Bijlage 1 - Preventie en Handhavingsplan middelengebruik 2026-2029

Gemeente

5,7

Gemeente

5,7

Gemeente

5,7

Gemeente

5,7

Gemeente

5,7

Gemeente

5,7

Pagina 25 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

5 Samenwerking, monitoring en evaluatie 5.1 Samenwerking Een effectieve aanpak van middelengebruik vraagt om nauwe samenwerking tussen de gemeente en haar partners. Het PHP is tot stand gekomen in samenspraak met betrokken organisaties zoals Jellinek, GGDrU, Chris en Voorkom, Van Houten&co en het Sociaal Team. De gemeente Houten vervult een coördinerende rol en is op onderdelen ook uitvoerend verantwoordelijk. De uitvoering van de activiteiten uit dit plan wordt geborgd via subsidieafspraken met betrokken partners en opgenomen in de jaarplannen van gemeentelijke afdelingen Samenleving (SAM) en Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). Zo wordt structureel gewerkt aan het terugdringen van middelengebruik en het versterken van een gezonde leefomgeving. Binnen de keten vervult de GGDrU een belangrijke rol als uitvoerende en adviserende partner. Via contactmomenten op scholen en online platforms zoals jouw GGD.nl wordt ingezet op voorlichting, vroeg signalering en monitoring. Ook het Sociaal Team Houten is een belangrijke schakel in de ondersteuning van gezinnen, met laagdrempelige opvoedhulp en doorverwijzing naar specialistische jeugdhulp. De jongerenwerkers van Van Houten&co zijn actief op middelbare scholen en in de wijk, waardoor zij snel kunnen inspelen op signalen van risicogedrag en coachingstrajecten kunnen starten.

De samenwerking wordt versterkt door het betrekken van de jongerenadviesraad, die meedenkt over bewustwording en aansluiting bij de leefwereld van jongeren. Daarnaast kijkt de gemeente actief naar praktijkvoorbeelden uit andere gemeenten, zoals het opnemen van preventiebepalingen in vergunningen en het instellen van rookvrije zones bij sportaccommodaties. Door de samenwerking tussen gemeente, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en zorgpartners te versterken, werken we aan een betere afstemming binnen de keten van preventie, signalering en ondersteuning. We stimuleren daarmee een gedeelde verantwoordelijkheid voor het welzijn van jongeren. Met deze gezamenlijke aanpak werken we aan het tijdig bereiken en ondersteunen van jongeren, en het terugdringen van middelengebruik.

5.2 Monitoring Voor de monitoring en evaluatie van het PHP en een eventuele herijking in 2030, maakt de gemeente Houten gebruik van de uitkomsten van de landelijke gezondheidsmonitoren, uitgevoerd door de GGD regio Utrecht in samenwerking met het RIVM. De Gezondheidsmonitor Jeugd wordt in principe elke vier jaar uitgevoerd. Een uitzondering was de coronaperiode waardoor in 2021 een extra uitvraag is gedaan naar het welbevinden van jongeren. De meest recente meting vond plaats in najaar 2023. De volgende meting staat gepland voor 2027, met publicatie van de resultaten in voorjaar 2028.

Pagina 26 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

De Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen is voor het laatst uitgevoerd in april–juli 2024. De resultaten kwamen begin 2025. De volgende meting staat gepland voor 2028. Deze monitors leveren gegevens over middelengebruik, mentale gezondheid, leefstijl en sociale context. De uitkomsten vormen een belangrijke basis voor het evalueren van de voortgang en het bijstellen van beleidsdoelen in 2030.

5.3 Evaluatie Evalueren is een belangrijk onderdeel van dit PHP. Om de kwaliteit van onze aanpak hoog te houden en waar nodig tijdig bij te stellen, gebruikt de gemeente de volgende evaluatiecyclus: • Elk jaar evalueren we in overleg met de samenwerkingspartners de acties. Waar mogelijk gebruiken we inzichten uit de gezondheidsmonitor jeugd en jongvolwassenen, samen met andere beschikbare gegevens, om bij te sturen en nieuwe afspraken te maken. • Na vier jaar vindt een uitgebreide evaluatie plaats op basis van beschikbaar onderzoek en input van samenwerkingspartners. Hierbij worden de realisatie van activiteiten, effecten van beleid en achterliggende verklaringen op een rij gezet. Op basis hiervan kan vastgesteld worden in hoeverre het beleid de gewenste uitkomsten heeft opgeleverd en op welke punten het beleid bijgesteld dient te worden.

