Bijlage 3. Ruimtelijke Onderbouwing Zonneweide De Heul.pdf

Ruimtelijke Onderbouwing Zonneweide de Heul

Opdrachtgever:

BHM Solar Lucasbolwerk 10 3512 EH Utrecht

Chint Solar Transformatorweg 38 1014 AK Amsterdam

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Gecontroleerd: Status: Versie:

200985 31-8-2022

Definitief 3

© 2022 Eelerwoude

Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Inleiding ...................................................................................................................................................... 5

1.1

Aanleiding ............................................................................................................................................... 5

1.2

Ligging en begrenzing plangebied .......................................................................................................... 5

1.3

Huidig planologisch regime .................................................................................................................... 7

1.4

Leeswijzer ............................................................................................................................................... 7

2

Planbeschrijving .......................................................................................................................................... 8

2.1

Inleiding .................................................................................................................................................. 8

2.2

Beschrijving huidige situatie plangebied ................................................................................................ 8

2.3

Zonneweide ............................................................................................................................................ 9

2.4

Landschappelijke inpassing .................................................................................................................. 11

3

Beleidskaders ............................................................................................................................................ 16

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 16

3.2

Rijksbeleid............................................................................................................................................. 16

3.3

Provinciaal en regionaal beleid............................................................................................................. 20

3.4

Gemeentelijk beleid.............................................................................................................................. 28

3.5

Conclusie............................................................................................................................................... 31

4

Waardentoets ........................................................................................................................................... 32

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 32

4.2

Natuurwaarden .................................................................................................................................... 32

4.3

Archeologische waarden ...................................................................................................................... 33

4.4

Cultuurhistorie ...................................................................................................................................... 35

4.5

Water .................................................................................................................................................... 36

4.6

Conclusie............................................................................................................................................... 38

5

Milieuaspecten.......................................................................................................................................... 39

5.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 39

5.2

Bodem .................................................................................................................................................. 39

5.3

Geluid ................................................................................................................................................... 41

5.4

Luchtkwaliteit ....................................................................................................................................... 42

5.5

Lichtreflectie ......................................................................................................................................... 43

5.6

Elektromagnetische straling ................................................................................................................. 43

5.7

Warmeontwikkeling ............................................................................................................................. 43

5.8

Kabels en leidingen ............................................................................................................................... 43

5.9

Externe veiligheid ................................................................................................................................. 44

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 3

5.10

Bedrijven en milieuzonering ................................................................................................................. 46

5.11

Verkeer en parkeren ............................................................................................................................. 46

5.12

Vormvrije m.e.r.-beoordeling ............................................................................................................... 46

5.13

Conclusie............................................................................................................................................... 48

6

Uitvoerbaarheid ........................................................................................................................................ 48

6.1

Inleiding ................................................................................................................................................ 48

6.2

Ruimtelijke uitvoerbaarheid ................................................................................................................. 48

6.3

Maatschappelijke uitvoerbaarheid ....................................................................................................... 48

6.4

Economische uitvoerbaarheid .............................................................................................................. 49

6.5

Conclusie............................................................................................................................................... 49

Bijlagen/literatuurlijst ............................................................................................................................................ 50

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding In 2019 is het klimaatakkoord vastgesteld. Het kabinet heeft met het nationale klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. In het coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet de ambitie wil verhogen naar een 55% CO2 reductie in 2030. Om te kunnen voldoen aan de steeds belangrijker wordende duurzaamheidsopgaven is een integrale gebiedsontwikkeling waar naast duurzaamheid ook natuur en recreatie een belangrijke plaats krijgen dan ook wenselijk. In de Omgevingsvisie heeft de provincie Utrecht aangeduid in 2030 minimaal 55 procent van de energie opgewekt te hebben met hernieuwbare energiebronnen. In 2050 wil de provincie energieneutraal zijn. Om dit mogelijk te maken zet de provincie in op de realisatie van grootschalige zonnevelden. Gemeente Houten heeft ook haar eigen opgave geformuleerd in haar Beleidskader zonnevelden Gemeente Houten dat is vastgesteld op 8 juli 2021. De ambitie is uitgesproken om in 2040 energieneutraal te zijn. In het Energieplan is een tussenstap geformuleerd om in 2025 20% van de benodigde energie duurzaam op te wekken, hierbij wil ze graag inzetten op kwalitatief hoogwaardige zonnevelden. Door goed naar de omgeving te kijken en bewoners, landschap, natuur en recreatie te betrekken wordt er bijgedragen aan de kwaliteit van de leefomgeving.

De vier initiatiefnemers Coöperatie Duurzaam Eiland, Coöperatie Opgewekt Houten, BHM Solar en Chint Solar werken samen aan Zonneweide De Heul. Op basis van gelijkwaardigheid worden alle beslissingen gezamenlijk genomen en wordt er naar rato tijd en risicokapitaal geïnvesteerd. De initiatiefnemers vullen elkaar aan in mankracht, kennis en kapitaal en willen de lokale betrokkenheid vergroten door te streven naar 100% lokaal eigenaarschap. Initiatiefnemers BHM Solar en Chint Solar zijn lid van Holland Solar en ondersteunen als leden de 'Gedragscode zon op land'. De initiatiefnemers hebben Eelerwoude gevraagd voor het maken van een inrichtingsplan en ruimtelijke onderbouwing voor Zonneweide de Heul. Voor de realisatie van voorliggend plan wordt een omgevingsvergunning, in afwijking van het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo), aangevraagd. Voorliggende ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van deze aanvraag. In het kader van landschap en ecologie is een Toets Wet natuurbescherming uitgevoerd en een Landschappelijk Inrichtingsplan opgesteld. Deze zijn separaat bij deze ruimtelijke onderbouwing gevoegd. In deze ruimtelijke onderbouwing komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit project aan de orde.

1.2 Ligging en begrenzing plangebied Voorgenomen ontwikkeling betreft een zonneweide van bruto 25 hectare op het Eiland van Schalkwijk, op de locatie die bekend staat onder de naam De Heul. Het plangebied wordt aan de noordoostzijde begrensd door het Amsterdam-Rijnkanaal, aan de zuidoostzijde door de Lek en bijbehorende uiterwaarden, aan de zuidwestzijde door de Provinciale weg (Overeind) met lintbebouwing en noordwestelijk door de agrarische komgronden. Het plangebied bestaat uit de percelen die kadastraal bekend staan als: HTN04-K-747, HTN04-K784 en HTN04-K-782. De percelen waren de afgelopen jaren in gebruik waren als maïs en grasland.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 5

Figuur 1: Ligging plangebied in de omgeving

Figuur 2: Plangebied (rood omkaderd)

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 6

1.3 Huidig planologisch regime Het plangebied is gelegen in het bestemmingsplan ‘Eiland van Schalkwijk’ van de gemeente Houten, vastgesteld (30-8-2017). Hierin kent het de volgende bestemmingen; - Enkelbestemming agrarisch - Dubbelbestemming waarde – archeologie 3 - Dubbelbestemming waarde – archeologie 1 - Dubbelbestemming waarde – landschap 2

Figuur 3: Uitsnede bestemmingsplan 'Eiland van Schalkwijk' (bron: ruimtelijkeplannen.nl)

De gronden zijn daarmee hoofdzakelijk bedoeld voor het uitoefenen van agrarische bedrijfsactiviteiten. De dubbelbestemming waarde landschap 2 houdt in dat de gronden daar tevens bedoeld zijn voor het behoud, versterking en ontwikkeling van de waarden die samenhangen met het karakteristieke landschap van de komgronden ten noorden van Schalkwijk en Tull en ’t Waal. Het plangebied heeft grotendeels de bestemming ‘Agrarisch’. Ondanks de bestemming agrarisch waarbij een aantal activiteiten zijn toegestaan op deze locatie past de realisatie van een zonneweide niet binnen het geldende bestemmingsplan. Hiertoe wordt een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan, met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, sub 3° Wabo. De aanvraag gaat daartoe vergezeld van de voorliggende ruimtelijke onderbouwing.

