Begroting 2024 - definitieve versie na RTG 30 oktober 26 september 2023 - redactiedatum 3 November (2)

6180%

≥ €100.00 0< €500.00 0

€ 210.000

6180%

≥ €100.00 0< €500.00 0

€ 210.000

61 80%

€0-€ 350.000

€ 122.500

Geen aflossing op verstrekte leningen/ effectuering verleende garanties. Van verstrekte leningen of garanties bestaat het risico dat een organisatie niet aan haar aflossingsverplichting kan voldoen. Verschillende concrete risico's voor het groen door klimaatverandering, namelijk: meer waterplanten, meer drogere periodes en een langer groeiseizoen.

Financieel

Financieel/ economisch

0-20% ≥ €500.00 0 < €1 mln

€ 75.000

Meer waterplanten: Locaties Openbare zoals Kooikersplas en Imkersplas, ruimte sloten op het Rond extra schonen. (2 rondes i.p.v. 1). Meer drogere periodes: meer water geven en vochtvasthoudende grond gebruiken bij aanplant. Langer groeiseizoen: eerder en later grasmaaien en onkruid wieden en -bestrijden. Meer gebruik maken van inhuur om werkzaamheden in een kortere periode af te krijgen.

Financieel/ economisch/ gezondheid

6180%

≥ €50.000 < €100.00 0

€ 52.500

De gemeente verstrekt Organisaties voldoen niet - Beleidsregels leningen en leningen en garanties aan hun verplichtingen garanties - incidentele controle aan diverse voldoen. jaarverslagen van organisaties verenigingen, stichtingen of organisaties met een publiek belang (€ 2,9 miljoen). Klimaatverandering

Meer waterplanten: klachten van vissers en klachten i.v.m. beeldkwaliteit en niet kunnen varen. Meer drogere periodes: meer uitval van beplanting en meer ureninzet om water te geven. Langer groeiseizoen: meer onkruidgroei, gras groeit langer, korter plant- en snoeiseizoen.

Algeme en: Gebruik van planten die nu nog niet inheems zijn, maar dat wel gaan worden omdat het warmer en droger wordt. Hierdoor zullen we de plantkeuzes gedeeltelijk aan moeten passen naar planten die meer tegen hitte en droogte kunnen.

Gelimiteerde achtervang bij het WSW voor verstrekte renteloze leningen aan woningbouwcorporaties. De zekerheidsstructuur in de volkshuisvesting is in 3 lagen verdeeld, primair het eigen vermogen van de rentederving (=omslagrente) op dit bedrag in verband met het verstrekken van renteloze leningen van de woningcorporaties en secundair het vermogen van het WSW. De tertiaire zekerheid is de achtervangpositie van Rijk en gemeenten. Hierbij is 50% voor rekening van het Rijk, 25% voor de schadegemeente en 25% voor alle deelnemende gemeenten gezamenlijk. Het risico dat de gemeente Houten loopt betreft de rentederving (1,5%) op dit bedrag in verband met het verstrekken van renteloze leningen. Voor de gemeente Houten gaat het om een totaalbedrag van € 85 miljoen aan uitgezette leningen.

Door landelijke De kans dat de gemeente Geen beheersmaatregelen maatregelen bestaat een renteloze lening aan de kans dat de WSW moet verstrekken financiële situatie van voor het uitgezette bedrag woningcorporaties aan leningen aan verslechtert waardoor woningbouwcorporaties. zij niet meer aan hun Dit kost de gemeente rente- en rente. Het risico is aflossingsverplichtinge afhankelijk van de hoogte n kunnen voldoen. van de marktrente.

Stadsvernieu Financieel/ wing en economisch woningbouw

0-20% ≥ € 1 mln

€ 50.000

Datalek. Onbevoegden 1. Onvoldoende Onbevoegden hebben 1. D.m.v. privacy impact Privacy hebben toegang tot beveiliging van toegang tot assessments wordt bepaald voor privacygevoelige gegevens. privacygevoelige privacygevoelige welke informatiesystemen extra gegevens gegevens. Het datalek beveiligingsmaatregelen 2. Medewerkers zijn moet worden gemeld bij benodigd zijn. zich onvoldoende de Autoriteit 2. Inloggen vanuit een bewust van de risico's Persoonsgegevens, en bij onbeveiligde omgeving (v.b. van privacyschending. hoog risico voor vanuit huis) vereist tweefactor betrokkenen ook aan authentificatie. personen wiens gegevens 3. Ingebruikname software voor gelekt zijn. De Autoriteit veilig mailen met interne en Persoonsgegevens kan externe partijen. een onderzoek instellen 4. Instructie/ workshops/ enaar de oorzaak van het learning op het gebied van de datalek. AVG. 5. Bijwerken van het privacybeleid en implementatie van het beleid in de organisatie.

€ 200.000

€ 30.000

0-20% ≥ €100.00 0< €500.00 0

€ 30.000

Informatie/ 20organisatorisch 40%

Schade op wegen van Deze schade heeft te Mogelijk moeten juridische Er zijn geen beheersmaatregelen Wegenbehe Juridisch/ dijken. Bij wegen op dijken maken met de procedures worden mogelijk omdat het er aansprakelijk met een waterkerende hoeveelheid gestart. onbeïnvloedbaar is. functie ontstaat regelmatig transportbewegingen schade. en slappe bermen door onder andere de weersinvloeden. Diepe sporen langs de verharding maakt ook dat er randschade ontstaat doordat het aanvullen met menggranulaat niet is toegestaan en de financiële middelen ontoereikend zijn om de bermen op een andere manier te verharden. De ervaring leert ons dat de aanwezige vegetatie de bodemsamenhang van een dijklichaam

positief kan beïnvloeden.

Negatieve impact van de weersveranderingen op de beheersaspecten van wegen. Warme/droge zomers zorgen voor extra scheurvorming en/of spatten in het asfalt. In de meest extreme gevallen kan het zelfs leiden tot grondwaterdaling waarbij ongelijkmatige zetting op kan treden wat gevolgen heeft voor grote delen van de weg.

Klimaatverandering. Toename van de uitgaven Er zijn geen beheersmaatregelen Wegbeheer Financieel/ Heeft niet alleen een op wegen. Proactief mogelijk. economisch impact op wegen. werkzaamheden uitvoeren Flora en Fauna en is met de huidige stand huizen welke op staal der techniek (nog) niet gefundeerd zijn krijgen mogelijk. hier ook mee te maken.

0-20% ≥ €100.00 0< €500.00 0

€ 30.000

Aantasting stabiliteit Door onder andere oevers. Vele kilometers klimaatverandering oevers van watergangen (lange tijd droog), die parallel lopen aan zwaarder wordend wegen zijn niet geschoeid. (landbouw)verkeer en Afhankelijk van de exotische waterfauna grondsamenstelling, (Amerikaanse hoogte-breedte verhouding, rivierkreeft) neemt de begroeiing, drukbelasting kans dat de oevers en vochthuishouding blijven afkalven of verzakken de oevers intact of toe. bezwijken als gevolg van droogte, gravende Amerikaanse rivierkreeften en zwaarder wordend (landbouw)verkeer.

Afkalvende of Ernstige schade zal hersteld Wegbeheer Financieel/ verzakkende oevers moeten worden of voorkomen economisch waardoor schade ontstaat kunnen worden door een aan de naastgelegen weg. oeverbescherming (beschoeiing). Het is moeilijk te voorspellen op welke schaal zich dit gaat voordoen en wat de herstelkosten dan zullen zijn. Om alle oevers waar dit risico zich voordoet te beschermen is een bedrag van ca. € 5 miljoen nodig.

Totale omvang gekwantificeerde risico's (= benodigde weerstandscapaciteit): Totaal aantal risico's:

* Als er zich een cyberaanval voor doet is de kans tussen de 20-40% aanwezig dat er een gevolgschade plaats kan vinden.

2040%

≥ €25.000 < €75.000

€ 15.000

€ 1.875.000 11

Een dergelijke actualisatie van de risico's geeft een dynamisch risicobestand. Dit leidt tot onderstaande matrix voor de gekwantificeerde risico's.