Pagina 27 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Literatuur en bronnen Babor, T., Caetano, R., Casswell, S., Edwards, G. & Giesbrecht, N. (2010). Alcohol: no ordinary commodity: Research and public policy. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. Bureau Objectief (2024). Landelijk onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop in 2024. Nijmegen. Bureau Objectief (2024a). Landelijk onderzoek naar de naleving van de regels rondom dronkenschap en doorschenken in 2024. Nijmegen. Bureau Objectief. Handreiking Toezicht Alcoholwet. Geraadpleegd van http://www.handreikingalcoholwet.nl/, februari 2025. Engels, R., Kleinjan, M. & Otten, R. (2013) De rol van ouders bij alcoholgebruik van adolescenten: Stand van zaken. Nijmegen: Behavioural Science Institute Radboud Universiteit Nijmegen GALA (2023). Gezond en Actief Leven Akkoord. ’s-Gravenhage: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. GGD Regio Utrecht(2023). Gezondheidsmonitor Jeugd, rapport gemeente Houten. GGD GHOR (2023). Gezondheidsmonitor Jeugd, landelijk. Geraadpleegd van https://ggdghor.nl/wp-content/uploads/2024/05/Landelijk-rapportGezondheidsmonitorJeugd-2023.pdf. GGD Regio Utrecht (2024). Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen, rapport gemeente Houten. Holder, H. D. (1998). International research monographs in the addictions. Alcohol and the community: A systems approach to prevention.

New York, NY, US: Cambridge University Press. Nationaal Preventieakkoord (2018). Nationaal Preventieakkoord. Naar een gezonder Nederland. ’s-Gravenhage: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Nederlands Jeugdinstituut (NJi). (2025). Cijfers over middelenmisbruik en verslaving. Geraadpleegd via https://www.nji.nl/cijfers/middelenmisbruik-en-verslaving Nijkamp. L., Smeets, L., Greeff, J. de, Scholten, K. & Voorham, L. (2020). Dronkenschap en doorschenken. De impact en aanpak van dronkenschap en doorschenken in het uitgaansleven. Factsheet. Utrecht: Trimbos-instituut Politie Nederland. (2024). Algemeen Veiligheidsbeeld 2024. Geraadpleegd via https://www.politie.nl/binaries/content/assets/politie/onderwerpen/publicaties/2024/415f 6953-c283-4702-890d-e5d995af70a5.pdf Pagina 28 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

RIVM (2024). Impact van het Nationaal Preventieakkoord voor roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Geraadpleegd van Samenvatting van de resultaten van de doorrekening.pdf Rombouts, M., Morren, K., van Dorsselaer, S., Tuithof, M., Monshouwer, K. (2023). Peilstationsonderzoek Scholieren. Alcohol. Geraadpleegd van https://cijfers.trimbos.nl/scholierenmonitor/alcohol/samenvatting-alcohol/ . Trimbosinstituut, Utrecht. Reynolds, R.I. (2003). Building Confidence in Our Communities. London: London Drug Policy Forum. RIVM (2024). Gezonde Gemeente – Aanpak voor integraal gezondheidsbeleid. Geraadpleegd via https://www.rivm.nl/gezonde-gemeente Smit. K., Monshouwer. K., Leeuwen, L. van, & Voogt, C. (2020) – Zien drinken doet drinken. De invloed van de zichtbaarheid van alcohol in de sociale omgeving op kennis, opvattingen en gebruik van alcohol door jongeren. Literatuuroverzicht. Utrecht: Trimbos-instituut. Van Wamel, A., Spronk, D., Sannen, A., Lemmers, L., van Gelder, N. (2023). Drugspreventie bij jongeren en jongvolwassenen. Geraadpleegd van AF2073-Drugspreventie-bij-jongerenenjongvolwassenen.pdf. Trimbos-instituut, Utrecht VeiligheidNL. (2025). Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol 2023. Geraadpleegd via https://www.veiligheid.nl/themas/veiligproductgebruik/cijferrapportage/alcoholvergiftigingen-en-ongevallen-met-alcohol-2023 VNG Realisatie.