1.4 Leeswijzer De ruimtelijke onderbouwing is opgebouwd uit 6 hoofdstukken. In hoofdstuk 2 wordt eerst ingegaan op het voorgenomen plan. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader aan bod. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het van toepassing zijnde rijksbeleid, provinciaal beleid en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt daarbij getoetst aan dit beleid. Hoofdstuk 4 bevat een waardentoets. Hieruit blijkt welke waarden er in het plangebied aanwezig zijn en of deze worden aangetast door de ontwikkeling. In hoofdstuk 5 komen de relevante milieuaspecten aan bod. In hoofdstuk 6 wordt tot slot ingegaan op de ruimtelijke, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 7

2 Planbeschrijving 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van het plangebied weergegeven en het plan voor Zonneweide de Heul toegelicht. Ten behoeve van het plan is door Eelerwoude een Landschappelijk inrichtingsplan opgesteld. Deze is toegevoegd als separate bijlage bij deze ruimtelijke onderbouwing.

2.2 Beschrijving huidige situatie plangebied 2.2.1 Ligging en beschrijving plangebied Het plangebied is gelegen tussen het dorpslint van Schalkwijk en het Amsterdam-Rijnkanaal en een aantal percelen verwijderd van de Zuwedijk. Het dorpslint heeft nabij het plangebied een dichte structuur waarbij zeer weinig doorzichten naar het achterland zijn. Hierdoor zal men vanaf de Provinciale weg en Overeind niet veel zicht hebben op de zonneweide. Dit zal echter anders zijn voor de mensen waarvan de achtertuin van hun woning grenst aan de zonneweide. Met omwonenden heeft een gesprek plaatst gevonden over hun wensen ten aanzien van de inpassing van de zonneweide. Aan de Zuwedijk zijn twee woningen gelegen van waaruit zicht is op de zonneweide. De afstand tussen de Zuwedijk en de zonneweide is circa 230 meter. Ook met deze bewoners wordt rekening gehouden zodat eventueel zicht op de zonneweide vermeden wordt.

Figuur 4: Zicht op het plangebied vanaf de Zuwedijk

Figuur 5: Zicht op het plangebied vanaf de Kanaaldijk Oost

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 8

2.3 Zonneweide 2.3.1 Initiatief voor een zonneweide Een samenwerking van Coöperatie Duurzaam Eiland, Coöperatie Opgewerkt Houten, BHM Solar en Chint Solar heeft het initiatief genomen om op het eiland van Schalkwijk een zonneweide met een bruto oppervlakte van 25 hectare en een netto oppervlakte van circa 20 hectare te realiseren. Met het initiatief wil het consortium bijdragen aan de lokale en landelijke energietransitie. Daarnaast wordt de zonneweide landschappelijk ingepast en wordt ruimte geboden aan andere maatschappelijke meerwaardes, zoals recreatie en ontwikkeling van natuurwaarden.

2.3.2 Locatiekeuze Het Rijk, de provincie Utrecht, de regio en gemeente Houten hebben het doel gesteld om energieneutraal te zijn, voor gemeente Houten ligt deze doelstelling op 2040. In het Energieplan van Houten is een tussenstap geformuleerd om in 2025 20% van de benodigde energie duurzaam op te wekken, hierbij wil ze graag inzetten op kwalitatief hoogwaardige zonnevelden. Door goed naar de omgeving te kijken, bewoners te betrekken en de aspecten van landschap, natuur en recreatie goed mee te nemen wordt er bijgedragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. De realisatie van zonneweides dragen bij om deze energiedoelen te halen. Binnen de bebouwde omgeving is niet genoeg ruimte om duurzame energie op te wekken. Dit komt mede doordat niet alle daken geschikt zijn voor zonnepanelen. Redenen hiervoor zijn bijvoorbeeld technische bezwaren (draagconstructies, oriëntatie, schaduwvlakken, ect.), maar ook esthetische bezwaren. Ook zijn niet alle locaties geschikt voor de realisatie van een zonneweide. De gronden zijn al in gebruik door andere functies of kunnen niet gecombineerd worden met zonnepanelen en bijbehorende installaties. De initiatiefnemers hebben overeenstemming bereikt over het gebruik van de gronden voor de realisatie van een zonneweide met de grondeigenaar. De locatie ligt binnen een kansrijk gebied van de provincie, een potentieel zoekgebied van de RES16.

Hier liggen meekoppelkansen voor landschap, ecologie, recreatie en andere opgaven. Daarnaast ligt het plangebied in het groene gebied op de kansenkaart van het beleidskader zonnevelden Gemeente Houten. De zonneweide wordt op een zorgvuldige manier ingepast binnen het landschap. Een nadere toelichting is gegeven in paragraaf 2.4.

2.3.3 Technische gegevens zonneweide Zonneweide de Heul heeft een bruto oppervlakte van circa 25 hectare. Hiervan wordt circa 5 hectare gereserveerd voor de landschappelijke inpassing van de zonneweide. De overige ruimten worden in gebruik genomen door tafels met zonnepanelen, technische installaties, onderhoudspaden en hekwerk. De netto oppervlakte bedraagt circa 20 hectare. De kleur van de zonnepanelen is donkerblauw óf zwart en er wordt één type paneel toegepast. De technische installaties hebben een terughoudende kleurstelling en worden in lijn met de panelen alsmede de kavelrichting geplaatst. De hoogte van de panelen bedraagt maximaal 2,20 meter en is opgesteld in een zuidopstelling. De zonneweide wordt beveiligd met een hekwerk (eis verzekeraar). Het hekwerk is transparant en maximaal twee meter hoogte, van schapengaas en houten palen. Het hekwerk is faunapasseerbaar, minimaal 15 cm boven de grond. De batterijen worden maximaal 3.2 meter hoog, de transformatoren en het inkoopstation worden maximaal 3 meter hoog.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 9

2.3.4 Toegankelijkheid en ontsluiting Ingang van de zonneweide voor o.a. technisch beheer en veiligheidsdiensten wordt gerealiseerd aan de noordoost zijde, via de Kanaaldijk Oost. Er wordt zo weinig mogelijk nieuwe (half-) verharding gerealiseerd. De recreatieve route, het struinpad, is enkel toegankelijk via de Provincialeweg en de Kanaaldijk Oost. Er komen twee doorsteken in de zonneweide, een doorzicht voor het wandelpad en de uitkijktoren en een doorsteek die gebruikt kan worden als agrarische doorsteek voor de agrariër. Hulpdiensten krijgen in geval van noodsituaties wel toegang tot de zonneweide. Hierover is afstemming geweest met de Veiligheidsregio Utrecht. De hulpdiensten kunnen gebruik maken van de onderhoudstoegang en onderhoudswegen.

