het probleem te kunnen oplossen. Echter, nieuwe inzichten en de teleurstellende vooruitzichten rond de Voorjaarsnota van het Rijk maken duidelijk dat er méér nodig is. Het financiële tekort blijkt omvangrijker en hardnekkiger dan eerder aangenomen. Het meerjarenperspectief is ronduit zorgwekkend. Wij zijn als college daarom genoodzaakt verdergaande maatregelen te treffen dan aanvankelijk voorzien. Tegelijkertijd willen we als gemeente blijven investeren in wat er werkelijk toe doet: een veilige, leefbare en duurzame woonomgeving, goede voorzieningen en ruimte voor onze inwoners om actief mee te doen. Dat stelt ons voor een dubbele opdracht: enerzijds stevige ombuigingen realiseren, anderzijds bouwen aan de toekomst van Houten. Dat vraagt om scherpe keuzes, bestuurlijke samenwerking en een realistische koers.
Twee centrale uitdagingen: Financiën en organisatie We staan als gemeente voor twee grote uitdagingen: de financiële ruimte is zeer beperkt en de capaciteit binnen onze organisatie staat onder druk. De krapte op de arbeidsmarkt speelt hierin een grote rol. Deze uitdagingen maken dat we moeten bezuinigen én dat we fundamenteel anders moeten gaan werken. We zetten daarbij in op samenwerking met de samenleving, woningbouw als topprioriteit en een noodzakelijke organisatieontwikkeling. Samenwerking met de samenleving Onze inwoners willen en kunnen meer betekenen voor hun leefomgeving. In de afgelopen periode, onder andere zichtbaar in de Ronde van Houten, hebben zij aangegeven bereid te zijn meer zelf te doen. Wij willen deze kracht benutten. “De inwoners aan zet” is dan ook het leidende principe bij deze beweging. Als gemeente doen wij minder zelf en maken we ruimte voor initiatieven uit de samenleving. Dit vraagt om een organisatie die ondersteunt, faciliteert en flexibel werkt. Wij realiseren ons dat deze aanpak ook vraagt om duidelijke communicatie, wendbaarheid en vertrouwen. Uitkomsten zullen niet altijd voorspelbaar zijn. Maar door samen te werken, geven we inwoners de kans om mede vorm te geven aan onze gemeente. Woningbouw als topprioriteit De woningbouwopgave blijft voor ons de topprioriteit. Onze ambitie is én blijft om vóór 2040 4.750 woningen te realiseren.
De focus ligt daarbij op CMK-Het Rond en Houten Oost, maar we blijven alert op kansen elders en zorgen voor de afronding van lopende projecten. Dit betekent dat we ook zullen investeren in onze woningbouw. De druk op de woningmarkt vraagt om daadkracht én een realistische blik. We rekenen wat dat betreft op uw betrokkenheid en steun om deze opgave de komende jaren verder uit te voeren. Bezuinigen én vernieuwen De realiteit is duidelijk: we moeten bezuinigen én vernieuwen. De financiële ruimte is beperkt en personele capaciteit schaars. Binnen deze context zetten we koers naar een wendbare, toekomstgerichte organisatie. We willen daarom de komende jaren investeren in noodzakelijke vernieuwing en versterking, zodat Houten ook op lange termijn een gemeente blijft waar het goed wonen, werken en leven is. We zetten daarbij in op een noodzakelijke organisatieontwikkeling: modernisering, digitalisering, vereenvoudiging en het versterken van de uitvoeringskracht. Deze ontwikkeling is essentieel om onze ambities op een verantwoorde wijze te kunnen blijven realiseren.
2
Tot slot Met deze Perspectiefnota bieden wij u als gemeenteraad een richtinggevend kader voor de komende jaren. Wij realiseren ons dat wij met de bezuinigingen een stevig beroep doen op uw verantwoordelijkheid en samenwerking. Maar alleen samen kunnen we de opgaven waar we voor staan het hoofd bieden en de juiste keuzes maken voor Houten. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van Houten, Daan Vermeulen, wethouder financiën.
3
2. Financiële samenvatting 2.1 Inleiding De Perspectiefnota 2026 laat met een verwacht resultaat van -/- € 2.280.000 in 2026 en -/- € 1.172.000 in 2029 geen structureel sluitend saldo in het eerste of laatste begrotingsjaar zien (Zie tabel 2.1.1, voor een nadere toelichting op deze tabel wordt verwezen naar Hoofdstuk 3.1). Wij verwachten echter dat met de middelen uit de meicirculaire 2025, dit wél gaat lukken. De ambitie was om met de Perspectiefnota 2026 te komen tot een structureel sluitende begroting 2026 en 2027. Een structureel sluitende begroting in het eerste of laatste jaar is een voorwaarde om onder repressief toezicht van onze toezichthouder te blijven. Om deze ambitie te behalen presenteren wij stevige bezuinigingsvoorstellen en een aanzienlijke verhoging van de onroerendezaakbelasting. Ook zetten we geld opzij uit de Algemene Reserve voor de essentiële transformaties om deze bezuinigingen mogelijk te maken. Daarnaast doen wij een beroep op de mogelijkheid om de Algemene Reserve in te zetten ter dekking van het structureel begrotingstekort. Hoewel in de voorliggende Perspectiefnota alleen voor begrotingsjaar 2027 een positief saldo staat, verwachten we bij de begroting 2026-2029 wél een structureel sluitend meerjarenperspectief te kunnen presenteren. De effecten van de meicirculaire zijn namelijk niet verwerkt in deze Perspectiefnota.
Op basis van de Voorjaarsnota van het Rijk verwachten wij dat er extra middelen beschikbaar komen. Daarmee ligt een structureel sluitende begroting 2026 2029 in het verschiet. Omschrijving (Bedrage x 1.000) Primitief begroot
2026
2027
2028
2029
-7.183
-7.684
-8.120
-7.741
-326
-327
-315
-317
Saldo voor Perspectiefnota
-7.509
-8.011
-8.435
-8.058
1e bestuursrapportage 2025
-1.017
-1.523
-1.846
-2.325
Voorstellen nieuw beleid
-3.994
-2.972
-2.086
-1.446
- Waarvan Transformatie
-2.385
-1.326
-390
-
Ontwikkelingen binnen bestaand beleid
-300
-300
-300
-300
Ontwikkelingen uit verbonden partijen Totaal mutaties excl. reservemutaties
-112 -5.423
-71 -4.866
-91 -4.323
-112 -4.183
Reserve mutaties (onttrekking) Saldo na mutaties Perspectiefnota
2.385 -10.547
1.326 -11.551
390 -12.368
-12.241
Voorstellen bezuinigingen
3.565
4.962
6.033
6.121
Verhogen onroerende zaakbelasting Saldo na bezuiniging en ozb verhoging
2.300 -4.682
4.948 -1.641
4.948 -1.387
4.948 -1.172
Inzet Algemene reserve Saldo Perspectiefnota 2026 Tabel 2.1.1: Financiële samenvatting
2.402 -2.280
1.641 0
-1.387
-1.172
Mutaties voor 1e bestuursrapportage 2025
2.1.1 Verantwoorde inzet Algemene reserve In de Perspectiefnota 2026 stellen we voor om in 2026 de Algemene Reserve maximaal in te zetten ter dekking van het structureel begrotingstekort. In 2027 stellen we voor de Algemene Reserve voor een kleiner dan maximaal deel in te zetten. In totaal wordt er een bedrag van € 4.043.000 onttrokken ter dekking van het begrotingstekort. Sinds 2024 is het mogelijk om onder voorwaarden de Algemene Reserve in te zetten ter dekking van het structureel begrotingstekort. Dit doen we op een verantwoorde wijze. Dit betekent concreet dat we deze inzet zien als het “laatste redmiddel” om te komen tot een sluitende begroting en hier zo minimaal mogelijk gebruik van willen maken. Daarnaast houden we ons aan de gestelde voorwaarden om van deze mogelijkheid gebruik te maken. Deze voorwaarden zijn: • • •
Inzet bedraagt maximaal 10% van de totale Algemene Reserve, exclusief het benodigd weerstandsvermogen; De solvabiliteitsratio bedraagt minimaal 20%; Inzet is bedoeld om gemeenten te helpen actuele knelpunten op te lossen. 4
De voorgestelde inzet voldoet aan deze voorwaarden. Door nu alleen in 2026 en 2027 een beroep te doen op de Algemene reserve, geven we onszelf tijd om de bezuinigingsvoorstellen te implementeren en om te onderzoeken hoe we in de toekomst komen tot een sluitende begroting 2028 en verder. 2.1.2 Van Perspectiefnota naar Begroting De Perspectiefnota 2026 presenteert geen structureel sluitende begroting. Wij verwachten bij de Begroting 2026-2029 wel een structureel sluitende begroting aan uw raad en onze toezichthouder te kunnen voorleggen. In april is namelijk de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk verschenen. De coalitiepartijen hadden daarin afgesproken dat er extra middelen voor gemeenten beschikbaar komen ter demping van de zogenaamde “ravijnjaren”. Op basis van de Voorjaarsnota 2025 hebben we de financiële effecten voor gemeente Houten ingeschat (zie tabel 2.1.2). Uit deze inschatting blijkt dat de extra middelen voldoende zouden zijn om te komen tot een structureel sluitende begroting 2026-2029, hoewel nog steeds met inzet van de Algemene reserve. Uiteraard moeten deze inschattingen met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd worden. Bij de doorrekening van de meicirculaire zullen ook andere effecten meetellen, zoals actualisatie van onze maatstaven en het ingroeipad van de herverdeling van het Gemeentefonds1.