(2024, 24 september). Dashboard Openbare Orde en Veiligheid op Waarstaatjegemeente.nl. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). Geraadpleegd op 1 september 2025, van https://hetccv.nl/themas/integraalveiligheidsbeleid/informatiepositie-gemeenten/datagestuurd-werkenvoorbeeldgemeenten/dashboard-oov-op-waarstaatjegemeente/

Pagina 29 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Bijlage 1 Terugblik Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 20202023 In 2014 werd in de toenmalige Drank en Horecawet opgenomen dat gemeenten elke vier jaar een Preventie en Handhavingsplan alcohol moeten vaststellen. In dat jaar is in de gemeente Houten het eerste Preventie- en Handhavingsplan (PHP) opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld. Na de eerste periode is in 2019 het PHP geëvalueerd. De evaluatie toonde aan dat er vooruitgang is geboekt, maar dat er nog steeds uitdagingen zijn, zoals het naleven van de regels door jongeren en de effectiviteit van voorlichtingscampagnes. In 2020 is het vervolg opgesteld en vastgesteld. Dit plan bouwde voort op deze lessen en streefde naar een geïntegreerde aanpak waarbij verschillende afdelingen samenwerkten om de doelstellingen te bereiken. Het PHP van de gemeente Houten voor de periode 2020-2023 richtte zich op het tegengaan en voorkomen van alcoholgebruik, vooral onder jongeren van 10 tot 18 jaar. Het plan omvatte verschillende strategieën zoals voorlichting, regelgeving en handhaving om de risico’s van alcoholgebruik te beperken. Het hoofddoel van het PHP 2020-2023 was: Het voorkomen en beperken van gezondheidsen maatschappelijke schade bij jongeren en jongvolwassenen als gevolg van alcoholgebruik. Het hoofddoel was vertaald naar de volgende ambities: 1. de bewustwording van de gevolgen door alcoholgebruik neemt toe; 2.

het alcoholgebruik onder jongeren (<18 jaar) neemt verder af; 3. excessief alcoholgebruik door personen boven de 18 jaar neemt af. Er zijn gemeentelijke cijfers voor alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen en er zijn landelijke cijfers over alcoholgebruik. In het PHP 2020-2023 staat dat vooral gedragsverandering nodig is om dit soort ambities te halen en verandering van gedrag vraagt tijd. De ambities waren daarom niet concreet gemaakt, maar werden vertaald in concrete acties. Voorlichting en publiek draagvlak Gastheergesprekken De afgelopen beleidsperiode is er ingezet op het voeren van gastheergesprekken met sportverenigingen en exploitanten van horecabedrijven en winkels. Deze gesprekken zijn een mooi instrument om de dialoog aan te gaan over de naleving van de alcoholregelgeving en om gezamenlijk te werken aan een gezonde en veilige omgeving. Tijdens de coronaperiode zijn er nauwelijks gastheergesprekken gevoerd. De contacten met deze locaties stonden in die periode vrijwel volledig in het teken van de coronamaatregelen en de naleving daarvan. Hierdoor was er weinig ruimte voor het reguliere preventie- en handhavingsbeleid. Na deze periode zijn de gesprekken weer opgepakt. Tussen 2020 en 2025 zijn er in totaal 12 gesprekken gevoerd met sportverenigingen en 11 gesprekken met exploitanten van horecabedrijven en winkels.

Deze gesprekken werden over het algemeen als positief ervaren. Er was ruimte voor het uitwisselen van verwachtingen, het bespreken van

