1. Jaarstukken 2025 def versie (aanpassingen accountant)

Voortzetting van de aanpak van risicolocaties wateroverlast (om te voorkomen dat er bij een extreme bui van 70 mm in één uur in 2040 nog schade kan ontstaan in panden). Het afkoppelen van minimaal 7.500 m2 verharding, het verwijderen van 1.250 m2 verharding en het aanbrengen van waterpasserende verharding op 50 parkeervakken

Het afkoppelen en verwijderen van verharding is zeer ruim gehaald. Het aanbrengen van waterpasserende verharding op parkeervakken echter niet. Zie ook de tekst in de rapportage.

Bomen bijplanten voor de uitbreiding en verbetering van koelteplekken waar mensen kunnen vertoeven tijdens tropische dagen en/of voor meer schaduw op belangrijke langzaam verkeerroutes. Op verzoek van ondernemers komen er ongeveer 100 bomen bij op de Meidoornkade, Schalkwijkseweg en de Schaft. Ophalen van overtollige tuinverharding met de tegeltaxi Communicatie over de gevolgen van klimaatverandering en concrete campagnes met maatregelen, die particulieren kunnen treffen. Bijvoorbeeld het NK Tegelwippen Verstrekken van subsidies vanuit de stimuleringsregelingen voor afkoppelen en aanleg groene daken. Samen met de partners van het netwerk Water en Klimaat werken aan een doelmatig en duurzaam beheer in de afvalwaterketen Gezamenlijk met HDSR en bewoners beoordelen van de waterkwaliteit op verschillende (ecoscan)locaties (Citizen Science) Goede en energiezuinige openbare verlichting ten behoeve van de verkeers- en sociale veiligheid. Onderhoud en vervanging van de openbare verlichting conform het per 1 juli 2022 gestarte meerjarige vervangings- en onderhoudscontract en de Beleidsuitgangspunten en sfeerbeelden Openbare Verlichting (OVL) gemeente Houten (2021).

Ook in 2025 is het onderhoud van de openbare verlichting conform het gestarte onderhoudscontract uitgevoerd. In 2025 is er beperkte uitrol geweest van led armaturen. Tijdens de uitvoering van het contract was het noodzakelijk om zaken opnieuw met de aannemer af te stemmen, dat traject is naar tevredenheid van alle partijen afgerond. In 2026 wordt het laatste deel van fase 1 afgerond en een aanzet gedaan voor de verlichting die nog omgebouwd moet worden.

Voortzetting van de vervanging van de openbare verlichting met als doel om in 2025 overal energiezuinige ledverlichting te hebben.

In 2025 is er beperkte uitrol geweest van led armaturen. Tijdens de uitvoering van het contract was het

Jaarstukken 2025

56

noodzakelijk om zaken opnieuw met de aannemer af te stemmen, dat traject is naar tevredenheid van alle partijen afgerond. In 2026 wordt het laatste deel van fase 1 afgerond en een aanzet gedaan voor de speciale verlichting die nog omgebouwd moet worden. Voldoende mogelijkheden voor sport, spel en bewegen voor alle leeftijden in de openbare ruimte. Inspecties (3x per jaar) en onderhoud en vervanging (conform het MJOP 2024-2028) van speeltoestellen en sport- en spellocaties in de openbare ruimte. Bij vervanging van speeltoestellen bepalen we in overleg met de buurt hoe de locatie het best kan worden ingericht We ondersteunen initiatieven uit de samenleving om bijzondere (sportieve) sport- en spelvoorzieningen te realiseren waarbij we uitgaan van bekostiging door sponsoren. Meer participatie en zelf-organiserend vermogen van de samenleving bij beheer en herinrichting van de openbare ruimte. Het ondersteunen van bewonersinitiatieven voor zelfbeheer en herinrichting van de openbare ruimte Inwoners verleiden om bestaande boomspiegels te verfraaien en te onderhouden met bio diverse beplanting. Bewoners/bedrijven inspireren tot nieuwe initiatieven door communicatie over bestaande aansprekende voorbeelden zoals het voedselbos Kristalwater, bloembollen Heemcamp en de aanplant van heesters op de Vijfwal

