Bijlage 1 - Water en rioleringsplan 2024-2027 (WRP)
Tekst van het document
Water en rioleringsplan Houten 2024-2027 Gemeentelijke taken stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater, oppervlaktewater en grondwater.
voorbereiding en Ontwikkeling Beheer november 2023
1
SAMENVATTING WRP 2024-2027 ........................................................................................................ 4 1 INLEIDING ..................................................................................................................................... 14
2
Evaluatie WRP 2020-2023 ............................................................................................................. 15
3
Wat willen we bereiken................................................................................................................... 22
3.3.1 Basisambities ........................................................................................................................ 24 3.3.2 Aanvullende beleidsuitgangspunten ..................................................................................... 25 3.4.1 Basisambities ........................................................................................................................ 26 3.4.2 Nadere beleidsuitgangspunten ............................................................................................. 27 3.5.1 Basisambities ........................................................................................................................ 30 3.5.2 Nadere beleidsuitgangspunten ............................................................................................. 31 3.6.1 Basisambities ........................................................................................................................ 32 3.6.2 Nadere beleidsuitgangspunten ............................................................................................. 32
4
HUIDIGE SITUATIE ....................................................................................................................... 36
4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4
Inleiding ............................................................................................................................. 36 Overzicht aanwezige voorzieningen .................................................................................. 36 Toestand en functioneren van de voorzieningen .............................................................. 37 Knelpunten stedelijk afvalwater ......................................................................................... 39
4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4
Inleiding ............................................................................................................................. 39 Overzicht aanwezige voorzieningen .................................................................................. 40 Toestand en functioneren van de voorzieningen .............................................................. 42 Knelpunten hemelwater ..................................................................................................... 43
4.4.1 Inleiding grondwaterregime ................................................................................................... 43 4.4.1 Overzicht aanwezige voorzieningen .................................................................................. 44 4.4.2 Toestand en functioneren van de voorzieningen .............................................................. 45 4.4.3 Knelpunten grondwatersysteem ........................................................................................ 45
5
4.5.1 4.5.2 4.5.3 4.5.4
Inleiding oppervlaktewaterregime ...................................................................................... 45 Overzicht aanwezige voorzieningen .................................................................................. 46 Toestand van objecten en het functioneren van de voorzieningen ................................... 47 Knelpunten oppervlaktewatersysteem............................................................................... 47
4.6.1
Baggerwerkzaamheden ..................................................................................................... 48
4.7.1 4.7.2 4.7.3 4.7.4
Afhandelen meldingen e.d. ................................................................................................ 50 Calamiteiten ....................................................................................................................... 50 Data in standard format ..................................................................................................... 50 Gegevens ligging rioolhuis aansluiting via website ........................................................... 50
DE OPGAVE .................................................................................................................................. 51
5.2.1
Reguliere onderzoeken ..................................................................................................... 51 2
5.2.2
6
Reguliere werkzaamheden ................................................................................................ 53
5.3.1 Projectmatige onderzoeken ............................................................................................... 55 5.3.2 Projectmatige werkzaamheden/maatregelen .................................................................... 56 ORGANISATIE EN FINANCIËN .................................................................................................... 60
Bijlagen: 1. Afkortingen en begrippenlijst. 2. Grondwaterbeleid gemeente Houten. 3. Oppervlaktewaterbeleid gemeente Houten. 4. Kritieke prestatie indicatoren (KPI’s). 5. Overzichtstekening bestaande riolering, bemalingsgebieden en IBA’s. 6. Overzichtstekening oppervlaktewatersysteem Houten. 7. Fasering van de projecten 2024-2027. 8. Randvoorwaarden en uitgangspunten kostendekkingsplan. 9. Voorziening riolering risicoafdekking en vooruit sparen toekomstige kosten (conform BBV art 44 lid 1d en 2). 10. “Beslisboom Knelpunten water op straat situaties”. 11. Randvoorzieningen riolering. 12. Maatregelen tegen wateroverlast; verantwoordelijkheid gemeente en particulier. 13. Richtlijnen voor gemeenten bij de invulling en toepassing van de zorgplicht voor hemelwater.
3
SAMENVATTING WRP 2024-2027
Hoofdstuk 1. Inleiding Voor u ligt het 3e Water en rioleringsplan (en 8e rioleringsplan) van de gemeente Houten. Dit plan bevat de ambities, doelen en beheermaatregelen voor het afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Hoofdstuk 2. Evaluatie vorige WRP Ondanks de uitbraak van COVID 19 is de uitvoering van de beheeractiviteiten en projecten binnen de planperiode van het WRP 2020-2023 bijna geheel volgens plan verlopen. Het aantal risicovolle locaties voor waterschade bij extreme neerslag is met 98 gereduceerd tot 247 stuks, terwijl het streefdoel in de planperiode 70 locaties was. Voor de uitvoeringskosten van deze projecten is € 652.650 (incl. BTW) aan impulsbijdragen ontvangen van het Rijk en het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). Er is met 4.527 m2 veel minder verharding omgezet in groen dan de voorgenomen 13.000 m2. Dit komt onder andere omdat (gebleken is) dat ontstenen vaak gevoelig ligt bij omwonenden (verlies onofficiële parkeerplaatsen) wat dergelijke projecten ook arbeidsintensief maakt. Daarentegen is er in de planperiode met 142.673 m2 juist veel verharding afgekoppeld. Het streefdoel was 30.000 m2. Ook zijn er meer parkeerplaatsen voorzien van waterpassende verharding.
In veel gevallen kon het afkoppelen en het aanpassen van parkeerplaatsen worden uitgevoerd in combinatie met de reconstructie van wegen en groen en het saneren van risicovolle locaties bij extreme neerslag. Er is door bewoners veel gebruik gemaakt van de nieuwe bijdrageregeling voor groene daken. De regeling voor afkoppelen op eigen terrein is maar weinig benut. Al met al is de uitvoering van het WRP 2020-2023 goed verlopen. De gemeente heeft haar rioleringszorg op orde. Hoofdstuk 3. Wat willen we bereiken? Dit hoofdstuk beschrijft de ambities en doelen voor het stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Ook besteden we aandacht aan de gewenste communicatie en een toetsingskader met kritieke prestatie indicatoren (KPI’s) voor een concreet en meetbaar inzicht in hoeverre we de gewenste situatie bereiken. Ambities en doelen voor stedelijk afvalwater Het hoofddoel van de riolering is te zorgen voor een goede volksgezondheid door het stedelijk afvalwater snel af te voeren. Alle percelen waar afvalwater vrij komt moeten zijn voorzien van een aansluiting op de riolering of van een individueel systeem voor behandeling van afvalwater (IBA). Bij nieuwe ontwikkelingen eisen we dat afvalwater en regenwater gescheiden worden aangeleverd bij de perceelsgrens of dat regenwater in een berging wordt opgevangen.
Hemelwater moet op eigen terrein worden verwerkt als dat mogelijk is. Buiten de bebouwde kom ligt vaak mechanische (druk- en vacuüm)riolering om het afvalwater in te zamelen. Voor het goed functioneren van de mechanische riolering mag er geen hemelwater op worden aangesloten. Om het stedelijk afvalwater in te zamelen en te transporteren moet de riolering in goede staat verkeren. Lekkende rioolbuizen moeten worden voorkomen en de voorzieningen mogen niet vervuild zijn met zand of andere ongerechtigheden. De afvoercapaciteit van het rioleringsstelsel moet 4
voldoende zijn om wateroverlast te voorkomen (uitgezonderd buitengewone omstandigheden) en de vuiluitworp uit rioolstelsels dient beperkt te zijn. Visuele hygiënische verontreinigingen of herhaalde geuroverlast afkomstig uit de riolering zijn niet acceptabel. We kiezen voor een zeker maar aanvaardbaar risicoprofiel bij het beheer van de assets in de afvalwaterketen ten behoeve van kostenbesparing. Als ingrijpen noodzakelijk is, wordt gewerkt volgens de trits ‘repareren - renoveren (relinen) - vervangen’. We nemen deel aan de bestaande meetprojecten van het Netwerk Water en Klimaat (monitoring overstorten/regionale telemetrie/ grondwater). Bij de inkoop van materialen kijken we naar de milieu-impact (uitputting grondstoffen, CO2 uitstoot, gebruik schadelijke chemicaliën en recyclebaarheid). Ambities en doelen voor hemelwater Algemeen Ons ideaalbeeld is dat schoon water niet wordt vervuild door vermenging met vies water. Op termijn willen we vuilwater en hemelwater zoveel mogelijk ontvlechten. Ook willen we water zo lang mogelijk vasthouden binnen het gebied waar het valt (infiltratie in de bodem), zodat we het niet hoeven te transporteren en om verdroging te voorkomen. Indien dit niet mogelijk is, dan wordt het lokaal geborgen in vijvers en watergangen. Als dat ook niet mogelijk is, kan overwogen worden het water zo traag mogelijk af te voeren naar de omgeving.