Risicomatrix: € 125.000 € 375.000 € 625.000 € 875.000 ≥ € 1 mln ≥ € 0,5 < € 1 mln

€ 1.125.000

Aantal: 1

Aantal: 1

€ 75.000

€ 225.000 € 375.000 € 525.000

€ 675.000

€ 30.000

€ 90.000

€ 150.000 € 210.000

€ 270.000

Aantal: 2

Aantal: 1

Aantal: 3

€ 7.500

€ 22.500

Financiële omvang

Aantal: 1 ≥ € 0,1 < € 0,5 mln ≥ € 0,05 < € 0,1 mln

€ 37.500

Aantal: 1 < € 0,05 mln

€ 52.500

€ 67.500

Aantal: 1

€ 2.500

€ 7.500

€ 12.500

€ 17.500

€ 22.500

0 - 20 %

21 - 40 %

41 - 60 %

61 - 80 %

81 - 100 %

Kans aantal gekwantificeerde risico's: 11

Toelichting bij de matrix: Het risico wordt berekend door de gemiddelde kans dat het risico zich voordoet te vermenigvuldigen met het gemiddelde financiële effect van het risico. In de bovenstaande matrix wordt het aantal risico’s weergegeven dat is gedefinieerd met dezelfde risico-score. De kleuren in de matrix zijn gerelateerd aan de risicoscore en geven de urgentie aan en de mate van bestuurlijke/ politieke relevantie. De kleuren lopen op met de urgentie op: - groen - geel - oranje - rood. 4. Conclusie Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen beoordelen we aan de hand van de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt de ratio weerstandsvermogen genoemd. De ratio gebaseerd op de actuele informatie bij deze begroting komt uit op: beschikbare weerstandscapaciteit ratio weerstandsvermogen =

= kwantificering van de risico's 2024

€ 12.333.000 € 1.875.000

= 6,6

De omvang van de ratio is daarmee volgens de gestelde normen uit de nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen te kwalificeren als "Uitstekend". In de door de raad in december 2014 vastgestelde nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Algemene Dienst is de ondergrens voor de ratio van het weerstandsvermogen vastgesteld op 1,0 Dat betekent dat de beschikbare weerstandscapaciteit precies voldoende is om de risico’s financieel af te dekken. Er is geen norm voor de bovengrens voorgesteld. Het gevolg hiervan is dat bij een hoge ratio van het weerstandsvermogen (veroorzaakt door een laagrisicoprofiel) meer middelen beschikbaar blijven binnen de eigen vermogenspositie van de gemeente voor onvoorziene uitgaven.

Begroting 2024

78

5. Geprognosticeerde balansen 2023-2027 inclusief balans 2022 conform Jaarrekening 2022 bedragen x € 1.000 Activa Vaste activa

31-12-2022 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 Passiva Vaste passiva

31-12-2022 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027

Materiële vaste activa

116.854

115.725

115.725

115.725

115.725

115.725 Voorzieningen

13.318

13.099

11.508

11.198

10.263

9.058

Immateriële vaste activa

2.877

2.866

2.856

3

3

3 Eigen vermogen

54.855

50.645

45.548

46.441

46.766

46.724

Financiële vaste activa

2.492

2...252

2..007

1.758

1.587

49.880

45.209

55.557

50.492

50.445

50.879

Totale vaste activa

122.223

120.843

120.588

117.486

117.315

125.368

108.953

112.613

108.131

107.474

106.661

7.458

7.458

7.458

7.458

7.458

7.458

9.224

11.580

7.302

8.682

9.168

9.807

8.933

8.933

8.933

8.933

8.933

8.933

1.413 Vaste schulden rentetypische looptijd > 1 jaar 117.141 Totale vaste passiva

Vlottende activa

Vlottende passiva

Voorraden

5..748

384

21

21

21

Vorderingen

10.964

10.964

10.964

10.964

10.964

21 Netto vlottende schulden rentetypische looptijd < 1 jaar 10.964 Liquide middelen

Liquide middelen

0

0

0

0

0

Overlopende activa

4.733

4.733

4.733

4.733

4.733

4.733

0 Overlopende passiva

Totale vlottende activa

21..445

16.081

15.718

15.718

15.718

15.718 Totale vlottende passiva

25.615

27.971

23.693

25.073

25.559

26.198

Balanstotaal activa

143..668

136.924

136..306

133.204

133.033

132.859 Balanstotaal passiva

143.668

136.924

136.306

133.204

133.033

132.859

6. Financiële kerngetallen Signaalwaarden kengetallen Categorie A Categorie B Categorie C

Kengetallen

Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Begroting 2022 Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

Verloop van de kengetallen Jaarverslag Raming 2022 2023

< 90% < 90% > 50% > 0% < 20% < 95%

90 - 130% 90 - 130% 20 - 50% 0% 20 - 35% 95 - 105%

> 130% > 130% < 20% < 0% > 35% > 105%

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

43%

42%

43%

46%

49%

52%

42%

40%

42%

44%

48%

51%

38%

37%

33%

35%

35%

35%

Structurele Exploitatieruimte

4,6%

3,3%

0,4%

-2,6%

-9,0%

-9,7%

Grondexploitatie

4%

0%

0%

0%

0%

0%

Belasting capaciteit

95%

95%

100%

nog niet bekend

nog niet bekend

nog niet bekend

Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten.

Voor de berekening van dit kengetal worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken en uitgedrukt in een percentage. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente of provincie heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten.

Begroting 2024

80

De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de provincie of gemeenten zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De uitkomst van de berekening van dit kengetal is voor het jaarverslag hetzelfde als bij de begroting. Het kengetal hoeft dus voor het opnemen in het jaarverslag niet opnieuw te worden berekend. Het toch opnieuw opnemen houdt verband met het feit dat de kengetallen gezamenlijk en in samenhang bezien inzicht geven in de financiële positie van de gemeente.

Begroting 2024

81

Paragraaf Grondbeleid 1. Grondbeleid en ruimtelijke agenda De regionale druk op de woningmarkt is hoog. Het gaat hierbij niet alleen om aantallen, maar vooral over ‘passende’ woningen. Er is een groot tekort aan woningen voor ouderen, starters en specifieke woningen voor bewoners met een zorgvraag. De opgave als totaal die voor ons ligt tot 2040, is om 4.750 woningen toe te voegen. Dat is toename van circa 25% van de bestaande woningvoorraad. De ambitie van de gemeente Houten voor het toevoegen van woningen is vastgelegd in de Woonvisie 2021-2030. Naast meer diversiteit in het woningaanbod is het doel om meer sociale huurwoningen te bouwen. Intensieve samenwerking met Viveste is hierbij noodzakelijk om het percentage huurwoningen in Houten de komende jaren te laten stijgen. Stand van zaken In de paragraaf hieronder wordt ingegaan op de stand van de totale grondexploitatie. Daarna wordt specifiek ingegaan op het risicoprofiel van de grondexploitatie en de beschikbare risicobuffer. Hierbij wordt uitgegaan van de stand van maart 2023. Als vergelijk zijn deze cijfers afgezet tegen de situatie van het jaar daarvoor (2022). Grondexploitatie Het saldo van de GREX bedraagt 0,8 miljoen per maart 2023. De totale investeringen inclusief kostenstijging en rente voor de resterende looptijd van de grondexploitatie bedragen € 30,2 miljoen.

De totale opbrengsten die in de periode nog moeten worden gegenereerd bedragen € 36,7 miljoen. Op eindwaarde bedraagt het positieve resultaat (afgerond) € 3,6 miljoen Dit saldo fluctueert op basis van de herziening van de grondexploitatie. In de tabel hieronder is het bovenstaande schematisch weergegeven.