Omschrijving

Bron

Realisatie 2022

2023

2024

Raming

Realisatie

2025

2025

Outcome indicatoren Beeldkwaliteit openbare ruimte conform de norm

Twee jaarlijkse 87,5% 87,5% 87,5% meting door extern bureau. Dit is een samengestelde indicator. Per gebiedstype (centrum, groenzone, bedrijventerrein en wonen) en per onderwerp (graslengte, kale plekken in plantsoenen, snoeibeeld, drijfvuil, onkruid op verharding en zwerfafval) bepalen in hoeverre het onderhoud voldoet aan de beeldkwaliteitsnorm. In 2026 vindt er weer een meting plaats.

Voor dit programma zijn geen Output indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen BBV indicatoren geformuleerd

Jaarstukken 2025

57

Deelprogramma Gebiedsontwikkeling Inleiding Houten is nooit af en blijft in ontwikkeling met nieuwe initiatieven en projecten. Met deze projecten dragen we bij aan de doelstellingen van ons beleid, zoals het realiseren van woningen voor starters en passende woningen voor ouderen zoals in de Woonzorgvisie is benoemd. Naast concrete projecten, is in 2025 ook gewerkt aan de Omgevingsvisie. De opstap hiervoor, de Omgevingsagenda, is eind 2025 vastgesteld door de raad. Naast wonen, is ook een sterke economische vestingsplaats doel van beleid. Samen met bedrijven werken we een toegankelijke bedrijventerreinen, oplossingen voor netcongestie en organiseren we bijeenkomsten voor kennisdeling en samenwerking.

Wat hebben we bereikt? Doelstellingen Het faciliteren van (particuliere) initiatieven van diverse aard en omvang volgens de Omgevingswet met bijbehorende kerninstrumenten. In het programma Bouwen voor Houten sturing geven aan de nieuwe woningbouwopgave zoals vastgelegd in de woonvisie: het toevoegen van 4750 woningen tot 2040 (ruim 260 woningen per jaar = 1 woning per werkdag). Behoud en ontwikkeling van Houten als economisch aantrekkelijke vestigingsplaats. Behoud en ontwikkeling van een vitaal platteland met leefbare kernen. Doelstelling 1 Het faciliteren van (particuliere) initiatieven van diverse aard en omvang volgens de Omgevingswet met bijbehorende kerninstrumenten. Omgevingsvisie De gemeenteraad heeft op 13 november 2025 de Houtense Omgevingsagenda vastgesteld. Dit vormt de basis voor de Houtense Omgevingsvisie. In de Omgevingsagenda is de hoofdkoers beschreven voor de bescherming en ontwikkeling van de (fysieke) leefomgeving in de gemeente Houten tot 2040 en daarna. Centraal in deze koers staat de ontwikkeling van Houten van groeigemeente naar bloeigemeente. De Omgevingsagenda vormt de basis voor de Houtense omgevingsvisie en is dan ook een belangrijke stap in de vertaalslag naar de Houtense omgevingsvisie.

Omgevingsplan Er is verder gewerkt aan de inventarisatie en vertaling van zowel de juridisch-planologisch regels als het beleidsmatige kaders ter voorbereiding van het omzetten van het huidige tijdelijk deel omgevingsplan naar een eerste wijziging voor het definitief omgevingsplan voor een deelgebied. Tevens is een start gemaakt met het opstellen van een Plan van Aanpak om te komen tot het definitieve gemeente brede Omgevingsplan Houten. Doorontwikkeling digitale systemen Ter verbetering van de aansluiting van het digitale systeem op het landelijke Digitale Stelsel Omgevingswet is een overstap gemaakt naar een ander softwarepakket. In dit systeem wordt verder gewerkt aan de voorbereiding van de eerste wijziging van richting het definitieve Omgevingsplan Houten. Ruimtelijk initiatievenproces Er is gewerkt aan het optimaliseren van het ruimtelijk initiatievenproces onder de Omgevingswet. Eind 2025 is dit nieuwe proces op hoofdlijnen vastgesteld door de directie. De werkwijze wordt de komende maanden geïmplementeerd voor de behandeling van initiatieven.