De uitkomsten van de meicirculaire zijn op het moment van opstellen van deze Perspectiefnota nog niet bekend. Uw raad ontvangt de uitkomsten via een Raadsinformatiebrief, welke gelijktijdig met de Perspectiefnota 2026 in de Gemeenteraad van 15 en 17 juli behandeld zal worden. De financiële effecten van de meicirculaire zullen conform onze begrotingsrichtlijnen (zie hoofdstuk 8) verwerkt worden in de Begroting 2026-2029. Omschrijving (Bedragen x 1.000) Saldo na bezuiniging en verhoging onroerendezaakbelasting
2026
2027
2028
2029
-4.682
-1.641
-1.387
-1.172
Inschatting Voorjaarsnota 2025
2.620
2.660
765
986
Inzet algemene reserve 2.062 622 186 0 1.019 0 0 Mogelijk saldo Perspectiefnota Tabel 2.1.2: Effect inschatting Voorjaarsnota op het saldo van de Perspectiefnota 2026
2.2 Bezuinigingsproces Bij de begrotingsbehandeling 2024 heeft uw raad de projectopdracht Ronde van Houten vastgesteld. In een aantal stappen hebben we samen met inwoners en maatschappelijke partners gewerkt aan bezuinigingsvoorstellen: 1. Thema’s en bouwstenen verzamelen: In de eerste stap verzamelden we de beschikbare informatie, bereidden we het gesprek met Houten voor en zorgden we voor een duidelijke communicatiecampagne die dit ondersteunt. Daarnaast voerden we de eerste gesprekken op straat en deelden we een vragenlijst om de eerste reacties op te halen; 2. Nader in gesprek: In de tweede stap gingen we op verschillende momenten en manieren in gesprek met Houten. Zowel online als offline. Denk daarbij aan de straatgesprekken, een digitale vragenlijst en bijeenkomsten met professionele partijen (o.a. ondernemers en verenigingen). We besteedden extra aandacht aan groepen die minder makkelijk te bereiken zijn zoals jongeren of ouderen; 3. Koers bepalen: Op basis van de opgehaalde inbreng uit stap 2, werkten we het eerste concept Houtens begrotingsadvies uit. Zo maakten we de ‘knoppen’ inzichtelijk waar we aan kunnen draaien voor de begrotingskeuzes. Dit advies is op 18 september 2024 met uw raad besproken. 4. Perspectief bepalen: We checkten de koers van het eerste concept-begrotingsadvies bij inwoners, ondernemers en organisaties.
Op basis van de verkregen informatie maakten we het 'Begrotingsadvies Houten'. In dit concept staan nu ook concrete suggesties voor maatregelen, de randvoorwaarden en een advies van de Kopgroep. Dit Houtens Begrotingsadvies vormt input vanuit de samenleving die meegenomen wordt in het uiteindelijke voorstel wat met de Perspectiefnota 2026 gedaan wordt. Tegelijkertijd werd intern gewerkt aan het uitwerken van bezuinigingsvoorstellen; 5. In gesprek met het bestuur (huidige stap): Ook in deze fase is op verschillende manieren geparticipeerd. We hebben gesprekken gevoerd met derden, een enquête gehouden onder het burgerpanel en ook de jongeren- en kinderraad zijn betrokken. Bovendien hebben we in mei meerdere gespreksavonden met uw raad georganiseerd, waarbij alle bezuinigingsmogelijkheden besproken zijn. Intern zijn alle adviezen vanuit de samenleving meegewogen in het nader uitwerken van de bezuinigingsvoorstellen. We hebben de bezuinigingen langs vier sporen nader uitgewerkt: Samen leven, Ruimte, Bedrijfsvoering en Financiële Maatregelen. Per spoor zijn zoekrichtingen meegegeven om in aanloop naar de Perspectiefnota te komen tot een pakket tussen de € 7.500.000 en € 10.000.000 (zie 5
tabel 2.2.1). Dit totaalpakket is gebaseerd op het tekort in de Primaire Begroting 2025, zoals vastgesteld in uw raad op 12 november 2024. Na vaststelling van de Begroting 2025 zijn er diverse ontwikkelingen geweest, waardoor we nu een hoger bedrag aan bezuinigingen en ozb-verhoging voorstellen dan de zoekrichtingen. Zo bleken na publicatie van de voorjaarsnota van het Rijk nog extra bezuinigingen nodig te zijn om de effecten van de voorjaarsnota te verzachten. Spoor (Bedragen x 1.000)
Zoekrichting Zoekrichting min: tot max:
Samen Leven 3.000 4.000 Ruimte 1.250 1.500 Bedrijfsvoering 400 500 Financiële Maatregelen Onroerendezaakbelasting 2.850 4.000 Totaal 7.500 10.000 Tabel 2.2.1: Zoekrichtingen per spoor, op basis van de vastgestelde Begroting 2025 De bezuinigingsvoorstellen die in deze Perspectiefnota voorliggen zijn de uitkomst van al deze voorgaande stappen, waarbij de input van inwoners en maatschappelijke partners is meegewogen. Bovendien gaan we tijdelijk investeren om onze inwoners en maatschappelijke partners te helpen met de verandering die nodig is om de bezuinigingen te realiseren. Zo bleek uit de Ronde van Houten duidelijk dat inwoners bereid zijn om meer zelf te doen. Hier gaan wij ze bij helpen. Hoe we dat willen doen, leest u in hoofdstuk 4. Ter informatie is hieronder weergegeven welke uitgangspunten en randvoorwaarden het college heeft gehanteerd in het voorbereidingsproces. Kader Strategie
Uitgangspunten en randvoorwaarden We besluiten vanuit visie en geven richting. We hanteren geen kaasschaaf Alles wat mag en kan is bespreekbaar. De argumenten voor én tegen komen op tafel We willen keuzemogelijkheden (en verzamelen dus meer dan minimaal nodig is) We zijn transparant over de (reële) uitgewerkte maatregelen die het niet gehaald hebben