Om hemelwater schoon te houden proberen we verontreiniging van het water te voorkomen. Bij al ons handelen houden we daarom rekening met de tritsen ’schoon houden - scheiden schoonmaken’ en ’vasthouden - bergen - afvoeren’. De gemeentelijke zorgplicht voor hemelwater is een inspanningsverplichting. Dit houdt in dat de gemeente zorg dient te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater. Dit geldt niet in situaties waarin een particuliere eigenaar redelijkerwijs kan worden gevraagd zelf het afvloeiende hemelwater in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Een particuliere eigenaar is namelijk primair zelf verantwoordelijk voor de afvoer van het hemelwater dat op het eigen terrein valt. Het hemelwater wordt afgevoerd naar het oppervlaktewater of wordt in de bodem geïnfiltreerd. Ten aanzien van hemelwater zijn vooral de volgende beleidsuitgangspunten van belang: - Wat betreft de herontwikkeling en nieuwbouw van woningen en bedrijven hebben we ons gecommitteerd aan de uitgangspunten van het Convenant Duurzame Woningbouw van de Provincie Utrecht (2022) waarbij we voor het niveau “zilver” gaan. De volgende uitgangspunten zijn relevant voor het hemelwaterbeheer: 1.
In het plangebied treedt bij extreem hevige neerslag geen schade op (bij 70 mm in een uur) aan bebouwing, infrastructuur en aan vitale voorzieningen en vitale voorzieningen (hoofdwegen, drinkwater en energie) blijven functioneren en bereikbaar (bij 90mm in een uur). 2. Op privaat terrein wordt een groot deel van de neerslag (50mm, met een range tussen 4070mm) van een hevige bui (1/100 jaar, 70mm in een uur) verwerkt (geïnfiltreerd, vastgehouden en/of geborgen) in voorzieningen op privaat terrein of in daarvoor bestemde (extra) voorzieningen in het plangebied. De gemeente verwerkt het deel van de neerslag wat valt op verhard openbaar terrein door de aanleg van infiltratievoorzieningen (wadi’s, parkeerplaatsen met waterpasserende verharding) of van extra oppervlaktewater. De voorzieningen voeren de eerste 24 uur vertraagd (niet extra) af en zijn in maximaal 60 uur weer beschikbaar (range 48-60 uur). n.b.: • Bij alleen verbouw gaat het om (de neerslag op) de uitbreiding van het verharde oppervlak. • Per privaat ontwikkelplan bepaalt de gemeente welk deel van de neerslag verwerkt dient te worden. Dit wordt zo mogelijk vastgelegd in bijvoorbeeld een anterieure overeenkomst of in een grondverkoopcontract. Voor ontwikkelingen in nieuwe uitleggebieden is de hiervoor genoemde 70 mm het uitgangspunt.
In bestaand stedelijk gebied moet de lat wellicht om technische redenen wat lager liggen. Wat dit betreft is in de Hemelwaterverordening voor alle bouwplannen in ieder geval een minimale eis van 40 mm vastgelegd.
5
•
-
-
-
-
Wanneer er om technische redenen in plaats van op privaat terrein extra voorzieningen nodig zijn in de openbare ruimte, dan vergoedt de ontwikkelende private partij de kosten (initiële en structurele) hiervan aan de gemeente. • Bij het compenseren met open water adviseert het HDSR een richtlijn van 15% van de toename aan verhard oppervlak. 3. De (her)ontwikkeling of (her)inrichting gebeurt waterneutraal en leidt niet tot extra aanvoer/afvoer van water. Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden en hergebruikt in het plangebied. Voor een waterneutrale ontwikkeling mag de bergingscapaciteit van het gebied niet afnemen. Het doel is om overbelasting met als gevolg mogelijke overstromingen van het regionale en hoofdwatersysteem te voorkomen. Door de watercyclus zoveel mogelijk te sluiten en hemelwater zoveel mogelijk te bergen en te hergebruiken binnen het plangebied in plaats van af te voeren ontstaat er een robuust watersysteem dat beter bestand is tegen langdurige droge periodes. We streven bij het klimaatrobuust maken van de bestaande omgeving dezelfde doelen na als die gelden voor de nieuwbouw, omdat zowel in een nieuwbouw omgeving als in de bestaande gebouwde omgeving de weersextremen ten gevolge van klimaatverandering niet zullen verschillen. Om deze doelen te halen zullen we dezelfde prestatie-eisen als ondergrens van klimaatrobuustheid hanteren.
In de praktijk zijn maatregelen voor de verwerking van hemelwater in de bestaande omgeving echter vaak lastiger uit te voeren en is de eis daarvoor lager dan in een uitleggebied. In de bestaande omgeving gaat het ook om een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting. Het volgende willen we in ieder geval bereiken in 2040: o De openbare ruimte is zo ingericht dat door de wateroverlast bij een bui van 70 mm in één uur (T=100 in 2040) geen schade ontstaat in aangrenzende panden of dat wegen onbegaanbaar worden voor hulpdiensten. o Het stedelijk watersysteem is robuust en veerkrachtig ingericht, zodat water optimaal wordt vastgehouden en geborgen in bodem- en watersysteem en we overlast tijdens piekbuien en droge perioden beperken. Tijdelijke water op straat is acceptabel (maximaal 2 uur). Bij onacceptabele situaties moet er zo spoedig mogelijk (binnen 24 uur) een eerste onderzoek worden uitgevoerd. Aan de hand hiervan worden doelmatige en kosteneffectieve maatregelen opgesteld en binnen een redelijke termijn uitgevoerd. o Inwoners en bedrijven zijn zich bewust van de gevolgen van klimaatverandering en houden zoveel mogelijk water op eigen terrein vast. In 2025 wordt de klimaatverkenning (berekening van het watersysteem incl. een stresstest) geactualiseerd en beoordelen we opnieuw wat zinvol is en wat we na 2025 gaan doen om klimaatproof te worden.
Buiten de bebouwde kom ligt vaak mechanische (druk- en vacuüm)riolering om het afvalwater in te zamelen. Voor het goed functioneren van de mechanische riolering mag er geen hemelwater op worden aangesloten. De minimale bouwpeilhoogte bij nieuwbouw is 30 cm boven het straatniveau (hoogste punt).
Afkoppelen en ontstenen/vergroenen - Het van de riolering afkoppelen van verharding versterkt de sponsfunctie van de buitenruimte en draagt zo bij aan de gewenste 50 mm (zie hiervoor) verwerking van hemelwater in het stedelijke gebied. Het helpt problemen door extreme neerslag en door verdroging te voorkomen. Dit laatste is ook van belang voor de biodiversiteit. Afkoppelen zorgt daarnaast ook voor energiebesparing, een betere doorstroming van het oppervlaktewatersysteem en het ontlast het afvalwatersysteem en de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) waardoor er meer ruimte komt voor nieuwe aansluitingen als gevolg van nieuwbouw (zoals plannen voor de Molenzoom). Door afkoppelen van verharding geeft de gemeente invulling aan de voorkeursvolgorde voor waterbeheer die bestaat uit; vasthouden, bergen daarna pas afvoeren. We gaan door met de enkele jaren geleden ingezette aanpak waarbij we jaarlijks minimaal 7.500 m2 verharding afkoppelen. In principe hanteren we daarbij een maximum bedrag van € 25 per m2 tenzij het afkoppelen nodig is voor het oplossen van een risicolocatie. Voor de gemengde rioolstelsels is het beleid om bij vervangingen en wegreconstructies altijd de mogelijkheid tot afkoppelen te onderzoeken en bij een positieve afweging van kosten (maximaal 40 % meerkosten, maatschappelijke acceptatie en ruimtelijke inpasbaarheid) tot uitvoering over te gaan.