Begroting 2024

82

2. Risicoprofiel en risicobuffer Ontwikkeling risicoprofiel Het totale risicoprofiel van € 1,9 miljoen is gedaald naar € 1,7 miljoen. Deze mutatie betreft voornamelijk afnemende risico’s in relatie tot lagere kosten en verkoopopbrengsten en in de huidige woningmarkt en de voortgang van Vinex. Opbouw risicobuffer De beschikbare weerstandscapaciteit om de risico’s in de grondexploitaties af te dekken (hierna: risicobuffer) bestaat uit de post weerstandsvermogen binnen de grondexploitatie, het volkshuisvestingsfonds, het concern weerstandsvermogen grondexploitatie en het saldo van de grondexploitatie. Ontwikkeling risicobuffer De mutatie in de risicobuffer van € 11,2 miljoen naar € 5,0 miljoen is het gevolg van de verwerking van het raadsbesluit “Blijven bouwen vertragen voorkomen” € 0,18 miljoen, Uitvoering collegeprogramma Bouwen voor Houten € 1,95 miljoen, Reserveren gemeentelijke bijdrage MIRT € 3,75 miljoen en de verliesneming grex 2022 € 0,19 miljoen en afname van het saldo met € 0,13 miljoen. Deze ontwikkeling is in de jaarrekening 2022 verder toegelicht. In onderstaande tabellen wordt de stand weergegeven van de grondexploitatie, het risicoprofiel en de risicobuffer per maart 2023.

Deze cijfers zijn afgezet tegen de situatie van 2022 De beschikbare weerstandscapaciteit grondexploitaties is groot genoeg om de risico’s, op basis van de huidige inzichten, gedurende de looptijd van de grondexploitatie op te kunnen vangen. Tabel 1 risico's grondexploitatie Risico

Herziening GREX Maart 2022 -1.870.000

2022 2023

Herziening GREX Maart 2023 -1.658.400

Totaal

-1.870.000

-1.658.400

Tabel 2 Risicobuffer Dekking WSTV binnen GREX (onvoorzien) VH-fonds (nog inzetbaar) Concern Weerstandvermogen GREX Saldo GREX na (tussentijdse) winstneming

Herziening Grex Maart 2022 650.000 1.319.500 8.272.780 962.112

Herziening Grex Maart 2023 650.000 1.319.500 2.205.705 826.029

11.204.392

5.001.234

Totaal

Tabel 3: Ratiotabel A. Saldo GREX

B. Risicoinventari satie

C. Benodigde WSV op basis van HIFLO-norm

Stavaza maart 2022

-4,0 mln

-1,9 mln

4,2 mln

D. Risicobuffer c/.q. beschikbare weerstand capaciteit 11,2 mln

maart 2023

-3,6 mln

-1,7 mln

2.6 mln

5.0 mln

D:C Ratio WSV op basis van HIFLO

uitstekend

D:B Ratio WSV op basis van risico inventarisatie

2,7

uitstekend 6,0

ruim voldoende 1,7

uitstekend 2,9

Conform de nota ‘risicomanagement en weerstandsvermogen grondexploitaties’ wordt gestreefd naar een ratio weerstandsvermogen grondexploitatie van 1,0. Met een bandbreedte tussen 0,8 en 1,2. Op basis van de herziening uit maart dit jaar is, op grond van de H’IFLO-norm, de ratio 1,7 - ruim voldoende en gerelateerd aan de risico-inventarisatie is de ratio 2,9 – uitstekend.

Begroting 2024

83

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen 1. Belangrijkste ontwikkelingen in 2024 In de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen in de begroting worden de uitgangspunten voor het onderhoud en de vervanging van kapitaalgoederen in de openbare ruimte en de gemeentelijke gebouwen weergegeven. Deze uitgangspunten liggen vast in de beleids- en onderhoudsplannen die voor de verschillende onderdelen zijn opgesteld. Hieronder worden per onderdeel de verschillende plannen weergegeven en daarnaast op hoofdlijnen de werkzaamheden die voor 2024 gepland zijn.

2

3

4

5

Ondergrondse infrastructuur (inclusief riolering)

Kunstobjecten

Vastgesteld

Plan actuali sering 2023

Beeldkwaliteitskader Openbare Ruimte

Jan-2013

Startnotitie groot onderhoud en vervanging 2014-2054

Dec-2014

Kaders vervolgtraject programma-BOR

Jun-2015

Beleidsnota bomen

Sept-2017

Klimaatadaptatieplan Houten 2022-2027

Dec-2021

Meerjaren Onderhoudsplan gemeente Houten (MJOP) 20242028

2023

Water- en rioleringsplan 20242027 (+ Klimaatadaptatieplan Houten 2022-2027)

Dec-2023

2027

Dec-2021

2027

Notitie beleid, beheer en onderhoud kunstwerken in de openbare ruimte 2020-2025 Beleidsregels kunst in de openbare ruimte Onderhoudsplan voor jaarlijks onderhoud Het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs Houten 2016-2020.

Sep-2020

2025

Sept 2020

2025

Apr-2016

2021

Meerjaren Onderhoudsplan (MOP) Meerjarenonderhouds-plannen en vervangings-investeringen gemeentelijke accommodaties

Apr-2016

2021

Dec-2020

2025

2026 (in nota kapitaal goeder en)

2027

2024

Duurzaam, bestemmingsreserve BOR, bestemmingsreserve Riolering Samenleving, bestemmingsreserve Kunstobjecten

Najaar 2023

Onderwijsaccommodaties

Gemeentelijk Vastgoed

Dekking vanuit programma en/of voorziening Bereikbaar, bestemmingsreserve BOR

Openbare Ruimte

1

Bovengrondse Infrastructuur: weginrichting, overige bovengrondse infrastructuur, groen & water

Beleids- en beheerplan

Samenleving, Voorziening huisvesting onderwijs Alle programma’s en bijbehorende onderhoudsvoorzienin gen

Duurzaamheid Onder andere via haar kapitaalgoederen kan de gemeente invulling geven aan de eigen voorbeeldfunctie op duurzaamheid. Binnen het Programma Duurzaam Houten wordt hierop specifiek ingezet met de Verduurzaming van het gemeentelijk Vastgoed en de Impuls Circulair Inkopen (zie deelprogramma Duurzaamheid & energietransitie). Veelal worden natuurlijke momenten benut voor verduurzaming. 2. Openbare Ruimte Onderdeel 1: Bovengrondse Infrastructuur (wegen, wegmeubilair, civieltechnische kunstwerken, speeltoestellen en groenvoorzieningen (incl. boombeheer)

Begroting 2024

84

Gemeentelijke gebouwen

Onderdeel openbare ruimte

Bestaande kader Beeldkwaliteitskader Vanaf 2013 is het Beeldkwaliteitskader Openbare Ruimte van kracht. Samengevat worden de volgende typen areaal, locaties en bijbehorende kwaliteitsnormen gehanteerd:

Percentage areaal dat moet voldoen aan niveau →

Centrum

Wonen

Bedrijven

Buitengebied

Groenzones

≥ 80%

≥ 80%

≥ 80%

≥ 80%

≥ 80%

1. Groen 2. Verharding hoofdroutes asfalt 3. Verharding overige wegen 4. Meubilair 5. Bebording/bewegwijzering 6. Openbare verlichting/VRI’s 7. Speeltoestellen 8. Civieltechnische kunstwerken 9. Reiniging A

Mooi en comfortabel

B

Functioneel

C

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder; alleen mogelijk als voldaan wordt aan wettelijke eisen, veiligheid en functionaliteit

D

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, mogelijke juridische aansprakelijkstelling of sociale onveiligheid

Stand van zaken en planning Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) In januari 2023 is het “Meerjaren Onderhoudsplan gemeente Houten MJOP) 2023-2027” voor de openbare ruimte door de raad vastgesteld. Dit plan geeft op objectniveau voor de komende 5 jaar (met jaarplannen) aan wanneer groot onderhoud en vervanging (GO+V) nodig is van wegen (en bermen), civieltechnische kunstwerken, verkeersregelinstallaties, bomen, plantsoenen, grasvelden, speeltoestellen en straatmeubilair. Elk jaar wordt het MJOP door het college geactualiseerd en wordt een nieuwe jaarschijf toegevoegd Civieltechnische kunstwerken In de gemeente liggen 105 fiets/voetbruggen, 81 verkeersbruggen, 389 duikers, 32 tunnels, 30 steigers en 190 ander civieltechnische kunstwerken. De afgelopen 10 jaar is met groot onderhoud en vervanging de kwaliteit van de houten en betonnen bruggen sterk verbeterd. Bij een klein deel van de houten bruggen moet dit de komende jaren nog gebeuren. In 2024 worden drie bruggen (Kluutweide, Appelgaarde/Troubadoursborch en Mispelgaarde) geheel vervangen evenals een steiger aan de Snoeksloot en een deel van de beschoeiing. De totale kosten hiervan zijn €245.000. Jaarlijks wordt 1/3 deel van de civieltechnische kunstwerken gereinigd. Dit komt enerzijds de beeldkwaliteit ten goede, anderzijds is het belangrijk om kleine gebreken zichtbaar te maken en houtrot te voorkomen.