Jaarstukken 2025

58

Doelstelling 2 In het programma Bouwen voor Houten sturing geven aan de woningbouwopgave, zoals vastgelegd in de woonvisie: het toevoegen van 4750 woningen tot 2040 (ruim 260 woningen per jaar). Voor CMK en Houten Oost is een mooie mijlpaal bereikt door vaststelling van de gebiedsvisie in 2025. Op basis hiervan worden de plannen verder uitgewerkt. Bij CMK wordt voor diverse locaties gestart met het maken van ontwikkelkaders per locatie. Omwonenden worden hierbij betrokken. Voor CMK hebben we een beroep gedaan op financiële middelen van de Provincie in kader van versnelling woningbouw voor de inhuur van ambtelijke capaciteit. Voor de Grote Driehoek in Schalkwijk is de planvorming verder gebracht en er zijn werkateliers met omwonenden georganiseerd. Er is een intentieovereenkomst getekend met de ontwikkelaar en in 2026 verwachten we de Anterieure Overeenkomst te sluiten. Kerkzicht in 't Goy is ook in ontwikkeling, hier komen ruim 50 woningen. Planvorming is in vergevorderd stadium en de vergunningen zijn voorbereid. Verwacht wordt dat deze vervolgens in 2026 afgegeven kunnen worden. Samen met buurgemeenten en in U10 regio verband werken we aan woningbouwprogrammering en werken we samen aan stedelijke ontwikkelingen. Knelpunten op het gebied van bereikbaarheid en groen worden gezamenlijk opgepakt.

Voor het Kromme Rijn gebied werken we met gemeente Bunnik en de Provincie aan een gebiedsonderzoek in kader van Houten Oost. Doelstelling 3 Behoud en ontwikkeling van Houten als economisch aantrekkelijke vestigingsplaats. Het ondernemersfonds heeft bijgedragen aan de netwerkvorming binnen Houten. Zowel voor bedrijven onderling als met maatschappelijke organisaties. Er is gewerkt aan verbetering van de bedrijfsterreinbeveiliging en het onderzoeken van oplossingen voor netcongestie op bedrijventerrein Doornkade. Maar ook zijn er crossover projecten met kunst en cultuur geweest. Dit heeft er toe geleid dat de gemeenteraad heeft besloten om het Ondernemersfonds voor onbepaalde tijd te continueren zodat voor de komende jaren deze initiatieven kunnen worden voortgezet. Daarnaast zijn er bijeenkomsten geweest over intensivering van bedrijventerrein Doornkade, bijeenkomsten met bedrijfsleven over internationalisering, investering en innovaties in ROM Utrecht verband. Doelstelling 4 Behoud en ontwikkeling van een vitaal platteland met leefbare kernen. Naast de kern Houten, hebben we een groot buitengebied met soms ook specifieke uitdagingen. Om richting te geven aan de ontwikkelingen hier, is al eerder de agenda Buitengebied vastgesteld, Dit is een bouwsteen voor de Omgevingsvisie.

In het buitengebied wordt ook gewerkt aan woningbouw, om onder andere starters uit de kernen meer kansen te geven. In dit kader is er in 2025 voor de 54 woningen in 't Goy een anterieure overeenkomst gesloten met de ontwikkelaar. Het buitengebied is voornamelijk een agrarisch gebied en biedt ook werkgelegenheid binnen de sector recreatie en toerisme. Waar passend zien we in toenemende mate nieuwe vormen van ondernemerschap opkomen in het buitengebied, bijvoorbeeld op het gebied van toerisme & recreatie, natuur, duurzame landbouw en voeding, duurzame energie, ambachtelijke bedrijven en zorg. Ook dit versterkt de leefbaarheid van het platteland en biedt nieuwe verdienmodellen, op een manier die past bij het agrarische karakter van ons buitengebied. Daarnaast speelt de ‘stikstofproblematiek’ in de agrarische sector een zekere rol. Hiervoor is het Ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied door de provincie opgesteld dat de agrarische sector moet helpen om de bedrijfsvoering aan te passen aan de normen die gelden én ook om het

Jaarstukken 2025

59

verdienmodel zo nodig aan te passen. Wij zien de agrarische sector als de huidige en toekomstige beheerder van het landelijk gebied. Dit is van essentieel belang voor het behoud van het buitengebied en het betaalbaar houden van het beheer daarvan.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Wat hebben we daarvoor gedaan?