We willen per jaar minimaal 3.250 m2 verharding verwijderen, onder andere n.a.v. initiatieven van bewoners (zie ook hierna). Hiervoor is jaarlijks € 200.000 beschikbaar. Het omzetten van 6
verharding naar groen verkleint de hoeveelheid hemelwater wat het riool moet afvoeren en helpt daarmee wateroverlast te verminderen. Daarnaast is groen goed tegen hittestress en kan dit nuttig zijn voor de biodiversiteit. Het reduceren van verharding leidt op termijn ook tot lagere onderhoudskosten. In eerste instantie komt er gras terug. Wanneer er uit een andere dekkingsbron dan het WRP middelen beschikbaar zijn dan is een andere groeninrichting mogelijk, bijvoorbeeld voor meer biodiversiteit. Bij ontstenen willen we de mogelijkheid hiervoor verkennen.
-
In het verleden is in diverse straten, zoals in delen van de Vinex, verharding van particulieren bewust niet aan de riolering gekoppeld. Helaas zien we soms dat particulieren deze verharding alsnog aansluiten op de riolering. Waar nodig gaan we op basis van de regenwaterverordening de oorspronkelijke situatie weer herstellen.
-
Bij iedere reconstructie in de openbare ruimte zetten we in op het voorkomen van wateroverlast. Het uitgangspunt is om in ieder geval 10% minder verharding terug te leggen.
-
Naast het verwijderen van verharding zetten we verharding om in waterpasserende verharding zoals op parkeervakken. Dit doen we evenals de afgelopen jaren bij 50 parkeervakken per jaar.
Samenwerking met andere partijen Perceeleigenaren hebben, zoals eerder is aangegeven, ook een rol in de verwerking van hemelwater. Bijna de helft van het stedelijk grondgebied is particulier bezit. We willen particulieren stimuleren om hun tuin te ontstenen/vergroenen of groen te houden. We laten zien wat de gemeente doet en wat bewoners zelf kunnen doen. Hiervoor gaan we onder andere door met de inzet van de zgn. ontsteenambassadeur die bewoners benadert voor voldoende draagvlak voor ontsteningsprojecten in de openbare ruimte. Ook is er de “Regeling ontstenen en zelfbeheer”. Particulieren kunnen bij de gemeente terecht met voorstellen om de openbare ruimte om hun huis te vergroenen, bijvoorbeeld door middel van geveltuintjes in straten zonder tuinen. Wanneer een idee geschikt en zinvol is, bijvoorbeeld omdat het helpt waterschade bij risicopanden te voorkomen, dan legt de gemeente het extra groen aan als de bewoner zelf het verdere onderhoud verzorgt. Als extra stimulans voor particulieren stellen we in de planperiode de volgende bijdrageregelingen (weer) open. • “Bijdrageregeling afkoppelen en infiltreren hemelwater in eigen tuin”. 7
• •
“Bijdrageregeling aanleg groene daken”. "Bijdrageregeling afkoppelen hemelwater direct naar openbare ruimte”. Dit is een nieuwe bijdrageregeling voor afkoppelen hemelwater via een goot in de voortuin naar de openbare weg. Voor de bovenstaande drie bijdrageregelingen is een totaal budget van € 60.000 per jaar beschikbaar. We communiceren over deze regelingen via het Houtens Nieuws, de gemeentelijke website en “social media”. Aanvullend willen we het vergroenen stimuleren door in ieder geval regelmatig aandacht te vragen voor het belang van watervriendelijke tuinen. Ook communiceren we over wat de gemeente zelf doet aan vergroenen. Zien is doen. Ambities en doelen voor grondwater We willen in onze gemeente een grondwaterstand die geen structurele overlast of onderlast veroorzaakt bij de inwoners en ondernemers. Om dit te bereiken geven we grondwater een volwaardige plaats bij onze afwegingen over de inrichting of herstructurering van bebouwd gebied. Wij hanteren ontwateringsdieptes voor verschillende situaties als objectieve maatstaf voor het bepalen wanneer er sprake zou kunnen zijn van nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming. De ontwateringsdiepte is de afstand tussen het maaiveld en de grondwaterstand. De minimale ontwateringsdiepte is 0,70 m1.
Wanneer de grondwaterstand gedurende meer dan 14 dagen niet meer voldoet aan de voor die locatie van toepassing zijnde ontwateringsdiepte en er is hierdoor financiële schade, dan is er sprake van grondwateroverlast. Wij hanteren het “Afwegingskader maatregelen bij grondwatermeldingen” om te bepalen of de gemeente of het waterschap (indien doelmatig) maatregelen neemt. Om te voorkomen dat kruipruimtes onder de bebouwing te nat worden is kruipruimteloos bouwen in Houten in principe verplicht. Een hogere grondwaterstand heeft dan structureel geen invloed op het leefklimaat in een pand. Ambities en doelen voor oppervlaktewater nog wat aanpassen nav HDSR De gemeente Houten streeft naar aantrekkelijk stedelijk oppervlakte water in stad en dorp met voldoende ruimte voor planten en dieren, waarin en waarlangs de inwoners met plezier recreëren, wonen en werken. De watergangen in stedelijk en landelijk gebied zijn ook belangrijke elementen voor de afvoer en berging van hemelwater en het reguleren van de grondwaterstand. Vanuit dat oogpunt zijn ze onmisbaar voor het invullen van de gemeentelijke zorgplichten voor hemel- en grondwater.
De ambitie is dat het stedelijk water binnen de gemeente Houten in 2027 overal het grootste deel van het jaar minimaal aan het streefbeeld ‘zichtbaar’ voldoet, zoals dat is beschreven in het Regionaal Afvalwaterketenbeleid (RAB) van het Netwerk Water en Klimaat, Dit streefbeeld houdt in dat water zichtbaar is, maar zonder hoge ecologische ambities. Meer concreet: < 25% algen of kroos, gering troebel, de aanwezigheid van waterplanten en weinig zwerfvuil. Duidelijk is dat de kwaliteit van het stedelijke water negatief wordt beïnvloed door verschillende factoren waarop de gemeente weinig invloed heeft (zoals de Amerikaanse rivierkreeft en de niet inheemse plant ongelijkbladig vederkruid). Een nog hoger waterkwaliteitsdoel zoals het niveau “levendig” achten we niet realistisch. Toetsingskader Om de komende jaren inzicht te hebben in het bereiken van de gewenste situatie zijn er voor de verschillende aspecten van de afvalwaterketen relevante kritieke prestatie indicatoren (KPI’s) opgesteld. Het gaat om de volgende aspecten van de afvalwaterketen. 1. Volksgezondheid en waterkwaliteit. 2. Wateroverlast. 3. Grondwateroverlast. 4. Milieuoverlast. 5. Instortingsgevaar. 6. Langdurige lozingsbeperking. Per KPI zijn de volgende zaken aangegeven: - de te leveren prestaties; 8
- de basisaanpak (voor het bereiken van het doel); - de prestatie beoordelingsgrondslag of effectindicator; - de prestatietoetsingsmethode; - de aanpak bij ondermaats presteren.
Communicatie en participatie Voor het bereiken van de doelen van dit WRP is communicatie belangrijk. Vooral omdat we samen met onze inwoners en bedrijven de klimaatadaptatie moeten implementeren. Belangrijke communicatiemiddelen zijn: • Regelmatig een nieuwsbericht op de website, in Houten Actueel en op social media (Facebook). • Structurele informatie op de eigen webpagina’s (Water) en op de (gezamenlijke) website “Waterklaar”. • Initiëren en uitvoeren publieksacties, bijvoorbeeld met communicatiemiddelen van Operatie Steenbreek. • De landelijke campagne Nationaal Kampioenschap Tegelwippen. Sinds 2022 is de gemeente Houten aangesloten bij het NK Tegelwippen. Onder deze vlag worden diverse bewonersacties in het kader van klimaatadaptatie georganiseerd. • De inzet van de Ontsteenambassadeur. • Informeren/betrekken van bewoners/bedrijven tijdens infobijeenkomsten over klimaatadaptatieprojecten en reguliere renovatieprojecten. • Lespakketten en voorlichting op scholen. Participatie komt aan de orde bij de concrete uitvoering van projecten zoals reconstructies. Daarbij volgen we de Leidraad Participatie & Omgevingsinitiatieven.