2.3.5 Bouw De start van de bouw is afhankelijk van het moment waarop de benodigde rijkssubsidies (SDE++) zijn toegewezen en vergunningen zijn verleend. Daarnaast is het afhankelijk van wanneer de capaciteit van de netbeheerder toegewezen is. De bouwfase neemt doorgaans een periode van ongeveer 3 – 6 maanden in beslag.

2.3.6 Looptijd De exploitatiefase van de zonneweide heeft een duur van 30 jaar. Na deze fase wordt de zonneweide volledig ontmanteld. De gronden kunnen vervolgens weer in gebruik genomen worden voor de daartoe bestemde functie. De zonnepanelen, kabels en overige materialen zullen zoveel mogelijk op een milieuvriendelijke manier gerecycled of worden hergebruikt.

2.3.7 Operationeel De aanlegfase loopt over in de fase van beheer. In deze periode is de ontwikkelaar verantwoordelijk voor goed ecologisch beheer van het plangebied. Hiervoor is een beplantings- en beheersplan opgesteld, welke is opgenomen in het landschappelijk inrichtingsplan. In deze periode worden geen meststoffen of pesticiden gebruikt. Na ontmanteling van de zonneweide wordt de verantwoordelijkheid van de gronden overgedragen aan de grondeigenaar.

2.3.8 Communicatie en participatie Zowel de gemeente Houten als de initiatiefnemers hechten veel waarde aan een gedegen participatieproces. Van september 2021 t/m april 2022 is er een intensief participatieproces doorlopen met aan- en omwonenden en andere stakeholders. Middels keukentafelgesprekken en een inloopavond zijn wensen, zorgen en ideeën met de aan- en omwonenden besproken en verwerkt in de plannen. Daarnaast is er vooraf met de volgende externe stakeholders gesproken: gemeente Houten, Provincie Utrecht, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Veiligheidsregio Utrecht, Stedin en Collectief Utrecht Oost. Uitkomsten van deze gesprekken zijn verwerkt in de plannen. In de bijlage is het document Procesparticipatie opgenomen waarin de volgende onderdelen zijn verwerkt: samenvatting communicatie- en participatieplan, reeds uitgevoerde acties ten behoeve van procesparticipatie, verrijking plan met inbreng en wensen van omwonenden, andere stakeholders & experts. Daarnaast is ook het Plan van Aanpak Financiële Participatie in de bijlage te vinden.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 10

2.4 Landschappelijke inpassing Een belangrijk uitgangspunt bij het inrichtingsplan van de zonneweide is dat de bestaande landschapsstructuren, zoals het verkavelingspatroon, behouden blijven en er met de ontwikkeling een landschappelijke meerwaarde gerealiseerd wordt passend bij de identiteit van het gebied (kleinschaligheid). De tijdelijke invulling met panelen zal een bijdrage leveren aan het gebied als geheel. Nieuwe landschapselementen in combinatie met de zonneweide geven het gebied een meerwaarde voor het landschap, natuur en cultuurhistorie. Dit betekent dat er rekening wordt gehouden met de bestaande verkavelingsstructuur, het omliggende agrarische gebied, gebiedseigen flora en fauna en de cultuurhistorie die het gebied rijk is.

Figuur 6: Landschappelijke inpassing Zonneweide de Heul

2.4.1 Schaal van het landschap Versterken van de streekidentiteit De landschappelijke inrichting is nadrukkelijk afgestemd op elementen die de streekidentiteit extra kracht bij zetten. Het sterkste komt dit tot uiting in het toevoegen van de windsingels rondom de panelenvelden. Dit heeft niet uitsluitend als doel om de zichtbaarheid van de panelen te verminderen. Het is een inrichtingselement dat passend is in zijn omgeving, een extra biodiversiteitswaarde biedt en bijdraagt aan een recreatief aantrekkelijke route door en langs de zonneweide. Ter hoogte van de lintbebouwing langs Overeind en Provincialeweg wordt rekening gehouden met een gepaste afstand van de zonneweide en een invulling van een groene buffer met een boomgaard. De boomgaard past van oudsher bij de erven en vormt een aangenaam rustpunt. Aangezien er sprake is van een lang, diep perceel is het wenselijk om een monotone uitstraling te voorkomen. Langs een gedeelte van de zonneweide wordt dan ook aanvullend een natuurvriendelijke oever gerealiseerd met pleksgewijs schietwilgen. Dit biedt variatie in landschapsbeleving (ook vanaf de Zuwedijk), past binnen de gebiedskarakteristieken en biedt een verhoogde biodiversiteitswaarde.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 11

Opwaarderen van de natuurwaarde De ontwikkeling geeft aanleiding om de natuurwaarde in en rondom het plangebied te versterken. De toepassing van nieuwe beplanting dient te gebeuren met gebiedseigen inheems plantmateriaal. Ook optimale inrichting en beheer van de gronden dragen bij aan de toename van diversiteit in flora- en faunasoorten. De zonneweide wordt onderdeel van de omgeving en het landschap waardoor het ook toegankelijk is voor de gebiedseigen faunasoorten. De nieuwe landschapselementen vormen een extra leefgebied met grote meerwaarde ten opzichte van het huidige landgebruik. Door het toepassen en realiseren van kruidenrijk grasland, een pluktuin, windsingels, landschappelijke hagen, solitaire bomen en natuurvriendelijke oevers wordt het gebied ingericht als verblijf- en schuilplaats, staat het in verbinding met de natuurwaarde langs de Kanaaldijk Oost, biedt het extra voedselvoorzieningen en geeft het gebied variatie en verschillende beplantingsoorten.

2.4.2 Inrichtingselementen aan de randen Windsingels Om de streekidentiteit meer te laten spreken is ervoor gekozen om windsingels rondom de panelenvelden te plaatsen. Deze windsingels zijn maximaal 2.5 meter hoog en wekken de illusie van fruitgaarden die typerend zijn voor de omgeving. Door het inpassen van de windsingels worden er verschillende ruimte gecreëerd. Deze verschillende ruimtes biedt de mogelijkheid om een interessante recreatieve route aan te leggen. Door te spelen met de windsingels en deze in verschillende blokken op te knippen ontstaat er een speelse zichtbeleving voor de recreant. Het struinpad wordt hiermee een leuke route waardoor er een meerwaarde wordt gecreëerd voor de Schalkwijker. Door het inpassen van de windsingels wordt het open/besloten gevoel van het landschap extra geaccentueerd. De windsingel wordt aangeplant met diverse soorten inheems plantmateriaal. Hiermee worden de windsingels een geschikte plek voor flora en fauna. Het biedt extra broedmogelijkheden voor vogels, het biedt schuilplaatsen en het zijn waardplanten voor vele soorten insecten. Door de inpassing van deze landschapselementen zal de biodiversiteit aanzienlijk toenemen in het gebied. De windsingels worden op een afstand van vier meter van de watergangen geplaatst.