Pagina 30 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

knelpunten en het bieden van ondersteuning. In sommige gevallen bleek dat de regels goed werden nageleefd, terwijl in andere gevallen juist verduidelijking of aanscherping nodig was. Bij sportkantines sluit het Sportpunt ook aan bij het gesprek. De gastheergesprekken boden een laagdrempelige manier om hierop in te spelen. Ook het thema 'werken aan een gezonde generatie' kwam regelmatig aan bod. De mate waarin organisaties hier actief mee bezig zijn, verschilt sterk. Dit hangt vaak samen met de beschikbare middelen, zowel financieel als qua inzet van personeel en vrijwilligers. Sommige organisaties hebben al concrete stappen gezet richting een gezonder aanbod en rookvrij beleid, terwijl anderen nog zoekende zijn naar haalbare mogelijkheden. Een gastheergesprek is een middel om maatwerk te bieden, bewustwording te vergroten en gezamenlijk te werken aan naleving en preventie. In de praktijk blijkt wel dat het een grote tijdsinvestering vraagt. Het is momenteel nog een eenmalige interventie die niet in samenhang is met toezicht en handhaving. Voorlichting aan ouders over alcohol Voorlichting aan ouders is een essentieel onderdeel van het alcoholpreventiebeleid. In de afgelopen beleidsperiode is gebleken dat het bereiken van ouders een blijvende uitdaging vormt.

De ouderavonden die gekoppeld zijn aan preventielessen op scholen die worden gegeven door onze subsidiepartners worden structureel slecht bezocht. Om hier verandering in te brengen, is gezocht naar alternatieve vormen van ouderbetrokkenheid. Zo is er tijdens de Week van de Opvoeding in 2020 een avond georganiseerd waarbij ouders met elkaar in gesprek konden gaan over opvoeding en middelengebruik. Hoewel deze aanpak laagdrempeliger is, blijft het lastig om een breed publiek te bereiken. Daarnaast is geëxperimenteerd met digitale informatievoorziening, zoals via websites en nieuwsbrieven, maar ook hier is het bereik beperkt gebleven. De betrokkenheid van ouders blijkt sterk afhankelijk van hun persoonlijke motivatie en de mate waarin zij zich aangesproken voelen door het onderwerp. Scholen ondersteunen In de afgelopen jaren is ingezet op het ondersteunen van scholen bij het bevorderen van een gezonde leefstijl en het voorkomen van middelengebruik onder jongeren. De aanpak is in de loop der jaren aangepast op basis van nieuwe inzichten en ervaringen uit de praktijk. Voor het primair onderwijs is gekozen om af te stappen van directe voorlichting over alcohol. Onze subsidiepartner Chris en Voorkom heeft de scholen de afgelopen jaren weerbaarheidslessen aangeboden, gericht op het versterken van sociale vaardigheden en het leren omgaan met groepsdruk.

Deze aanpak sloot beter aan bij de ontwikkelingsfase van kinderen en bood handvatten voor het maken van gezonde keuzes. Op het voortgezet onderwijs verschilt de mate van aandacht per school met betrekking tot preventie over genotmiddelen. Tijdens de corona periode heeft dit stil gelegen en daarna miste er overzicht op de ondersteuningsbehoefte van de scholen. Er zijn wel jaarlijks gastlessen en ouderavonden aangeboden. Er wordt ook wisselend gedacht over de effectiviteit van externe themalessen versus structurele integratie in het curriculum. Scholen geven aan dat continuïteit en betrokkenheid van eigen docenten belangrijk zijn voor het succes van preventieactiviteiten. De samenwerking met scholen verloopt wisselend. Sommige scholen zijn actief betrokken en maken gebruik van het beschikbare aanbod, terwijl andere scholen minder prioriteit geven aan het thema. In 2025 is er door onze subsidiepartner Arkin(Jellinek) gestart met het in kaart brengen van de ondersteuning behoefte per VO school in Houten. Op basis daarvan kan de nieuwe subsidieaanvraag voor 2026 gemaakt

Pagina 31 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

worden gericht op betere ondersteuning van de VO scholen. Waarbij samenwerking van onze partners Arkin, Chris en Voorkom!, Van Houten&co en het Sociaal Team een belangrijk aandachtspunt zal zijn. Landelijke en regionale projecten De gemeente Houten heeft in de afgelopen jaren deelgenomen aan diverse landelijke en regionale projecten gericht op alcoholpreventie door de berichtgevingen uit te zetten via “Healthy Houten”. Een opvallende campagne waar Houten aan heeft deelgenomen is "Zien drinken, doet drinken", een landelijke bewustwordingscampagne die zich richt op ouders van kinderen tussen de 1 en 12 jaar. De kernboodschap luidt: “Kinderen kopiëren jouw drinkgedrag”. In Houten is deze campagne lokaal versterkt via Healthy Houten, waarbij ook horecaondernemers en sportkantines betrokken zijn. Zij hebben actief laten zien hoe zij bijdragen aan het voorkomen van overmatig alcoholgebruik onder jongeren. De campagne werd ondersteund met video’s, promotiemateriaal en gesprekken op ouderavonden. De deelname aan deze campagne was gericht op het vergroten van de bewustwording onder ouders over hun voorbeeldrol. Het blijft een uitdaging om ouders daadwerkelijk te bereiken en te activeren. De campagne bood hiervoor waardevolle handvatten, maar vraagt om herhaling en lokale verankering om blijvende impact te realiseren.