Hoofdstuk 4. Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie in de gemeente beschreven en getoetst aan de gewenste situatie. Stedelijk afvalwater Over het algemeen kan worden gesteld dat de riolering in Houten in een goede toestand verkeert en dat het afvalwatersysteem binnen de gemeente Houten goed functioneert. Er zijn op korte termijn geen grote vervangingsinvesteringen nodig. De afvoercapaciteit voldoet goed aan de gestelde eisen (grotendeels aan bui 08 + 10% en bui 09). Bij extreme neerslag ontstaan er in de gemeente uiteraard wel knelpunten. Zie hierna. Het systeem voldoet ruim aan de emissienorm uit de basisinspanning en het waterkwaliteitsspoor. Hemelwater Het hemelwatersysteem binnen de gemeente Houten functioneert naar behoren. Hevige neerslag heeft tot nu toe niet voor grootschalige overlast gezorgd binnen het stedelijk gebied in de kernen Houten, Schalkwijk, Tull en ’t Waal en ’t Goy. Door het continueren van afkoppel-/niet aansluit maatregelen van hemelwater neemt het risico van overlast verder af.
9
Door afkoppelen en niet aansluiten is in Houten-Noord inmiddels 19,7% van het verhard oppervlak (wegen, daken en paden) niet aangesloten op de riolering (die is aan gesloten op de RWZI). In 2019 was dat 12,9%. In Houten-Zuid is dat percentage in de planperiode toegenomen van 33% naar 40,6%. Ten aanzien van hemelwater zijn er nog wel de volgende zaken die aandacht vragen: • We moeten doorgaan met de aanpak van de zgn. risicolocaties waarvan we er in de afgelopen 4 jaar al 98 van de 345 hebben gesaneerd. • De uitvoering van de aandachtspunten van het Convenant Duurzame Woningbouw vraagt de nodige inzet van de gemeente (en particuliere ontwikkelaars). Wat betreft de bestaande omgeving blijven we hiervoor, naast de aanpak van de risicolocaties, prominent inzetten op afkoppelen (in totaal minstens 7.500 m2 per jaar) met de focus op HoutenNoord. Ook gaan we door met ontstenen/vergroenen en het plaatsen van waterpasserende verharding. Daarnaast blijven we in dit kader inzetten op het stimuleren van particulieren. Hiervoor is de Subsidieregeling aanleg groene daken en afkoppelen en infiltreren aangevuld met een 3 e bijdrageregeling voor afkoppelen naar de openbare weg. In 2025 bekijken we in hoeverre we op koers zitten.
• Conform het Convenant Duurzame Woningbouw moeten vitale voorzieningen (hoofdwegen, drinkwater en energie) blijven functioneren en bereikbaar blijven (bij 90 mm neerslag in een uur). Dit vergt nog beperkte aanpassingen aan de waterafvoer van de Rondweg en in de tunnel van de Koppeling. Grondwater Problemen met grondwater komen weinig voor in de gemeente. Het drainagestelsel binnen de gemeente Houten functioneert over het algemeen ook redelijk tot goed. Oppervlaktewater De gemeente beheert 122 km watergangen (waarvan 30 km met gedeeld eigendom) en 5 grotere waterpartijen binnen het stedelijk gebied: Rondeel, Kooikersplas, Imkersplas, Oosterlaak en Rietplas. Alleen een gedeelte van de Rietplas is officieel zwemwater.
Het oppervlaktewatersysteem binnen de gemeente Houten functioneert goed. Regenwater, kwelwater, drainagewater en hemelwater uit regenwaterriolen wordt zonder problemen ingezameld en afgevoerd. De hoeveelheid afgekoppeld regenwater zal de komende jaren toenemen door de uitvoering van afkoppelprojecten in de gemeente. Binnen het stedelijk gebied van Houten geldt een bandbreedte waarbinnen de waterpeilen mogen fluctueren. In Netwerk Water en Klimaat verband wordt iedere 3 jaar een eco-scan uitgevoerd met een beoordeling van de waterkwaliteit aan de hand van streefbeelden. Bij de eco-scan uit 2021 is minder gescoord in vergelijking met 2018. In toenemende mate is er overlast in de vorm van het dichtgroeien van waterpartijen door de niet inheemse planten het ongelijkbladige vederkruid en waterwaaier (Cabomba). Ondanks alle inspanningen om de waterkwaliteit te verbeteren zien we de laatste jaren dat het doorzicht van het water en de drijvende plantenbedekking sterk afnemen. De precieze oorzaak ligt mogelijk aan een overmaat aan Amerikaans rivierkreeften en/of bodem woelende vissen. 10
Hoofdstuk 5. De opgave In de komende planperiode komt de gemeente op hoofdlijnen voor de volgende opgave te staan: 1. Aanleg van riolering voor Houten Vinex en nieuwbouw binnen bestaand gebied (met het aansluiten van circa 1.350 nieuwe woningen). 2. Diverse reguliere onderzoeken zoals: • visuele inspectie van de riolering (jaarlijks 5% van het areaal, ca 10.000 m); • jaarlijks visuele Inspectie vanuit 88 inspectieputten hoofdriolering; • monitoring overstorten gemengde riolering; • bijhouden telemetriesysteem; • aflezen grondwatermeetnet; • periodiek waterbodemonderzoek; • eco-scan oppervlaktewater in 2024. 3. Verschillende reguliere werkzaamheden zoals: • reinigen hoofdriolering (jaarlijks 5%), drainagestelsel (strengen 1x in de 10 jaar), zinkers, gemalen, kolken e.d.; • storingsonderhoud (huis- en kolkaansluitingen en mechanisch elektrische installaties); • onderhoud aan helofytenfilters, wadi’s en watergangen; • het actueel houden van het technisch beheersysteem Kikker. 4. Verschillende projectmatige onderzoeken zoals: • Opstellen geactualiseerd SSW (systeemoverzicht stedelijk water) + stresstest in 2025;. • opstellen nieuw WRP. 5. Verschillende projectmatige werkzaamheden zoals: • grootonderhoud en reparatie hoofdriolering;
• •
•
vervanging deel van de mechanisch-elektrische installaties; afkoppelen, vergroenen parkeervakken en verwijderen overbodige verharding; per jaar beogen we de volgende hoeveelheden te realiseren: • toepassen waterpassende verharding in 50 parkeervakken: 300 m2; • ontstenen en vergroenen i.c.m. vergroten 50 boomstandplaatsen: 1.250 m2; • afkoppelen, integrale- en separate projecten gemeente: 7.500 m2; • verwijderen verharding: ontstenen en vergroenen initiatief bewoners: 2.000 m2; aanpak risicolocaties;
11
•
perceeleigenaren informeren en stimuleren daken te vergroenen; regenwater te infiltreren op eigen terrein en regenwater af te koppelen naar de openbare weg.
Hoofdstuk 6. Organisatie en financiën. Dit hoofdstuk geeft inzicht in de personele en financiële middelen die nodig zijn voor een adequaat gemeentelijke afvalwater-, hemelwater-, grondwater en oppervlaktewaterbeheer. Ook wordt de voorgestelde kostendekking in beeld gebracht met onder andere de tarieven van de rioolheffing voor de planperiode 2024-2027. Personele middelen De eigen formatie is in de planperiode 4,78 fte (6.402 uur per jaar). In 2020 t/m 2023 is er jaarlijks ongeveer 1.500-1.800 uur extra capaciteit nodig. Activiteiten als beleidsontwikkeling, directievoering, toezicht (deels), werkvoorbereiding (deels), voorlichting, klachtafhandeling, storingsopvolging en het beheer van technische gegevens behoren tot de kerntaken. Het uitbesteden van dergelijke activiteiten leidt tot afstemmingsproblemen en wordt niet zinvol geacht. Voor een deel van de structurele beheeractiviteiten is inhuur een oplossing om pieken op te vangen zoals bij bulkmutaties in het technische beheersysteem en toezicht op grote onderhouds-projecten. In de begroting is de dekking van de inhuur dan wel formatie-uitbreiding voorzien. Grootschalige vervanging en nieuwbouw worden in hoofdzaak uitbesteed. Het gaat hierbij om besteksvoorbereiding, tekenen, berekenen, directievoering en toezicht.
