Bijlage 1 - Meerjarenonderhoudsplan Gemeente Houten 2023 - 2027

Meerjarenonderhoudsplan Gemeente Houten 2023 - 2027 Gericht sturen op groot onderhoud en vervanging voor instandhouding van de openbare ruimte en infrastructuur

Opdrachtgever:

Datum: Opsteller:

Gemeente Houten

8 november 2022 Robert de Jager- Arie Oskam / Regiegroep MJOP / Assetbeheerders

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Document en contactgegevens

Opdrachtgever:

Gemeente Houten

Contactpersoon: e-mail:

Jan Bleijenberg, Teamleider VOB jan.bleijenberg@houten.nl

Opdrachtnummer:

Opgesteld door: Bezoekadres: Telefoon: E-mail: KvK Haaglanden:

Titel: Subtitel: Bestandsnaam:

13 juni 2022

11183

Robert de Jager Loevesteinplaats 2 2613LE DELFT +31 6 52896838 robert@fierkracht.nl 57381194

Meerjarenonderhoudsplan Gemeente Houten 2023 - 2027 Gericht sturen op groot onderhoud en vervanging voor instandhouding van de openbare ruimte en infrastructuur MJOP 220811.docx

Pagina 2

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Samenvatting Dit is het eerste MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor het groot onderhoud en vervanging die in de openbare ruimte en aan de infrastructuur van de gemeente Houten worden voorzien in de jaren 2023 – 2027. Groot onderhoud en vervanging (GO+V) wordt uitgevoerd om de functie van de openbare ruimte en de infrastructuur in stand te houden. Dit gebeurt op het Nieuw Houtens Niveau in overeenstemming met veiligheidseisen en kwaliteitseisen. De veiligheidseisen zijn vastgelegd in wetgeving, de kwaliteitseisen zijn afgeleid van de bedrijfswaarden die in 2015 door de Gemeenteraad zijn vastgesteld. Naast het GO+V wordt regulier onderhoud uitgevoerd. Het MJOP komt in de plaats van de werkwijze met jaarlijkse businesscases. In de businesscases werd het GO+V slechts 1 jaar vooruit geprognosticeerd. Het MJOP kijkt 5 jaar vooruit. Dat geeft meer inzicht en informatie om planmatig te sturen op het GO+V, de ontwikkeling van de bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte (BOR) én de capaciteitsplanning van de organisatie. De bestemmingsreserve BOR is ingesteld voor instandhouding van de openbare ruimte inclusief de infrastructuur. Instandhouding betekent ‘behouden wat er is’. Voor verbeteringen, uitbreidingen en aanpassing aan nieuwe eisen is dekking nodig van de extra budgetbehoefte die daardoor ontstaat.

Het MJOP gaat niet over de totale budgetbehoefte voor instandhouding van het bezit van de gemeente. Het regulier onderhoud, de openbare verlichting, het water- en rioleringsplan, de accommodaties en de afval- en grondstoffeninzameling kennen aparte regelingen voor financiering en aparte plannen. De omvang van de bestemmingsreserve BOR is gebaseerd op de ‘Startnotitie groot onderhoud en vervanging beheer openbare ruimte (BOR) 2014-2054’. De Startnotitie is in april 2021 geactualiseerd. De Gemeenteraad is geïnformeerd dat de verschillen met de cijfers uit 2014 gering zijn. Echter met name op de assets verhardingen ligt een grote opgave. Door de bezuinigingen van de afgelopen 10 jaar (zowel op financiële middelen als personeel) is het kwaliteitsniveau in totale breedte gezakt. Minimaal 13 % zit momenteel onder het wettelijk niet toegestane D- niveau wat voor wegen onacceptabel is. D- niveau voor wegen is direct gekoppeld aan de technische staat van de verhardingen. De komende 5 jaar willen we het percentage D-niveau structureel tot een minimum terugbrengen. Uit dit MJOP blijkt dat de totale investeringsbehoefte voor GO+V voor de jaren 2023 – 2027 niet past binnen de jaarlijks beschikbare ruimte van de bestemmingsreserve BOR als dit telkens in een keer ten laste van de reserve wordt gebracht.

De bestemmingsreserve BOR neemt af, waardoor de verwachting is dat voor de jaren 2024 t/m 2026 er een negatief saldo ontstaat. De financiële strategie wordt echter nu ook in lijn gebracht met de voorschriften vanuit het vernieuwde BBV. Investeringen in maatschappelijk nut (wegen, fiets- en voetpaden, civieltechnische kunstwerken, vri’s etc.) worden geactiveerd. Door het activeren van de kosten van het benodigde GO+V worden deze kosten verspreid over meerdere jaren en toegerekend aan de jaren van daadwerkelijk gebruik. Zo is het mogelijk om de investeringen te realiseren zonder dat er op korte termijn extra financiële middelen nodig zijn. Door het activeren zijn de kosten in de beginjaren lager en kunnen worden ingezet om de benodigde inhaalslag voor het D-niveau te realiseren. De te hanteren afschrijvingstermijnen zijn conform de Notitie Investeren, Waarderen en Afschrijven (2018). Hieronder het totaaloverzicht van de investeringsbehoefte voor de jaren 2023 – 2027. Zie voor verdere detail- informatie H4.

13 juni 2022

Pagina 3

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

x € 1.000 Investeringsniveau 2023-2027 *) Gesloten verharding (asfaltverharding) Verkeersregelinstallaties Elementenverharding, belijning, bermen, halfverharding Civieltechnische kunstwerken Bomen Grasvelden, vaste planten en bosplantsoenen Speeltoestellen en speelterreinen Straatmeubilair Totale omvang groot onderhoud en vervanging openbare ruimte *)

2023 1.830 700 640 340 170 80 60 100

2024 2.480 700 640 200 170 80 60 100

2025 2.560 0 640 320 170 80 70 100

2026 2.400 0 640 220 170 80 70 100

2027 2.460 0 640 60 170 80 70 100

3.910

4.420

3.940

3.670

3.570

Benodigde budgetten voor onderhoud en vervanging (incl. VAT en inlopen uitgesteld onderhoud)

Het MJOP vervangt de Startnotitie niet. De Startnotitie is een Nota Kapitaalgoederen (NKG) die de budgetbehoefte voor instandhouding van de openbare ruimte en infrastructuur van de gemeente bepaalt voor de lange termijn. Het MJOP is vooral een concrete uitvoeringsplanning van het GO+V voor een termijn van 5 jaar vooruit in de jaren 2023 – 2027. De Startnotitie bepaalt de omvang van de bestemmingsreserve BOR, het MJOP brengt de geprognosticeerde bestedingen aan GO+V in beeld. Het MJOP wordt jaarlijks geactualiseerd en vastgesteld door het College. Dat gebeurt een maand voordat de Perspectiefnota door het College wordt vastgesteld. Als het MJOP in enig jaar leidt tot uitputting van de bestemmingsreserve BOR, dan wordt in de Perspectiefnota een voorstel aan de Gemeenteraad gedaan om de beleids- en/of financiële kaders aan te passen. Het MJOP bestaat uit prognoses waarvan de werkelijke uitgaven zullen afwijken. Bewaking en bijsturing van de werkelijke uitgaven vindt plaats middels de bestuursrapportages. Inzicht en eindverantwoording vindt plaats in de jaarrekening. Het MJOP sluit op deze wijze aan op de planning & control cyclus van de gemeente.

13 juni 2022

Pagina 4

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Inhoudsopgave Document en contactgegevens

1

Samenvatting

3

Het meerjarenonderhoudsplan (MJOP)

6

1.1.

De betekenis van het MJOP 2023 - 2027

6

1.2.

Het MJOP 2023 – 2027 concretiseert de Startnotitie

7

1.3.

Reikwijdte van het MJOP

8

2.

Assetmanagement en kaders

12

3.

Methodiek budgetbehoefte GO+V en dekking

15

3.1.

De budgetbehoefte GO+V

15

3.2.

De bestemmingsreserve BOR

15

3.3.

Andere dekkingsbronnen

16

1.

4.

5.

MJOP 2023 – 2027

17

4.1.

Totaaloverzicht MJOP en ontwikkeling bestemmingsreserve BOR

17

4.2.

Formatie van de Teams VOB en UB

17

4.3.

Ontwikkelingen, risico’s en kansen

18

4.4.

Financiële strategie

18

MJOP per asset 2023 – 2027 22 5.1.

Verharding

22

5.1.1 Gesloten verharding (asfaltverharding)

23

5.1.2 Elementenverharding, belijning, bermen, halfverharding

24

5.2.