Hierdoor is het mogelijk om de watergangen grenzend aan het plangebied aan beide zijdes te kunnen onderhouden tevens biedt het de mogelijkheid vanaf beide zijdes de windsingel te beheren. De watergangen in het plangebied zijn aan minimaal één zijde te onderhouden. Een grote wens van de omwonenden is om het zonneveld uit het zicht te ontnemen. Dit voornamelijk vanaf de Provincialeweg/Overeind en vanaf de Zuwedijk. De structuurvisie van gemeente Houten biedt mogelijkheden om het kleinschalige open gebied meer te verdichten. Het gebied is omschreven als een kleinschalig komgebied met een meer beschut agrarisch landschap. Pluktuin Het dorpslint van Schalkwijk is een cultuurhistorisch element. Het achterland van de woningen en boerderijen die aan dit dorplint waren gevestigd bestonden vrijwel allemaal uit fruitgaarden. In de jaren ’70-’80 is dit sterk afgenomen. Kleine hoogstam fruitgaarden op het voorerf doet men nog herinneren aan deze gewasteelten. Om het dorpslint een opzichzelfstaand element te laten, wordt er een groene bufferzone tussen de bebouwing en de zonneweide aangelegd. Deze groen bufferzone wordt ingericht als pluktuin. De pluktuin is tevens het begin- en/of eindpunt van de recreatieve route. De fruitgaarden van vroeger worden in de pluktuin kleinschalig teruggebracht door middel van hoogstam fruit- en notenbomen van verschillende rassen.

De soorten die worden aangeplant zijn noot- en vruchtdragend, wanneer de gewassen rijp zijn kunnen de buurtbewoner deze

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 12

gewassen plukken en nuttigen. De pluktuin wordt verder ingericht met bloeiende heesters wat onder andere een bron van nectar is voor bijen, vlinders en andere insecten. Natuurvriendelijke oever Een waardevolle extra ingreep in dit plangebied is het realiseren van natuurvriendelijke oevers. Hierbij wordt het huidige talud van de watergang flauwer gemaakt waardoor er een groter overgang komt van water naar land. Deze overgang, het flauwe talud, zorgt voor een ontwikkeling van een soortenrijke vegetatie die hier eerder geen kans voor kregen. De natuurvriendelijke oever wordt aan de oostzijde van het plangebied gerealiseerd over een lengte van circa 820 meter. Hierbij varieert de oever tussen de 3 en 5 meter breed en worden er plukgewijs knotwilgen aan de rand toegepast. Door de realisatie van de natuurvriendelijke oever wordt er op verschillende manieren een toename voor de biodiversiteit gecreëerd. Door het afgraven van het talud kunnen zich hier gebiedseigen soorten kiemen. Daarnaast worden er verschillende microklimaten gecreëerd waarin specifieke soorten goed gedijen. Dit microklimaat ontstaan doordat sommige plekken jaarrond, periodiek of nooit onder water staan. Door het realiseren van de natuurvriendelijke oever in combinatie met de knotwilgen met daar achter de windsingels, ontstaat er een variatie in de landschapsbeleving vanaf de Zuwedijk.

Dit landschapsbeeld past binnen de gebiedskarakteristieken en verhoogt tevens de waarde van biodiversiteit en waterkwaliteit. Landschappelijke haag Aan de overzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal is een woning gevestigd welke uitkijkt over de zonneweide. Om zoveel mogelijk rekening te houden met deze omwonende wordt er een landschappelijke haag geplaatst. Hiermee komen de zonnepanelen ook niet direct aan de Kanaaldijk Oost te liggen en wordt er middels de haag een smalle groene bufferzone gerealiseerd. Hekwerk Rondom de panelenvelden en technische installaties wordt een hekwerk geplaatst. Dit hekwerk krijgt de hoogte van circa 2 meter. De windsingels en overige beplantingselementen vallen buiten het hekwerk zodat het hekwerk zo min mogelijk in het gezichtsveld komt te staan. Kleine zoogdieren kunnen het hekwerk passeren doordat het hekwerk minimaal 15 cm boven het maaiveld wordt geplaatst.

2.4.3 Schaal van de zonneweide Agrarische doorsteek Door het plangebied loopt een doorsteek welke bedoelt is voor agrarische activiteiten zoals het mogelijk maken van weidegang op andere percelen en binnendoor rijden met landbouwvoertuigen. Dit zal een recht van overpad zijn waar de boer van de naastgelegen percelen gebruik mag maken. Dit pad zal buiten de hekwerken vallen zodat het panelenveld niet betreden hoeft te worden. De agrarische doorsteek zal tevens gebruikt worden voor het onderhoud van de zonneweide om van het ene veld naar het andere veld te kunnen. Om de agrarische doorsteek te kunnen realiseren zal de kleine watergang die in noord-zuid richting loopt moeten worden verlegd. Deze wordt zo’n 30 meter richting het zuiden verplaatst zodat deze samen loopt met de agrarische doorsteek. Hiermee kan ook het onderhoudt aan de sloot gecombineerd worden. Daarnaast worden er met het verleggen van de watergang twee duikers verwijderd en moet er één es worden gekapt. Voor het realiseren van de agrarische doorsteek moeten er binnen het plangebied drie duikers worden aangelegd om de oversteek te realiseren. Mochten er in het plangebied zich duikers bevinden die als niet nodig worden beschouwd wordt er gekeken of deze verwijderd kunnen worden.

Uitkijkpunt en informatiepaneel Vanwege de huidige agrarische functie in het gebied ontbreken struinpaden en mogelijkheden tot (kleine) ommetjes voor de omwonende van het plangebied. Met de ontwikkeling van de zonneweide geeft het de mogelijkheid om dit te realiseren. Over de gehele lengte van het perceel wordt een aangenaam struinpad voor wandelaars aangelegd. Dit biedt de omwonende de mogelijkheid om het gebied niet enkel vanaf de buitenkant te bleven, maar er ook daadwerkelijk onderdeel van te zijn en het van binnenuit te aanschouwen.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 13

Het struinpad wordt voorzien van informatiepanelen en een uitkijkpunt. Op de informatiepanelen is informatie over de omgeving, de geschiedenis en de ontwikkeling te lezen. De informatiepanelen hebben een educatieve dan wel een bewust wordende functie, hier worden onder andere verhalen verteld over het stroomgebied en dijkdoorbraken, over de ontginningen vanaf de late middeleeuwen, over de fruitteelt die van oudsher in de omgeving was, over het historische bebouwingslint en de vroegere luchtwachttoren. Het uitkijkpunt geeft uitzicht over de omliggende agrarische gronden van Schalkwijk waarbij men zicht heeft op de steekidentiteit. Het uitkijkpunt zal circa 3 meter hoog worden waardoor men over de windsingels, fruitgaarden en zonnepanelen heen kan kijken. Het uitkijkpunt refereert naar de luchtwachttoren van Schalkwijk welke aan het eind van de tweede wereldoorlog werd gebouwd en in 1952 gereed was. De toren was gemaakt van prefab betonnen raatbouwelementend van enkele meters hoog. In de toren waren diverse trappen om naar boven te komen en het luchtruim in de gate te houden. Dit uitkijkpunt wordt in het midden van het plangebied gerealiseerd waar ook de zitgelegenheden worden gerealiseerd. Dit rustpunt is tevens de wisseling in landschapsbeleving voor de recreant.