Voortgang

Toelichting

Het faciliteren van (particuliere) initiatieven van diverse aard en omvang volgens de Omgevingswet met bijbehorende kerninstrumenten. We werken door aan de ontwikkeling van het Omgevingsplan. We werken aan de nieuwe Omgevingsvisie en starten met de milieueffectrapportage (MER) hiervoor

De omgevingsagenda is door de raad vastgesteld en op basis hiervan wordt de omgevingsvisie opgesteld. Een verdere verkenning of een MER noodzakelijk is, wordt in 2026 opgepakt.

We werken aan diverse initiatieven op het gebied van wonen, werken en detailhandel. We ontwikkelen digitale systemen door, zodat deze beter aansluiten bij de Omgevingswet. In het programma Bouwen voor Houten sturing geven aan de nieuwe woningbouwopgave zoals vastgelegd in de woonvisie: het toevoegen van 4750 woningen tot 2040 (ruim 260 woningen per jaar = 1 woning per werkdag). We maken een visie voor het centrum, De Molenzoom en De Koppeling, onderdeel daarvan is een ontwikkelstrategie. Hierbij zijn Houtens DNA, de Woonvisie en leidraad participatie uitgangspunt We stellen een gebiedsvisie op voor Houten Oost, onderdeel daarvan is een ontwikkelstrategie. We werken verder aan de ontwikkeling van de prioritaire locaties. We werken samen met de ontwikkelaars aan de De intentieovereenkomst is woningbouwontwikkeling in Schalkwijk (de Grote Driehoek). gesloten, de anterieure Hierbij worden bewoners, provincie en belanghebbenden overeenkomst volgt in 2026. betrokkenen. We verwachten in 2025 een intentieovereenkomst en anterieure overeenkomst af te sluiten. In 2025 actualiseren we de nota kostenverhaal voor onze gebiedsontwikkelingen. We leveren een bijdrage aan de ontwikkeling van de regio Utrecht en zoeken actief verbinding met de buurgemeenten.

Samenwerking met de regio, provincie en rijk zijn essentieel voor het realiseren van onze ruimtelijke opgaven en het verkrijgen van noodzakelijke subsidies. De gebiedsvisies worden gebruikt als input voor de Omgevingsvisie. Voor realisatie maken we gebruik van middelen die door provincie en Rijk ter beschikking worden gesteld en voeren hier verantwoording op. Behoud en ontwikkeling van Houten als economisch aantrekkelijke vestigingsplaats. Het netwerk van bedrijvigheid in Houten gaan we verder vormgeven met de komst van het ondernemersfonds.

Jaarstukken 2025

60

We maken afspraken over bedrijfsterreinbeveiliging, het onderzoeken van oplossingen voor de benodigde energietransitie, het vergroenen van bedrijventerreinen, de intensivering van bedrijventerrein Doornkade, het zoeken naar last-mile oplossingen in de bereikbaarheid en het inspelen op kansen voor het bedrijfsleven op het gebied van innovatie en internationalisering, bevestigen we Houten als aantrekkelijke vestigingsplaats in de Utrechtse regio. We blijven in Houten zoeken naar optimaal ruimtegebruik van onze werklocaties en we zoeken (regionaal) naar schuifruimte. Behoud en ontwikkeling van een vitaal platteland met leefbare kernen. We maken met behulp van participatie bouwstenen voor het Buitengebied, welke landen in de Omgevingsvisie.