Participatie Participatie vindt plaats op het geheel, via de Ronde van Houten en het burgerpanel Op individuele maatregelen vindt geen participatie plaats We wegen de uitkomsten van het begrotingsadvies (Ronde van Houten) expliciet Stakeholders worden gedurende het proces betrokken; mate van vertrouwelijkheid moet worden bepaald Financiële kaders Het begrotingstekort bedraagt € 7,5 miljoen. De zoekopdracht bedraagt (vooralsnog) € 10 miljoen Indien noodzakelijk is gefaseerd invoeren bespreekbaar Investeren is bespreekbaar mits de structurele bezuiniging wordt gehaald (via een businesscase) Inzet van de reserves doen we alleen indien een gezonde financiële toekomst het toelaat Personeel Waar nodig, bezuinigen we op taken, niet op medewerkers Er vallen geen gedwongen ontslagen (geen garantie op behoud taken, wel op behoud van werk) Tabel 2.2.2: Kaders, uitgangspunten en randvoorwaarden bezuinigingsproces
6
3. Financieel meerjarenperspectief 2026 - 2029 3.1 Financieel meerjarenperspectief 2026 -2029 Omschrijving (Bedragen x 1.000) Primitief begroot
2026
2027
2028
2029
-7.183
-7.684
-8.120
-7.741
-326
-327
-315
-317
Saldo voor Perspectiefnota
-7.509
-8.011
-8.435
-8.058
1e bestuursrapportage 2025
-1.017
-1.523
-1.846
-2.325
Voorstellen nieuw beleid
-3.994
-2.972
-2.086
-1.446
-Waarvan Transformatie
-2.385
-1.326
-390
-
Ontwikkelingen binnen bestaand beleid
-300
-300
-300
-300
Ontwikkelingen uit verbonden partijen Totaal mutaties excl. reservemutaties
-112 -5.423
-71 -4.866
-91 -4.323
-112 -4.183
Reservemutaties (onttrekking) Saldo na mutaties Perspectiefnota
2.385 -10.547
1.326 -11.551
390 -12.368
-12.241
Voorstellen bezuinigingen
3.565
4.962
6.033
6.121
Verhogen onroerende zaakbelastingen Saldo na bezuiniging en ozb verhoging
2.300 -4.682
4.948 -1.641
4.948 -1.387
4.948 -1.172
Inzet Algemene reserve Saldo Perspectiefnota 2026 Tabel 3.1.1: Financiële samenvatting
2.402 -2.280
1.641 0
-1.387
-1.172
Mutaties voor 1e bestuursrapportage 2025
Bovenstaande tabel geeft de ontwikkeling van het begrotingssaldo weer. Hieronder wordt allereerst elke regel uit de tabel kort toegelicht. Na vaststelling van de primitieve begroting zijn enkele afzonderlijke besluiten genomen met financiële effecten. •
Mutaties voor 1e bestuursrapportage 2025: Het gaat dan om onder andere de structurele effecten uit de (gewijzigde) begroting 2025 van verbonden partijen VRU en WIL.
Het saldo voor de Perspectiefnota bedraagt daarmee -/- € 7.509.000 in 2026 oplopend tot -/- € 8.058.000 in 2029. De volgende ontwikkelingen zijn van invloed op dit saldo: • •
• •
•
1e Bestuursrapportage 2025: Dit zijn de structurele financiële effecten van de bijstellingen die in de eerste bestuursrapportage 2025 zijn opgenomen. In Hoofdstuk 7 worden deze effecten per programma nader toegelicht. Voorstellen nieuw beleid: In deze Perspectiefnota zijn enkele voorstellen tot nieuw beleid opgenomen met betrekking tot verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en het versterken van de organisatie op punten die essentieel zijn voor de woningbouwopgave. Daarnaast zijn in deze regel ook de incidentele budgetten opgenomen die noodzakelijk zijn voor de transformatie (zie hoofdstuk 4). In een extra regel eronder is het totale bedrag benodigd voor de deze transformatie opgenomen. Deze voorstellen hebben geen invloed op het begrotingssaldo, omdat zij uit de Algemene beklemde reserve gedekt worden. Ontwikkelingen binnen bestaand beleid: betreft bijstelling van budgetten benodigd voor de uitvoering van bestaand beleid. Deze voorstellen hebben geen effect in 2025 en zijn daarom niet in de regel 1 e Bestuursrapportage 2025 opgenomen. Ontwikkelingen uit verbonden partijen: Betreft financiële mutaties die zijn aangedragen in de begrotingen 2026 van onze verbonden partijen. De financiële effecten van de begrotingen 2026 van onze verbonden partijen zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2026.
Deze begrotingen worden apart aan uw raad voorgelegd, zodat hierop een zienswijze gegeven kan worden. Reservemutaties: Dit is een totaal van alle voorstellen die gedekt worden uit de beklemde reserve. Het grootste deel van het gehele bedrag is bestemd voor de voorstellen uit Hoofdstuk 4 Transformatie, waarvoor we het jaarrekeningsaldo 2024 aanwenden. Een kleiner deel ter dekking van incidenteel nieuw beleid. Het jaarrekeningsaldo 2024 wordt toegevoegd aan de vrije algemene reserve, met deze onttrekking aan de beklemde reserve blijft het saldo van de algemene reserves min of meer constant. 7
Bij instemming op al deze ontwikkelingen ontstaat een (voorlopig) saldo Perspectiefnota na mutaties van -/- € 10.547.000 in 2026 oplopend naar -/- € 12.241.000 in 2029. De volgende dekkingsmogelijkheden worden aangedragen: • Bezuinigingen: In totaal beogen we in 2026 € 3.565.000 te bezuinigingen, oplopend tot € 6.121.000 in 2029. In hoofdstuk 5 worden de individuele bezuinigingsmaatregelen omschreven. • Verhogen onroerendezaakbelasting: Door het verhogen van de onroerendezaakbelasting willen we een toename van onze baten realiseren ter hoogte van € 2.300.000 in 2026 en € 4.948.000 in 2027 en verder. In hoofdstuk 5.4 is een nadere toelichting gegeven op hoe we deze verhoging van baten uit ozb willen bereiken en wat dit voor Houtenaren betekent. Bij instemming op deze bezuinigingen en de voorgestelde verhoging van de onroerendezaakbelasting wordt het structureel tekort fors verkleind. In 2026 resteert een tekort van -/- € 4.682.000 dalend naar -/- € 1.172.000 in 2029. Voorgesteld wordt om in 2026 gebruik te maken van de maximaal mogelijke inzet van de Algemene Reserve ad € 2.402.000, waarna een tekort van -/- € 2.280.000 resteert. In 2027 wordt opnieuw inzet van de Algemene Reserve voorgesteld ter hoogte van € 1.641.000. Dit is voldoende voor een structureel sluitend begrotingsjaar 2027 én minder dan de maximaal mogelijke inzet.
8
3.2 Ontwikkeling reservepositie
Eind
JR24
Toev.
Onttr.
Eind
Toev.
Onttr.
Eind
Toev.
Onttr.
Eind
Toev.
Onttr.
Eind
Toev.
Onttr.