Verkeersregelinstallaties

25

5.3.

Civieltechnische kunstwerken

26

5.4.

Bomen

27

5.5.

Grasvelden, vaste planten en bosplantsoenen

28

5.6.

Speeltoestellen en speelterreinen

29

5.7.

Meubilair en bebording

30

Bijlage 1

32

Bijlage 2. Beleidskader beeldkwaliteit (gewenst kwaliteitsniveau per asset en type areaal) 33 Bijlage 3 MJOP D- niveau gesloten verhardingen 2023 – 2027 35

13 juni 2022

Pagina 5

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

1. Het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) 1.1.

De betekenis van het MJOP 2023 – 2027

Met het MeerjarenOnderhoudsPlan (MJOP) wordt gestuurd op de veiligheid en de kwaliteit van de infrastructuur en openbare ruimte van de gemeente Houten. Het geeft een prognose van het groot onderhoud en vervanging (GO+V) dat in de eerstvolgende 5 jaar noodzakelijk is om alles goed te laten functioneren. Het MJOP wordt jaarlijks geactualiseerd en vastgesteld door het College. Dat gebeurt een maand voordat de Perspectiefnota door het College wordt vastgesteld. De Perspectiefnota is het actualiseren van het meerjarig financieel perspectief van de gemeente. Het MJOP geeft daarvoor relevante informatie met de prognose van het GO+V voor de eerstvolgende 5 jaar. Als het MJOP in enig jaar leidt tot uitputting van de bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte (BOR), dan wordt in de Perspectiefnota een voorstel aan de Gemeenteraad gedaan om de beleids- en/of financiële kaders aan te passen. Door het MJOP in het vervolg al in het voorjaar vast te laten stellen kunnen de assetbeheerders op tijd starten met de voorbereiding en aanbesteding van het GO+V dat in het opvolgende jaar moet worden gerealiseerd. GO+V is ingrijpend van aard en worden als projecten voorbereid en uitgevoerd. Het biedt ook de mogelijkheid om al vroeg te anticiperen op GO+V dat wordt voorzien in de jaren erna.

Zo kunnen al tijdig afspraken worden gemaakt over een aanbestedingsstrategie, combinatie van GO+V, samenwerking met andere beheerders, het aanvragen van subsidies en het nemen van maatregelen om het GO+V nog enige tijd uit te stellen. Het MJOP bestaat uit prognoses. De werkelijke uitgaven zullen afwijken van de geraamde budgetbehoefte. Bewaking en bijsturing van de werkelijke uitgaven vindt plaats middels de bestuursrapportages. De eindverantwoording vindt plaats in de jaarrekening. Het MJOP sluit op deze wijze aan op de planning & control cyclus van de gemeente. Het MJOP komt in de plaats van het plannen van het GO+V met businesscases. Jaarlijks werd door de beheerders een inventarisatie gemaakt van het GO+V dat het eerstvolgende jaar nodig was. Als de budgetbehoefte groter was dan het jaarlijks beschikbare budget voor GO+V, dan werd een gemotiveerde keuze gemaakt welk GO+V werd uitgesteld. Er werd slechts één jaar vooruitgekeken en uitsluitend op budget gestuurd. Het gevolg was dat GO+V werd doorgeschoven naar latere jaren als een groot budget nodig was. Dat ging dan wel ten koste van het intensiveren van het regulier onderhoud door het uitvoeren van extra reparaties en ten koste van het budget voor regulier onderhoud. Een ander gevolg was een gebrek aan continuïteit. Het ene jaar was wel budget beschikbaar, het volgende niet.

Daardoor kon geen structurele organisatie worden ingericht. Tot slot konden zich elk jaar verrassingen voordoen, omdat slechts één jaar vooruit werd gekeken. Dat verandert met het inrichten van het MJOP. Het MJOP prognosticeert 5 jaar vooruit. De opgave van GO+V wordt daarmee planmatiger beheerst. Jaarlijks actualiseren de beheerders het MJOP en voegen er de prognose van het vijfde jaar aan toe. Dit geeft tijdig informatie om te sturen op de budgetbehoefte voor het GO+V én op de capaciteitsplanning van de organisatie. De scherpe budgetsturing per jaar maakt plaats voor het sturen op de omvang van de bestemminsgreserve BOR. Zolang deze niet uitgeput raakt is een incidentele grote uitgave aan GO+V mogelijk. De opgave voor de beheerders is om de prognose van het GO+V uit te breiden van 1 jaar vooruit naar 5 jaar vooruit. Het MJOP biedt bovendien een waardevol inzicht. Het biedt kansen om effectieve combinaties van GO+V te maken en direct verbeteringen en aanpassingen aan de openbare ruimte voor te bereiden en te financieren. Het biedt een basis voor vroegtijdige aankondiging en afstemming met

13 juni 2022

Pagina 6

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

stakeholders en met andere beheerders, zoals Rijkswaterstaat en eigenaren van kabels en leidingen. Op basis van het GO+V in het MJOP kunnen subsidies worden aangevraagd en andere kansen worden benut. Het MJOP vervangt niet de ‘Startnotitie groot onderhoud en vervanging beheer openbare ruimte (BOR) 2014-2054’ (verder: ‘Startnotitie’). De Startnotitie is in 2021 geactualiseerd voor de periode 2020 – 2060. Dit heeft geen significante verschuivingen opgeleverd. Echter op de assets verhardingen is een grote opgave te verwachten net zoals in de Startnotitie uit 2014 ook al bleek. Deels is dit het gevolg van de vervanging van de 1 e Vinex-wijken, maar deels ook doordat op dit moment circa 13 % onder D-niveau zit wat voor wegen wettelijk niet is toegestaan. Bij wegen zijn de kwaliteitsniveaus niet alleen gekoppeld aan de beeldkwaliteit maar ook aan de technische staat van de verhardingen. Naarmate GO+V verder in de toekomst is voorzien is het moment van uitvoering moeilijker te voorspellen. Vanaf het vijfde jaar en verder in de toekomst geeft het MJOP geen nauwkeuriger prognose dan de Startnotitie. Daarom is gekozen voor een MJOP dat 5 jaar vooruitkijkt en niet 10 jaar vooruit. Als GO+V van grote omvang wordt voorzien in de periode tussen 5 en 10 jaar vooruit dan wordt dat wel vermeld. Zo worden verrassingen voorkomen.

Voor het meerjarig financieel perspectief (zie H 4) wordt het MJOP 2023-2027 aangevuld met prognoses uit de Startnotitie.

1.2.

Het MJOP 2023 – 2027 concretiseert de Startnotitie

De ‘Startnotitie groot onderhoud en vervanging beheer openbare ruimte (BOR) 2014-2054’ (verder: ‘Startnotitie’) is op 16 december 2014 vastgesteld door de Gemeenteraad. De Startnotitie is feitelijk een Nota Kapitaalgoederen. Een Nota Kapitaalgoederen geeft inzicht in de lange termijn budgetbehoefte voor instandhouding van de kapitaalgoederen van de gemeente Houten. Het is de basis van de bestemmingsreserve BOR (stortingen, onttrekkingen en stand). De Startnotitie is in 2021 geactualiseerd voor de periode 2020 – 2060. De naam van de Startnotitie wordt gewijzigd in ‘Nota Kapitaalgoederen (NKG) openbare ruimte en infrastructuur’ bij de eerstvolgende actualisering om de betekenis ervan beter te duiden. De eerstvolgende actualisering wordt halverwege de eerstvolgende collegeperiode voorzien in 2024. Dat biedt het bestuur gelegenheid om bij te sturen tot het einde van de collegeperiode. De budgetbehoefte die is geactualiseerd in 2024 wordt opgenomen in het Overdrachtsdocument voor de Gemeenteraadverkiezingen van 2026. De NKG wordt voortaan elke 4 jaar geactualiseerd in plaats van 5 jaar. Dit gebeurt halverwege de collegeperiode. De Startnotitie geeft een betrouwbaar perspectief op de lange termijn ontwikkeling van de budgetbehoefte voor instandhouding. De berekening is gebaseerd op het totale areaal van de gemeente Houten aan assets in de openbare ruimte.