Naast deze campagne heeft Houten ook deelgenomen aan landelijke initiatieven zoals IkPas en NIX zonder ID. Deze projecten zijn waardevol gebleken in het versterken van de preventieve boodschap en het bieden van concrete tools aan inwoners, scholen en verenigingen. Convenant sportverenigingen In de periode 2015–2018 hebben Houtense sportverenigingen actief bijgedragen aan het vergroten van bewustzijn rondom verantwoord alcoholgebruik via het convenant Sport en Alcohol. Dit convenant vormde een belangrijke stap in het stimuleren van gezond gedrag binnen sportomgevingen. Verenigingen committeerden zich aan het bespreekbaar maken van alcoholgebruik en het naleven van afspraken, zoals de Instructie Verantwoord Alcoholgebruik. Hoewel het convenant was beëindigd, bleef de wens bestaan om het onderwerp levendig te houden. Bestuurswisselingen binnen verenigingen maken het des te belangrijker om kennis en afspraken structureel te borgen. De gemeente heeft besloten dit te borgen door de gastheergesprekken voort te zetten. Deze gesprekken bieden verenigingen de gelegenheid om ervaringen uit te wisselen en actuele vraagstukken te bespreken. Evaluatie regionale samenwerking Nuchter Verstand In 2019 liep de regionale samenwerking Nuchter Verstand formeel ten einde.

Dit was een meerjarig regionaal preventieprogramma gericht op het tegengaan en voorkomen van alcohol- en drugsgebruik waarbij de focus ligt op het zo lang mogelijk uitstellen van het eerste gebruik. 10 gemeenten deden als convenantpartner mee. De regionale samenwerking is in 2019 zowel inhoudelijk als op procesniveau geëvalueerd door de GGD regio Utrecht (GGDrU) en I-Research. In deze paragraaf beschrijven we de hoofdlijnen uit deze evaluatie In de regionale samenwerking werd een integrale aanpak gehanteerd die was gericht op de omgeving van de jongeren (thuis, school en vrijetijd). De maatregelen en activiteiten die zijn uitgevoerd in het kader van Nuchter Verstand waren onder te verdelen in de vier pijlers: 1. Inrichting van de omgeving 2. Regelgeving en handhaving

Pagina 32 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

3. Voorlichting en educatie 4. Signalering, advies en ondersteuning Veel van de doelstellingen zijn gehaald. Het percentage jongeren onder de 18 dat alcohol drinkt of drugs gebruikt, is gedaald. Wel is het aantal jongeren dat erg veel drinkt, gelijk gebleven. Jongeren gaan later drinken, maar als ze eenmaal drinken, drinken ze veel. Bovendien zijn er nog veel ouders die het goed keuren dat hun kinderen onder de 18 jaar alcohol drinkt. Dat percentage daalt nauwelijks. Uit ervaringen van de convenantpartners kwam naar voren dat de gezamenlijke aanpak zijn waarde heeft gehad, maar dat de ambities en de gedrevenheid om deze te behalen door de jaren heen verwaterd zijn en de energie eruit is. Ook vanwege de grootte (10 gemeenten) en duur (9 jaar). De convenantpartners zijn het erover eens dat doorgaan op dezelfde wijze daarom geen optie is. Daarom is gekozen voor een meer lokale aanpak ingebed in bestaande structuren. Gemeenten kiezen voor een lokale aanpak van alcoholgebruik bij jongeren met hun eigen aandachtspunten en prioriteiten hierin. Daar waar nodig is, weten gemeenten elkaar te vinden, door gebruik te maken van bestaande structuren.