Eind
2024
2025
2025
2025
2025
2026
2026
2026
2027
2027
2027
2028
2028
2028
2029
2029
2029
Reserve
Algemene reserve Beklemde algemene reserve
19.020
0
0
1.360
17.660
0
2.635
15.025
0
1.325
13.700
0
390 13.310
0
0
13.310
Concern weerstandsvermo gen grondexploitaties Vrije algemene reserve
8.556
0
0
0
8.556
0
0
8.556
0
0
8.556
0
0
8.556
0
0
8.556
9.119
4.238
-2.200
1.569
9.588
0
2.632
6.957
0
1.871
5.086
0
0
5.086
0
0
5.086
Totaal Algemene reserve
36.694
4.238
-2.200
2.929
35.803
0
5.267
30.537
0
3.196
27.341
0
390 26.951
0
0
26.951
Tabel 3.2.1: Verloop Algemene Reserve Tabel 3.2.1 presenteert het verloop van de Algemene Reserve van 2025 tot en met 2029. De Algemene Reserve kan worden onderverdeeld in een vrije en beklemde algemene reserve en het concern weerstandsvermogen grondexploitaties. Uit de tabel blijkt dat er de komende jaren forse onttrekkingen nodig zijn voor dekking van het tekort in 2026 en 2027, en de transformaties essentieel voor het slagen van de benodigde bezuinigingen (zie hoofdstuk 4). In totaal wordt hiervoor in de periode 2025-2029 € 13.291.500 onttrokken aan de vrije en beklemde algemene reserve. Daar staat per saldo een toevoeging van € 3.549.000 vanuit bestemming jaarrekening 20241 tegenover (toevoeging saldo € 4.238.000 -/- onttrekking resultaatbestemming € 689.000). De mutaties zijn als volgt onder te verdelen:
1
Onder voorbehoud van besluitvorming over de jaarstukken 2024 9
Bedrag Mutatie Algemene Reserve 2025-2029 Dekking verwacht tekort 2026 en 20272 Dekking Transformatie3 2025-2028 Primaire begroting 2025: Dekking tekort 2025 Overige reeds genomen besluiten Totale Onttrekking 2025-2029
(x 1.000)
Toevoeging Jaarrekeningresultaat 20244 Onttrekking resultaatbestemming’24 in 2025 Totale mutatie Algemene Reserve 2025-2029 Tabel 3.2.2: Mutatie Algemene Reserve 2025-2029
4.238 -689 -9.443
2
-4.043 -5.036 -2.200 -2.013 -13.292
De geraamde inzet van de Algemene Reserve kan navenant de uitkomsten van de meicirculaire worden verlaagd. Besluitvorming hierover volgt bij de Begrotingsbehandeling in november. 3 Zie Hoofdstuk 4 4 Onder voorbehoud van besluitvorming over de jaarstukken 2024 10
3.3 Financiële ontwikkelingen op (middel)lange termijn De Perspectiefnota 2026 is een momentopname. We presenteren het saldo op basis van onder andere bijstellingen uit de 1e Bestuursrapportage 2025, nieuw beleidsvoorstellen, bezuinigingen en verhoging van de ozb. Al deze zaken zijn uitgewerkt op basis van de kennis die we nu hebben. Daarnaast voorzien we een groot aantal ontwikkelingen die op (middel)lange termijn invloed gaan hebben op onze gemeente, inwoners én het financieel saldo. Deze presenteren we hieronder, met als doel uw raad te informeren en te helpen bij de integrale besluitvorming. De lijst met ontwikkelingen is onderverdeeld in: a) Beïnvloedbare ontwikkelingen: Betreft ontwikkelingen die nog ambtelijk voorbereid worden en/of kostenstijgingen waarover uw raad keuzes kunt maken. Over deze ontwikkelingen zal uw raad in de toekomst een besluitvoorstel worden voorgelegd; b) Niet tot nauwelijks beïnvloedbare ontwikkelingen: Betreft autonome en/of onontkoombare ontwikkelingen en ontwikkelingen die het gevolg zijn van reeds genomen besluiten; c) Verbonden partijen: ontwikkelingen die we zien en verwachten vanuit onze Verbonden Partijen die nog niet gekwantificeerd zijn óf nog niet ter besluitvorming voor hebben gelegen in bestuur.
a) Beïnvloedbare ontwikkelingen • Verbouw/renovatie Huis van Houten en gemeentehuis • CMK – Het Rond • Kostenverhaal bouwopgaven • Bouw 2/3 sporthallen (vanuit voorzieningenplanning) • Diverse ontwikkelingen op het gebied van ICT. (Bijvoorbeeld hogere licentiekosten in verband met vermijden van Amerikaanse clouddiensten en kosten voor inzet van Artificial Intelligence (AI) b) Niet of nauwelijks beïnvloedbare ontwikkelingen • Lasten Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-20435 • Extra wachtgelden wethouders na tussentijdse wisselingen 2024/2025 (mogelijk effect tot en met 2027) c) Verbonden Partijen • Veiligheidsregio Utrecht (VRU): Toekomstscenario Basis op Orde • Werk en Inkomen Lekstroom (WIL): Ontwikkelagenda
5
Op 11 juli 2024 heeft uw raad ingestemd met het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2024-2043. Hiermee is de bestuurlijke basis gelegd voor het vervolgtraject. In dit vervolgtraject worden business cases per voorziening voorgelegd, waarbij o.a. ingegaan wordt op financiering en verdeling van kosten tussen gemeente en schoolbesturen. Op basis hiervan zullen er nog bijstellingen plaatsvinden van het reeds vastgestelde financiële beeld.
11
4. Transformatie Inleiding Ook al moeten we flink bezuinigen, als gemeente staan we voor een aantal uitdagingen. Om die goed aan te pakken, heeft het college vier transformaties opgesteld: 1. Versterken gemeenschap 2. Bouwen mogelijk maken 3. Toekomstbestendige organisatie 4. Voorbereiding financiële verkenningen In dit hoofdstuk leggen we uit waarom we deze onderwerpen belangrijk vinden, welke doelen we willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. Dit vraagt om duidelijke keuzes, die we samen met de gemeenteraad maken. Zo zorgen we ervoor dat Houten een veilige, leefbare en fijne gemeente blijft, nu en in de toekomst. Om deze veranderingen en de geplande bezuinigingen mogelijk te maken, is een stevige tijdelijke investering nodig. Het geld dat we hiervoor nodig hebben, komt uit de Algemene Reserve. We wenden voor het grootste deel van deze tijdelijke investering het positieve saldo van de jaarrekening 2024 aan. Het benodigde geld is dus al beschikbaar en hoeft niet door onze inwoners extra te worden opgebracht. Daarmee komen de kosten van deze transformatie niet voor rekening van onze inwoners, maar zetten we onze reserve verstandig in.
4.1 Versterken Gemeenschap De gemeente Houten maakt de buurten en het gemeenschapsgevoel sterker. Dat betekent dat inwoners en organisaties meer verantwoordelijkheid krijgen en actief bijdragen aan hun eigen leefomgeving. De Ronde van Houten gaf dit aan. Deze verandering mogelijk maken, vraagt om investeringen in het domein Samenleving en het domein Ruimte. Deze investeringen zijn voorwaardelijk voor het kunnen uitvoeren van de bezuinigingen en voor het verbeteren van de samenwerking met inwoners. We verdelen deze investeringen onder in drie punten: -1- Versterken sociale basis -2- Voorwaarden scheppen; uitvoeringsorganisatie hiervoor op kracht brengen. -3- Inwoners ondersteunen. We stimuleren inwonersinitiatieven en ondersteunen ontwikkelingen. 4.1.1 Voorwaarden voor het uitvoeren van de bezuinigingen Versterken sociale basis Voor de Sociale Koers 2026 – 2029 is het nodig om de beweging te maken van individueel maatwerk (Jeugd en Wmo) naar de sociale basis. Dat is een transformatie met impact waarbij we veel van iedereen vragen. Voorwaardelijk zijn: a.