Per asset is het noodzakelijke GO+V geprognosticeerd op basis van deskundigheid en (landelijke) ervaring. Daarbij is rekening gehouden met specifieke kenmerken, ouderdom en gebruik van de assets. De kosten van het GO+V zijn gebaseerd op de ervaringscijfers van de beheerders van de gemeente Houten en van landelijke kostenkentallen (Kennisplatform CROW). De berekening is getoetst door Adviesbureau Antea, dat ruime ervaring heeft met de gehanteerde systematiek. Het is een beproefd rekenmodel die ook door andere beheerders met succes is ingezet. Daarnaast is het getoetst door een extern deskundige van een gemeente die qua samenstelling van de openbare ruimte vergelijkbaar is met gemeente Houten. Hieruit zijn beperkte bevindingen uitgekomen die zijn verwerkt in de berekening. In 2021 heeft de actualisering marginale afwijkingen opgeleverd die bovendien eenvoudig te verklaren zijn. Ook hieruit blijkt dat de berekening stabiel en betrouwbaar is. Het rekenmodel geeft echter geen inzicht in de concrete uitvoeringsplanning van het GO+V. Daarvoor dient het MJOP 2023 – 2027. Het MJOP concretiseert de Startnotitie voor de eerste 5 jaar. Met het MJOP kan beter planmatig worden gestuurd op het GO+V in de openbare ruimte en

13 juni 2022

Pagina 7

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

infrastructuur, de ontwikkeling van de bestemmingsreserve BOR én de capaciteitsplanning van de organisatie. De Starnotitie en het MJOP richten zich op verschillende termijnen van de prognose van het GO+V en vullen elkaar aan.

Figuur 1: Schematisch overzicht verloop van de budgetbehoefte Startnotie 2020-2060 Het MJOP concretiseert de Startnotitie met drie aandachtspunten: - MJOP geeft op kortere termijn een betrouwbaarder beeld dan de Startnotitie, die voornamelijk is bedoeld voor de lange termijn. - De Startnotitie hanteert prijzen van de gemiddelden van de laatste paar jaar. Het MJOP hanteert prijzen van nu. - Subsidies of externe middelen zijn niet meegerekend

Het MJOP geeft inzicht in de projecten GO+V die nodig zijn in de jaren 2023 – 2027 om de infrastructuur en de openbare ruimte van gemeente Houten in stand te houden op het vastgestelde kwaliteitsniveau. De noodzaak tot het nemen van maatregelen is gebaseerd op schouw, inspectie en onderzoek van assets en alle overige informatie die beschikbaar is, zoals bijvoorbeeld het gebruik. Als een asset niet meer voldoet aan veiligheidseisen of aan kwaliteitseisen wordt groot onderhoud of vervanging voorbereid en uitgevoerd. In het MJOP is dan gemotiveerd dat het GO+V noodzakelijk is. Desgewenst kan de beheerder van de asset dit meer in detail onderbouwen. Naarmate GO+V verder in de toekomst zijn voorzien is het daadwerkelijk noodzakelijke moment van uitvoering moeilijker te voorspellen. Dat is een eigenschap van de actuele ontwikkeling van assetmanagement. Door inspectie wordt de toestand van een asset vastgesteld en bepaald of een asset aan groot onderhoud of vervanging toe is. Het bepalen van de restlevensduur van een asset tot het moment van GO+V is nog in ontwikkeling.

1.3.

Reikwijdte van het MJOP

Het MJOP geeft inzicht in het groot onderhoud en vervangingen (GO+V) die worden voorzien in de eerstvolgende 5 jaren met het doel om de infrastructuur en de openbare ruimte van gemeente

13 juni 2022

Pagina 8

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Houten in stand te houden. Dit betekent het behouden van veilige infrastructuur en een openbare ruimte die voldoet aan de kwaliteitseisen die de Gemeenteraad heeft vastgesteld. Het reguliere (dagelijkse) onderhoud aan de infrastructuur en openbare ruimte maakt geen deel uit van dit MJOP. Het MJOP gaat bovendien niet over alle gemeentelijke objecten en openbare ruimte. Voor de riolering en het waterbodembeheer, de openbare verlichting en de gemeentelijke accommodaties zijn andere onderhoudsplannen van kracht. Een aparte categorie zijn de risico’s van instandhouding van de openbare ruimte en infrastructuur. Dit is niet voorzien in de bestemmingsreserve BOR en wordt gedekt uit de weerstandscapaciteit (risicoreserve) van de gemeente. De prognoses in het MJOP zijn gebaseerd op landelijke normen en alle informatie die lokaal beschikbaar is over de infrastructuur en openbare ruimte en het gebruik ervan. Ondanks de zorgvuldigheid waarmee de prognoses tot stand komen, zullen de werkelijke uitgaven afwijken. De reikwijdte van het MJOP wordt aan de hand van enkele thema’s nader toegelicht. In stand houden In stand houden betekent uitsluitend ‘behouden wat er is’. Verbeteringen of veranderingen aan de infrastructuur en openbare ruimte zijn in de budgetbehoefte van het MJOP (en de Startnotitie) niet voorzien.

Dat betreft onder meer bewonerswensen, wensen van andere gemeentelijke afdelingen, een wens om materialen met een hogere kwaliteit toe te passen, toenemende duurzaamheidseisen en ander gebruik dan bij het oorspronkelijke ontwerp is bepaald. Als bijvoorbeeld bij de vervanging van de asfaltverharding ook verbreding van de weg of de toepassing van stil asfalt gewenst is, dan is de extra budgetbehoefte voor aanpassing van de weg niet voorzien. Deze extra budgetbehoefte moet dan worden gedekt via een separaat college- en/of raadsvoorstel. De budgetbehoefte voor identieke vervanging van de asfaltverharding is wel voorzien in het MJOP. Bij instandhouding wordt onderscheid gemaakt naar regulier onderhoud, groot onderhoud en vervanging. Regulier onderhoud Dit betreft kort cyclisch onderhoud dat preventieve en correctieve werkzaamheden omvat die met een regelmatigheid worden uitgevoerd van één tot enkele keren per jaar. Deze activiteiten zijn erop gericht de gebruiksfunctie van de infrastructuur en openbare ruimte te waarborgen. Bijvoorbeeld het maaien van de bermen en grasvelden. Daarnaast is budget nodig voor de operationele diensten van incidentmanagement, gladheidsbestrijding, herstel van storingen, schoonhouden van de openbare ruimte, kleinschalige reparaties en dergelijke.

Omdat dergelijke activiteiten doorlopend nodig zijn is de budgetbehoefte meegenomen in het reguliere onderhoud. De kosten van het regulier onderhoud keren jaarlijks terug en hebben een beperkte variatie. De kosten worden direct ten laste van de exploitatie gebracht en zijn deel van de jaarlijkse begroting. De werkelijke uitgaven zijn afhankelijk van de uitgevoerde werkzaamheden en worden in de bestuursrapportages gerapporteerd en bijgestuurd en in de jaarrekening verantwoord. Groot onderhoud en vervanging (GO+V) Dit is correctief onderhoud van veelal ingrijpende en grootschalige aard dat na een langere gebruiksperiode op een groot deel van de infrastructuur of in de openbare ruimte wordt verricht, inclusief renovatie. Bijvoorbeeld het vervangen van de bovenste asfaltlagen van een weg. Dit onderhoud vindt niet jaarlijks plaats en heeft een (veel) langere onderhoudscyclus. Door het ingrijpende karakter wordt groot onderhoud of een vervanging in de regel projectmatig voorbereid en uitgevoerd. Na uitvoering van groot onderhoud levert het object weer de vastgestelde functie en prestatie. Een object wordt vervangen als de technische levensduur van een object is bereikt en de functie van het object niet meer kan worden gegarandeerd door uitvoering van groot onderhoud. Binnen het kader van instandhouding betreft dit vervanging door een identiek object.