De hieraan verbonden kosten zijn integraal onderdeel van de projectkosten die worden bekostigd uit de grondexploitatie of geactiveerd. Kosten De kosten van de brede rioleringszorg bestaan uit exploitatiekosten en kapitaallasten. Bijna alle investeringen worden gekapitaliseerd en afgeschreven gedurende de periode waarin de voorziening functioneert. Als afschrijvingstermijn wordt de standaard verwachte levensduur van de voorziening gehanteerd. Uitgegaan wordt van afschrijving op basis van annuïteit. Hierdoor zijn de kapitaallasten gedurende de looptijd constant en worden fluctuaties in de rioolheffing zoveel mogelijk voorkomen. Nadeel van kapitaliseren is dat het rente-aandeel op den duur de overhand krijgt over de afschrijvingen. Daarom storten we €85.000 per jaar in een spaarvoorziening, waarmee een deel van de investeringen direct wordt gedekt. Het minder kapitaliseren van investeringen helpt de rioolheffing ook op termijn betaalbaar te houden. Baten en lasten De totale jaarlasten van het WRP in de planperiode zijn als volgt: ▪ 2024: € 3,7 miljoen. ▪ 2025: € 3,8 miljoen. ▪ 2026: € 3,9 miljoen. ▪ 2027: € 4,1 miljoen. Het product riolering kent een gesloten financieringsstructuur waarbinnen alle baten uit de rioolheffing (op basis van een gemeentelijke belastingverordening) en alle kosten/lasten van de riolering (incl.
de zorgplicht voor het hemel-, grond- en oppervlaktewater), worden verantwoord. Alle inkomsten uit de rioolheffing worden dus uitsluitend besteed aan het riool- en waterbeheer. Het tarief van de rioolheffing voor gebruikers is voor 2024 bepaald op: • Eenpersoonshuishouden: € 109,21. • Meerpersoonshuishoudens: € 185,66. • Gebruikers van niet-woningen betalen een tarief van 0,03334% van de WOZ-waarde. Het maximale te heffen bedrag voor niet-woningen bedraagt € 2.460 Uitgangspunt is dat de tarieven voor de jaren 2025, 2026 en 2027 gelijk zijn aan die van 2024, rekening houdend met een correctie voor inflatie en waardeontwikkeling van de niet-woningen. Voorzieningen en reserve We hanteren drie voorzieningen en één bestemmingsreserve, namelijk: 1. Een Voorziening riolering egalisatie tariefheffing (conform BBV art 44 lid 1c) Deze voorziening dient voor het stabiel houden van de tarieven rioolrecht in een planperiode. 2. Een Voorziening riolering risicoafdekking en vooruitsparen toekomstige kosten (conform BBV art. 44 1d en 2). 12
Om een substantiële verhoging van de heffing te voorkomen als gevolg van vervanging van in eerste instantie vanuit de grondexploitatie betaalde riolering, is vooruit sparen voor toekomstige vervanging toegestaan. Een andere belangrijke functie van deze voorziening is het kunnen opvangen van onvoorziene uitgaven. Voor de planperiode 2024-2027 wordt uitgegaan van een optimale omvang van €1.000.000. 3. Een Voorziening riolering onderhoud waterbodems (conform BBV art. 44 1d en 2). 4. Een Bestemmingsreserve riolering efficiencyoverschot. Deze reserve is voor efficiency resultaten op de riolering en aanbestedingsvoordelen.
13
1 INLEIDING Het gemeentelijke Water en rioleringsplan Voor u ligt 3e Water- en rioleringsplan (en 8e rioleringsplan) van de gemeente Houten. In dit plan is zowel het rioleringsbeheer als het hemelwaterbeheer, grondwaterbeheer en het oppervlaktewaterbeheer opgenomen met aandacht voor het schoon en gezond houden van de watergangen, het maaien van waterplanten en het baggeren van waterbodems. Het plan heet het Water- en rioleringsplan Houten 2024-2027 (WRP Houten 2024-2027).
Procedure Het WRP 2024-2027 geeft aan hoe de gemeente Houten invulling geeft aan de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Dit WRP is opgesteld conform de landelijke norm zoals beschreven in de “leidraad Riolering” van de Stichting Rioned. De gemeenteraad stelt het WRP vast. Bij het opstellen van het plan zijn het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) (als beheerder van de rioolwaterzuivering en als beheerder van een deel van het oppervlaktewater) en Rijkswaterstaat (als beheerder van het Amsterdam-Rijnkanaal) betrokken. Dit WRP vervolgt de aanpak van wateroverlast zoals die reeds is ingezet met het WRP 2016-2019 en het WRP 2020-2023. Destijds zijn ruim 60 bewoners en betrokken nutsbedrijven en semioverheidsorganisaties geconsulteerd over de voorgestelde aanpak met behulp van workshops, een klimaatsafari in de wijken de Campen, de Erven, het Centrum en in Houten Zuid en een informatieavond. Klimaatadaptatie is een belangrijk aandachtspunt in dit WRP. Wat dit betreft volgen we de uitgangspunten van het Klimaatadaptatieplan 2022-2027.
Deze uitgangspunten zijn mede opgesteld op basis van: overleg met HDSR, Provincie, VRU en regiogemeenten; twee brede dialogen met interne betrokkenen over Klimaatadaptatie in nieuwbouw en herontwikkeling en over de integrale ontwerpkeuzes de stad als spons; interviews met externe stakeholders Woonin Houten, Impact Houten/ondernemers en winkeliersvereniging, Klimaatambassadeur Houten); een publiekspeiling waaraan 263 deelnemers hebben meegedaan; een enquête onder een burgerpanel bestaande uit een brede vertegenwoordiging van de inwoners van de gemeente Houten.
Leeswijzer • • • • •
Hoofdstuk 2 biedt een beknopte evaluatie van het vorige WRP 2020-2023. Hoofdstuk 3 beschrijft de gewenste situatie in de gemeente Houten. Dit hoofdstuk gaat daarbij in op enkele belangrijke ontwikkelingen. Hoofdstuk 4 toetst de inhoud van hoofdstuk 3 aan de huidige situatie. Hoofdstuk 5 beschrijft de te nemen maatregelen die noodzakelijk zijn om tot de gewenste situatie te komen. Hoofdstuk 6 geeft vooral aan welke personele en financiële middelen de gemeente Houten denkt nodig te hebben om de gewenste situatie te bereiken.
14
2 Evaluatie WRP 2020-2023 Inleiding Eén van de eerste stappen bij het opstellen van een nieuw water en rioleringsplan is de terugblik op het oude plan. Bij het opstellen van een nieuw plan is het goed om vast te stellen in hoeverre de beleidsdoelen en bijbehorende activiteiten zijn gerealiseerd. De gehanteerde peildatum voor het areaal is 1 januari 2023, voor activiteiten 1 april 2023 en voor projecten (een prognose van de situatie per) 31 december 2023.