Wat in Houten meegenomen is uit de ervaring van Nuchter Verstand: • Integrale inzet op het verminderen van alcohol- en drugsgebruik van jongeren blijft nodig; • Inzet op de vier pijlers werkt: inrichting van de omgeving, regelgeving en handhaving, voorlichting en educatie en signalering, advies en ondersteuning; • Kies voor samenwerking een kleinere schaal; • Stel doelen op voor korte- en middellange termijn.

Regelgeving en handhaving De afgelopen jaren had de gemeente Houten de ambitie om actief in te zetten op het handhaven van de Alcoholwet en het versterken van de samenwerking tussen preventie en handhaving. De uitvoering van de voorgenomen maatregelen is niet volledig gerealiseerd, er zijn diverse knelpunten en leerpunten zichtbaar geworden. Invloed van corona De coronaperiode heeft een aanzienlijke impact gehad op de uitvoering van handhavingsactiviteiten. Door de geldende maatregelen en sluitingen in de horeca lag de nadruk van het gemeentelijk toezicht tijdelijk volledig op de naleving van coronaregels. Reguliere controles op alcoholverstrekking en leeftijdsgrenzen konden daardoor slechts beperkt plaatsvinden. Ook gastheergesprekken en mysteryshopper onderzoeken zijn in deze periode grotendeels stil komen te liggen. Dit heeft geleid tot een tijdelijke terugval in de uitvoering van het preventie- en handhavingsbeleid. Capaciteit en inzet Naast de coronamaatregelen speelde ook de beschikbare capaciteit van bevoegde boa’s een rol. Er wordt veel beroep op de BOA’s gedaan voor uiteenlopende taken, die vaak in de basis niet bij hen belegd zijn. Om controles voor de alcoholwet uit te kunnen voeren moet een BOA hiervoor speciaal opgeleid worden. Momenteel zijn er maar 2 opgeleide BOA's bij de gemeente Houten die alcoholwet controles uit mogen voeren.

Door personeelsverloop en ziekte was het vaak niet mogelijk om de geplande controles uit te voeren. Controles, Mysteryshoppers en sancties

Pagina 33 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Er is voor de coronapandemie gewerkt met mysteryshoppers vanuit een regiopool. Met deze methode kan de naleving van leeftijdsgrenzen goed gecontroleerd worden. Uit de controles bleek dat sportverenigingen de regels het minst goed naleven, mede door de inzet van barvrijwilligers en gemengd publiek. Tijdens en na de coronaperiode is vanwege capaciteitsgebrek de regiopool niet verder ingezet. Belangrijk is wel dat er opvolging gegeven wordt op het moment dat er niet volgens de regels wordt gehandeld. In het najaar 2024 hebben we in Houten meegedaan aan de actie NIXzonderID. Er zijn 20 locaties bezocht door een mysteryshopper. Waarvan 8 horecalocaties, 8 cafetaria en 4 sportverenigingen. De naleving van het vragen naar een indentiteitsbewijs bleek laag. 25% heeft gevraagd naar een ID. Als vervolg zijn we gestart met een NIX 18 kwaliteitsmethodiek horeca van Bureau Objectief. Bij deze methodiek worden 10 horecaorganisaties in de drie rondes gecontroleerd op naleving van de leeftijdsgrens. Vervolgens worden de ervaringen gezamenlijk met deze organisaties besproken. Echter zien we dat het lastig is om horecaorganisaties gemotiveerd te krijgen om mee te doen aan deze methodiek. In de afgelopen jaren zijn er geen sancties opgelegd voor overtreding van de Alcoholwet. Dat heeft voornamelijk te maken van het gebrek aan controles.

Samenwerking en afstemming De samenwerking tussen preventie en handhaving is verbeterd, met meer afstemming en gezamenlijke inzet bij gastheergesprekken. Wel is dit door personeelswisselingen fragiel. Een integrale aanpak draagt bij aan een effectiever beleid. Het blijft belangrijk om de samenwerking verder uit te breiden, te versterken en te verankeren in de organisatie. Het moet een samenspel worden tussen de teams Samenleving, Veiligheid en Toezicht en Handhaving en er moet een duidelijke koers komen. Met de beperkte capaciteit en financiële middelen moeten we met elkaar een efficiënte en effectieve aanpak ontwikkelen.