Openbare verlichting De huidige overeenkomst met Citytec voor dagelijks beheer, onderhoud en vervanging van de openbare verlichting liep per 1 juli 2022 af. Er is een nieuwe overeenkomst gesloten met een andere beheerpartij. Een belangrijk uitgangspunt in het nieuwe contract is het verduurzamen van de openbare verlichting door een versnelde omzetting van de nog aanwezige conventionele armaturen naar LED’s. De duur van het nieuwe contract is 20 jaar om de functionaliteit van de openbare

13 juni 2022

Pagina 9

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

verlichting, de masten en armaturen te waarborgen (Raadsbesluit 339195). De exploitatiekosten voor openbare verlichting (rente en afschrijving, beheer en onderhoud) worden gedekt vanuit de reguliere begrotingsbudgetten en het saldo ervan wordt afgewikkeld via de Bestemmingsreserve Straatverlichting. Accommodaties Medio 2020 zijn voor alle gemeentelijke accommodaties binnen de algemene dienst de meerjarenonderhoudsplannen 2021 – 2025 geactualiseerd en door de Gemeenteraad vastgesteld (Raadsbesluit 321585). Water- en Rioleringsplan (raadsvoorstel 305466) Het Water en Rioleringsplan 2020 – 2023 van de gemeente Houten is in december 2019 vastgesteld door de Gemeenteraad. In dit plan is naast het afvalwaterbeheer, het hemelwaterbeheer en grondwaterbeheer ook het waterbodembeheer opgenomen met aandacht voor het schoon houden van de watergangen, het maaien van waterplanten en het baggeren van waterbodems. Afval- en grondstoffen-inzamelmiddelen De afval- en grondstoffen-inzamelmiddelen in de openbare ruimte zijn van de gemeente. Deze inzamelmiddelen worden afzonderlijke gefinancierd uit de afvalstoffenheffing. Voor het beheer, onderhoud en vervanging van inzamelvoorzieningen wordt een apart meerjarig beheerplan opgesteld. De opzet van dat beheerplan sluit aan op dit MJOP.

Het beheer en onderhoud van de inzamelmiddelen is gericht op het behoud van de inzamelmiddelen, zodat deze veilig, schoon en beschikbaar zijn voor de inwoners van de gemeente. Bouwfouten en afwijkingen van de BIOR Bouwfouten bij de realisatie of bewust gekozen afwijkingen van de Beheereisen Inrichting Openbare Ruimte (BIOR) leiden ertoe dat aan een asset eerder GO+V noodzakelijk is dan verwacht. In de budgetbehoefte voor GO+V is geen rekening gehouden met dit soort bouwfouten en afwijkingen. Om voortijdig GO+V te voorkomen is het van belang de beheerder te betrekken vanaf de initiatieffase bij het opstellen van de eisen aan de nieuwe asset, bij kwaliteitsbeheersing en toezicht tijdens de realisatie en door controle na oplevering door de bouwer voor overname in beheer van de asset. De BIOR 2021 geeft de randvoorwaarden weer voor een goede basisinrichting van de openbare ruimte die goed en effectief kan worden beheerd. Na de aanleg van Houten Zuid is een aparte Reserve Initieel Onderhoud (RIO) ingesteld. Deze reserve is bestemd voor het uitvoeren van initieel onderhoud na oplevering van Vinex locaties. Dit onderhoud kan ontstaan als gevolg van ontwerpfouten, aanlegfouten, beheerproblemen en/of gebruikerswensen die afwijken van de oorspronkelijke verwachtingen. (Uit: Notitie Reserves en voorzieningen 2017). In de RIO is in 2023 nog € 89.342 beschikbaar.

Risico’s van instandhouding Een apart onderdeel zijn de risico’s van instandhouding van de infrastructuur en openbare ruimte. De gemeente voorziet in de jaarlijkse begroting in weerstandscapaciteit (risicoreserve). Dat is een vrij deel van de algemene reserve dat bedoeld is om potentiële financiële risico’s op te vangen. In de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ worden de potentiële financiële risico’s beschreven en zo veel mogelijk gekwantificeerd. Als risico’s worden voorzien bij instandhouding van de infrastructuur en openbare ruimte dan moeten deze worden toegevoegd aan de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Deze risico’s maken geen deel uit van de budgetbehoefte in het MJOP, of van de Startnotitie (Nota Kapitaalgoederen). Een voorbeeld van een risico dat zich momenteel voordoet is de essentaksterfte. In de Startnotitie zijn ziektes en plagen van bomen en ander groen benoemd als risico. Voor de bestrijding van essentaksterfte en voor het plaatsen van nieuwe bomen op de plaats van verwijderde essen is geen budgetbehoefte voorzien in de bestemmingsreserve BOR. Wel voor het vervangen van essen als de bomen aan het einde van de levensduur komen (soms tot wel 200 jaar). De extra kosten van noodzakelijke vroegere vervanging van de bomen als gevolg van de essentaksterfte komt aanvankelijk ten laste van de risicoreserve van de gemeente.

Het herstel van de gevolgen van

13 juni 2022

Pagina 10

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

essentaksterfte duurt echter vele jaren. Voor deze structurele gevolgen moet structurele dekking ter beschikking komen. Het is dan immers geen risico meer en kan niet langer ten laste van de risicoreserve worden gebracht. De structurele dekking kan bestaan uit een toevoeging aan de bestemmingsreserve BOR. Deze toevoeging is tijdelijk, totdat de essentaksterfte is bestreden en de gevolgen ervan zijn hersteld.

13 juni 2022

Pagina 11

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

2. Assetmanagement en kaders Assetmanagement streeft naar een transparante en gemotiveerde afweging van prestaties, risico’s en kosten. In dit kader gaat het om het probleemloos functioneren van de openbare ruimte en de infrastructuur (kwaliteitseisen/prestaties), met een aanvaardbaar risico op ongewenste gebeurtenissen en de gevolgen daarvan, tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. Om tot optimale keuzes te komen beoordeelt men mogelijke beheermaatregelen door deze te scoren aan de hand van verschillende aandachtspunten. Hierbij worden diverse belangen tegen elkaar afgewogen. De belangrijkste belangen of aandachtspunten zijn voor de gemeente Houten verwoord in de volgende 5 zogenaamde bedrijfswaarden (die in 2015 door de Gemeenteraad zijn vastgesteld in de Startnotitie): a. Kosten / baten De kosten en baten over de hele levenscyclus van een asset. b. Beeldkwaliteit Het uiterlijk van een asset. c. Duurzaamheid / mate van milieubelasting De belasting van het milieu door het productieproces, de materialen en het onderhoud van een asset gedurende de levenscyclus. d. Kwaliteit leefomgeving Dit zijn praktische gebruikszaken zoals comfort, functionaliteit, leefbaarheid en bereikbaarheid. e. Draagvlak De waardering van stakeholders. Veiligheid is geborgd in wet- en regelgeving.

Veiligheid is daarmee een voorwaarde en geen bedrijfswaarde omdat het geen keuze openlaat zoals de andere bedrijfswaarden dat wel doen. De bedrijfswaarden geven de beheerders richting bij de beoordeling wanneer GO+V nodig is voor de assets en op welke wijze dat moet worden gerealiseerd. Bedrijfswaarden als handvat van de beheerder. Het beoordelen van de staat van een asset en de noodzaak van GO+V is afhankelijk van specifieke omstandigheden. De bedrijfswaarden geven handvatten aan de beheerder om de specifieke omstandigheden te wegen. Ze geven richting aan de afweging of GO+V in een specifieke situatie nodig is. Als dat het geval is dan wordt tevens richting gegeven aan de realisatie van het GO+V en het eindresultaat daarvan. Bijvoorbeeld bij de beoordeling van een asfaltverharding. Als blijkt dat de stroefheid van de asfaltverharding onvoldoende is, en daardoor de veiligheid onvoldoende is, dan is GO aan de verharding noodzakelijk. Vervolgens kan worden gekozen voor het toepassen van stil asfalt, omdat de weg bijvoorbeeld dicht langs woningen loopt. Daarmee wordt de kwaliteit van de leefomgeving bevorderd. Maar er kan ook worden gekozen voor het verlagen van de snelheid. De duurzaamheid kan worden bevorderd door toepassing van duurzaam asfalt. Echter moeten de extra kosten daarvan ook in de afweging worden betrokken.

De extra kosten worden niet gedekt uit de bestemmingsreserve BOR.

‘Risico’ betreft de kans dat een asset niet aan de verwachte prestaties kan voldoen en de verwachte gevolgen daarvan. Bijvoorbeeld het risico dat het voetpad niet voldoet aan de vlakheidseisen door wortelopdruk van bomen. Het gevolgrisico is dat een kwetsbare oudere voetganger letsel oploopt door een val. Als een asset niet meer voldoet aan veiligheidseisen of kwaliteitseisen dan wordt dat hersteld door reparatie (regulier onderhoud) of door GO+V. Het afwegen van risico’s gebeurt impliciet uit expertise van de assetbeheerders maar verdiend aanbeveling om dit expliciet te maken door middel van een risicomanagementparagraaf.