Elk voorjaar worden alle bruggen, tunnels en steigers geïnspecteerd door de eigen dienst. Elke 5 à 6 jaar doet een extern technisch bureau dit. Daar waar nodig wordt direct ingegrepen en overige reparaties worden hetzelfde jaar nog uitgevoerd. Bij civieltechnische kunstwerken is het in het kader van de veiligheid van groot belang om de kwaliteit jaarlijks door middel van inspecties te monitoren en de technische staat op orde te houden.

Begroting 2024

85

Verhardingen De gemeente Houten heeft 1 miljoen m2 asfaltverharding, 1,8 miljoen m2 elementenverharding en 67.000 m2 halfverharding. Een flink percentage (13,6%) van de verharding heeft helaas een slechte D-kwaliteit die formeel wettelijk niet toelaatbaar is. De komende jaren wordt getracht dit percentage tot een minimum terug te brengen. Naar verwachting wordt er in 2024 op circa 15.000 m2 onderhoud gepleegd aan elementenverharding (zoveel mogelijk buurtgewijs). Na de vaststelling van het MJOP in januari 2023 is een aanbesteding gestart voor de werkzaamheden aan asfaltverharding. Door de grote omvang van deze werkzaamheden moet er Europees aanbesteed worden. Het bestek schrijven en het aanbestedingsproces hebben veel tijd in beslag genomen. De uitvoering kan daarom pas in het laatste kwartaal van 2023 starten. Dit betekent dat de projecten die in 2023 in het MJOP staan, niet allemaal in 2023 uitgevoerd kunnen worden en grotendeels doorgeschoven worden naar 2024. Grote asfaltprojecten die in het kader van de jaarschijf 2024 worden opgepakt zijn de Rondweg (tussen Oostrumsdijkje en de Koppeling), Kanaaldijk Oost, Hoofdveste en het Imkerspad. In totaal wordt er t.b.v. de asfalt-, elementen- en halfverharding in de gemeente in 2024 voor €1.415.000 besteed aan groot onderhoud en vervanging (excl. de projecten die overlopen van 2023) en voor € 285.000 aan regulier onderhoud.

Verlichting en verkeersregelinstallaties Per 1-7-2022 is er een lang meerjarig contract voor het onderhoud en de vervanging van de openbare verlichting afgesloten met een voor Houten nieuw bedrijf. De insteek van dit contract is onder andere dat er binnen 3 jaar overal energiezuinige ledverlichting is. Gelet op de leeftijd van de Verkeersregelautomaten (VRA’s) is volledige vervanging nodig wat in 2024 zal worden afgerond. Overal komen intelligente iVRA’s met extra functionaliteit voor Smart Mobility toepassingen. Groen Het beheer van grasvelden, bomen en (bos)plantsoenen bestaat voornamelijk uit regulier onderhoud (in 2024 is hiermee € 1.583.000 gemoeid). Er is in 2024 voor in totaal aan € 245.000 GO+V nodig aan bomen en een aantal beplantingsvakken met bosplantsoen. Dit laatste vooral in Houten Noord, waar de beplanting al gauw 30 jaar oud is. In de jongere wijken van Houten is deze veroudering een toenemend knelpunt. Veel soorten cultuurbeplanting zijn na 30 jaar uitgegroeid en echt op. Daarnaast zijn er dan diverse vakken overgenomen door een dominante soort. Dit leidt tot een monotone situatie met weinig biodiversiteit en een geringe beeldkwaliteit. Jaarlijks wordt rekening gehouden met ongeveer 10 vakken die daarom omgevormd moeten worden. In totaal gaat het daarbij om ca 6.000 m2 per jaar.

De Beleidsnota Bomen 2017-2020 is leidend voor de beheerstrategie van het bomenbestand. Het hoofddoel is het huidige groene karakter te waarborgen en daar waar mogelijk te versterken. Zoals ook in de afgelopen jaren is gebeurd, zullen de essenlanen met een toekomstverwachting van minder dan 5 jaar vervangen worden om een grote kaalslag in de toekomst te voorkomen. Dit betreft thans circa 50 bomen per jaar. Onderdeel 2: Ondergrondse infrastructuur (riolen, gemalen, drainage en randvoorzieningen + oppervlaktewater- en waterbodembeheer) Kader In het Water en Rioleringsplan (WRP) 2024-2027 is weergegeven hoe de gemeente haar stedelijke watertaken uitvoert. De stedelijke watertaken omvatten het grond-, oppervlakte-, hemel- en afvalwaterbeheer. Voor het bekostigen van de stedelijke watertaken heft de gemeente rioolrecht. Op grond van de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn er voor de financiële afwikkeling naast een Voorziening Egalisatie tarieven rioolheffing nog twee andere voorzieningen en één reserve nodig. a. Voor de risicoafdekking in het stedelijke (afval)waterbeheer is de Spaarvoorziening voor vervanging en risicoafdekking riolering met een omvang van € 1.000.000 ingesteld. Dit is ongeveer 0,6% van de totale waarde van het rioleringsstelsel. b. Voor waterbodembeheer is de Spaarvoorziening waterbodembeheer (conform BBV art.

44 1d ingesteld waarin gespaard wordt voor de kosten van baggerwerkzaamheden die planmatig om de

Begroting 2024

86

c.

circa 12 jaar plaatsvinden. De jaarlijkse storting in deze voorziening is vanaf 2024 naar verwachting € 312.000. Efficiency- en aanbestedingsvoordelen worden afgewikkeld in de Bestemmingsreserve efficiency resultaten en aanbestedingsvoordelen. De raad beslist over de inzet van de middelen in deze reserve.

De periodieke herziening van het WRP is het moment waarop de raad beslist wat de werkelijke en benodigde stand van de reserves en voorzieningen moet zijn. De raad bepaalt dan ook de hoogte van de rioolheffing voor de nieuwe periode. Stand van zaken en planning Het rioleringsstelsel verkeert in een goede staat. Naast het reguliere beheer van het rioleringsstelsel vergt in 2024 vooral het voorkomen van waterschade en overlast door extreme buien en het baggeren van watergangen de nodige aandacht. Belangrijke projecten in 2024 zijn: • Vervanging van 8 rioolgemalen. • Aanpakken risicolocaties voor wateroverlast in overleg met bewoners en bedrijven (in het kader van de klimaatadaptatie). • Uitvoering van gemeentelijke projecten om te ontstenen/vergroenen en af te koppelen. • Stimuleren van het ontstenen en vergroenen van tuinen, het afkoppelen van verharding en de aanleg van groene daken. • Baggeren van watergangen. • Samen met de partners van het Netwerk Water en Klimaat werken aan klimaatadaptatie en een doelmatig en duurzaam beheer in de afvalwaterketen. Ontwikkelingen Door de kostenstijgingen van de afgelopen jaren (energie, arbeidskosten, rente en materialen) vallen de kosten van regulier onderhoud en projecten ca. 18% hoger uit dan in de afgelopen paar jaar. Met deze onvermijdbare kostenstijging hebben alle gemeenten te maken.

De hogere kosten hebben uiteraard een verhogend effect op het tarief van de rioolheffing. In het op te stellen WRP 2024-2027 wordt dit verder uitgewerkt. Onderdeel 3: Kunstobjecten in het openbare gebied Elk jaar in september vindt een schouw plaats van de ruim 50 kunstobjecten voor het bepalen van het benodigde klein onderhoud (één- of tweejarig) en groot onderhoud. Er is een regulier budget voor het verzorgen en onderhouden van de kunstwerken. Dit is toereikend. In 2022 is een classificatieonderzoek uitgevoerd om duidelijkheid te krijgen over de invulling en omvang van de kerncollectie van de gemeente en de staat van onderhoud. Op basis van dit onderzoek is de lijst met kunstobjecten geüpdatet. Er is een kwaliteitsniveau vastgesteld voor nieuw te realiseren kunst. Op dit niveau wordt de kunst ook onderhouden. In 2023 is een plan gemaakt om gefaseerd planmatig groot onderhoud en vervanging uit te voeren m.b.t. zwaar beschadigde of gestolen kunstwerken. De uitvoering hiervan zal in 2024 worden afgerond en hiermee zijn alle kunstwerken dan hersteld. De kosten van dit herstel worden bekostigd uit de bestemmingsreserve Kunstobjecten. 3. Gemeentelijke gebouwen Onderdeel 4: Onderwijshuisvesting Belangrijke ontwikkelingen Het streven is vanaf 2024 een nieuw Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) in werking te laten treden.