Maatschappelijke dialoog
We gaan een breed gesprek aan met/in de Houtense samenleving om tot een cultuurverandering te komen. We zullen in gesprek gaan met inwoners (buurtbijeenkomsten ‘karavaan’), een aantal werkbijeenkomsten organiseren (met professionals op diverse thema's), trainingen en intervisie organiseren en een communicatiecampagne opstarten. b.
Versterking Sociale Basis
Wij hebben iedereen nodig om een krachtige en zorgzame samenleving te vormen. Want wij zijn die samenleving. Inwoners zijn vaak binnen meerdere groepen actief. In het eigen huishouden, de buurt of bijvoorbeeld in verenigingen. Er zijn ook organisaties waar inwoners gewoon naar toe kunnen om bijvoorbeeld contact te leggen of ondersteuning te krijgen. Wij noemen dat geheel van groepen de sociale basis. Als inwoners meer gebruik moeten kunnen maken van de sociale basis moet deze wel compleet en bereikbaar zijn. Wij willen, samen met onze partners, toetsen of onze huidige sociale basis daaraan voldoet. Om vervolgens te bepalen waar aanbod dubbelt, mist en/of ontwikkeld moet worden.
12
Nr. Transformatie Bezuiniging (Bedragen x 1.000) Allen Maatschappelijke dialoog Allen
Versterken Sociale Basis Totaal
(Medio) 2025 2026 2027 2028 2029 90 90 90 -
80
60
60
-
170
150
150
-
Voorwaarden scheppen (formatief) (incidenteel) Implementatie inzet Samenleving Bij de verdere uitwerking van bezuinigingen is inzet van de organisatie nodig. Vooral bij de thema’s Jeugdhulp en leerlingenvervoer. Van de 5 bezuinigingsonderdelen, is voor 3 onderdelen extra inzet nodig (12 uur per project betekent 1 fte) voor de eerste 2 jaren, daarna nog 0,4 fte voor de borging van de aanpak. Bij onderwerpen zoals de Wmo en Werk en Inkomen kunnen we de veranderingen binnen de bestaande werkzaamheden opvangen. Nr. Transformatie (Medio) bezuiniging (Bedragen x 1.000) Korte toelichting 2025 2.5 t/m 2.9 Implementatie bezuiniging Jeugdhulp Jeugdhulp (0,8 fte 2026 en 2027; 2028; 0,3 fte) 2.12 Implementatie nieuwe Leerlingenverordening en vervoer beleidsregels (0,4 fte) Totaal
-
2026
2027
2028
2029
100
100
40
-
50
50
-
-
150
150
40
-
Sociaal Team Delen van het werk worden door het Sociaal Team uitgevoerd; hiervoor is tijdelijk een projectleider nodig voor 3 dagen per week en zal vanuit de groep medewerkers 0,3 fte extra nodig zijn. Nr. Transformatie (Medio) bezuiniging (Bedragen x Korte toelichting 2025 2026 2027 2028 2029 1.000) 2.1 Projectleider bij Sociaal Team (0,6 fte/schaal 10/100.000)). Sociaal Team Extra uren medewerkers (0,3 fte schaal 8/50.000). 150 150 150 Totaal 150 150 150 -
Tijdelijke investering Ruimte Door anders te gaan kijken naar het gebruik en beheer van onze openbare ruimte kunnen de kosten hiervoor uiteindelijk structureel dalen. Dit vraagt om een proactieve benadering van de inwoners. We willen inwoners niet confronteren, maar meenemen. Daarom willen stellen we tijdelijke investeringen voor. Deze kosten gaan vooral naar extra inzet voor projectleiding en (communicatie)advies. Nr. Transformatie bezuiniging (Bedragen x Diversen
1.000)
Korte toelichting
Infrabeheer en buitendienst
Inzet van een projectleider en communicatieadvies
Totaal
(Medio) 2025
2026
2027
2028
2029
-
50 50
50 50
50 50
-
4.1.2 Stimulans inwonersinitiatieven (Ruimte en Samenleving) Tijdens de Ronde van Houten hebben inwoners meerdere keren aangegeven dat ze meer zelf willen doen. Houten is al een actieve gemeente waar inwoners zich vaak inzetten voor elkaar. Toch horen we vaak dat initiatiefnemers het lastig vinden om hun idee echt van de grond te krijgen.
13
Omdat we willen dat inwoners meer zelf kunnen regelen en oppakken, gaat het college deze betrokkenheid tijdelijk verder stimuleren. We willen inwonersinitiatieven de komende jaren op twee manieren ondersteunen. -1- Door inwoners te helpen bij het nemen van meer verantwoordelijkheid. -2- Door te zorgen dat inwonersinitiatieven beter aansluiten bij de werkwijze van de gemeente en andersom. Er zijn veel verschillende soorten inwonersinitiatieven. Denk aan ideeën voor de inrichting of het onderhoud van de buurt en plannen om mensen met elkaar te verbinden. Wij waarderen deze inzet enorm. Hoe kunnen we inwoners beter ondersteunen? Extra hulp bij het starten van initiatieven Voor veel inwoners is het lastig om hun weg te vinden binnen onze gemeentelijke organisatie. Vaak weten ze niet bij wie ze moeten zijn, omdat er verschillende contactpersonen zijn per onderwerp. Dat geldt bijvoorbeeld bij woon(zorg)initiatieven, maar ook bij kleinere ideeën voor de buurt of voor sociale activiteiten. Daarom stellen we voor om bij ‘Van Houten&co’ een extra opbouwmedewerker aan te stellen voor een periode van 2 jaar. Deze persoon helpt inwoners om hun idee verder te brengenen werkt nauw samen met de gebiedsmanager nieuwe stijl (zie hierna). Na die twee jaar is deze inzet niet meer nodig.
Betere samenwerking binnen de gemeente We willen binnen de gemeente de verschillende functies die met inwoners werken – zoals wijkcoördinator, gebiedsmanager en coördinator inwonersinitiatieven – beter laten samenwerken. Daarom stellen we kwartiermaker gebiedsmanagement aan. Die zorgt ervoor dat de gemeente beter is voorbereid signalen van buiten op te vangen en daar goed op te reageren. Extra geld voor diverse initiatieven Er zijn nu al mogelijkheden voor inwoners om zelf een deel van het (groen)onderhoud te doen of eigen ideeën te starten, zoals via het inwonersfonds (dat straks Fonds Houten Samen heet). Op diverse plekken in Houten zijn inwoners nu al op deze manier actief. Als we echt meer zelfbeheer en bewonersinitiatieven willen stimuleren, is het belangrijk om tijdelijk meer geld beschikbaar te stellen. Dat geld is nodig voor het organiseren van bijeenkomsten, voor materialen, promotie en andere hulpmiddelen. Wat willen we hiermee bereiken? 1. We sluiten beter aan bij wat inwoners willen. Dat versterkt het gevoel van samenhang en zorgt ervoor dat inwoners zich meer verantwoordelijk voelen voor hun omgeving. 2.
Door deze tijdelijke investering kan de gemeente leren hoe we inwonersinitiatieven beter kunnen begeleiden en ondersteunen.
Wat zou dat financieel vragen? (Medio) 2025
2026
2027
2028
2029
VH&C kan in 2 jaar een impuls geven aan de hulp voor initiatiefnemers.