13 juni 2022

Pagina 12

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

‘Kosten’ zijn de totale kosten van een asset gedurende de hele levenscyclus. Dat zijn de kosten vanaf het initiatief via realisatie, instandhouding en exploitatie tot aan de sloop. De Startnotitie en het MJOP brengen de onvermijdelijke kosten van instandhouding van alle assets in beeld. Deze kosten zijn noodzakelijk en onvermijdelijk op grond van de Zorgplicht voor de openbare ruimte die is verankerd in de Gemeentewet. De totale instandhoudingskosten gedurende de levenscyclus overstijgen vaak de initiële aanlegkosten. De baten zijn in het MJOP niet meegenomen. In een assetmanagementorganisatie zijn drie rollen gedefinieerd. De Asset Owner, oftewel eigenaar. Dit is de Gemeenteraad die op strategisch niveau de organisatiedoelen vaststelt. Dat zijn de kwaliteits- en prestatie-eisen aan de assets en de kaders van de risico’s op ongewenste gebeurtenissen die aanvaardbaar zijn. De Gemeenteraad stelt daarvoor de financiële middelen beschikbaar. De Assetmanager. De Gemeenteraad wordt geadviseerd en ondersteund door de Assetmanager op tactisch niveau. Dat is de beheerorganisatie binnen de teams Voorbereiding en Ontwikkeling Beheer (VOB) en Uitvoering Beheer (UB). De Asset Dienstverlener. De instandhoudingstaken, het regulier onderhoud en de projecten GO+V worden uitgevoerd door de dienstverlener, de operationele uitvoeringsorganisatie.

Deze bestaat voor een deel uit de eigen gemeentelijke organisatie (UB) en voor een deel uit opdrachtnemers. De gemeente Houten wil een regiegemeente zijn. Dat wil zeggen dat uitvoerende taken zo veel als mogelijk worden overgelaten aan gespecialiseerde bedrijven en opdrachtnemers. Een voorbeeld daarvan is de zorg voor de openbare verlichting door Citytec. Het MJOP geeft inzicht in de werkvoorraad voor de voorbereiding en uitvoering van het GO+V. Daarmee wordt gericht gestuurd op de capaciteitsplanning van de organisatie. De behoefte aan tijdelijke inhuur voor de opvang van pieken in de werkvoorraad is hierdoor te voorzien. Het MJOP is de basis voor de jaarlijkse uitvoeringsplannen van de projecten voor GO+V. Onderhoudsniveaus voor de openbare ruimte De gemeente Houten heeft in 2013 onderhoudsniveaus voor de openbare ruimte vastgesteld, namelijk een beeldkwaliteitskader met drie kwaliteitsniveaus A, B en C: A. Mooi en comfortabel B. Functioneel C. Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder; alleen mogelijk als voldaan wordt aan wettelijke eisen, veiligheid en functionaliteit De kwaliteitsniveaus zijn ontleend aan de Kwaliteitscatalogus Openbare ruimte van het kennisplatform CROW.

De kwaliteitscatalogus kent ook nog een A+ niveau “nieuwstaat/zeer goed” een D-niveau dat staat voor “Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functie/prestatieverlies, mogelijke juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid”. De vastgestelde kwaliteitsniveaus gaan ervan uit dat de veiligheid en functionaliteit gewaarborgd zijn en dat er als gevolg van het beheer nergens kapitaalvernietiging plaatsvindt. Voor de toekenning van het kwaliteitsniveau aan de verschillende assets worden in de gemeente 5 typen gebieden onderscheiden: 1. Centrumgebieden (het Rond e.o., Castellum en het Oude Dorp). 2. Wonen. 3. Bedrijven. 4. Buitengebied. 5. Groenzones. De tabel in bijlage 1 geeft een overzicht van de gewenste kwaliteitsniveaus per asset en type gebied, Zo geldt voor verharding (asfalt/klinkers/tegels) in de centrumgebieden een A-niveau en voor de andere gebieden een B-niveau. Voor straatmeubilair en bebording/bewegwijzering geldt bijvoorbeeld in de centrumgebieden een B-niveau en daarbuiten een C-niveau. Voor openbaar groen geldt bijna overal een C-niveau.

13 juni 2022

Pagina 13

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Voor verhardingen zijn de beeldmeetlatten gekoppeld aan de technische staat en is een niveau lager dan C wettelijk niet toegestaan. Verhardingen op C-niveau vereisen wel een interventie. Bij verhardingen zijn niet alleen beeldbepalende zaken van belang maar ook niet direct zichtbare elementen zoals stroefheid. Voor verharding betekenen de niveaus A+. A, B, C en D resp., “zeer goed”, “goed tot redelijk”, “matig”, “slecht” en “zeer slecht” (zie ook par. 5.1). Omvang van het areaal Als peildatum voor de totale omvang van de openbare ruimte en infrastructuur van de gemeente wordt in dit MJOP 1 januari 2022 aangehouden. Het MJOP en de Startnotitie voorzien niet in het beheer van: ▪ Externe locaties binnen de gemeente Houten waarop een exploitatie van toepassing is (bijv. Fort Honswijk); ▪ Uitbreiding/meekoppelkansen grootschalige projecten of nieuwe werken (bijv. Sterke Lekdijk); ▪ Ontwikkelingen en ontsluiting van het Eiland van Schalkwijk; ▪ Andere projecten / werken die een extra impuls nodig hebben, meer dan instandhouding. Uitbreiding van het areaal Voor nieuwe voorzieningen is het van belang om zowel te beoordelen of voldoende eenmalige financiële ruimte beschikbaar is om het te maken (of aan te kopen) als te beoordelen of er voldoende structurele financiële ruimte is om de nieuwe voorziening duurzaam in stand te houden.

Het gaat hierbij niet alleen om nieuwbouw, maar ook om het in beheer overnemen van bestaande voorzieningen. In beide gevallen leidt het tot uitbreiding van het areaal. Het gevolg daarvan is toename van de budgetbehoefte voor instandhouding, zowel voor regulier onderhoud als voor GO+V en extra inzet van de beheerorganisatie (Teams VOB en UB). Regulier onderhoud start direct bij de overname in beheer van de nieuwe voorziening. De budgetbehoefte voor regulier onderhoud wordt daarom direct gedekt. GO+V is over het algemeen niet direct aan de orde, zodat de dekking daarvan kan wachten op de eerstvolgende actualisering van de startnotitie (Nota Kapitaalgoederen). Een uitzondering is het overnemen van een bestaand object waarbij wel direct GO+V nodig is. In dat geval is het wel nodig om de budgetbehoefte voor GO+V direct te dekken. Jaarlijks wordt bij de actualisering van het MJOP beoordeeld of de formatie van de beheerorganisatie nog in evenwicht is met de beheeropgave. Als voorzieningen of objecten worden overgedragen aan een andere beheerder, worden afgestoten of gesloopt, dan geldt het omgekeerde. De budgetbehoefte voor instandhouding en de inzet van de beheerorganisatie nemen af. Prijspeil Alle geprognosticeerde bedragen in dit MJOP hebben prijspeil 2023.

Het prijspeil van 2022 naar 2023 is geïndexeerd met hetzelfde indexcijfer als wordt gehanteerd voor de begroting van de gemeente (4,8%). Het eerste jaar van realisatie van het GO+V in dit MJOP is immers 2023, net als de begroting. In de prognoses van de jaren 2024 - 2027 is geen rekening gehouden met indexering. De bedragen worden jaarlijks aangepast aan de prijsontwikkeling bij de actualisering van het MJOP. Beheereisen Inrichting Openbare Ruimte (BIOR) De BIOR geeft de randvoorwaarden weer voor een goede basisinrichting van de openbare ruimte die we ook in de toekomst goed kunnen beheren. Als op tijd wordt gesignaleerd welke zaken wel en niet mogelijk zijn bij de inrichting van de openbare ruimte, draagt dit bij aan een beheerbare openbare ruimte tegen beheersbare kosten. Bij elk nieuwbouw- of herinrichtingproject is de projectleider of initiatiefnemer verplicht de BIOR te hanteren (Collegebesluit 16 juni 2009). De BIOR bevat verwijzingen naar regelgeving en richtlijnen van anderen zoals Kennisplatform CROW en naar verschillende plannen die binnen de gemeente zijn opgesteld. De BIOR is in 2020 geactualiseerd en vastgesteld.