Evaluatie doelen en maatregelen WRP 2020-2023 In het WRP 2020-2023 zijn de volgende 5 doelen gesteld ten aanzien van de rioleringszorg: 1. Doelmatig inzamelen van stedelijk afvalwater. 2. Doelmatig transport van stedelijk afvalwater (met voldoende afvoercapaciteit). 3. Doelmatige inzameling van hemelwater (voor zover niet door de particulier). 4. Doelmatige verwerking van ingezameld hemelwater (met voldoende afvoercapaciteit). 5. Zorgen (voor zover mogelijk) dat het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert. In de planperiode is gewerkt aan deze doelen door uitvoering van de volgende activiteiten. Aanleg riolering bij nieuwe bebouwing In de planperiode 2020-2023 zijn er in de gemeente Houten 475 woningen opgeleverd. Daarnaast zijn er op de Meerpaal verschillende bedrijven bij gekomen. De oplevering van woningen was in hoofdzaak binnen de kern Houten. Daarbuiten zijn er kleinschalige projecten gerealiseerd in Schalkwijk, 't Goy en Tull en 't Waal. Alle woningen zijn aangesloten op de gemeentelijke riolering. De aansluitkosten op de openbare riolering waren onderdeel van de grondprijs van de gemeente of zijn doorbelast aan de initiatiefnemer van het bouwplan (met bijvoorbeeld een anterieure overeenkomst).
Het rioolstelsel is tussen 2020 en 2023 door de woningbouw en het afkoppelen van regenwater in gebieden met een gemengd stelsel met 4,6 % toegenomen van 332,3 naar 347,4 km. Het rioleringsstelsel in de stedelijke gebieden functioneert goed en kan de extra afvoer van afvalwater vanuit nieuwe ontwikkelingen goed verwerken. Door het afkoppelen van regenwater en hiermee het ontvlechten van de afvalwaterketen wordt er steeds meer schoon regenwater binnen een gebied vastgehouden. Daarnaast wordt het bestaande rioolsysteem minder belast door regenwater. Op deze wijze ontstaat meer capaciteit om het afvalwater van inbreidingslocaties te verwerken zonder het systeem aan te moeten passen. Buiten de woonkernen is de capaciteit van de aanwezige riolering beperkt. Gebleken is dat uitbreiding van woningbouw en bedrijven hier leidt tot hydraulische knelpunten en noodzakelijke uitbreiding van de afwateringsystemen. Transities (waaronder ook bouwplannen in de woonkernen) zijn tot nu toe opgelost binnen de bestaande capaciteit van het systeem. In de toekomst zullen bij transities echter afspraken moeten worden gemaakt over uitbreiding van de capaciteit. Netwerk Water en Klimaat In 2019 zijn de taken van Winnet en CRA samengevoegd in het opgerichte Netwerk Water en Klimaat (NWK). Het NWK is nu het regionale samenwerkingsverband in de afvalwaterketen en ruimtelijke adaptatie.
Binnen het NWK werken 14 regiogemeenten, HDSR, de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) en de Provincie samen en delen kennis bij ontwikkelingen in de waterketen. Het NWK heeft een belangrijke rol gespeeld bij het opstellen en vaststellen van het Convenant Duurzame Woningbouw in de regio Utrecht. De gemeente Houten heeft dit convenant in november 2022 ondertekend op ambitieniveau “zilver”. Regulier beheer (afval)watersysteem in planperiode In de planperiode zijn alle voorgenomen jaarlijkse beheeractiviteiten zoals het reinigen, inspecteren en repareren van objecten conform de planning uitgevoerd. Het betrof met name de volgende zaken.
15
Onderzoek en reparatie hoofdriolering Jaarlijks wordt 5% van de hoofdriolering gedetailleerd gereinigd en geïnspecteerd. Tevens worden jaarlijks van 88 inspectieputten de inkomende leidingen gecontroleerd op vervuiling. Aan de hand van deze informatie wordt extra onderhoud uitgezet. jaar
Gereinigd hoofdriolering in m1 Geïnspecteerd in m1 Traditionele reparaties NO- DIG reparaties
2019
11.029
6.306
5
0
2020
14.512
10.512
6
1
2021
13.638
7.694
5
0
8.830
2
0
2022 15.773 Tabel 2.1 Werkzaamheden riolering.
Het jaar volgend op de inspectie worden er reparaties uitgevoerd aan gebreken die boven de vastgestelde ingrijpmaatstaf liggen. De meest omvangrijke reparatie is in 2020 uitgevoerd aan een essentiële verbinding (zinker) in het riool onder de spoorlijn Utrecht-Geldermalsen. Tijdens de bouw van het geluidscherm is er een heipaal door de buis geslagen. Tijdens de uitvoering van reinigingswerkzaamheden werd deze schade pas 2019 ontdekt. In samenwerking met Prorail is de buis in 2020 hersteld middels het aanbrengen van een lining. De zinker is nu weer waterdicht en ook is de stabiliteit van de spoorbaan weer geborgd. Wateroverlast en verstoppingen De afgelopen planperiode heeft hevige neerslag niet tot ernstige wateroverlast geleid. De neerslag die gevallen is bleef onder de hoeveelheden die worden aangeduid als extreme neerslag. Incidenteel is er op perceelniveau bij bewoners waterschade ontstaan als gevolg van een defect in de huisriolering. Deze waterschade had veelal voorkomen kunnen worden door het plaatsen van een ontlastput in de regenwaterafvoer. In 2023 heeft de gemeente de informatievoorziening aan bewoners over de ligging van de huisrioleringen verder verbeterd, via de website kunnen bewoners de desbetreffende gegevens nu inzien. De gemeente is 24/7 bereikbaar voor bewoners die een verstopping in de huisaansluiting willen melden.
Werking overstorten Het aantal overstortgebeurtenissen vanuit het gemengde rioolsysteem geeft een goede indicatie van de werking van het afvalwatersysteem. Houten beschikt over een verbeterd gemengd rioolstelsel met een berging voor de drempel van 17,9 mm, na de drempel van 10 mm en een pompovercapaciteit (POC) van 0,4 mm/h. Het “referentiestelsel” heeft een berging voor de drempel van 7 mm, na de drempel 2 mm en een POC van 0,7 mm/h. Zowel uit de meetgegevens als de berekening blijkt dat de berging in het stelsel groot is en er weinig overstorten plaatsvinden. Het stelsel in Houten presteert ruim beter dan minimaal vereist. De vuiluitworp van het stelsel is slechts 37% van het referentiestelsel. Door het afkoppelen van regenwater neemt de vuiluitworp verder af. In 2025 wordt de vuiluitworp opnieuw berekend.
overstort naam
2019
2020
2021
R01a
Helofytenfilter NW - Weerwolf
2
2
0
2022 gemiddeld 0
1
R01b
Helofytenfilter NW - Wulven
4
2
1
4
2,75
R01c
Helofytenfilter NW - Doornkade
3
2
1
4
2,5
R02a
Helofytenfilter NO - De Haag
2
3
0
1
1,5
R02b
Helofytenfilter NO - De Weide
2
4
0
1
1,75
R03a
Helofytenfilter ZW - Rijnpolder
4
2
0
2
2
R03b
Helofytenfilter ZW - De Polder
5
6
1
4
4
R03c
Helofytenfilter ZW - Draagmuur
6
3
1
4
3,5
R03d
Helofytenfilter ZW - De Muur
4
3
0
3
2,5
R03e
Helofytenfilter ZW - Paleismuur
4
4
0
3
2,75
R04
Bergbezinkbassin De Brug
2
1
0
0
0,75
R05
Bergriool De Camp
2
2
1
0
1,25
R06
De Slag
10
4
2
5
5,25
R07
Dorpsstraat
10
4
2
3
4,75
16
R08 Beusichemseweg 3 Tabel 2.2 Werking overstorten vanuit gemengd riool.
3
2
4
3
Foutieve aansluiting hemelwater op vuilwaterriolering Foutief aangesloten regenwater op vuilwaterriolering (veelal mechanische riolering) veroorzaakt overbelasting en is een belangrijke oorzaak van storingen en overlast. In de afgelopen planperiode bleek enkele keren bij hevige en langdurige neerslag dat er op verschillende locaties regenwater ongeoorloofd was aangesloten op de vuilwaterriolering. Het zonder toestemming lozen van hemelwater op vuilwaterriolering brengt de goede werking hiervan in gevaar en is wettelijk niet toegestaan. In de planperiode is bij 4 woningen en bedrijven het regenwater van de vuilwater riolering gehaald. Binnen de bebouwde kommen zijn er bewoners die in afgekoppelde wijken de afwateringsgoot uit hun tuin hebben verwijderd. Het regenwater van die panden wordt nu alsnog via de vuilwateraansluiting geloosd. Dit geeft een ongewenste belasting van het rioolsysteem en is strijdig met de doelstelling van de gemeente om regenwater vast te houden. We hadden al een start willen maken met de aanpak van dit probleem maar dat is door capaciteitsgebrek helaas nog niet gelukt. Dit pakken we nu in de komende planperiode op. Onderhoud straat- en trottoirkolken Jaarlijks worden 3.900 kolken die rechtstreeks zijn aangesloten op oppervlaktewater of een infiltratievoorziening 2 maal per jaar mechanisch gereinigd met een kolkenzuiger.