-
80
80
-
-
Kwartiermaker gebiedsmanagement
1 jaar organisatorische opbouw binnen organisatie.
-
120
-
-
-
Budgetverhoging initiatieven Totaal
Voor 2 jaar extra budget ter ondersteuning van initiatieven.
-
75 275
75 155
-
-
Transformatie (Bedragen x 1.000)
Korte toelichting
Opbouwmedewerker VH&C
14
4.2 Bouwen mogelijk maken Wat willen we bereiken? Houten heeft een geschiedenis van woningbouw, vooral tijdens de Vinex-periode. Het werk van de gemeente was toen voor een groot deel gericht op uitbreiding en groei van Houten. De afdelingen Ruimtelijke Ontwikkeling en Ruimtelijke Projecten werden/worden hiervoor grotendeels betaald uit de grondexploitatie (GREX) en verschillende reserves. Maar nu de Vinex-opgave bijna is afgerond, is er bezuinigd op de organisatie en zijn de middelen hiervoor afgebouwd. Er is niet geïnvesteerd in uitbreiding van de organisatie, terwijl de gemeente juist groeide en er meer inwoners en grondgebied zijn bijgekomen. Na Vinex verandert onze focus. De gemeente moet zich nu meer richten op het onderhoud van bestaande wijken en op maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast hebben we de ambitie om tot 2040 4750 extra woningen te bouwen. We richten ons vooral op groepen waarvoor er nu te weinig woningen zijn: starters, ouderen en andere 1- en 2-persoonshuishoudens. De eerste 2000 woningen willen we bouwen in het CMK-gebied. Dit vraagt om het ombouwen van kantoren naar woningen, het bouwen in hogere dichtheid en het verbeteren van de openbare ruimte, passend bij een woonwijk. Houten wil dat deze nieuwe wijken groen blijven en dat er gemeenschappen ontstaan, niet alleen stapels woningen.
Omdat de gemeente weinig eigen grond heeft, is het financieel en organisatorisch een complexe opgave. Subsidies van andere overheden zijn nodig, vaak met verplichte cofinanciering. Ons doel is om, boven op de bestaande woningbouwplannen, elk jaar zo’n 300 extra woningen mogelijk te maken. De komende jaren gebeurt dat vooral in het CMK gebied. De rest (2750 woningen) willen we bouwen in Houten Oost. Zonder een impuls is het niet mogelijk de organisatie op te starten die nodig is om woningen te realiseren in lijn met de vastgestelde CMK-visie. Uiteindelijk is het de bedoeling om het begeleiden van woningbouwprojecten binnen het CMK te dekken met projectfinanciering. Wat gaan we ervoor doen? We verbeteren het projectmatig werken We gaan projecten beter aansturen op tijd, geld, mensen en betrokkenheid van inwoners. Dit sluit aan bij onze plannen voor een toekomstbestendige organisatie. We zorgen voor duidelijke taken en rollen voor de gemeenteraad, het college, ambtenaren en initiatiefnemers. Portfoliomanagement: keuzes maken in wat wél en wat niet kan We brengen onze ambities beter in balans met het geld en de mensen die we beschikbaar hebben. We maken duidelijke regels en een afwegingsproces, zodat we vooraf kunnen bepalen welke plannen haalbaar zijn.
Daarnaast richten we een proces van prioritering in om naast de wenselijkheid van initiatieven ook de afweging te maken of voor een initiatief voldoende menskracht en financiën beschikbaar zijn. Hierbij zoeken we aansluiting bij de werkprocessen in het kader van de Omgevingswet. Sterkere toetsende rol van de gemeente We willen binnen de Rondweg 2000 woningen bouwen, maar de gemeente bezit daar weinig grond. Daarom zijn we steeds meer afhankelijk van marktpartijen voor woningbouwinitiatieven. Als gemeente stellen we de ruimtelijke regels vast, maar ontwikkelaars komen met concrete bouwplannen. De gemeente komt hierdoor meer in een toetsende rol. We willen ons meer richten op het toetsen van plannen en het goed begeleiden van het proces. Beter sturen op financiën De financiering van nieuwe bouwprojecten wordt moeilijker omdat de GREX wordt afgebouwd. We willen gemeentelijke kosten en investeringen zo goed mogelijk dekken via subsidies van andere overheden en bijdragen van ontwikkelaars. Hiervoor is een goede samenwerking met overheden en marktpartijen nodig. Wat is daarvoor nodig? Doordat de gemeenteraad de visie op het CMK-gebied heeft goedgekeurd, hebben we – om het bouwen van 300 woningen per jaar mogelijk te maken – extra inzet nodig.
We stellen voor om de komende jaren (medio 2025-2027) het volgende te doen: • Een ontwikkelmanager inhuren om het proces in het CMK-gebied aan te sturen; • Een financieel strateeg of planeconoom inhuren om de geldstromen goed te organiseren; 15
•
Een procesbegeleider inhuren om het traject van initiatief tot uitvoering goed te begeleiden, en om te helpen bij het maken van keuzes.
Transformatie (Bedragen x 1.000)
Korte toelichting
Inhuur ontwikkelmanager, financieel strateeg/planeconoom en procesbegeleider
Benodigd om een impuls te geven aan het organiseren en financiering van de ontwikkelingen in het CMKgebied vanuit onze nieuwe rolopvatting
Totaal
(Medio) 2025 2026
2027
2028
2029
375
750
375
-
-
375
750
375
-
-
4.3 Toekomstbestendige organisatie Wat willen we bereiken? De gemeente Houten streeft naar een toekomstbestendige organisatie die effectief inspeelt op de behoeften van haar inwoners en organisaties. Dit vereist een wendbare, weerbare en goed samenwerkende gemeentelijke organisatie die zowel intern als extern zichtbaar en dienstbaar is. Om deze ambitie te realiseren, is een stevige stap voorwaarts noodzakelijk. De ontwikkelingen van de laatste tijd in onze organisatie, maar ook in de wereld om ons heen, maken dit duidelijk. De aanbevelingen vanuit het integriteitsonderzoek, de opmerkingen van de ARC en de accountant, en de analyse door onze nieuwe directie onderstrepen dit. Er is werk aan de winkel! We werken daarom aan de toekomstbestendigheid van een meer zelfbewuste en wendbare organisatie. Een organisatie die goed inspeelt op wat het bestuur en de samenleving van haar vragen. Waar medewerkers iedere dag met trots samenwerken aan een mooier Houten in een goed evenwicht tussen beschikbare menskracht en (schaarse) financiën. Een organisatie met een gezonde stevigheid en met gevoel voor de bestuurlijke context. Indicatoren: - Extern: hogere klanttevredenheid bij inwoners, raad en stakeholders, met focus op klantbeleving, partnerschap, responsiviteit en rolzuiverheid.
- Intern: hogere medewerkerstevredenheid dan bij de vorige meting, met focus op interne samenwerking, communicatie, omgangsvormen, beheersing van werkdruk, trots, gezonde en veilige werkomgeving, en gelijk of lager ziekteverzuim dan gemiddeld. - Vergelijkend: beter dan gemiddeld scorend op relevante gemeentelijke benchmarks in onze grootteklasse, met focus op doeltreffendheid en doelmatigheid. Wat gaan we daarvoor doen? We werken via verschillende, met elkaar samenhangende sporen aan de ontwikkeling van de organisatie. Dit doen we niet via grootschalige reorganisaties of uitgebreide plannen van aanpak, maar door het te doen en gaandeweg, al lerend, te ontdekken wat binnen de gegeven kaders de beste manier van werken is. De ontwikkeling richt zich daarbij veelal op het experimenteren met nieuwe werkwijzen en het aanleren van nieuwe vaardigheden. We pakken dit systematisch aan en organiseren daarbij goede begeleiding en evaluatie om een en ander in te bedden en te borgen. Waar richten we ons de komende tijd specifiek op? 1.