Voor het opstellen van het huisvestingsplan is een externe partij aangetrokken. Het huisvestingsplan geeft inzicht in de visie, het beleid en de knelpunten en oplossingsrichtingen voor de onderwijshuisvestingsproblematiek in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs. Zowel het onderwijs als de gemeente zien zich geconfronteerd met op enig moment afnemende leerlingaantallen, verouderde gebouwen alsmede verandering in wetgeving. Aspecten als duurzaamheid, multifunctionaliteit, toegankelijkheid en bereikbaarheid en inclusief onderwijs spelen een belangrijke rol.

Begroting 2024

87

Met het oog op de wettelijk vastgelegde gemeentelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting en de noodzaak van een lange termijnvisie zorgt het huisvestingsplan voor: • een duidelijke visie en een beleidsmatig kader voor huisvesting van onderwijsvoorzieningen in de gemeente Houten; • zicht op de beschikbare voorzieningen en de omvang van de noodzakelijke huisvestingsvoorzieningen voor onderwijs vanaf 2024. Het huisvestingsplan besteedt aandacht aan: • de huidige en toekomstige positie van de onderwijsinstellingen (zowel kwalitatief als kwantitatief). • de knelpunten op korte, middellange en lange termijn. • de uitgangspunten voor het huisvestings- en accommodatiebeleid. • een toekomstscenario op basis van inventarisatie, knelpuntenanalyse en beleidsvoorkeuren. • een toetsingskader voor de beoordeling van investeringsaanvragen voor onderwijs. • financiële meerjaren-ontwikkeling van de huisvesting. In het IHP is tevens aandacht voor de meerjarenonderhoudsplanning van de gemeentelijke onderwijsgebouwen MFA Limes en de schoolwoningen Plantagepolder. Stand van zaken Het IHP treedt vanaf 2024 in werking. Planning Vaststelling aanvang 2024 Onderdeel 5: Gemeentelijk vastgoed Kader Op dit moment wordt met een meerjarenonderhoudsprogramma (MJOP) voor alle gemeentelijke gebouwen gewerkt die in 2020 voor het laatst is vernieuwd.

Daarin is vastgelegd dat de gebouwen op onderhoud conditieniveau 3 worden gehouden. Met de beschikbare financiële middelen kunnen alle gemeentelijke gebouwen op het afgesproken conditieniveau 3 worden gehouden. Om dit te bereiken wordt elk jaar het onderhoudsprogramma geactualiseerd en aangepast om deze doelstelling vast te houden. Conditieniveau 3 is een ‘sober doch doelmatig’ onderhoudskwaliteitsniveau, waarbij risico’s op storingen en defecten acceptabel zijn. In juli 2023 is door de raad de Visie op vastgoed vastgesteld. In deze visie is onze werkwijze weergegeven en is ook opgenomen dat we op gebied van onderhoud nader beleid willen vaststellen, Deze wordt in het najaar van 2023 opgesteld en daarna met de raad gedeeld. In 2024 wordt een nieuwe nulmeting uitgevoerd, om vanaf 2025 weer met een nieuw MJOP te kunnen gaan werken. De balans wordt dan weer opgemaakt en dan wordt weer opnieuw bepaald in hoeverre de beschikbare middelen de kosten afdekken de komende jaren. We maken voor het gemeentelijk vastgoed onderscheid in gebouw categorieën. Deze hebben we afgestemd op een landelijk gebruikelijke systematiek om ons ook goed te kunnen vergelijken met andere gemeenten. De gemeentelijke vastgoedportefeuille bestaat uit circa 90 objecten en ongeveer 100.000 m2 BVO (bruto vloeroppervlak). Verdeeld over de categorieën geeft dit het volgende beeld:

Begroting 2024

88

Gemeentelijk vastgoed onderverdeeld naar categorie

Stand van zaken De gemeentelijke gebouwen verkeren in de afgesproken conditiescore 3, aan deze lijn wordt vastgehouden en in 2024 met een nieuwe nulmeting (inspecties van onze gebouwen) ook weer getoetst. We verwachten daarbij wel dat de forse prijsstijgingen van afgelopen twee jaar zorgen voor een grote uitdaging om binnen de huidige middelen aan deze kwaliteitseis te blijven voldoen. Zodra dit goed in beeld is gebracht, zal de raad hierover worden geïnformeerd om te bezien welke maatregelen we hiervoor kunnen nemen. Belangrijke ontwikkelingen In 2023 is een traject opgestart om een vervolg te geven op diverse verduurzamingsacties die in het verleden zijn uitgevoerd. Dit zal in het najaar leiden tot een ‘routekaart’ om in beeld te krijgen wat het betekent de komende jaren om aan de Houtense verduurzamingsambitie te kunnen voldoen. Deze routekaart wordt in Q4 van 2023 aan de raad aangeboden. Ondertussen is gezocht naar hoe ook versneld al acties kunnen worden gepleegd om panden te verduurzamen met bestaande middelen, om hiermee ook de energielast voor onze gebruikers te verlichten. De raad heeft in november 2022 met motie 095 hier ook op aangedrongen. Onder andere is een aanbesteding voor zonnepanelen opgestart en zal in 2024 vele daken van zonnepanelen worden voorzien, conform ook in het coalitieakkoord al is aangekondigd.

Planning Het MJOP gemeentelijke gebouwen wordt continue geactualiseerd op basis van onze onderhoudswerkzaamheden. In het najaar stellen we een jaarplan voor het komende jaar op. Dus ook voor 2024 is in januari 2024 een jaarplan beschikbaar dat is afgestemd met huurders en passend is op de financiële middelen. De mate van onderhoud bepaalt de kwaliteit en de levensduur van de kapitaalgoederen. Onderscheid wordt gemaakt tussen aan de ene kant de reguliere beheer-/exploitatiekosten en aan de andere kant de kosten van groot onderhoud en vervanging. Hieronder volgt een tabel met de omvang van het onderhoud kapitaalgoederen, onderverdeeld in regulier en groot onderhoud (incl. vervanging). Begroting 2024 Regulier onderhoud (O) en groot onderhoud (GO) kapitaalgoederen

Onderhoud

Groot onderhoud

3.553

1.307

Gemeentelijk vastgoed

413

80

493 84

Kunstobjecten

20

0

20 100 : 0

1.121

10

Onderwijsaccomodaties

32

0

32 100 : 0

Overig

99

0

99 100 : 0

Totaal

5.239

1.397

6.636 79 : 21

Bovengrondse infrastructuur

Ondergrondse infrastructuur

Begroting 2024

Totaal

O:GO

4.860 73 : 27

1.131 99

: 16

: 1

89

Paragraaf Financiering 1. Inleiding De Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) geeft een kader voor het (financierings-) risicomanagement. Het betreft het raamwerk voor het financieringsbeleid. Dit is verder uitgewerkt in de gemeentelijke Regeling treasury. Deze regeling geeft een uiteenzetting van de kaders, waarbinnen het treasurybeleid van de gemeente Houten wordt vormgegeven en de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de treasuryfunctie worden beschreven. Daarnaast zijn er beleidsregels met betrekking tot het verstrekken van geldleningen en garanties. Deze beleidsregels bieden toetsingskaders c.q. spelregels voor het beoordelen van lening- en garantieaanvragen. 2. Ontwikkelingen De door BNG gehanteerde basisrente wordt voor Houten al jaren gebaseerd op Euribor (Euro Interbank Offered Rate; het rentetarief voor leningen tussen de Europese banken). Europese regelgeving vereist van basisrentes dat ze robuust en betrouwbaar zijn. Nieuwe regels bepalen dat basisrentes meer op basis van transacties moeten worden berekend en minder op basis van inschattingen van banken om de objectiviteit te vergroten. ECB (Europese centrale bank) heeft als alternatief voor Euribor de basisrente €STR (Ester) geïntroduceerd die aan deze regelgeving voldoet.