Er wordt een Agenda Buitengebied opgesteld om het buitengebied te ontwikkelen en te versterken. Voor het behoud van vitaliteit in ’t Goy worden er 54 woningen buiten de stedelijke contour gerealiseerd. Hiervoor stellen we een anterieure overeenkomst op. De juridische en ruimtelijke procedures worden doorlopen om 50 woningen in ’t Goy buiten de stedelijke contour te realiseren Bij een voorspoedige doorloop van de procedures wordt een start gemaakt met de realisatie van de eerste fase woningen We ronden het haalbaarheidsonderzoek af om de experimenteerruimte woningen te compenseren met woningbouwbehoefte

De agenda buitengebied is input voor de Omgevingsvisie. Daarnaast doorlopen we participatie in kader van de Omgevingsvisie.

We verwachten dat de vergunning halverwege 2026 wordt afgegeven. Start bouw wordt verwacht in 2026

Voor dit programma zijn geen Outcome indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen Output indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen BBV-indicatoren geformuleerd

Jaarstukken 2025

61

Deelprogramma Duurzaamheid & energietransitie Inleiding De vier opgeleverde windmolens bij de Goyerbrug zijn misschien wel de meest in het oog springende resultaten van 2025 in kader van duurzaamheid. We zijn trots op deze windmolens, omdat we hiermee onze duurzame doelstellingen kunnen halen. In totaal kunnen we hiermee zo'n 24.000 huishoudens van stroom voorzien. Naast dit zichtbare resultaat, zijn er nog veel meer activiteiten uitgevoerd op verschillende schaalniveaus. Uiteindelijk dragen deze allemaal bij aan een energieneutraal en klimaatneutraal Houten. Hierbij komen we ook uitdagingen tegen, bijvoorbeeld door netcongestie waardoor geplande zonneparken vertraagd worden. Maar er zijn ook kansen, vaak in samenwerking met andere partijen en overheden. Wat hebben we bereikt? Doelstellingen Energie: Houten wordt energie- en klimaatneutraal in 2040. Alle energie die inwoners, bedrijven en instellingen samen verbruiken, wordt lokaal duurzaam opgewekt (100% lokale duurzame energie). Kringlopen: Houten wil een circulaire stad worden, waarin materiaalkringlopen gesloten zijn. Dat betekent dat we meer afvalstromen hergebruiken. Hoe beter we ons afval scheiden, hoe beter dat lukt. Uiteindelijk is er dan geen restafval meer (0 kg). Doelstelling 1 Energie: Houten wordt energieneutraal en klimaatneutraal in 2040.

Alle energie die inwoners, bedrijven en instellingen samen verbruiken, wordt lokaal duurzaam opgewekt (100% lokale duurzame energie). In het kader van de ambitie Houten Energieneutraal 2024 hebben we in 2025 diverse activiteiten uitgevoerd: • In 2025 startte programma duurzaamheid met het opstellen van de Werkagenda Energie, die in maart 2026 is vastgesteld door het college. Deze agenda kwam tot stand in samenspraak met diverse stakeholders zoals de deelnemers van de Energietafel, Stedin, Woonin, HDSR en de Provincie Utrecht. Hierin staan de activiteiten (zoals de routekaart uit het Burgerberaad Energie 2040) die bijdragen aan de ambitie Houten Energieneutraal 2040. • De gemeente verenigde de lokale vrijwilligersorganisaties op het gebied van energie aan de Energietafel Houten. Er werd subsidie verstrekt op grond van de subsidieregeling 'Energietransitie'. • De gemeenteraad stelde begin 2025 nieuwe beleidsregels vast voor kleine windmolens (boerderijmolens). • Er zijn meerdere zonnevelden vergund, maar door netcongestie en verminderende businesscases hebben we gemerkt dat de haalbaarheid onder druk staat. Er is echter hard gewerkt om deze toch doorgang te laten vinden, al is het soms met vertraging. De evaluatie van het beleidskader zonevelden volgt zodra alle zonnevelden volledig zijn gerealiseerd.