2.
3.
Versterken van ambtelijke sturing en planmatig werken Om onze ambities beter in evenwicht te brengen en te houden met de beschikbare menskracht en financiën, werken we aan een realistisch verwachtingspatroon. Heldere sturingslijnen, prioriteren en planmatig werken (met behulp van portfoliomanagement) helpen daarbij. Het versterken van de interne communicatie via formele kanalen behoort hier ook toe. Versterken van de taak- en rolverdeling tussen raad, college, directieteam, management en overige medewerkers Bij het werken in een politieke omgeving moet ruimte zijn voor ambtelijk vakmanschap én oog voor de politieke turbulentie. Juist in die turbulentie is rolvastheid cruciaal. Dit zal bijdragen aan het herstel en de verbetering van de samenwerking tussen bestuur en organisatie. Kortcyclisch werken binnen kleinere teams Kleinere teams werken effectiever samen. Binnen onze huidige grote teams vormen we daarom kleinere ‘thuisteams’, die gaan werken met kort-cyclische teamplannen en weekstarts. Hiermee 16
4.
5.
6.
versterken we de onderlinge samenwerking en stimuleren we persoonlijk leiderschap. De gezamenlijke én individuele bijdrage aan het grote geheel wordt zichtbaar, wat goede resultaten bevordert. Versterken van het imago van Houten als betrouwbare werkgever We zorgen ervoor dat de gemeente Houten een organisatie is waar medewerkers trots op zijn. Een organisatie waar oog is voor elkaar, voor elkaars vakmanschap en waar sprake is van een veilige werkomgeving waarin het prettig werken is. Het nemen van verantwoordelijkheid en het inbrengen van een gezonde dosis lef worden gewaardeerd, evenals eigenheid en diversiteit. Ruimte krijgen en nemen voor ontwikkeling vinden we heel normaal. Verbeteren van de bedrijfsvoering en dienstverlening Via de uitvoering van het verbeterplan Voor Elkaar! werken we aan de doorontwikkeling van onze bedrijfsvoering en dienstverlening. De ondersteuning en advisering vanuit de bedrijfsvoering moet duidelijker, doelgerichter, efficiënter, integraler en professioneler. Langs vier bouwstenen pakken we dit op een gestructureerde wijze aan, zodat we doen én afmaken. Dit zal een verdere positieve uitwerking hebben op onze dienstverlening. Zichtbaarheid en betrokkenheid in de samenleving Meer dan in het verleden zijn we als organisatie zichtbaar en aanspreekbaar in de samenleving.
Door actief in gesprek te gaan over onze dienstverlening, ambities en plannen, weten we wat er in de samenleving speelt en geven we een impuls aan bewonersparticipatie. Met onze externe communicatie ondersteunen we dat. Daarnaast stimuleren we onze medewerkers zich actief als vrijwilliger in te zetten voor de samenleving, zowel individueel als collectief.
Deze ontwikkeling speelt zich af in een context van forse bezuinigingen. De implementatie van zo’n bezuinigingspakket vraagt capaciteit en in sommige gevallen specifieke expertise. De invulling vergt ook op onderdelen een koerswijziging, een andere benadering vanuit de organisatie dan voorheen. Ook dat nemen we mee in onze organisatieontwikkeling. Wat is daarvoor nodig? De directie pakt het eigenaarschap van deze zowel ambitieuze als noodzakelijke organisatieontwikkeling zelf op. Het is onze inzet dat we deze zoveel als mogelijk met eigen mensen vormgeven en hierbij gericht en op tijdelijke basis expertise en menskracht van buiten betrekken. Daarnaast zal het soms nodig zijn om collega’s vrij te spelen om een bijdrage te leveren aan ontwikkeling en hen te kunnen vervangen op het reguliere werk. Het regieteam Organisatieontwikkeling coördineert een en ander, aangestuurd door de gemeentesecretaris. Wat hebben we nodig om deze doelen waar te maken? -
-
-
Een compacte groep collega's met kwaliteiten op het gebied van organisatieadvies, communicatie, leren en ontwikkelen. Deze groep neemt niet over, maar helpt anderen te leren en ontwikkelen, het anders te doen. We vragen inzet van alle medewerkers. Zij besteden hier 5 tot 10% van hun tijd aan. Deze tijd is al bedoeld voor organisatieontwikkeling, persoonlijke ontwikkeling en overleg. Daarnaast werken we met een netwerk van collega’s dat op een flexibele manier bijdraagt (‘flexibele schil’). Deze collega’s helpen af en toe mee of worden ingezet als dat nodig is. De totale investering is1.500.000 euro, verspreid over drie jaar (gemiddeld 500.000 euro extra per jaar), van medio 2025 tot medio 2027. We gebruiken daarnaast ook bestaande budgetten, zoals het opleidingsbudget. We stellen voor om een aparte reserve Organisatieontwikkeling aan te maken. Hieraan is een bestedingsmandaat verbonden. Dit maakt het makkelijker om het geld flexibel in te zetten en om bedragen tussen jaren te verschuiven.
Transformatie (Bedragen x 1.000)
Toekomstbestendige organisatie Totaal
Korte toelichting O.a. Projectleiding, training en opleiding, begeleiding en coaching, Trainee/talentenprogramma.
(Medio) 2025
2026
2027
2028
2029
410
790
296
-
-
410
790
296
-
-
17
4.4 Voorbereiding financiële verkenningen In aanloop naar de verkiezingen van 2026 is het belangrijk dat we een volledig financieel overzicht hebben. In de Perspectiefnota en de Begroting geven we steeds beter aan wat de ontwikkelingen in de programmabegroting zijn. Toch weten we op dit moment nog niet alles of zijn sommige gegevens nog niet precies genoeg. Een volledig beeld ontstaat pas als we goed weten wat de investeringsbehoefte van de gemeente Houten is. Dat geldt vooral voor de lange termijn, bijvoorbeeld voor het beheer van de openbare ruimte. We hebben meer duidelijkheid nodig over wanneer investeringen starten, hoe we deze willen financieren en wanneer ze worden uitgevoerd. Als we dit goed in beeld hebben, kunnen we vervolgstappen zetten om tot een volledig financieel overzicht te komen. Het gaat dan om investeringen voor het Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP), de (ver)bouw van het Huis van Houten en het gemeentehuis, noodzakelijke investeringen in de grondexploitatie (Grex) en andere bouwprojecten en kleinere investeringen. Met dit inzicht wordt ook duidelijk wat er nodig is om de meerjarenbegroting sluitend te krijgen en te houden. Zo kunnen we ons ook voorbereiden op een mogelijke volgende bezuinigingsronde. Voor dit traject hebben we een financieel strateeg of projectleider nodig en huren we een ingenieursbureau in.