Doordat de nieuwe basisrente €STR op een andere wijze wordt berekend, zal deze naar verwachting niet helemaal gelijk zijn aan de bestaande basisrente. In de markt worden momenteel methoden en standaarden ontwikkeld om de nieuwe basisrente zo veel als mogelijk gelijk te stellen aan de bestaande basisrente om schommelingen te beperken. 3. Rentevisie Voor de financieringsbehoefte (korte en lange termijn) is een visie op de rente-ontwikkeling onontbeerlijk. Daarom wordt gebruik gemaakt van diverse renteverwachtingen van kredietwaardige instellingen. Op basis daarvan wordt de gemeentelijke rentevisie geformuleerd. De FED (de centrale bank van de Verenigde Staten van Amerika) heeft de beleidsrente medio 2023 bepaald tussen de 5,25% tot 5,50% (medio 2022 1,5%-1,75%). Doel hiervan is o.a. om de hoge inflatie te beteugelen. De rente van de ECB (Europese centrale bank) is medio 2023 3,75%. De 10-jaars swaprente, de maatstaf voor de kapitaalmarktrente steeg van 1,68% medio 2022 naar 3,05% medio 2023. De 3-maands Euribor (Euro Interbank Offered Rate; het rentetarief voor leningen tussen de Europese banken) steeg van 0,24% medio 2022 naar 3,72% medio 2023. Voor medio 2022 is de verwachting, dat de 10-jaars swaprente in de eurozone zich rond de 2,93% zal bewegen. De kortetermijnrente zal gemiddeld uitkomen op 3,54%. 4.

Renterisico Voor het renterisico gelden er twee normen namelijk de renterisiconorm en de kasgeldlimiet. Er dient binnen deze normen geopereerd te worden. Renterisiconorm (lang) Het doel van de renterisiconorm is het beperken van de gevolgen van een stijgende kapitaalmarktrente op de rentelasten in geval van herfinanciering en renteherziening van geldleningen. Dit wordt bereikt door een limiet te stellen aan dat deel van de vaste schuld waarover het rentepercentage in een bepaald jaar moet worden aangepast aan de op dat moment geldende markttarieven. Deze norm is op 20% van de lastenkant van de begroting gesteld en wordt afgezet tegen de jaarlijkse verplichte aflossingen en de renteherzieningen. bedragen x € 1.000

Renterisiconorm Stand van het begrotingstotaal Renterisiconorm 20% van de begroting Renterisico op de vaste schuld Ruimte onder risiconorm

2024 155.796 31.159 4.671 26.488

2025 138.149 27.630 4.671 22.959

2026 135.715 27.143 4.671 22.472

2027 131.097 26.219 4.671 21.548

Uit bovenstaande tabel blijkt dat wij meerjarig onder de norm uitkomen.

Begroting 2024

90

Kasgeldlimiet (kort) Om het risico van kortlopende financiering te beperken is in de Wet fido de kasgeldlimiet vastgesteld. De kasgeldlimiet is een vastgesteld percentage (8,5%) berekend over de lastenkant van de begroting. Zodra de kortlopende financiering (kasgeldleningen) drie kwartalen boven dit bedrag uitkomt, is de gemeente verplicht over te gaan tot consolidatie. De kortlopende schuld moet dan omgezet worden in een langlopende geldlening. Voor 2024 zit onze kasgeldlimiet op bijna € 13,25 miljoen. Het verwachte financieringstekort bedraagt begin echter 2024 € 16 miljoen en loopt op gedurende het jaar. Dit tekort wordt veroorzaakt door aflossingen op leningen en openstaande kredieten. Gezien de verwachte overschrijding op de kasgeldlimiet, wordt eind 2023 een plan gemaakt om gedeeltelijk te consolideren. 5. Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte De liquiditeitenplanning voor 2024 is als volgt: bedragen x € 1.000

Liquiditeitenplanning Stand liquiditeiten 1/1 Saldo exploitatie Saldo investeringen Saldo grondexploitatie Saldo financiële activiteiten Stand liquiditeiten 31/12

2024 -16.022 7.830 -22.052 8.643 -5.613 -27.213

In 2024 stijgt de financieringsbehoefte van € 16,0 miljoen begin 2024 tot naar verwachting € 27,2 miljoen eind 2024. De belangrijkste reden hiervoor zijn verschuiving in opbrengsten grondexploitaties en kredieten voor renovatie van scholen. Bij de meerjarige financieringsbehoefte is rekening gehouden met de in de begroting opgenomen investerings- en bestedingsplannen, alsmede met de geraamde inzet van voorzieningen. Daarnaast is vanwege het ontbreken van een meerjareninvesteringsprogramma, vanaf 2024 een aanname hieromtrent gedaan. Hieruit volgt het volgende beeld voor de meerjarige financieringsbehoefte. Grafiek: meerjarige financieringsbehoefte en verloop leningenportefeuille

Begroting 2024

91

In bovenstaande grafiek stijgt de financieringsbehoefte vanuit de Algemene Dienst meerjarig naar ruim € 36 miljoen, terwijl de financieringsbehoefte vanuit de grondexploitaties op termijn verdwijnt. De stijgende financieringsbehoefte wordt verklaard door aflossingen op bestaande leningen, kredieten voor renovatie van scholen en stijgende kosten op sociaal domein. 6. Rentetoerekening Vanaf 2017 moet de ‘reële’ (omslag)rente in de begroting worden verwerkt. Middels onderstaand renteschema wordt inzicht gegeven in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend. Bedragen x € 1.000

Renteschema

2024

a. b.

De externe rentelasten over de korte en lange financiering De externe rentebaten Totaal door te rekenen externe rente

c.

De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moeten worden toegerekend De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend

d1. d2

e. f.

1.448.652 -28.778 1.419.874 0

28.778 28.778 0 0

Rente over eigen vermogen Rente over voorzieningen (gewaardeerd op contante waarde) De aan de taakvelden (programma's inclusief overzicht Overhead) toegerekende rente (renteomslag) De werkelijk aan taakvelden (programma's inclusief overzicht Overhead) toegerekende rente (renteomslag) Renteresultaat op het taakveld treasury

1.448.652 1.233.935 -214.717

Op basis van bovenstaand overzicht, is de voorcalculatorische omslagrente in de begroting 2024 berekend op 1,0%. Dit percentage is ongewijzigd ten opzichte van de omslagrente in 2023. Deze rente wordt toegepast aan de uitgaven- en inkomstenkant van de begroting. 7. Wet schatkistbankieren Eind 2013 is de Regeling Schatkistbankieren in werking getreden. Op grond van deze regeling dienen decentrale overheden eventuele overtollige geldmiddelen in ’s Rijks Schatkist aan te houden, dit met uitzondering van een zeker drempelbedrag. Voor Houten ligt de drempelwaarde in 2024 rond de € 2,7 miljoen. Omdat de gemeente voornamelijk aan de opnemende kant zit, wordt een situatie van overtollige middelen niet verwacht. 8. Wet houdbare overheidsfinanciën (wet Hof) In onderstaand overzicht is te zien de verwachte EMU-saldi over 2023, 2024 en 2025 respectievelijk € 2,1 miljoen(overschot), € 6,3 miljoen(tekort) en € 3,4 miljoen (overschot) bedragen. De conclusie die daaruit kan worden getrokken, is dat Houten in 2023 en 2025 in positieve zin bijdraagt aan het EMUsaldo en in 2024 in negatieve zin. Bedragen x € 1.000

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) Mutatie (im)materiële vaste activa Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (inclusief bouwgronden in exploitatie) Verwachte boekwinst bij verkoop effecten en verwachte boekwinst bij verkoop (im)materiële vaste activa Berekend EMU-saldo EMU-SALDO referentiewaarde septembercirculaire 2022