Pagina 34 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Bijlage 2 participatieverslag Dit participatieverslag bevat een overzicht uitgevoerde participatieaanpak voor het Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik. De informatie is verzameld via diverse gespreksvormen, waaronder enquêtes via Houten Praat Mee en gesprekken met betrokken organisaties en betrokken medewerkers van de gemeente Houten. Deze participatie aanpak had het volgende doel: • Kwaliteit van het beleid verbeteren door het ophalen van kennis en ervaring van betrokkenen (meedenken/meewerken) • Informatie vanuit landelijke bronnen duiden naar Houten. (meedenken) • Draagvlak en eigenaarschap vergroten onder partners (uitvoeringspraktijk). (meewerken/ meebepalen)

Vragenlijst voor inwoners via Houten Praat Mee In het voorjaar van 2025 hebben 265 inwoners van Houten deelgenomen aan een digitale vragenlijst over middelengebruik. Deze participatie vond plaats via het platform Houten Praat Mee en had als doel om inzicht te krijgen in de beleving van inwoners rondom middelengebruik, de naleving van de Alcoholwet en gewenste maatregelen voor de toekomst. Beleving van de Houtense situatie Uit de reacties blijkt dat inwoners zich zorgen maken over de zichtbaarheid en toegankelijkheid van middelen, met name onder jongeren. Er zijn signalen dat jonge kinderen betrokken zijn bij de verkoop van drugs en vuurwerk, wat als zorgwekkend wordt ervaren. Inwoners benadrukken dat middelengebruik vaak voortkomt uit onderliggende problematiek, zoals mentale gezondheid, onzekerheid, pesten en een gebrek aan sociale verbinding. Er is behoefte aan een bredere aanpak die niet alleen het middelengebruik zelf adresseert, maar ook de sociale en psychologische context waarin dit plaatsvindt. Naleving van de Alcoholwet Respondenten geven aan dat de naleving van de regels rondom alcoholgebruik onvoldoende is, vooral onder jongeren. Er wordt gewezen op het gebrek aan toezicht en handhaving op plekken waar jongeren samenkomen, zoals sportverenigingen, horeca en evenementen.

De indruk bestaat dat alcoholgebruik onder de 18 jaar nog te vaak wordt gedoogd of onvoldoende wordt gecontroleerd. Gewenste maatregelen Inwoners doen diverse suggesties voor toekomstige maatregelen: • Voorlichting en educatie over middelengebruik, gericht op zowel jongeren als ouders. • Versterking van sociale netwerken en weerbaarheid bij jongeren, bijvoorbeeld via scholen, sportclubs en buurtinitiatieven. • Strengere handhaving van bestaande wet- en regelgeving, inclusief gerichte controles en sancties. • Creëren van rookvrije plekken • Samenwerking tussen gemeente, onderwijs, zorg en maatschappelijke organisaties om preventie en signalering te verbeteren.

Pagina 35 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Deze input vormt een waardevolle basis voor het Preventie en Handhavingsplan middelengebruik in Houten. De betrokkenheid van inwoners laat zien dat er draagvlak is voor een integrale aanpak waarin preventie, handhaving en ondersteuning hand in hand gaan.