13 juni 2022

Pagina 14

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

3. Methodiek budgetbehoefte GO+V en dekking 3.1. De budgetbehoefte GO+V Voor instandhouding van de openbare ruimte en infrastructuur van de gemeente Houten is gekozen voor een doelmatige assetmanagementstrategie. De afweging van de instandhoudingsactiviteiten gebeurt risico gestuurd. Zolang een asset aan zijn functie voldoet en het risico van falen aanvaardbaar klein is wordt niet ingegrepen. Het functioneren van de assets wordt voortdurend bewaakt door schouw, inspectie en door het opvolgen van meldingen van bewoners. Door regulier onderhoud wordt het moment van GO+V aan een asset zo lang mogelijk uitgesteld. Als de functie van een asset niet meer effectief kan worden gegarandeerd of als de reguliere kosten voor instandhouding niet meer opwegen tegen de kosten van GO, dan wordt GO+V voorbereid en uitgevoerd. De sluitpost is het vervangen van een asset als ook groot onderhoud niet meer effectief leidt tot herstel van de functie van de asset. Deze aanpak is doelmatig omdat de levensduur van de asset maximaal wordt benut. Daarmee worden de kosten van groot onderhoud of van een vervanging zo lang mogelijk uitgesteld. Dit bespaart niet alleen kosten. Levensduurverlenging is ook een effectieve duurzaamheidsmaatregel. De inzet van schaarse grondstoffen en energie wordt zo lang mogelijk uitgesteld door het maximaal uitnutten van de bestaande asset.

Het functioneren van de asset wordt getoetst aan veiligheidseisen en aan kwaliteitseisen die zijn afgeleid van de bedrijfswaarden. Assets degraderen of verslijten door het gebruik. Het degradatieproces wordt gevolgd tot een interventieniveau wordt bereikt. De asset functioneert niet meer in overeenstemming met de kwaliteitseisen of de veiligheidseisen. Het risico op een ongewenste gebeurtenis met gevolgen is te groot. Dat is het moment dat instandhoudingsmaatregelen worden genomen. Regulier onderhoud, of groot onderhoud en in het uiterste geval vervanging. In dit MJOP is het noodzakelijke GO+V voor de jaren 2023 tot en met 2027 langs deze lijn geprognosticeerd. De budgetbehoefte voor GO+V wordt door een beheerder gecalculeerd op basis van de werkzaamheden die worden voorzien voor instandhouding van de assets. Door het GO+V van alle assets te sommeren wordt inzicht gekregen in de totale budgetbehoefte in relatie tot de beschikbare middelen in de bestemmingsreserve BOR. Dit kan per jaar variëren. Doordat 5 jaar vooruit wordt gekeken kunnen pieken en dalen in het GO+V enigszins worden verevend. Het is niet noodzakelijk dat de kosten elk jaar binnen een vastgestelde budgetruimte blijven. Budgetsturing leidt tot ongewenste en niet transparante keuzes voor GO+V. Jaarlijkse variatie is aanvaardbaar zolang de bestemmingsreserve BOR niet uitgeput raakt (zie § 3.2 en hoofdstuk 4).

Als de budgetbehoefte voor het GO+V leidt tot uitputting van de bestemmingsreserve BOR, dan zijn de kwaliteitseisen aan de assets (prestaties), de risico-aanvaarding (risico) en het beschikbare budget (kosten) niet in evenwicht. De beheerders zullen dan scenario’s uitwerken om dit in evenwicht te brengen en voorleggen aan de Gemeenteraad. De scenario’s bestaan uit het naar beneden bijstellen van kwaliteitseisen, het aanvaarden van grotere risico’s of het vergroten van het toegekende budget. Veiligheidseisen zijn een voorwaarde die weinig keuzevrijheid openlaten vanwege de wettelijke basis. De keuze voor een scenario moet expliciet worden gemaakt door het College en de Gemeenteraad, zodat de beheerders een realiseerbare opdracht hebben voor instandhouding van het gemeentelijk bezit.

3.2. De bestemmingsreserve BOR De bestemmingsreserve BOR is ingesteld voor GO+V aan de openbare ruimte en de infrastructuur van de gemeente Houten. Het is niet rechtmatig om budget aan de bestemmingsreserve te onttrekken voor andere doelen. Bijvoorbeeld voor nieuwbouw, uitbreiding van functies van assets of toename van eisen aan assets. Ook een optelling van regulier onderhoud, zoals bijvoorbeeld

13 juni 2022

Pagina 15

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

reparaties, maken het nog geen groot onderhoud. Het is noodzakelijk om hier scherp op te sturen en op te verantwoorden. Alleen dan groeit het inzicht in de werkelijke kosten van GO+V en regulier onderhoud. Daarmee worden prognoses nauwkeuriger en kan beter worden gestuurd op de instandhoudingsopgave. Dat leidt tot voortdurende verbetering. Als bestaande openbare ruimte of infrastructuur wordt vernieuwd, dan is een onderbouwde bijdrage uit de bestemmingsreserve BOR verantwoord. In de bestemmingsreserve BOR is uitsluitend rekening gehouden met instandhouding van de bestaande weg. Dat deel van de bestemmingsreserve wordt bijgedragen aan het project. Voor de uitbreiding van de weg moet door middel van een groei van het budget instandhouding van de uitbreiding worden geregeld. In § 3.1 is de reikwijdte van het MJOP gedefinieerd. Dat is globaal de begrenzing van de bestemmingsreserve BOR. In de onderbouwing van de Startnotitie is de begrenzing van de bestemmingsreserve BOR gedetailleerd aangegeven.

Bestemmingsreserve of voorziening? Een bestemmingsreserve BOR of een voorziening BOR? Wat heeft de voorkeur? Een accountant stelt hogere eisen aan verantwoording van een voorziening dan aan verantwoording van een bestemmingsreserve. Een voorziening vergroot de administratieve last van zowel het financiële team als van de teams VOB en UB substantieel. Bij een voorziening worden hoge eisen gesteld aan de prognoses van de budgetbehoefte voor GO+V. Deze eisen passen niet bij de praktische voorspelbaarheid van GO+V in de openbare ruimte en de infrastructuur. Een voorziening biedt bovendien niet de flexibiliteit die gewenst is om GO+V uit te stellen als dat technisch mogelijk is. Daarom wordt nu eerst enige jaren ervaring opgedaan met het MJOP en de bestaande bestemmingsreserve BOR. Dan zal blijken of het treffen van een voorziening een verbetering biedt die extra inzet van medewerkers rechtvaardigt.

3.3. Andere dekkingsbronnen De budgetbehoefte voor GO+V wordt niet uitsluitend gedekt uit de bestemmingsreserve BOR. In enkele gevallen zijn andere dekkingsbronnen beschikbaar. De belangrijkste zijn subsidies en bijdragen van derden. Het inzicht in het MJOP biedt kans om tijdig subsidies aan te vragen voor het GO+V dat wordt voorzien. Een subsidie is bijvoorbeeld beschikbaar gesteld voor de vervanging van de verkeersregelautomaten door intelligente verkeersregelinstallaties die regionaal verkeersmanagement mogelijk maken. Een voorbeeld van een bijdrage door een derde partij is de bijdrage van Rijkswaterstaat levert voor het herstel van de Kanaaldijk. Daar is schade ontstaan die is toe te schrijven aan de werkzaamheden die Rijkswaterstaat heeft uitgevoerd aan de oevers van het Amsterdam-Rijn Kanaal. Het koppelen van GO+V aan een project voor verbetering aan de openbare ruimte leidt tot samenvoeging van de dekking voor het GO+V en van de dekking voor het verbeteringsproject. Door ‘werk met werk’ te maken wordt een besparing gerealiseerd op het totale budget, dat ten goede komt aan beide dekkingsbronnen. Zo wordt bijvoorbeeld vanuit het WRP dekking verzorgd voor het ontstenen van de openbare ruimte om invulling te geven aan klimaatadaptatie Deze andere dekkingsbronnen voor GO+V kunnen leiden tot een lagere onttrekking aan de bestemmingsreserve BOR.

Daarmee kan echter niet op voorhand rekening worden gehouden, omdat de andere dekkingsbronnen onzeker zijn en niet structureel. De structurele stortingen in de bestemmingsreserve BOR worden daarom vastgesteld op basis van de Startnotitie zonder vooruit te lopen op bijdragen uit andere dekkingsbronnen. In het MJOP worden de andere dekkingsbronnen wel in beeld gebracht. Zolang de daadwerkelijke dekking onzeker is wordt dat vermeld.