Begroting 2024

Begroting 2023

Begroting 2024

Begrotin g 2025

-4.210 -1.140 -219 -5.364

-5.097 -10 -1.591 -363

893 -2.853 -310 0

0 2.075

0 -6.315

0 3.436

-5.768

-5.768

-5.768

92

Paragraaf Bedrijfsvoering 1. Bedrijfsvoering en interne organisatie Voor het realiseren van onze ambities en dienstverlening is het noodzakelijk dat de ambtelijke organisatie goed voorbereid is op de toekomst. Een stevige en veilige bedrijfsvoering vormt daarbij het fundament en de basis voor een duurzaam en goed functionerende organisatie. In de gemeente Houten is het verder versterken van de bedrijfsvoering noodzakelijk gezien interne constateringen, bevindingen van de accountant de afgelopen jaren en wijzigingen van wet- en regelgeving. Een verbeterimpuls is nodig op de onderdelen: (1) duurzame verbetering van de ICT-dienstverlening, (2) informatiehuishouding, (3) verbeteren en borgen processen en (4) door ontwikkelen van de financiële organisatie en interne beheersing. Daarnaast werken we aan de voorbereiding van de effecten van de wetswijziging rondom de rechtmatigheidsverklaring, waardoor niet langer de accountant, maar het college de rechtmatigheidsverantwoording afgeeft. Conform de aanbevelingen van de accountant geven we binnen gemeente Houten ook invulling aan het 3 lijnenmodel. Het model gaat over het zódanig inrichten van de interne organisatie dat de verantwoordelijken onderbouwd verantwoording kunnen afleggen over het gerealiseerde beleid, de bijbehorende financiële resultaten en de mate van voldoen aan de geldende regelgeving.

Hierdoor wordt controle en bijsturing tijdens het proces mogelijk in plaats van achteraf controleren. Het is essentieel dat ook onze wijze van archivering hierop aansluit. Voor boekjaar 2023 omvat de gekozen scope: financiële rechtmatigheid, getrouwheid van de jaarrekening en fraudebestendigheid. Centraal in het 3-lijnen model (1e lijn primaire teams, 2e lijn ondersteunende teams, 3e lijn team Concerncontrol) staat het begrip eigenaarschap. Het gaat over de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor het leveren van producten en diensten die moeten voldoen aan de vereisten en verwachtingen. Procesbeheer vormt de basis voor het 3-lijnen model. Het gaat over het organiseren van het dagelijks werk van de teams. De proceseigenaar is verantwoordelijk voor het toereikend inrichten, uitvoeren, evalueren en verbeteren van het proces (PDCA-cyclus). De proceseigenaar (teammanager) heeft daarbij praktische ondersteuning nodig van de medewerkers en specialisten bedrijfsvoering uit de 2e lijn. Voor deze verbeterimpulsen zijn projecten opgericht en zal een integraal programmaplan “Doorontwikkeling Bedrijfsvoering” worden opgesteld. De uitwerking van het programmaplan heeft een langere doorlooptijd en zo zal ook in de komende jaren de interne bedrijfsvoering een aandachtspunt blijven.

In deze perspectiefnota vindt u deze ontwikkeling terug in de beleidsaanvraag over doorontwikkeling bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering Wat willen we bereiken? We willen het fundament van de bedrijfsvoering op orde brengen. Diverse ontwikkelingen en uitkomsten van onderzoeken en recentelijke wetswijzigingen tonen de urgentie hiervan aan. Naast de reeds ingezette verbeteringen op duurzame ICT-dienstverlening is het ook noodzakelijk om aan de slag te gaan met: 1. het verbeteren en borgen van processen; 2. het op orde brengen van de informatiehuishouding; 3. het op orde brengen van het informatie- en archiefbeheer; 4. de doorontwikkeling van de financiële organisatie en interne beheersing. De noodzaak tot deze verandering komt voort uit het gegeven dat er in organisatie van de gemeente Houten lange tijd sprake is geweest van een stabiel personeelsbestand, waarbij werkwijzen breed bekend waren. De noodzaak om processen te beschrijven is er daardoor jarenlang te beperkt geweest. Veranderende wet- en regelgeving (o.a. de Wet Open Overheid of de wet gericht op het afgeven van de rechtmatigheidsverantwoording), de verwachte uitstroom de komende jaren vanwege pensionering en de krappe arbeidsmarkt en mogelijke effecten van bezuinigingen maken strakke regie op het beschrijven en verbeteren van processen, de informatiehuishouding en de inrichting van de interne beheersingsomgeving cruciaal.

Om zo de continuïteit en kwaliteit van dienstverlening naar onze inwoners, ondernemers en partners te garanderen én te voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving.

Begroting 2024

93

Wat gaan we ervoor doen? 1. Opstellen van een overkoepelend programmaplan ‘Doorontwikkeling Bedrijfsvoering’ waar de lopende projecten gecombineerd met toekomstige opgaven op het gebied van de bedrijfsvoering in samenhang opgenomen staan. Belangrijk onderdeel van het programmaplan is het verantwoord combineren en faseren van de bedrijfsvoeringsopgave de komende jaren. 2. Het beschrijven en verbeteren van de processen binnen gemeente Houten. We vinden het noodzakelijk om de verbeteringen in de bedrijfsvoering vanuit de wijze waarop processen binnen de gemeentelijke organisatie verlopen op te pakken. Verschillende onderzoeken gericht op de organisatie laten zien dat de beschrijving van werkprocessen verbeteringen vraagt. Het niet goed beschreven hebben van de werkprocessen brengt verschillende risico’s met zich mee, bijvoorbeeld het niet kunnen aantonen dat we voldoen aan wet- en regelgeving, moeilijke overdracht van werkzaamheden bij wisselingen in personele bezetting, geen eenduidige werkwijzen en in hoeverre worden processen efficiënt en effectief doorlopen. Om de continuïteit en kwaliteit van het werk en de dienstverlening te garanderen, is het van belang dat de organisatie stappen zet in het beschrijven van de werkprocessen. Een extra urgentie hiervoor is de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.

Als gemeente Houten moeten we kunnen aantonen dat we het beschikbare geld in onze organisatie volgens de geldende wet- en regelgeving besteden. Daarvoor is het noodzakelijk dat we onze werkprocessen in beeld hebben. In eerste instantie ligt de focus dus op processen gericht op de financiële rechtmatigheid en daarna op processen met de hoogste risico’s. De huidige beschikbare capaciteit is hiervoor niet afdoende zodat we dit structureel en incidenteel een impuls willen geven. 3. Gekoppeld aan het op orde brengen van de processen wordt de interne beheersing ingericht en worden verbeteringen doorgevoerd op het gebied van de informatiehuishouding. Er dient beleid te komen ten aanzien van de wijze waarop Houten met de data en gegevens omgaat en classificeert. Er zullen beslissingen genomen moeten worden welke systemen en applicaties gebruikt gaan worden voor het bewaren maar ook het vindbaar maken van de data en gegevens van Houten. Daarop volgt een intensief programma om de medewerkers te helpen (adoptie) bij het op de juiste wijze volgen van het beleid en de daaruit voortvloeiende veranderingen. 4. Ten aanzien van het informatie- en archiefbeheer wordt een plan van aanpak gemaakt en een project worden gestart om dit op orde te krijgen. Hiermee kunnen we invulling geven aan de aanbevelingen van de toezichthouder informatie en archiefbeheer (de provincie). 5.

Binnen de processen voor de financiële rechtmatigheid gaan we de verdeling van taken en verantwoordelijkheden volgens het drie lijnen model opnieuw inrichten. De eerste lijn betreft de primaire teams, de tweede lijn de ondersteunende teams en de derde lijn team Concerncontrol. In de managementletter beveelt de accountant al langer aan hierop in te zetten zodat ook de controlemethodiek zich meer naar procesgericht door kan ontwikkelen. Hiermee kom je als organisatie beter ‘in control’. De interne beheersing wordt meer aan de voorkant en gedurende het proces geregeld. Tijdens deze transitie zal meer duidelijkheid omtrent de benodigde personele inzet binnen de 3 lijnen komen, daarna kunnen we bezien hoe we dit gaan organiseren. 6. Door recentelijke wetswijziging gaat het college zelf de rechtmatigheidsverantwoording afleggen. De controlemethodiek wordt hiervoor opgezet. Dit willen we verder ondersteunen door de inzet van een geautomatiseerde tool vanaf 2024. Daarnaast brengt het zelfstandig afgeven van de rechtmatigheidsverantwoording door het college structureel extra werkzaamheden met zich mee voor het cluster AO/IC (waarvoor de werkzaamheden voorheen bij de accountant lagen). Het gaat om meer werk in het controleproces, rapportering en verantwoording.