De overige 14.700 kolken en lijnafwateringen worden 1 maal per jaar gereinigd. Door het afkoppelen van regenwater neemt het aantal kolken die 2 maal per jaar worden gereinigd toe. De wijkploegen verhelpen verstoppingen in kolken. De gemeente is in overleg met de paddenwerkgroep om maatregelen te treffen die effectief zijn om padden die in kolken terechtkomen weer te laten ontsnappen. Het is van belang dat die maatregelen de werking van de kolken niet belemmeren en robuust zijn.
Proefopstelling uitklimvoorziening kolken voor amfibieën
Onderzoek gemalen NEN-keuring Bedrijfsgegevens en storingen van de belangrijke mechanische installaties, gekoppeld aan het stedelijk waterbeheer, worden via het telemetriesysteem verzameld, gevalideerd en geëvalueerd. Bij storingen en afwijkingen zonder aanwijsbare oorzaak vindt nader onderzoek plaats. In 2023 zijn alle mechanisch elektrische installaties gekeurd conform NEN 3140 en NEN 1010. Bestekken en contracten De uitvoerende werkzaamheden aan de (afval)waterketen worden door marktpartijen uitgevoerd, de gemeente voert de regie. De regiewerkzaamheden bestaan uit het ontwikkelen van projecten en plannen, het opstellen en aanbesteden van contracten voor de projecten en beheeractiviteiten. De gemeente houdt in principe toezicht op de contracten. Wanneer dat niet past binnen de aanwezige personele capaciteit kan ook toezicht worden uitbesteed. De onderhoudscontracten hebben een maximale looptijd van 4 jaar en worden bij voorkeur via raambestekken met open posten aanbesteed. bestekken
periode
aannemer
onderhoud drainage storingen, herstel en reinigen
2022-2025
Verseveld uit Elst
onderhoud riolen storingsopvolging huis- en kolkaansluitingen
2020-2023
Teeuwissen uit Huizen
onderhoud riolen herstellen huis- en kolkaansluitingen
2020-2023
Peek BV uit Houten
17
onderhoud riolen periodiek mechanisch reinigen kolken en lijnafwateringen
2022-2025
Van Doorn uit Geldermalsen
onderhoud riolen periodiek reinigen en inspecteren riolen
2023-2026
Prezero uit Zoetermeer
onderhoud gemalen storingsopvolging
2022-2025
Kanters uit Veghel
onderhoud gemalen periodiek onderhoud
2022-2025
Remondis uit Ede
onderhoud gemalen telemetriesysteem
2022-2025
I-Real uit Terborg
onderhoud helofytenfilters en waterpassende verharding maaiwerk
2022-2025
Verkuil en Morree
groot onderhoud waterbodems
2021-2023
BMN Montfoort
in en uitpeilen waterbodems
2021-2024
RPS Utrecht
tabel 2.3 Actuele onderhoudsbestekken.
Projecten in vervolg op de klimaatverkenning. De gemeenteraad heeft in 2019 bij de vaststelling van het WRP 2020-2023 gekozen voor een ambitieus uitvoeringplan met maatregelen tegen de gevolgen van extreme neerslag. In 2040 mag de neerslaggebeurtenis T100, (bui Herwijnen waarbij 93 mm neerslag in 90 minuten valt) geen waterschade in het stedelijk gebied veroorzaken. De keuze houdt in dat er beschermende maatregelen nodig op 345 locaties om 1.283 panden te beschermen. In 2020 is gestart met de uitvoering van maatregelen in het kader van het beschermingsprogramma. Naast het beschermen tegen extreme neerslag moet het stedelijk gebied functioneren als een spons. Regenwater dat in natte periodes valt willen we zo veel mogelijk vasthouden om in droge periodes te kunnen benutten. Activiteiten t.b.v. een klimaatproof Houten in 2040. In de planperiode is circa 142.673 m2 verharding afgekoppeld in bestaand stedelijk gebied. Het afkoppelen wordt uitgevoerd in combinatie met de reconstructie van wegen en groen en het saneren van risicovolle locatie bij extreme neerslag. Daarnaast is 4.527 m2 verharding omgevormd naar groen. In Houten-noord is momenteel 19% van de verharding niet aangesloten op de riolering, in Houten zuid 40%.
Omschrijving
2020 St. m2
2021
2022
2023*
totaal
St. m2
St.
m2
St
m2
ontstenen en vergroenen in de openbare ruimte (o.a. geveltuinen en overige kleine locaties)
15 1.006 28 597
23
1.144
10
1.779 76
4.527
13.000 m2
aanbrengen waterpasserende verharding parkeervakken in de openbare ruimte
344 2.064 85 510
25
150
3
9,0
1.701
200 st
projecten afkoppelen regenwater projecten in de openbare ruimte
3
18.724 3
26.619 8
35.983 14
61.347 28
gesaneerde risicolocaties bij extreme neerslag
13
8
18
59
98
ophalen verharding particulier terrein via Big Bag actie
9
129
9
48
15
409
0
0
33
584
n.v.t.
ophalen verharding particulier terrein via tegeltaxi actie
0
0
0
0
0
0
8
52
8
52
n.v.t.
subsidie groene daken aan particulieren
0
0
173 2.203
157
1.821 35
466
365
4.490
107 st
subsidie infiltreren eigen terrein aan particulieren
0
0
6
3
197
0
9
388
107 st
bijdrage Rijks impulsregeling in euro’s
191 382.575
bijdrage HDSR impulsregeling in euro’s
0
st
opgave
457
m2
30.000 142.673 m2 70 st
80.077
462.652 n.v.t.
45.000 50.500 95.000
190.500 n.v.t.
* stand van zaken tot 30 april 2023 ** incl. BTW n.b. Door de uitbraak van Covid zijn er 2020 en 2021 geen acties gericht op het vergroenen van particuliere tuinen geïnitieerd. tabel 2.5 Activiteiten t.b.v. een klimaatadaptatie.
2020 • • •
Klimaat adaptieve proeftuin achter het gemeentehuis afgerond, de maatregelen zijn voorzien van infographics om bezoekers zonder mondelinge toelichting het verhaal te vertellen. Afkoppelen 18.724 m2 verharding in 3 projecten, o.a. in de wijken De Mossen en De Poorten. 13 risicovolle locaties voor wateroverlast bij extreme neerslag gesaneerd. 18
• • • • •
2021 • • • • • • • • • • •
Ontstenen en vergroenen; 1.006 m2 op 15 locaties, o.a. Fossa Italica. Ophalen 129 m2 overtollige verharding bij 9 particulieren (Big Bag). 344 Parkeervakken van waterpasserende verharding voorzien. Deelname gemeente Houten aan onderzoek door universiteit Wageningen; “Een groene tuin, een gezonde tuin”. In vervolg op het raadsbesluit om een bijdrageregeling op te stellen is de subsidie verordening voor “groene daken en afkoppelen en infiltreren in de eigen tuin” vastgesteld.
Afkoppelen 26.619 m2 verharding in 3 projecten, o.a. in de wijken De Gaarde, De Campen en De Hoven. 8 risicovolle locaties voor wateroverlast bij extreme neerslag gesaneerd. Ontstenen en vergroenen; 597 m2 op 23 locaties, o.a. Kamillehof/Nedercamp. 85 Parkeervakken van waterpasserende verharding voorzien. Ophalen 48 m2 overtollige verharding bij 9 particulieren (Big Bag). Vervolg deelname gemeente Houten aan onderzoek door universiteit Wageningen; “Een groene tuin, een gezonde tuin”. Uitvoering onderzoek en rapportage adviesbureau Sweco “van zinloze verharding naar waardevol groen” binnen stedelijk gebied van Houten. Deelname aan pilot Netwerk Water en Klimaat i.s.m. Cobra-groen; “groenmonitor stedelijk gebied”. Bijdrageregeling “groene daken”; 173 aanvragen toegekend, 2.203 m2 groen dak. Bijdrageregeling “afkoppelen en infiltreren regenwater” in de tuin; 6 aanvragen toegekend, 191 m2 dak afgekoppeld. Bezoek Minister Cora van Nieuwenhuizen aan de klimaat adaptieve proeftuin in Houten.