Vanaf het besloten karakter tussen de windsingels komt men in de open binnenplaats waarna de route zich vervolgd richting de rand van het plangebied waar de nadruk wordt gelegd op het open/besloten landschap. De route zorgt ervoor dat men het huidige landschap met zijn karakteristieken van dichtbij beleeft. Landschappelijke haag In het midden van het plangebied maakt de recreatieve route een oversteek. Deze oversteek is een openplek in het plangebied. De openplek is een grote ruimte binnen het besloten landschap van windsingels. Middels landschappelijke hagen die de openplek begrenst wordt men richting de rusten uitkijkplek geleid. De hagen worden in een schuine lijn aangeplant waardoor ze tapstoe naar elkaar toe lopen. Hierdoor creëren we een trechtervorm waardoor de recreanten worden getriggerd om naar de rust- en uitkijkplek te gaan waar ook informatie over het hele gebied te verkrijgen is. De haag krijgt een hoogte van 1,5 tot 2 meter en bestaat uit verschillende soorten beplanting. Doordat zijn vorm, hoogte en plantsoorten afwijken van de windsingels, wordt de open plek een aparte ruimte ten opzichte van de rest van de zonneweide. Bodemkwaliteit verbeteren Het omzetten van het plangebied van agrarisch naar zonneweide heeft vrijwel automatisch een positief effect op de bodemkwaliteit.

Dit komt omdat veel zaken welke betrekking hebben op het verslechteren van de bodemkwaliteit voornamelijk plaatsvinden bij intensief agrarisch gebruik. In de tijd dat er zonnepanelen op staan krijgt de bodem een rustperiode/herstart. Door de komst van de zonneweide wordt de grond niet meer geploegd, bereden met zwaar materiaal en bemest. Daardoor neemt de kwaliteit van de bodem toe, met een grote impuls op de biodiversiteit als gevolg. Immers door een gunstige zuidopstelling blijft plantengroei mogelijk doordat er licht en water onder de panelen komt1. Dit heeft een positief effect op het aandeel organische stof op de bodem. De bodem wordt ingezaaid met een kruidenrijk grasmengsel. Door goed beheer wordt naast het ingezaaide kruidenmengsel ook de natuurlijke vegetatie gestimuleerd. Zonnepanelen Er wordt gebruik gemaakt van één type blauwe óf zwarte zonnepanelen. Deze worden in een zuid opstelling, op metalen stellages geplaatst binnen het hekwerk. De hoogte van de panelen bedraagt maximaal 2,2 meter. De panelen worden hoger geplaatst om meer diffuus licht op de bodem te laten komen, daarnaast wordt er 15 tot 20 mm tussen de panelen gelaten waardoor water door de tafels heen kan vallen. Hierdoor kan regen en zon de bodem bereiken zodat het kruidenrijkgrasmengels kans heeft om te groeien. Door alle stellages met dezelfde type panelen uit te voeren ontstaat er een rustig beeld.

Transformator- en bouwwerken De opgewekte stroom wordt vanaf de zonnepanelen getransporteerd naar omvormers, gemonteerd op stellages onder de panelen. Vanaf de omvormers wordt de stroom getransporteerd naar transformatorstations. Vanuit de transformatoren wordt de stroom naar één inkoopstation getransporteerd, dit is de netverbinding. Daarnaast worden er batterijen (max 3.2m hoog) geplaatst die dienen voor opslag. Het station heeft een maximale hoogte van 3 meter vanaf het maaiveld en staat binnen het hekwerk. De transformatoren, 8 stuks,

1

Verkenning van bodem en vegetatie in 25 zonneparken in Nederland – Wageningen University & Research https://edepot.wur.nl/541057

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 14

staan door het park heen en de overige technische installaties worden bij de ingang van de zonneweide geplaatst, welke zich aan de Kanaaldijk Oost bevindt. Kleurgebruik De bouwwerken en elementen op het terrein krijgen een gedekte, verzadigde kleur. Ze voegen zich in het landschap en stralen kwaliteit uit. Groentinten zijn vaak niet passend in het landschap omdat zij feller, harder en niet natuurlijk ogen. Er wordt daarom één grijstint toegepast: kwartsgrijs die zich goed voegt in het landschap en ook kwaliteit en een zekere rust uitstraalt. De kleur heeft een menging met bruin en is wat ‘warmer’. De poorten dienen ook in dezelfde kleur gespoten te worden. Indien er overige objecten worden geplaatst dienen deze tevens in dezelfde kleur gespoten te worden.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 15

3 Beleidskaders 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het relevante beleid dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling beschreven. Het wordt benaderd vanuit het Rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt getoetst aan dit beschreven beleid.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft op 11 september 2020 de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. Nederland staat in de komende jaren voor een aantal opgaven van nationaal belang. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt dat grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw Nederland flink zullen veranderen. Deze opgaven moeten benut worden om vooruit te komen en tegelijkertijd het mooie van Nederland te behouden. De NOVI biedt perspectief om de grote opgaven aan te pakken. Hierbij is omgevingskwaliteit het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Vanuit de NOVI geeft het Rijk kaders en richting voor zowel nationale als decentrale keuzes. Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. In de NOVI wordt gesproken over een ‘omgevingsinclusief’ beleid. De NOVI beschrijft enerzijds een toekomstperspectief met ambities en anderzijds de nationale belangen in de fysieke leefomgeving en de daaruit voortkomende opgaven. Deze opgaven zijn het verschil tussen de ambitie en de huidige situatie en verwachte ontwikkelingen.

Waar de opgaven vragen om een geïntegreerde benadering, komen deze samen in vier prioriteiten. Op deze vier prioriteiten zijn beleidskeuzes gemaakt. De vier prioriteiten gemaakt: 1) Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. 2) Duurzaam economisch groeipotentieel. 3) Sterke en gezonde steden en regio’s. 4) Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Om de beleidskeuze weloverwogen te maken worden drie afwegingsprincipes, die helpen bij het afwegen en prioriteren van de verschillende belangen en opgaven, gehanteerd namelijk; 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en 3) Afwentelen wordt voorkomen. In de NOVI wordt gesteld dat de klimaatdoelstelling in lijn is met de Parijse klimaatdoelstelling: in 2050 vrijwel geheel klimaat neutraal. De ambitie is dat de omslag naar 100 procent circulair in 2050 gerealiseerd is en dat er een zo goed mogelijke inpassing van duurzame energie in de leefomgeving is. In 2050 is Nederland erin geslaagd al deze ontwikkelingen zorgvuldig in te passen of nieuwe landschappen te creëren, met zo min mogelijk hinder of overlast voor mensen en het ecosysteem. De NOVI ziet het van nationaal belang om de internationale afgesproken doelen te behalen.