13 juni 2022

Pagina 16

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

4. MJOP 2023 – 2027 4.1. Totaaloverzicht MJOP en ontwikkeling bestemmingsreserve BOR In onderstaande tabel is de totale investeringsbehoefte uit dit MJOP 2023-2027 opgenomen. In het volgende hoofdstuk zijn deze prognoses per asset gemotiveerd. Een gedetailleerde onderbouwing kan desgewenst worden geleverd door de verantwoordelijke beheerder. Tabel 4.1 Investeringsbehoefte 2023-2027 Investeringsniveau 2023-2027 *) Gesloten verharding (asfaltverharding) Verkeersregelinstallaties Elementenverharding, belijning, bermen, halfverharding Civieltechnische kunstwerken Bomen Grasvelden, vaste planten en bosplantsoenen Speeltoestellen en speelterreinen Straatmeubilair Totale omvang groot onderhoud en vervanging openbare ruimte *)

2023 1.830 700 640 340 170 80 60 100

2024 2.480 700 640 200 170 80 60 100

2025 2.560 0 640 320 170 80 70 100

2026 2.400 0 640 220 170 80 70 100

x € 1.000 2027 2.460 0 640 60 170 80 70 100

3.910

4.420

3.940

3.670

3.570

Benodigde budgetten voor onderhoud en vervanging (incl. VAT en inlopen uitgesteld onderhoud)

Tabel 4.1 investeringsbehoefte 2023-2027 Uit het MJOP blijkt dat de capaciteit van de beheerorganisatie onvoldoende is om het benodigde GO+V te realiseren in de jaren die geprognosticeerd zijn. Om pieken op te vangen is inhuren van capaciteit een optie voor de realisatie van de opgave. De winkel “Openbare Ruimte“ blijft altijd open, zowel op GO+V en regulier onderhoud. In de prognoses is daarom rekening gehouden met extra kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (de zgn. VAT-kosten). (zie ook H 4.2) In dit MJOP 2023 – 2027 blijkt dat met name op de assets verhardingen een grote opgave is te verwachten. Door de bezuinigingen van de afgelopen 10 jaar is het kwaliteitsniveau over de totale breedte gezakt. Minimaal 13 % zit onder het wettelijk niet toegestane D-niveau of het niet gewenste C-niveau. Om de veiligheid te kunnen borgen en claims te voorkomen is het van belang op deze asset een inhaalslag te realiseren. Voor gesloten asfaltverhardingen betekent dit voor de komende 5 jaren een jaarlijkse inhaalslag van ca € 850.000 en voor elementenverharding ca € 290.000 (beiden zijn in de berekeningen ook verhoogd met 16% VAT-kosten).

4.2. Formatie van de Teams VOB en UB De formatie van de beheerorganisatie is tot nog toe voor het overgrote deel gebaseerd op de jaarlijkse teamplannen waaruit blijkt dat de beheerorganisatie vooral is ingericht op uitvoering van het regulier onderhoud. Groot onderhoud en vervanging worden ten dele ook uitgevoerd door eigen medewerkers. Echter, jaarlijks wordt de formatie aangevuld met externe capaciteit om met name de grotere vervangings- en groot onderhoudsprojecten te kunnen uitvoeren. Het gaat dan met name om capaciteit voor projectleiding en toezicht. De kosten daarvan worden gefinancierd uit het beschikbare budget voor groot onderhoud en vervanging (MJOP) of externe geldstromen (subsidies). Omdat het MJOP 5 jaar vooruit kijkt, biedt het de mogelijkheid om GO+V te verevenen. Zodoende kan de beheerorganisatie effectief worden ingezet. Pieken en dalen in de werkvoorraad leiden immers tot wisselende belasting van de beheerorganisatie. Als het GO+V een tijdelijke piek vertoont die niet kan worden verevend, dan is inhuur van specifieke capaciteit gewenst om de vaste beheerorganisatie tijdelijk te versterken. Naast het GO+V wordt regulier onderhoud uitgevoerd. Door het cyclische karakter van regulier onderhoud is dit van zichzelf een constante werkstroom.

13 juni 2022

Pagina 17

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

4.3. Ontwikkelingen, risico’s en kansen Als gevolg van COVID en van schaarste is in het begin van 2022 een scherpe prijsstijging van grondstoffen en energie zichtbaar. In dit MJOP is daarmee nog geen rekening gehouden omdat nog niet duidelijk is of het om tijdelijke of structurele prijsstijgingen gaat. Als de stijgingen van structurele aard zijn dan zal dit worden verwerkt in het MJOP 2024 – 2028. Dat betekent ook dat in 2023 tegenvallers kunnen optreden bij de aanbesteding van het geprognosticeerde GO+V. Dat zal worden teruggekoppeld en zo mogelijk bijgestuurd middels de bestuursrapportages. De gemeente Houten beschikt over een rijke groenstructuur. De wortels van de bomen hebben echter in toenemende mate gevolgen voor de ondergrondse infrastructuur zoals: de kabels en leidingen, de riolering en drainage. Deze gevolgen worden geïnventariseerd en zijn nog niet voorzien in het MJOP, noch in het Water- en rioleringsplan. De gevolgen van de wortelopdruk op de verharding rondom de bomen en het plaatselijk herstel van de verharding is wel voorzien in dit MJOP. ▪ Hieronder een opsomming van Omvangrijk GO+V projecten welke nu al kunnen worden aangekondigd waar (mogelijk) subsidie of andere financieringsbronnen aan gekoppeld zijn.

Onder andere: o Aanpak zuidelijke deel Waalseweg(vanaf de Blazenburgseweg tot voorbij de komgrens Tull en ‘t Waal) o Vervanging VRI’s rondweg Houten o Fietsroute Kanaaldijk Zuid o Aanpak schade Kanaaldijk Oost (financiering door RWS) o Structurele verbetering van de fietspaden en wegverharding, m.n. in het buitengebied

4.4. Financiële strategie In tabel 4.1 is de totale investeringsbehoefte 2023-2027 voor GO+V weergegeven. De tabel geeft concreet aan wat er per jaar nodig is om de werkzaamheden uit te voeren om de openbare ruimte op het ambitieniveau te onderhouden. Ook voor de periode na 2027 is aan de hand van Startnotitie op basis van theoretische levensduur van de objecten en de leeftijden gekeken hoe GO+V zich op de lange termijn ontwikkelt (zie hiervoor Figuur 1 pagina 8). Tezamen leidt dit tot onderstaande ontwikkeling van de investeringsbehoefte voor GO +V voor de langere termijn.

13 juni 2022

Pagina 18

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Tabel 4.2 Overzicht groot onderhoud en vervanging NKG De toename van het niveau van het gewenste GO+V in de latere jaren is het gevolg van de bouw van Houten waarin de kapitaalgoederen uit de eerste groeitaak van Houten aan vervanging toe zijn. Op basis van de Startnotitie werden de middelen voor de projecten groot onderhoud en vervanging tot nu toe rechtstreeks aan de bestemmingsreserve BOR onttrokken. Op basis van de geïnventariseerde budgetbehoefte 2023-2027 uit dit MJOP blijkt dat dit dan niet past binnen de beschikbare ruimte van de bestemmingsreserve BOR. Uitgaande van de geprognosticeerde beginstand van de reserve begin 2023 van ca € 1,5 miljoen, de in de begroting opgenomen jaarlijkse stortingen van € 2,0-2,5 miljoen en de hierboven aangegeven investeringsbehoefte, betekent dit dat de bestemmingsreserve BOR al heel snel uitgeput zou zijn en dat er op hele korte termijn extra middelen nodig zouden zijn. Echter met het opstellen van dit MJOP wordt ook de financiële strategie in lijn gebracht met de voorschriften van het vernieuwde BBV uit 2017 waarbij investeringen in maatschappelijk nut ook geactiveerd worden. Activeren investeringen maatschappelijk nut In het vernieuwde BBV (2017) is opgenomen dat investeringen in maatschappelijk nut ook moeten worden geactiveerd.