Vragenlijst voor verstrekkers via Houten Praat Mee In het voorjaar is ook een vragenlijst uitgezet onder verstrekkers van verslavende middelen, zoals horecaondernemers, supermarkten en sportverenigingen. Deze vragenlijst had als doel om inzicht te krijgen in hun ervaringen met middelengebruik en hun rol in de naleving van de Alcoholwet. Aan de vragenlijst hebben slechts 13 verstrekkers deelgenomen. Dit lage aantal respondenten is opvallend en lijkt te passen binnen een bredere tendens: er is beperkt draagvlak en betrokkenheid bij het thema middelengebruik onder deze doelgroep. Dit kan verschillende oorzaken hebben, zoals: • Een gevoel van afstand tot het beleidsterrein. • Onzekerheid over de eigen rol en verantwoordelijkheden. • Gebrek aan tijd, middelen of prioriteit binnen de dagelijkse praktijk. • Onvoldoende bewustzijn van de impact van middelengebruik op jongeren en de gemeenschap. Deze beperkte respons onderstreept het belang van meer gerichte communicatie en bewustwording richting verstrekkers, zodat zij zich meer betrokken voelen bij het vraagstuk en hun rol daarin beter begrijpen. Pagina 36 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Beleving van de situatie in Houten De verstrekkers die wél hebben gereageerd, geven aan dat zij regelmatig te maken hebben met jongeren die middelen gebruiken, en dat dit soms leidt tot lastige situaties. Er is sprake van sociale druk onder jongeren, en verstrekkers ervaren dat ouders niet altijd voldoende betrokken zijn. Het handhaven van regels blijkt in de praktijk moeilijk, mede doordat jongeren vaak goed weten hoe ze regels kunnen omzeilen. Naleving van de Alcoholwet De naleving van de Alcoholwet wordt als uitdagend ervaren, vooral op locaties waar toezicht lastig is, zoals bij sportverenigingen en evenementen. Verstrekkers geven aan dat zij zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid, maar dat zij behoefte hebben aan meer ondersteuning vanuit de gemeente, bijvoorbeeld in de vorm van duidelijke richtlijnen, handvatten en samenwerking met handhavers. Gewenste maatregelen: De verstrekkers doen verschillende suggesties voor verbetering: • Trainingen en voorlichting voor personeel en vrijwilligers over het herkennen van middelengebruik en het voeren van gesprekken hierover. • Meer zichtbare handhaving en ondersteuning vanuit de gemeente, bijvoorbeeld door controles en aanwezigheid van boa’s. • Samenwerking met scholen en ouders, zodat er een gezamenlijke aanpak ontstaat.

• Duidelijke protocollen en richtlijnen voor verstrekkers, zodat zij weten wat er van hen verwacht wordt en hoe zij kunnen handelen. Deze input, hoewel beperkt in omvang, biedt inzichten in de praktijkervaringen van verstrekkers. Tegelijkertijd benadrukt het lage responspercentage de noodzaak om het draagvlak en de betrokkenheid binnen deze groep te versterken, zodat zij een actieve rol kunnen spelen in het voorkomen van middelengebruik onder jongeren.

Healthy Houten bijeenkomst De opgehaalde informatie via Houten Praat Mee is verwerkt in een interactief dashboard. Op basis van dit dashboard zijn we in gesprek gegaan met partners van Healthy Houten over mogelijke maatregelen tijdens de bijeenkomst “Jij en ik maken Houten gezonder” op 23 juni 2025. Deze bijeenkomst bood ruimte voor dialoog en gezamenlijke verkenning van oplossingsrichtingen. Deelnemers konden actief meedenken over drie centrale thema’s: • Bewustwording en gemeenschapsbetrokkenheid Ideeën varieerden van publiekscampagnes en ervaringsverhalen tot het versterken van lokale netwerken en het zichtbaar maken van positieve rolmodellen en het vervullen van voorbeeldfunctie als gemeente. • Educatie en voorlichting over middelengebruik Er werd gepleit voor toegankelijke en doelgroep specifieke informatie. Ook werd het belang van vroegsignalering en het bespreekbaar maken van middelengebruik benadrukt. • Toezicht en handhaving

Pagina 37 van 38

Preventie- en Handhavingsplan middelengebruik Houten 2026-2029

Deelnemers gaven aan dat zichtbare handhaving en duidelijke communicatie over regels essentieel zijn. Er werd ook aandacht gevraagd voor samenwerking tussen gemeente, politie, horeca en jongerenwerk. De bijeenkomst werd gewaardeerd vanwege de open sfeer en de mogelijkheid om vanuit verschillende perspectieven mee te denken. De input is meegenomen in de verdere uitwerking van het preventie- en handhavingsplan.

Interne bijeenkomst gemeente Houten Intern is het gesprek gevoerd met collega’s van verschillende afdelingen, want middelengebruik aanpakken doen we samen en raakt diverse beleidsterreinen. We hebben samen gesproken over waar raakvlakken zitten en welke maatregelen we op kunnen nemen in het Preventie en Handhavingsplan. Ook is het eerste concept voor feedback langs diverse collega’s gegaan om zo te zorgen dat alle input goed is opgenomen.

Pagina 38 van 38