• Om netcongestie te beperken onderzoeken we samen met !mpact Houten de mogelijkheden van energiehubs (1) op bedrijventerreinen. Ook stelde Stedin in overleg met de gemeente locaties in de Polders en Muren vast voor het plaatsen van extra stroomhuisjes. • In 2025 ging de uitvoering van de huidige Transitievisie Warmte (2) door. Energierijk Houten voerde de isolatie aanpak voor de Oorden uit waarbij de wijkbewoners - die financieel kwetsbaar zijn - extra gewezen werden op de subsidieregeling 'Isolatie koopwoningen Houten'. De resultaten van deze isolatieaanpak worden verwacht in 2026 evenals een vervolgaanpak. • De subsidieregeling ‘Isolatie koopwoningen Houten’ voor inwoners met een kleine beurs en een slecht geïsoleerde woning is in 2025 verder gezet zodat meer huiseigenaren subsidie konden aanvragen. • Voor de wijk de Polders stelde het college op 28 oktober het Polderplan 2025 vast. In het plan worden twee sporen uitgewerkt: 1) er wordt een vervolgonderzoek uitgevoerd naar de

Jaarstukken 2025

62

•

• • •

haalbaarheid van een bronnet, en 2) er wordt een tussenoplossing uitgewerkt voor bewoners die de komende 5 jaar al een nieuwe cv-ketel nodig hebben en ondersteuning opgezet voor de verduurzaming van het LT-ready maken van woningen in de wijk. In december 2025 werd het verdiepend onderzoek afgerond naar de (on)mogelijkheden van de aanwezige duurzame (collectieve) warmtebronnen in Houten. Dit onderzoek dient als input voor het opstellen van het Warmteprogramma. Het Warmteprogramma is de (verplichte) opvolger van de Transitievisie warmte en wordt uiterlijk eind 2027 door het college vastgesteld. De exploitant Eneco van het stadsverwarmingsnet kreeg een vergunning voor de verduurzaming van de warmtekrachtcentrale (WKC) Vijfwal. In 2026 neemt Eneco het investeringsbesluit. Om energiearmoede tegen te gaan werden in 2025 in bijna 100 woningen kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd door Energierijk Houten en de fixbrigade. De bouw van Windpark Goyerbrug werd in 2025 uitgevoerd en is begin 2026 operationeel. De gemeente ontwikkelt samen met de ontwikkelaar en omwonenden een windfonds.

(1) Een energie hub is een lokale samenwerking tussen meerdere partijen op het gebied van energie. Deze partijen stemmen energieopwek, -opslag, -conversie en -verbruik op elkaar af. Daarmee ontlasten ze het elektriciteitsnet. (2) In 2026 krijgt de Transitievisie Warmte een opvolger. Met ingang van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) wijzigt de Omgevingswet en verandert de naam Transitievisie Warmte in Warmteprogramma.

Doelstelling 2 Kringlopen: Houten wil een circulaire stad worden, waarin materiaalkringlopen gesloten zijn. Dat betekent dat we meer afvalstromen hergebruiken. Hoe beter we ons afval scheiden, hoe beter dat lukt. Uiteindelijk is er dan geen restafval meer (0 kg). Uitgevoerde activiteiten in 2025 voor ambitie Houten Circulair 2040: • Het besluit is genomen om toe te treden tot de gemeenschappelijke regeling Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN). Momenteel loopt de toetredingsprocedure en zijn de voorbereidingen om de afvalinzameling per 1 januari 2027 door de RMN te laten uitvoeren in volle gang. • De pilot GFT inzameling bij hoogbouw staat on hold totdat de afvalinzameling door de RMN is overgenomen. Daarna kijken we samen met de RMN naar een pilot met GFT-inzameling bij hoogbouw. • De aanbestedingen voor 13 afvalstromen werden afgerond en per 1 juni 2025 gingen de nieuwe verwerkingscontracten voor verschillende stromen van de milieustraat in. • Samen met !MPACT Houten en andere lokale initiatieven stimuleren we de transitie naar een circulaire economie met activiteiten gericht op circulaire inkoopbesluiten bij bedrijven en inwoners. • In 2025 voerden we het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) verder uit binnen de gemeentelijke organisatie.