Tevens heeft de ARC het college gevraagd de continuïteit voor werkzaamheden voor de Verbijzonderde interne controle te gaan garanderen.

Begroting 2024

94

Aan het doorvoeren van deze verbeteringen wordt in eerste plaats gewerkt vanuit de bestaande organisatie van de gemeente Houten. Tegelijkertijd is de afgelopen periode duidelijk geworden dat dit niet voldoende is om de verbeterslag te maken. Er is een tijdelijke impuls nodig, zodat de verbeteringen kunnen worden doorgevoerd en geborgd in de organisatie. Deze impuls krijgt vorm in een transitieteam, bestaande uit specialisten, bijvoorbeeld op het gebied van procesbeschrijving en verbetering, informatievoorziening en verbijzonderde interne controles. Dit team kan de organisatie helpen om de benodigde beweging te maken. Pas daarna kan goed worden beoordeeld wat nodig is om het verbeterde niveau van de bedrijfsvoering te handhaven. Wat mag het kosten? 2. Hiervoor is uitbreiding van 1fte van de structurele capaciteit voor procesadvies benodigd € 85.000. Tevens is een tijdelijke projectleider voor procesbeheer benodigd voor de jaren 2024 en 2025 € 100.000. 3. Tijdelijk is inzet benodigd van een projectleider informatiehuishouding € 150.000. 4. Tijdelijk is inzet benodigd van een medewerker handboek kwaliteitssysteem € 100.000. 5. Tijdelijk is inzet benodigd van een projectleider transitieteam 3 lijnenmodel € 150.000.

Na de eerste verkenningen in het 3 lijnenmodel wordt duidelijk wat dit binnen de organisatie aan inzet vraagt, waarbij het streven is dit zoveel mogelijk binnen de bestaande formatie vorm te geven. 6. Incidenteel € 30.000 is benodigd voor inrichten van de software ondersteuning voor het controleproces en structureel € 18.000 voor licenties. Structureel voor uitbreiding van het cluster VIC met 1 fte senior-adviseur AO/IC € 108.000 benodigd om te voldoen aan de wettelijke eisen. Onderwerp

2024

2025

2026

2027

Bedrijfsvoering

741.000

711.000

211.000

211.000

0.1

Programma Voor en met inwoners

Extra inzet personeel gedurende een half jaar t/m 2027 wegens verwachte toename van aantal paspoortaanvragen Wat willen we bereiken? Voorkomen van exorbitante wachttijden. Voorkomen van boze inwoners, dit door inwoners tijdig te voorzien van een geldig reisdocument. Wat gaan we ervoor doen? Uitbreiding formatie 4 fte (144 uur per week) maart t/m augustus is inhuur extern personeel benodigd. In de paspoortaanvragen wordt voor 2024 tot en met 2027 een piek verwacht (effect van eerdere omzetting geldigheidsduur van 5 naar 10 jaar) om dit verantwoord te kunnen opvangen is deze uitbreiding tijdelijk benodigd. In de begroting vanaf 2020 is al rekening gehouden met het verhoogde niveau van de legesinkomsten die voortvloeien uit de toename van het aantal te verstrekken paspoorten de komende jaren. Geen rekening is gehouden met de extra benodigde personele inzet en de kosten daarvan. Dit was een vanzelfsprekende dekkingsbron voor de meerkosten geweest. De meeropbrengsten zijn in de begroting vanaf 2020 reeds ten gunste van het begrotingssaldo gekomen. Wat mag het kosten? Incidenteel voor de jaren 2024 t/m 2027 in totaal € 918.000 verdeeld over de jaarschijven conform onderstaande tabel. Na 2027 verwachten we weer een normalisatie. Onderwerp

2024

2025

2026

2027

Extra inzet personeel gedurende een half jaar t/m 2027

229.500

229.500

229.500

229.500

Begroting 2024

95

HR-ontwikkeling Een duurzaam en goed functionerende organisatie vereist, naast een stevige en solide bedrijfsvoering, ook stevig willen investeren in de eigen medewerkers. Dit betekent het tijdig aantrekken, behouden én effectief inzetten van vakbekwame, gemotiveerde en vitale medewerkers. Houten heeft daarbij, net als vele werkgevers, te maken met een aantal ontwikkelingen. ▪ Ouder wordende populatie Houten heeft te maken met de vergrijzing van het personeelsbestand. De komende 10 jaar stroomt 30% van het personeelsbestand uit (ongeveer 95 medewerkers), als gevolg van het bereiken van de AOW-leeftijd. De aanwezige kennis en ervaringen van deze groep medewerkers willen we op tijd overdragen aan jongere generaties. Fysieke en mentale fitheid van onze medewerkers zorgt dat zij duurzaam inzetbaar blijven voor hun werk. ▪ Krappe arbeidsmarkt Het aantrekken en binden van nieuwe medewerkers is met het oog op de hoge uitstroom (alleen al door pensionering) van groot belang. Dit is geen eenvoudige opgave, gezien de krapte en daardoor grote concurrentie op de arbeidsmarkt. De afgelopen jaren zien we een trend van een toenemend aantal werving- en selectieprocedures (2020: 59 vacatures; 2021: 81 vacatures; 2022: 72 vacatures). De verwachting is dat deze trend zich de komende jaren doorzet. Daarbij neemt door de krapte de zoektocht naar de juiste kandidaat ook steeds meer tijd in beslag.

We zijn daardoor ter overbrugging, vaak langer dan gewenst, aangewezen op externe inhuur. ▪ Hoog ziekteverzuim In de afgelopen jaren is het verzuim toegenomen (van ± 7% in 2021 naar ± 8% in 2022, 1 e helft 2023: gemiddeld 6,7%). De oorzaken zijn uiteenlopend, zoals een ervaren hoge werkdruk, een mismatch tussen werk en competenties of de combinatie van werk met bijvoorbeeld (mantel)zorgtaken in de privésituatie. Dit vraagt onze bijzondere aandacht. Wat willen we bereiken? We werken aan de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers in een inclusieve organisatie. Dat betekent een organisatie, waar; • Iedereen welkom is en waar sprake is van een gezonde balans in de personeelsopbouw; • Medewerkers gezond aan het werk kunnen zijn en blijven en waar normen en waarden worden gehanteerd die bijdragen aan een veilige werkomgeving; • Een divers medewerkersbestand hun kennis, vaardigheden en talenten optimaal kunnen (blijven) benutten en ontwikkelen; • Toekomstperspectieven worden geboden door aantrekkelijk werk & arbeidsvoorwaarden. De eerder geschetste ontwikkelingen laten zien, dat het noodzakelijk én tegelijkertijd een hele uitdaging is om dit te bereiken. Dit is dan ook een meerjarig proces. Wat gaan we ervoor doen? Het is van belang om in samenhang te werken aan de verschillende HR-beleidsterreinen. 1. 2.

3. 4.

5.

We werken aan een meer krachtige en moderne arbeidsmarktbenadering, in combinatie met de ontwikkeling van aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden en loopbaanperspectieven. We ondersteunen medewerkers preventief, zodat zij gezond aan het werk kunnen zijn (fit for the job, fysiek en mentaal in balans, goede werk-privébalans). Daarnaast zetten we, in samenwerking met onze arbodienst, gerichte en effectieve acties in gang om bij ziekteverzuim een medewerker zo snel als mogelijk weer in het arbeidsproces te kunnen laten meedoen. We faciliteren een warme overdracht van kennis en ervaring, vooruitlopend op (vroeg)pensionering. We hebben een breed aanbod aan trainings- en opleidingsfaciliteiten (in- en extern), waardoor medewerkers in staat worden gesteld om te werken aan (persoonlijke) ontwikkeling en vakbekwaamheid (competenties). Iedereen is welkom bij de gemeente Houten. We zijn een inclusieve werkgever en organisatie, waarbij ook aandacht is voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven, door deze doelgroep in ons gemeentehuis, of de bij ons betrokken contractpartner, een volwaardige arbeidsplek te geven.