Zij brengen alles in kaart, helpen de teams om de juiste informatie aan te leveren en maken voorstellen voor een meerjarenbegroting die sluitend is. Om een strateeg of projectleider en een ingenieursbureau te kunnen inhuren is een eenmalige investering nodig van € 150.000 euro in 2025 en € 50.000 in 2026. Transformatie (Bedragen x 1.000)
Aangescherpt financieel meerjarig perspectief
Totaal
Korte toelichting Inzet op m.n. een volledig doorgerekend en zo realistisch mogelijke investeringsplanning en adviezen voor het krijgen en behouden van een structureel sluitende begroting. Dient gereed te zijn bij de start van de formatie van een nieuw college na de verkiezingen
(Medio) 2025
2026
2027
2028
2029
150
50
-
-
-
150
50
-
-
-
4.5 Resumé De gemeente Houten maakt een belangrijke verandering door. We willen een sterkere gemeenschap worden, waarin inwoners meer verantwoordelijkheid nemen voor verschillende onderdelen van de samenleving. Tegelijkertijd zorgen de huidige ontwikkelingen ervoor dat we onze manier van werken moeten aanpassen. Dat is nodig om bijvoorbeeld de doelen voor woningbouw nu en in de toekomst te kunnen blijven halen. Om deze veranderingen en de geplande bezuinigingen mogelijk te maken, is een stevige tijdelijke investering nodig. De onderstaande tabel laat zien waar deze investering uit bestaat. N.b. Het geld dat we hiervoor nodig hebben, komt uit de algemene reserve. We wenden voor het grootste deel van de benodigde transformatiebudgetten het positieve saldo van de jaarrekening 2024 aan.
18
Transformatie (Bedragen x 1.000)
2025
2026
2027
2028
2029 Totaal
Versterken gemeenschap bezuinigingen mogelijk maken
-
520
500
390
-
1.410
Versterken gemeenschap inwonersinitiatieven
-
275
155
-
-
430
Bouwen mogelijk maken
375
750
375
-
-
1.500
Toekomstbestendige organisatie
410
790
296
-
-
1.496
Voorbereiding financiële verkenningen
150
50
-
-
-
200
Totaal
935
2.385
1.326
390
-
5.036
19
5. Bezuinigingen Inleiding De gemeente Houten moet fors bezuinigen om de begroting structureel sluitend te maken. De gemeenteraad heeft daarom opdracht gegeven om een pakket met bezuinigingsmaatregelen op te stellen. Daarbij is ook gevraagd om de inwoners van Houten hierbij te betrekken. Deze opdracht is uitgewerkt in het project Ronde van Houten. De gemeenteraad is via verschillende raadsinformatiebrieven en bijeenkomsten steeds geïnformeerd en betrokken bij het proces. In dit hoofdstuk presenteren we de uitkomsten van het project. Het hoofdstuk is verdeeld in vijf paragrafen: Samen leven, Ruimte, Bedrijfsvoering, Financiële maatregelen en een Resumé. Dit zijn de sporen waarlangs de bezuinigingen zijn uitgewerkt. In iedere paragraaf geven we eerst een algemene toelichting op de gemaakte keuzes tijdens het proces. Daarna volgt een overzicht van de bezuinigingsmaatregelen. Aan het eind van elke paragraaf staat een tabel met de verwachte opbrengst van de maatregelen. In bijlage 1 ("Reservelijst bezuinigingsvoorstellen") staat een overzicht van bezuinigingsvoorstellen die wel mogelijk zijn, maar niet ambtelijk geadviseerd worden.
5.1 Samen leven De hoogte van de bezuinigingen in het sociaal domein maakt het noodzakelijk om duidelijke keuzes te maken. Het is niet meer mogelijk om met de kaasschaafmethode tot voldoende resultaat te komen. Er is een andere manier van werken nodig, die leidt tot structureel minder uitgaven. 5.1.1 Sociale Koers als uitgangspunt Voor de bezuinigingsvoorstellen in het onderdeel Samen Leven is de Sociale Koers 2026-2029 als uitgangspunt gebruikt. Het opstellen van beide stukken liep parallel zodat ze goed op elkaar aansluiten. In de Sociale Koers staan drie thema’s centraal die sterk met elkaar samenhangen. Ze vormden een leidraad bij de zoektocht naar bezuinigingen en zijn tijdens de Ronde van Houten ook expliciet benoemd: - Een sterke sociale basis maakt Houten sterker en zorgt ervoor dat minder maatwerk nodig is. - We blijven passende ondersteuning bieden als het nodig is. - We vragen sterke schouders om meer te dragen. Vanuit de ronde van Houten zijn deze uitgangspunten ook expliciet benoemd. De Sociale Koers beschrijft hoe we, waar dat mogelijk is, de verschuiving maken van individueel maatwerk naar ondersteuning vanuit de sociale basis. Dit betekent dat we vaker kiezen voor andere vormen van hulp: bijvoorbeeld van individuele naar gezamenlijke ondersteuning, een meer sobere vorm, meer preventie en scherpere toegangseisen.
Om dit goed te laten werken moeten we de sociale basis versterken. Zo zorgen we ervoor dat mensen die geen gebruik meer kunnen maken van individueel maatwerk toch passende ondersteuning krijgen alleen op een andere manier georganiseerd. Vanuit deze strategie zijn de bezuinigingsvoorstellen tot stand gekomen. We bezuinigen niet alleen, maar investeren ook in een stevige basis richting de toekomst van onze Houtense inwoners. 5.1.2 Drie type bezuinigingsvoorstellen De opdracht was om minimaal € 3 miljoen euro te bezuinigen, met ruimte om dit te laten oplopen tot € 4 miljoen euro, zodat er keuzes gemaakt kunnen worden. De voorgestelde bezuinigingen zijn verdeeld in drie groepen. De laatste twee sluiten aan bij de richting die is gekozen in de Sociale Koers. a. Reëler begroten Er is, net als bij andere thema’s, eerst onderzocht of we reëler kunnen begroten. b. Minder kosten maatwerk Daarnaast is gekeken naar de mogelijkheid om de kosten voor in te zetten zorg (maatwerk Jeugdhulp, Wmo en Participatiewet) te verminderen. Maar vanwege de vele wettelijke verplichtingen en eisen vanuit de gemeenschappelijke regelingen is de bewegingsruimte beperkt. Gezien onze visie voor de toekomst hebben we daarbinnen sterk gezocht naar een verschuiving naar de sociale basis. Hiervoor is samenwerking nodig met zorgaanbieders, het sociaal team en andere partners. c.
Besparen op sociale basis Ook binnen het werkveld van de sociale basis is gezocht naar mogelijkheden om te besparen. Dit is lastig, want juist hier ligt de focus van de Sociale Koers. Toch is gekeken of, op basis van de inhoud van 20
de Sociale Koers, keuzes gemaakt kunnen worden. Bijvoorbeeld bij het verlenen van subsidies. Hierbij is het principe gevolgd dat mensen met ‘sterke schouders’ meer kunnen bijdragen. 5.1.3 Toelichting op de bezuinigingsvoorstellen van Samen Leven Hieronder zijn de voorgestelde bezuinigingen toegelicht. a. Reëel begroten S.1 Anders begroten budget individuele begeleiding In de huidige begroting is een stijging van 150.000 euro voor Wmo-voorzieningen opgenomen. Dat is een reële stijging doordat meer mensen van Beschermd Wonen naar een reguliere woning gaan. Voor deze stijging van de kosten is echter een apart Rijksbudget beschikbaar: de middelen in het kader van het Uitvoeringsplan Naar een Beschermd Thuis. Met de verschuiving van het budget vanuit Maatschappelijke opvang en beschermd wonen (MOBW) naar individuele begeleiding Wmo kan het Wmo-budget voor individuele begeleiding met 150.000 euro worden verlaagd. De werkelijke stijging van kosten bij de Wmo door Beschermd Wonen is niet te voorzien. Dit zal in de komende jaren worden gevolgd. De hoogte van lokaal maatwerk per jaar is niet bekend, maar op dit moment is er voldoende ruimte in het budget. De rijksmiddelen voor MOBW zijn toegezegd tot 2028. We verwachten dat deze middelen ook daarna beschikbaar blijven.