De focus lag in 2025 op het organisatie breed inbedden en actualiseren van de in 2024 opgestelde richtlijnen voor inkoopbesluiten. Deze activiteit werd echter beperkt doorgevoerd doordat de prioriteit van het programma bij ambitie energieneutraal 2040 lag. • In 2025 organiseerden we twee acties om het bewustzijn voor circulariteit onder inwoners te vergroten. Dit zijn de wasbare luier proef en de Heel Nederland Repareert campagnes. Bij de wasbare luier proef kregen 10 gezinnen de kans om onder begeleiding wasbare luiers gratis uit te proberen. Tijdens de Heel Nederland Repareert campagnes hebben inwoners geleerd om onder begeleiding hun eigen kleding te repareren. • Op 12 november opende de portefeuillehouder duurzaamheid samen met vertegenwoordigers van het duurzaamheidsfonds en de oprichters van BOXO bij boekhandel De Kler de eerste (van vier) inleverlocatie in Houten voor herbruikbare verzendverpakkingen.

Jaarstukken 2025

63

Wat hebben we daarvoor gedaan? Wat hebben we daarvoor gedaan?

Voortgang

Toelichting

Energie: Houten wordt energie- en klimaatneutraal in 2040. Alle energie die inwoners, bedrijven en instellingen samen verbruiken, wordt lokaal duurzaam opgewekt (100% lokale duurzame energie). In 2025 worden de activiteiten ter uitvoering van het Energieplan De gemeente heeft in 2025 de 2020-2025 voortgezet. De gemeente ondersteunt hiermee lokale lokale vrijwilligersorganisaties op vrijwilligersorganisaties op het gebied van energie, verenigd aan het gebied van energie, verenigd de Energietafel Houten. De ondersteuning bestaat in 2025 uit de aan de Energietafel Houten, subsidieregeling 'Energietransitie' en bijdragen in de vorm van subsidie verstrekt op grond van de ondersteuning bij activiteiten. Dit is het laatste jaar van de subsidieregeling 'Energietransitie'. subsidieregeling voor ondersteuning van de Energietafel. In 2024 zijn we gestart met de actualisatie van het Energieplan. Hierin verwerken we de adviezen en de routekaart van het Burgerberaad Energie 2040. We betrekken partijen van de Energietafel en andere stakeholders op het gebied van energie. Zoals besloten door de raad in juni 2024, onderzoeken we eerst het potentieel bij ondernemers en gaan we daarna aan de slag met de uitwerking van eventuele aanvullende voorstellen. Hierdoor vraagt de ontwikkeling van het Energieplan meer tijd dan eerder ingeschat.

Het geactualiseerde Energieplan wordt rond de zomer van 2025 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Bij de besluitvorming over het nieuwe Energieplan zal moeten worden besloten hoe we het bestaande budget daar zo goed mogelijk voor kunnen aanwenden en welke aanvullende financiering we kunnen vinden.

In december 2025 heeft het college de werkagenda Energie vastgesteld. Deze agenda is tot stand gekomen in samenspraak met diverse stakeholders zoals de deelnemers van de Energietafel, Stedin Woonin, HDSR, Provincie Utrecht, het bedrijfsleven en jongeren. Hierin staan de activiteiten beschreven (zoals de adviezen uit het Burgerberaad Energie 2040) die bijdragen aan de ambitie Houten Energieneutraal 2040.

Zodra er duidelijkheid is over de nieuwe rijksnormen voor windturbines, gaan we aan de slag met amendement 078-2022 (lokaal kader voor windmolens). We onderzoeken de mogelijkheid om het windkader samen met omliggende gemeenten op te stellen. De startnotitie voor een windkader zal in 2025 aan de raad worden voorgelegd. We stellen nieuwe beleidsregels op voor kleine windmolens (boerderijmolens), omdat de bestaande regels in het bestemmingsplan niet voldoen. Het onderzoek dat in 2024 is uitgevoerd benutten we hierbij. Na afronding van alle vergunningprocedures voor zonnevelden (in 2024) gaan we in 2025 het beleidskader zonnevelden evalueren. Op grond van de evaluatie bepalen we of er nieuw beleid nodig is. Hierbij betrekken we de uitkomsten van het Burgerberaad Energie 2040.