De opgave is dan ook om de broeikasgassen ten opzichte van 1990 te reduceren met tenminste 49 procent in 2030 en met 95 procent in 2050. Een andere opgave is het vervangen van fossiele energiebronnen door duurzame bronnen.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 16

Bovenstaande opgaven manifesteert zich rond een van de vier prioriteiten, namelijk prioriteit 1 ‘Ruimte voor klimaatadaptatie energietransitie’. In beleidskeuzes van deze prioriteit wordt benoemd dat overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerken aan het bijtijds halen van doelstellingen, die in het Klimaatakkoord zijn bepaald. Het Nationaal Programma RES vormt een platform voor onderling samenwerken, vergelijken, leren en uitdagen. De energietransitie kan een hefboom zijn voor kwaliteitsverbetering, zowel ruimtelijke als bijvoorbeeld voor ecologische, economische of sociale verbeteringen. Zonnevelden kunnen bijvoorbeeld economische dragers voor het landelijk gebied worden. Daarnaast moeten zonnevelden in het landschap worden ingepast. De afwegingprincipes van de NOVI leiden tot een voorkeur voor zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen. Vanuit diezelfde principes hebben daarna onbenutte terreinen in bebouwd gebied de voorkeur. Om aan de gestelde energiedoelen te voldoen, kan blijken dat ook locaties in het landelijk gebied nodig zijn. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Met Zonneweide de Heul wordt invulling gegeven aan de prioriteit ‘Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie’ van de Nationale Omgevingsvisie. De zonneweide wekt elektriciteit op uit zonne-energie. Dit is een duurzame manier van energieopwekking.

Daarmee leidt de aanleg van de zonneweide tot een reductie van broeikasgassen. De percelen zijn gelegen in een beschut agrarisch landschap met kleinschalige komgronden. Een zonneweide heeft op deze locatie relatief weinig impact op de omgeving. Zeker gezien met voorliggend plan meekoppelkansen worden benut voor landschap, ecologie en recreatie. Om hiertoe te komen is een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld (paragraaf 2.4). De landschappelijke inpassing van de zonneweide leidt tot een ruimtelijke en ecologische verbetering van de omgeving, waarbij de kenmerken en identiteit van het gebied centraal staan.

3.2.2 Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) bevat de visie van het Rijk op de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland. Het Rijk streeft naar een krachtige aanpak die ruimte geeft aan regionaal maatwerk, de gebruiker voorop zet, investeringen prioriteert en ruimtelijke ontwikkelingen en infrastructuur met elkaar verbindt. In het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) zijn regels opgenomen om het beleid uit de SVIR te verwezenlijken. In de structuurvisie schetst het Rijk ambities voor Nederland in 2040. Uitgaande van de verantwoordelijkheden van het Rijk zijn de ambities uitgewerkt in rijksdoelen tot 2028, waarin is aangegeven welke nationale belangen aan de orde zijn. De tijdshorizon is gesteld omdat in de loop van de tijd nieuwe ontwikkelingen en opgaven kunnen vragen om bijstelling van de rijksdoelen. Voor de ambities zijn rijksinvesteringen slechts één van de instrumenten die worden ingezet. Kennis, bestuurlijke afspraken en kaders kunnen ook worden ingezet. De huidige financiële rijkskaders (begroting) zijn randvoorwaardelijk voor de concrete invulling van die rijksambities. De ruimtelijke waarden die het nationaal belang waarborgen zijn opgenomen in 13 verschillende belangen. In de structuurvisie wordt ook aangegeven op welke wijze het Rijk deze belangen wil verwezenlijken.

Dit zorgt voor een duidelijk overzicht in één document gezamenlijk met de doelen die het Rijk heeft opgesteld. Relevant voor Zonneweide de Heul is dat de elektriciteitsvraag blijft groeien. Vanwege de ambities voor beperking van de CO2-uitstoot is een transitie naar duurzame, hernieuwbare energievoorziening nodig. Voor het opwekken van energie moet voldoende ruimte gereserveerd worden. Het aandeel van duurzame energiebronnen (waaronder zon) in de totale energievoorziening moet omhoog en deze bronnen behoeven relatief veel ruimte.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 17

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling In de SVIR wordt de ambitie uitgesproken dat Nederland in 2040 een robuust internationaal energienetwerk kent en dat de energietransitie vergevorderd is. De ontwikkeling van Zonneweide de Heul levert een bijdrage aan de ambities van de SVIR en doet daarbij geen afbreuk aan de overige nationale belangen.

3.2.3 Barro en Bro Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is op 30 december 2011 in werking getreden. In het Barro worden een aantal projecten die van rijksbelang zijn met name genoemd en met behulp van digitale kaartbestanden exact ingekaderd. Per project worden vervolgens regels gegeven, waaraan ruimtelijke plannen moeten voldoen. Binnen het Barro worden de volgende onderdelen besproken: • Project Mainportontwikkeling Rotterdam. • Kustfundament. • Grote rivieren. • Waddenzee en waddengebied. • Defensie. • Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde. In oktober 2012 is het besluit aangevuld met de ruimtevraag voor de onderwerpen veiligheid op rijkswegen, toekomstige uitbreiding van infrastructuur, de elektriciteitsvoorziening, de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), de veiligheid van primaire waterkeringen, reserveringsgebieden voor hoogwater, maximering van de verstedelijkingsruimte in het IJsselmeer en is het onderwerp duurzame verstedelijking in regelgeving opgenomen. Per 1 juli 2016 zijn er nog enkele wijzigingen van de Barro van kracht geworden. Deze wijzigingen hebben geen directe invloed op de voorgenomen ontwikkeling. Ladder voor duurzame verstedelijking In de SVIR wordt de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening opgenomen.

Op 1 juli 2017 is het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd, waarbij ook een nieuwe "Laddersystematiek" wordt toegepast. Deze nieuwe regeling is opgenomen in artikel 3.1.6 Bro. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing op bestemmingsplannen, uitwerkings- en wijzigingsplannen en omgevingsvergunningen. De toepassing van de ladder voor duurzame verstedelijking houdt in dat: 'De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien'. Het aanleggen van de zonneweide op de huidige agrarische percelen is geen nieuw stedelijke ontwikkeling. Op basis van eerdere uitspraken van de Raad van State2 blijkt dat soortgelijke projecten die niet tot leegstand van bestaande bebouwing leiden, niet als een nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van het Bro kunnen worden aangemerkt. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van een weg, windpark of een hoogspanningsleiding. Ook de Rechtbank Overijssel heeft in april 2018 geoordeeld dat een zonnepark geen nieuwe stedelijke ontwikkeling betreft (zaaknummer akzwo_17_2460 en ak_zwo_17_2461). Een toets aan de Ladder is daarom niet van toepassing.

Vanuit het principe van een goede ruimtelijke ordening wordt hierna wel ingegaan op de onderbouwing van de behoefte en de argumentatie achter de omvang en de locatie.

2

Zie: ABRvS 18 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:448, ABRvS 24 februari 2016, ECLI:NL:RVS:2016: 465. ABRvS 16 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:708. ABRvS 28 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1724.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 18

1.