Bijna alle investeringen in de openbare ruimte vallen hieronder, zoals wegen, fiets- en voetpaden, bruggen, vri’s en speeltoestellen. De ondergrens voor het activeren van investeringen met een maatschappelijk nut is in onze Notitie Investeringen, Waarderen en Afschrijven (2018) vastgesteld op € 250.000. Tot nu toe is dit nog niet in de praktijk gebracht. Daarvoor is het onderscheid tussen investeringen en (groot) onderhoud relevant. Alleen projecten met het karakter “systematische kwaliteitsverbetering” en “levensduur verlengend” kunnen als investering worden aangemerkt en geactiveerd. Het overige is groot onderhoud dat ten laste van een voorziening of reserve kan komen of is regulier onderhoud dat vanuit reguliere exploitatiebudgetten moet worden gedekt. Verdieping op deze materie is met het opstellen van dit MJOP voor het eerst aan de orde geweest. Met het activeren worden de kosten van de investeringen met een maatschappelijk nut verspreid over meerdere jaren en toegerekend aan de jaren van daadwerkelijk gebruik. Dit in tegenstelling tot de situatie tot nu toe waarin de totale kosten van de investering in een keer ten laste van de bestemmingsreserve worden gebracht, zoals al eerder genoemd. In geval van activeren van

13 juni 2022

Pagina 19

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

investeringen betekent dit dat de kosten, als gevolg van het spreiden van de kosten over meerdere jaren, in de eerste jaren veel lager zijn. Op termijn worden de kosten hoger, tot het moment waarop er een soort van ideaalcomplex ontstaat. Het betreft dus een verschuiving van kosten in de tijd. De budgetruimte die ontstaat in de eerdere jaren biedt daardoor de mogelijkheid voor het maken van de gewenste inhaalslag voor het uitgestelde onderhoud dat nu het D-niveau heeft bereikt. De ontstane budgetruimte wordt binnen de bestemmingsreserve BOR beschikbaar gehouden voor het GO+V in de openbare ruimte. Daardoor loopt de omvang van de bestemmingsreserve in de eerste jaren (waarin de kapitaallasten – dat is rente en afschrijving- nog laag zijn) flink op, maar op langere termijn zal deze weer gaan dalen omdat het niveau van de jaarlijkse budgetbehoefte dan hoger is dan de bedragen die jaarlijks worden toegevoegd aan de reserve (zie hierna onder “Ontwikkeling bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte”). Realistische afschrijvingstermijnen De afschrijvingstermijnen voor de investeringen maatschappelijk nut moeten een realistische weergave zijn van de gemiddelde levensduur van het object. De termijnen verschillen logischerwijs per categorie kapitaalgoed.

De afschrijvingstermijnen zijn bepaald op basis van de gewogen gemiddelden vanuit de Startnotitie en conform de vastgestelde afschrijvingstermijnen in de Notitie Investeringen, Waarderen en Afschrijven (2018). Type kapitaalgoed

Afschrijvingstermijn (jaren) Notitie Investeringen, Waarderen en Afschrijven (2018) Verharding 20 Civieltechnische kunstwerken 30 Speeltoestellen 7 VRI’s 15 Straatmeubilair 10 Tabel 4.3 Afschrijvingstermijnen Notitie Investeringen, Waarderen en Afschrijven Beheerorganisatie Om te voorzien in de behoefte van de beheerorganisatie voor voldoende personeel voor het uitvoeren van de onderhouds- en vervangingsbehoefte zijn de ramingen van de projecten verhoogd met 16% voor projectleiding, administratie en toezicht. Dit is een gebruikelijke opslag als het gaat om projecten in de openbare ruimte en wordt ook gebruikt voor subsidieprojecten. Inhaalslag D-niveau verhardingen (zie H5) D-niveau op verhardingen is onacceptabel. De gemeente blijft verantwoordelijk voor het op orde houden van de openbare ruimte. De 13 % niet toegestane D- niveau wordt versneld hersteld. Daarmee hebben we een grote opgave voor de komende vijf jaar. Voor elementenverharding geldt dat de ramingen voor de investeringen voor 2023-2027 bestaand uit C-niveau en D-niveau. Ook bij deze inhaalslag voor het onacceptabele D-niveau op verhardingen zijn ramingen inclusief de opslag voor de benodigde capaciteit aan projectleiding, toezicht en handhaving.

Gekoppeld hieraan moet worden onderzocht wat structureel nodig is, aan te activeren projecten met bijbehorende capaciteit, om alle verhardingen minimaal op B- niveau te houden. Dit zal in de actualisatie van het MJOP en de Startnotitie de komende jaren aan de orde komen. Behoud van functionaliteit De ramingen van de kosten voor GO+V zijn berekend op basis van het behoud van functionaliteit voor het bestaande areaal. Met uitbreidingen van areaal en wijzigingen in functionaliteit is geen rekening gehouden. Dat betekent dat als dat wel aan de orde is, er vanuit de andere opgave waarin hierover besluitvorming plaatsvindt, de extra kosten moeten worden betaald. Dit geldt ook als er sprake is van voortijdige vervanging. Initiatiefnemers betalen hiervoor de kosten.

13 juni 2022

Pagina 20

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

Budgetbehoefte De budgetbehoefte voor de kapitaallasten van de investeringen en het overige groot onderhoud is in onderstaande tabel in beeld gebracht voor de looptijd van dit MJOP 2023-2027. Daarin is ook opgenomen welke gevolgen dit heeft voor de stand van de bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte.

Tabel 4.2 Budgetbehoefte 2023-2027 Bestem.res. BOR

Stand per 1-1

Storting

2023 1.559.000 2.098.000 2024 2.358.000 2.198.000 2025 3.050.000 2.298.000 2026 4.006.000 2.398.000 2027 4.654.000 2.498.000 Tabel 4.4 Budgetbehoefte 2023-2027

Budgetbehoefte kap.lasten (=verlaging storting) 168.000 368.000 543.000 691.000

Budgetbehoefte GO+V

Totale budgetbehoefte

1.299.000 1.338.000 974.000 1.207.000 1.541.000

1.299.000 1.506.000 1.342.000 1.750.000 2.232.000

Ontwikkeling bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte Deze financiële strategie leidt er toe dat de ontwikkeling van de beschikbare middelen uit de bestemmingsreserve Beheer Openbare Ruimte er voor de komende 30 jaar uitziet volgens onderstaande grafiek. Dat betekent dat door het activeren van investeringen in maatschappelijk nut de budgetbehoefte in de eerste jaren lager is, dan de storting in de reserve. Daarmee groeit de reserve in de komende jaren. Over ca 10 jaar wordt de budgetbehoefte groter dan de jaarlijkse groei van de reserve als gevolg van de stortingen, dus zal de omvang van de reserve afnemen. Om voor de lange termijn voldoende middelen beschikbaar te houden en de reserve toereikend te houden, zullen dan aanvullende middelen beschikbaar gemaakt moeten worden. Dit is volgens de prognoses voorzien omstreeks 2041. Met de jaarlijkse actualisering van het MJOP en de 4-jaarlijkse actualisatie van de Nota Kapitaalgoederen zal de ontwikkeling van de reserve worden gemonitord en tijdig maatregelen worden voorgesteld.

Tabel 4.5 Budgetbehoefte vs. bestemmingsreserve

13 juni 2022

Pagina 21

0.8 In bewerking

Meerjarenonderhoudsplan

5. MJOP per asset 2023 – 2027 5.1. Verharding Het oppervlak aan verharding in de gemeente bedraagt ruim 2,9 miljoen m2. Onderstaand enkele kenmerken: Soorten verharding Cementbeton Dicht Asfaltbeton Elementen (klinkers/tegels) Overige/halfverharding

Oppervlakte in m2 Aantal (st) wegvakonderdelen 26.710 672 1.034.612 1.658 1.823.782 16.677 47.272 348

Eindtotaal 2.932.376 Tabel 5.1: kenmerken soorten verhardingen

19.355

De veiligheid van de wegen en fietspaden in de gemeente Houten wordt door te schouwen en inspecties voortdurend bewaakt. Het regulier onderhoud is erop gericht de gebruiksfunctie van de infrastructuur en de veiligheid voortdurend te waarborgen. Daaronder vallen ook kleine reparaties van schades die tijdens de schouw zijn waargenomen of die zijn gemeld. Elke twee jaar wordt door een onafhankelijk inspecteur gerichte inspecties uitgevoerd van trajecten die verdacht zijn vanwege de levensduur, waarneembare schade, verandering van gebruik (zwaar transport) of andere indicatoren. De resultaten worden gearchiveerd in het beheerprogramma GBI. Verder wordt verdiepend en gericht onderzoek uitgevoerd om meer informatie te verzamelen van trajecten die verdacht zijn vanwege de levensduur, waarneembare schade, verandering van gebruik (zwaar transport) of andere indicatoren. Het resultaat van het onderzoek en alle overige beschikbare informatie wordt gebruikt om de instandhoudingsmaatregelen te bepalen. Er wordt ‘werk met werk’ gemaakt door het onderhoud te combineren met rioolonderhoud, de mogelijkheid om het verhard oppervlak te verkleinen voor klimaatadaptatie (‘ontstenen’) en herstel van de bestrating gecombineerd met het bestrijden van wortelopdruk. Dit zijn de integrale projecten. In feite betreft dit (beperkte) reconstructies in de openbare ruimte. Een wijkcoördinator.