Figuur 2.1 Infograpfic in de proeftuin over de werking van een pop up waterkering.
2022 • • • • • • • •
2023 • •
Afkoppelen 35.983 m2 verharding in 8 projecten, o.a. in de wijken De Meren, De Tuinen, Den Oord, De Campen. 18 risicovolle locaties voor wateroverlast bij extreme neerslag gesaneerd. Ontstenen en vergroenen; 1.144 m2 op 10 locaties, o.a. De Borch en Bovencamp. 25 parkeervakken van waterpasserende verharding voorzien. Ophalen 407 m2 overtollige verharding bij 15 particulieren (Big Bag). Bijdrageregeling “groene daken”; 157 aanvragen toegekend, 1.821 m2 groen dak. Bijdrageregeling “afkoppelen en infiltreren regenwater” in de tuin; 3 aanvragen toegekend, 197 m2 dak afgekoppeld. Inspiratiesessie voor een watervriendelijke tuin i.s.m. tuincentrum “De Schouw”, 50 deelnemers.
Afkoppelen 61.347 m2 verharding in 8 projecten, o.a. in de wijken De Slagen, De Meren, De Tuinen, De Campen en De Mossen. (stavaza 30/04 incl. planning tot 31/12). 18 risicovolle locaties voor wateroverlast bij extreme neerslag gesaneerd. (stavaza 30/04 incl. planning tot 31/12). 19
• • • • • • •
Ontstenen en vergroenen; 1.779 m2 op 10 locaties, o.a. Rondeel, De Bouw. (stavaza 30/04 incl. planning tot 31/12). 3 parkeervakken van waterpasserende verharding voorzien. (stavaza 30/04) Ophalen 52 m2 overtollige verharding bij 8 particulieren (tegeltaxi). (stavaza 30/04) Bijdrageregeling “groene daken”; 35 aanvragen toegekend, 466 m2 groen dak. Bijdrageregeling “afkoppelen en infiltreren regenwater” in de tuin; nog geen aanvragen toegekend. Start ontstenen en vergroenen in de wijken met behulp van een ontsteenambassadeur. In de wijk De Bermen met resultaat ca. 750 m2 zinloze verharding omgezet naar waardevol groen. Start voorlichtingsprogramma “water en klimaat” gericht op kinderen in groep 7 van een basis school in Houten. Doelstelling; kinderen bewust te maken van het klimaat bestending en biodivers inrichten van de openbare ruimte en eigen tuin.
Overige projecten en activiteiten. 2020 • • • 2021 • • • •
2022 • •
2023 • • •
Aanleg suppletieleiding tussen het helofytenfilter R02 en Houten-Noord om de doorstroming en waterkwaliteit van het oppervlaktewatersysteem in Houten Noord te verbeteren. Opstellen en aanbesteden bestek groot onderhoud watergangen. Opstellen en aanbesteden bestek onderzoek, profielen en analyse watergangen. Bijdrage vanuit stedelijk water bij opstellen van het klimaatadaptatieplan Houten. Uitvoering jaarschijf 2021 baggerwerkzaamheden, 4.780 m1 watergangen uitgebaggerd, 4.882 m3 baggerspecie verwijderd. Uitvoering periodieke ECO-scan (éénmaal per 3 jaar) oppervlaktewater door adviesbureau, totaal 41 locaties gemonitord. In samenwerking met HDSR gestart met “citizen science” project (wetenschappelijk onderzoek door vrijwilligers) om jaarlijks een aanvullende Eco-scan uit te voeren in de eigen woonomgeving. Opstellen bestek, aanbesteden en uitvoering van de renovatie van 24 hoofd- en tunnelgemalen. Vanwege het gemeentelijk inkoopbeleid zijn alle vergelijkbare te vervangen installaties binnen de planperiode in één bestek aanbesteed in deze jaarschijf. Opstellen bestek, aanbesteden en uitvoering van de renovatie van 260 minigemalen en onderbemalingen. Vanwege het gemeentelijk inkoopbeleid zijn alle vergelijkbare te vervangen installaties binnen de planperiode in één bestek aanbesteed in deze jaarschijf.
Start ombouw grondwatermeetnet naar telemetrisch grondwatermeetnet met 10 locaties. Uitvoering jaarschijf 2022+2023 groot onderhoud watergangen, 8.497 m1 uitgebaggerd, 4.725 m3 baggerspecie verwijderd. Beschikbaar stellen informatie ligging huisaansluitingen via de website van de gemeente.
Figuur 2.2 Infograpfic in de proeftuin over de werking van een slokop en boombunker.
Uitgestelde en vervallen projecten. •
Pilot riothermie: De doelmatigheid van inzet van riothermie (warmte uit rioolwater) blijkt uit evaluatie van projecten elders in Nederland wisselend. We blijven de ontwikkeling van 20
• • •
riothermie en de bruikbaarheid in Houten volgen maar zien op korte termijn geen nuttige toepassing van deze techniek. Naast de technische- zijn er ook juridische aspecten in geval de gemeente zich op de markt van energie aanbieders begeeft. Renovatie gemaal Leebrug: HDSR beheert dit gemaal voor de gemeente Houten, de renovatie waarmee rekening was gehouden is door HDSR uitgesteld tot 2028. Renovatie randvoorzieningen: door het opheffen van het 3G netwerk door KPN, zijn de randvoorzieningen in 2023 voorzien van nieuwe modems. De algehele renovatie van de installaties kon daarmee worden uitgesteld tot 2027. Zoals hiervoor is aangegeven hadden we al een start willen maken met de aanpak van situaties waarbij bewoners die in afgekoppelde wijken de afwateringsgoot uit hun tuin hebben verwijderd. Door capaciteitsgebrek is dat helaas nog niet gelukt. Dit pakken we nu in de komende planperiode op.
Conclusie De uitbraak van COVID 19 heeft effect gehad op de voortgang uitvoering van projecten in de planperiode. Naast personele beperkingen zoals het werken op afstand hadden leveringsproblemen van materialen impact op de voorgang van de projecten. Desondanks is de uitvoering van de beheeractiviteiten en projecten binnen de planperiode van het WRP 2020-2023 bijna geheel volgens plan verlopen. Het aantal risicovolle locaties voor waterschade bij extreme neerslag is met 90 gereduceerd tot 255 stuks, terwijl het streefdoel in de planperiode 70 locaties was. Voor de uitvoeringskosten van deze projecten is € 652.650 (incl. BTW) aan impulsbijdragen ontvangen van het Rijk en HDSR. Er is met 4.527 m2 veel minder verharding omgezet in groen dan de voorgenomen 13.000 m2. Dit komt onder ander omdat gebleken is dat ontstenen vaak gevoelig ligt bij omwonenden (verlies onofficiële parkeerplaatsen) wat dergelijke projecten ook arbeidsintensief maakt. Daarentegen is er in de planperiode met 142.673 m2 juist veel verharding afgekoppeld. Het streefdoel was 30.000 m2. Ook zijn er meer parkeerplaatsen voorzien van waterpassende verharding. In veel gevallen kon het afkoppelen en het aanpassen van parkeerplaatsen worden uitgevoerd in combinatie met de reconstructie van wegen en groen en het saneren van risicovolle locatie bij extreme neerslag.
Er is door bewoners veel gebruik gemaakt van de nieuwe bijdrage regelingen voor groene daken. De regeling voor afkoppelen op eigen terrein is maar weinig benut. Al met al is de uitvoering van het WRP 2020-2023 goed verlopen. De gemeente heeft haar rioleringszorg op orde.