Er bestaat een behoefte om te komen tot een duurzame energievoorziening. In de Omgevingsvisie heeft de provincie Utrecht de doelstelling geformuleerd om in het jaar 2030 minimaal 55% van het elektriciteitsverbruik op te wekken door middel van hernieuwbare energiebronnen. De provincie moet een oplossing vinden voor het provinciale energieverbruik van 100 Petajoule per jaar. Grootschalige opwek van zonne-energie behoort tot een van de alternatieven. Gemeente Houten heeft ook haar eigen opgave geformuleerd in haar Beleidskader zonnevelden Gemeente Houten dat is vastgesteld op 8 juli 2021. De ambitie is uitgesproken om in 2040 energieneutraal te zijn. Deze ontwikkeling draagt bij aan het behalen van de doelen op rijks-, provinciaal, regionaal en lokaal niveau.

2.

De regio U16 heeft met de RESU16 een concept-bod uitgebracht van 1,8 TWh. Uit het onderzoek van de regio is gebleken dat ongeveer 15% van grote dakoppervlaktes in de periode tot 2030 gebruikt kan worden voor zonnepanelen. Dit komt doordat niet alle daken geschikt zijn voor zonnepanelen. Dit heeft onder meer te maken met technische bezwaren (draagconstructies, oriëntatie, schaduwvlakken, ect.), maar ook esthetische bezwaren. Voor een zonneweide dat een substantiële bijdrage levert aan de energietransitie is een oppervlakte nodig die op een efficiënte manier ingericht is en gebruikt wordt. Binnen het stedelijk gebied van de gemeente Houten zijn geen gronden beschikbaar waarop een financieel haalbaar plan voor een zonneweide te realiseren is. De grond is in gebruik door andere functies of ligt naast functies die niet te combineren zijn met een zonneweide en bijbehorende installaties. De gemeente Houten staat daarom ook open voor grootschalige zonneweides. Het plangebied is gelegen op het Eiland van Schalkwijk. De ligging biedt mogelijkheden voor de koppeling van verschillende aspecten, zoals het vergroten van de biodiversiteit, recreatie en duurzame energieopwekking. Deze zijn opgenomen in voorliggend plan. De tijdelijke zonneweide wordt aangelegd voor een duur van 30 jaar.

De aanleg wordt mogelijk gemaakt middels een omgevingsvergunning in afwijking op het geldend bestemmingsplan. De termijn gaat in op het startmoment van de exploitatiefase. Na het verloop van de exploitatiefase worden de kavels weer in gebruik worden genomen voor de daartoe bestemde functie.

3.

Voornamelijk in de aanleg- en ontmantelingsfase moet de zonneweide bereikt worden. Het plangebied kan op een veilige manier ontsloten worden aan de Kanaaldijk Oost. In de exploitatiefase worden de toegangswegen beperkt gebruikt voor onderhoud en beheer.

3.2.4 Klimaatakkoord Op 28 juni 2019 is het klimaatakkoord vastgesteld. Het Kabinet heeft met het nationale klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikassen in Nederland met 49% ten opzichte van 1990. Het kabinet pleit in Europa voor een broeikasgasreductie van 55% in 2030 en een aandeel van 70% duurzaam opgewekte elektriciteit in 2030. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van een grondgebonden zonneweide. Deze zonneweide wekt elektrische energie op uit een hernieuwbare energiebron. Met deze elektriciteit worden huishoudens voorzien in hun elektriciteitsbehoefte. Dit leidt tot een vermindering in de uitstoot van broeikasgassen. De voorgenomen ontwikkeling levert hiermee een bijdrage aan de Rijksdoelstellingen voor 2030.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 19

3.2.5 Rijk investeert in duurzame energie De afgelopen jaren heeft de overheid diverse doelstellingen geformuleerd betreffende het opwekken van duurzame energie. Om deze doelstellingen te behalen worden initiatieven voor het opwekken van duurzame energie gesubsidieerd. Voor de realisatie van zonneweides kan SDE++ subsidie worden aangevraagd. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De subsidieregeling vanuit het Rijk laat zien dat het Rijk dergelijke initiatieven voor het opwekken van duurzame energie stimuleert. De voorgenomen ontwikkeling sluit hierbij aan. De initiatiefnemers zijn voornemens de subsidie aan te vragen om te komen tot een haalbaar plan.

3.2.6 Conclusie Rijksbeleid De voorgenomen ontwikkeling past binnen de beleidskaders benoemd in de NOVI, SVIR, Barro, de Bro. Vanuit deze beleidsdocumenten en regelgeving zijn geen randvoorwaarden of uitgangspunten die rechtstreeks doorwerken op het voorgenomen plan. Daarnaast draagt de ontwikkeling bij aan het behalen van de vastgelegde doelstellingen in de NOVI en het Klimaatakkoord.

3.3 Provinciaal en regionaal beleid 3.3.1 Omgevingsvisie provincie Utrecht De Provinciale Staten van de provincie Utrecht hebben op 10 maart 2021 de Omgevingsvisie vastgesteld. In de Omgevingsvisie beschrijft de provincie de doelen en ambities met betrekking tot de fysieke leefomgeving. Deze zijn onderverdeeld in zeven beleidsthema’s: • Stad en land gezond. • Klimaatbestendig en waterrobuust. • Duurzame energie. • Vitale steden en dorpen. • Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar. • Levend landschap, erfgoed en cultuur. • Toekomstbestendige natuur en landbouw. Duurzame energie De provincie Utrecht heeft de ambitie om in 2030 minimaal 55% van het elektriciteitsgebruik op te wekken uit hernieuwbare energiebronnen op eigen grondgebied. Uiterlijk in 2050 wil de provincie Utrecht CO2-neutraal zijn. Om dit te bewerkstelligen moeten er alternatieven gevonden worden voor het energieverbruik van 100 Petajoule per jaar. Daarom stuurt de provincie aan op energiebesparing en energieopwekking/-gebruik uit duurzame bronnen, zoals water, wind en zon. Deze energietransitie moet klimaatverandering tegenwerken en leiden tot een duurzaam, betaalbaar energiesysteem voor de gehele bevolking. Dit vraagt onder andere om grootschalige veranderingen in diverse sectoren en opschaling van het gebruik van de huidige technieken voor energieopwekking en -besparing.

De provincie benadrukt dat de doelstellingen niet gehaald worden met de kleinschalige opwek van duurzame energie, zelfs niet als alle geschikte daken in gebruik genomen worden. “Grootschalige opwek via windturbines met een groot vermogen en zonnevelden is nodig.” Het ruimtebeslag van dergelijke energieprojecten is fors. Daarom heeft de provincie bepaalde gebieden aangewezen die het meest geschikt zijn voor zonneweides. Deze zijn verbeeld op de themakaart Duurzame energie van de Omgevingsvisie en de themakaart zoekgebieden. In gebieden zoals het Natuurnetwerk Nederland (NNN), Weidevogelkerngebieden is realisatie van zonnevelden alleen onder strenge voorwaarden mogelijk. Zonnevelden zijn niet mogelijk in Natura 2000-gebieden en Ganzenrustgebieden. In samenwerking met de regio’s U16, Foodvalley en Amersfoort is toegewerkt naar een regionale uitwerking van deze ambities en doelstellingen.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 20

Figuur 7: Plaatsingsmogelijkheden in landelijk gebied voor zonnepanelen. Hoe paarser, hoe meer mogelijk. Zonneweide de Heul is aangegeven met de witte cirkel

De provincie Utrecht vindt het belangrijk dat deze duurzame energiebronnen op een zorgvuldige manier binnen het landschap ingepast worden, met oog voor de Utrechtse kwaliteiten en een bijdrage leveren aan andere doelen. Er moet een balans gevonden worden tussen de grootschalige opwek van duurzame energie en andere functies. Om de impact op het landschap te beperken streeft de provincie daarom naar aansluiting bij belangrijke landschappelijke structuren, zoals snel- en waterwegen. Ook kan compensatie uitkomst bieden. Meekoppelkansen voor andere functies liggen bijvoorbeeld in bosuitbreiding of het tegengaan van bodemdaling. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling betreft de realisatie van een grondgebonden zonneweide met een bruto oppervlakte van circa 25 hectare, incl. circa 5 hectare landschappelijke inpassing. Deze zonneweide draagt met de opwekking van elektriciteit uit zonne-energie bij aan de provinciale doelstellingen voor 2030 om minimaal 55% van het elektriciteitsgebruik op wekken uit hernieuwbare energiebronnen en om in 2050 volledig CO2neutraal te zijn. De landschappelijke inrichting is nadrukkelijk afgestemd op elementen die de streekidentiteit extra kracht bijzetten. Het sterkste komt dit tot uiting in het toevoegen van de windsingels rondom de panelenvelden.

Met de ontwikkeling van de zonneweide wordt de kans verzilverd om over de gehele lengte van het perceel een toegankelijk en aangename wandelroute te bieden. Tot slot wordt door de ontwikkeling van de zonneweide een aanzienlijke biodiversiteitswinst behaald voor het gebied. Er wordt een royale, gevarieerde hoeveelheid aan inheemse beplanting toegevoegd en geïnvesteerd in de ontwikkeling van kruidenrijke vegetaties (ook onder de panelen) en natuurvriendelijke oevers.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 21

Figuur 8: Ligging Zonneweide in de kaartlaag 'Duurzame energie' waarin het plangebied is gelegen in Ruimte voor zonneveld onder voorwaarden.

Natuur De provincie Utrecht stuurt aan op vitale natuur. Er wordt toegewerkt naar een robuust Natuurnetwerk (NNN) dat dient als leefgebied voor diverse flora en fauna. Onderdeel hiervan zijn de Natura 2000-gebieden, welke gevoelig zijn voor stikstof. Om tot een robuust Natuurnetwerk te komen is de provincie bezig met de realisatie van nieuwe NNN-gebieden. De provincie wil onder meer de gebieden binnen de Groene contour toevoegen aan het Natuurnetwerk. Ontwikkelingen binnen deze natuurgebieden zijn alleen onder strenge voorwaarden toegestaan. Daarnaast stimuleert de provincie verbetering van de natuurkwaliteit. Dit staat in directe relatie met zowel bodem, water als milieu. Bij nieuwe ontwikkelingen worden maatregelen, die de biodiversiteit bevorderen, gestimuleerd. De provincie noemt dit ook wel natuurinclusief ontwikkelen. Meekoppelkansen liggen zo ook bij de realisatie van duurzame energiebronnen en klimaatadaptatie. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is geen onderdeel van het NNN, Ganzenrustgebied, Militair oefenterrein met bijzondere natuurwaarden of Weidevogelgebied. Met Collectief Utrecht Oost is er gesproken over weidevogelbeheer in het gebied. Collectief Utrecht Oost doet aan weidevogelbeheer in het gebied. Zij geven aan dat door de ontwikkeling van een zonneweide het gebied minder open wordt en dat de geschiktheid voor weidevogels af kan nemen.

Zonneweide de Heul is echter met zorg ontworpen om natuur en biodiversiteit te ontwikkelen en daarmee een nieuw leefgebied voor andere soorten. Met de ontwikkeling van windsingels bestaande uit verschillende soorten, een 800 meter lange natuurvriendelijke oever, een pluktuin met diverse soorten en kruidenrijke grasland worden allerlei soorten insecten, vogels en kleine dieren (zoals egel en wezel) aangetrokken. Ook het stoppen van de agrarische activiteiten op het plangebied hebben een positief effect op deze soorten.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 22

In het plangebied worden maatregelen getroffen om de natuurwaarden te verhogen. Het plangebied is momenteel in agrarisch gebruik. Door de realisatie van de zonneweide waarmee landbouw wordt stopgezet krijgen verschillende plantensoorten, insecten en vogelsoorten meer kans. Daarnaast worden windsingels aangelegd uitsluitend bestaand uit inheemse soorten, natuurvriendelijke oevers gerealiseerd en krijgen bloemenmengsels onder de panelen een kans door ruimte tussen de panelen te laten. Dit biedt voedsel, beschutting en leefruimte aan kleine zoogdieren, insecten en andere fauna. Ook krijgt flora de ruimte om te groeien. Daarmee sluit de ontwikkeling aan op de provinciale ambities voor een robuust netwerk van natuur met een hoge biodiversiteit.

Figuur 9: Ligging Zonneweide in kaartlaag Robuuste natuur met hoge biodiversiteit

Recreatie Provincie Utrecht wil zorgen voor een kwalitatief en kwantitatief aanbod van recreatieve (groen)voorzieningen welke aansluiten op de behoefte van de inwoners en bezoekers. Er wordt een balans gezocht tussen de verstedelijking en recreatieve functies. Dit is zowel belangrijk voor de gezondheid en leefbaarheid in steden, dorpen en het buitengebied. Functies worden zoveel mogelijk gecombineerd met natuur, landbouw, cultuur, klimaatadaptatie en erfgoed. Voor de realisatie van recreatieve voorzieningen zijn dagrecreatieterreinen en recreatiezones aangewezen. De provincie stimuleert ruimtelijke ontwikkelingen binnen deze zones die bijdragen aan de recreatieve behoeftes.

Zonneweide de Heul | Eelerwoude | 23

Figuur 10: Ligging plangebied in 'Recreatie en Toerisme'

Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is gelegen binnen de zone ‘recreatiewoning’, dit is gericht op voldoende kwaliteit van het verblijfsrecreatief aanbod dat aansluit bij de vraag van de bezoeker. Hiermee wordt toegewerkt naar een vitale en duurzame vrijetijdssector. De zonneweide biedt een recreatieve meerwaarde door middel van een uitdagende wandelroute inclusief uitkijkpunt en een hoogstamfruitgaard. Bodem en water Provincie Utrecht streeft naar een robuust en veerkrachtig bodem- en watersysteem dat bestendig is tegen perioden van droogte en hevige regenval. Met dit bodem- en watersysteem wordt op een duurzame manier omgegaan. Er is dan ook altijd schoon en voldoende drinkwater aanwezig. Deze provinciale doelstellingen zijn verder uitgewerkt in lokale waterplannen en het Waterplan van het waterschap Stichtse Rijnlanden. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Voorliggend plangebied is geen onderdeel van een gebied voor waterberging of zwemwater. Ook is er geen dijk of regionale kering aanwezig. Wel liggen er in het plangebied meerdere tertiaire watergangen. De realisatie van Zonneweide de Heul draagt bij aan de waterkwaliteit en opvangcapaciteit van deze watergangen door de realisatie van natuurvriendelijke oevers. De watergangen blijven behouden en langs de zijden wordt ruimte vrijgehouden voor oevervegetatie e.d.