Uitgesteld, omdat er nog geen nieuwe rijksnormen zijn en het draagvlak in de regio momenteel laag is voor een regionaal windkader.

Netcongestie is een onderwerp dat ook in 2025 weer volop aandacht krijgt. Samen met !mpact Houten onderzoeken we de mogelijkheden van energiehubs 1 op bedrijventerreinen. Stedin zoekt in overleg met de gemeente naar locaties om meer transformatorhuisjes te plaatsen, om problemen met het elektriciteitsnet bij woningen te voorkomen. De subsidieregeling ‘Isolatie koopwoningen Houten’ voor inwoners met een kleine beurs en een slecht geïsoleerde woning is ook in 2025 beschikbaar. De subsidieregeling wordt mogelijk uitgebreid (dit is afhankelijk van een specifieke uitkering (Spuk).

Jaarstukken 2025

De voor 2025 geplande evaluatie van het beleidskader voor zonnevelden heeft nog niet plaatsgevonden, omdat een deel van de geplande zonnevelden nog in ontwikkeling is. De evaluatie wordt uitgevoerd zodra alle zonnevelden volledig zijn gerealiseerd.

In 2025 ging de uitvoering van de huidige Transitievisie Warmte2 door. Energierijk Houten voert de isolatie aanpak voor de Oorden uit

64

waarbij de wijkbewoners die financieel kwetsbaar zijn extra gewezen worden op de subsidieregeling 'Isolatie koopwoningen Houten'. De resultaten van deze isolatieaanpak worden verwacht in 2026 evenals een vervolgaanpak. In de wijk de Polders zet de gemeente samen met inwoners en andere stakeholders de inspanningen voor het Polderplan voort. Naar verwachting wordt het plan over de wijze waarop de Polders afscheid neemt van aardgas eind 2025 afgerond en uiterlijk in het eerste kwartaal van 2026 ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Daarnaast evalueren we het proces van de selectie van de Polders om de ervaring te benutten bij de selectie van nieuwe wijken. In 2025 ronden we een verdiepend onderzoek af naar de (on)mogelijkheden van de aanwezige duurzame (collectieve) warmtebronnen in Houten. Dit onderzoek dient als input voor het opstellen van het Warmteprogramma. Het Warmteprogramma is de (verplichte) opvolger van de Transitievisie warmte en dient uiterlijk eind 2026 door de gemeenteraad te worden vastgesteld. We verwachten begin 2025 een vergunningsaanvraag te ontvangen van exploitant Eneco voor de verduurzaming van de warmtekrachtcentrale (WKC) Vijfwal. De onderzoeken zijn nog niet afgerond, net als andere voorbereidingen. De gemeente en Eneco zijn hierover in gesprek. Voor het betrekken van inwoners binnen de Vijfwal werken we samen met Eneco.

We bieden inwoners met verschillende activiteiten en subsidies hulp en informatie bij het verduurzamen van hun eigen woning. Daarvoor bestaan op dit moment verschillende kanalen, zoals duurzaamhouten.nl, jouwhuisslimmer.nl en de lokale energieinitiatieven. In 2025 gaan we deze ondersteuning stroomlijnen. Hiervoor benutten we de input die we in de Polders ophalen over de gewenste ondersteuning van inwoners. In 2025 ronden we de huidige aanpak Energiearmoede af. Op basis van een evaluatie en beschikbaarheid van financiële middelen is een vervolg vanaf 2026 aan de orde.

De exploitant Eneco van het stadsverwarmingsnet heeft een vergunning gekregen voor de verduurzaming van de warmtekrachtcentrale (WKC) Vijfwal. In 2026 wordt het investeringsbesluit genomen door Eneco. Vanaf 2025 draagt de gemeente financieel bij aan het provinciale Energie Diensten Centrum (EDC). Via het EDC neemt de gemeente deel aan het Meerjarig Collectief Ontzorgingsproject (lokale isolatie aanpak) en het digitaal energieloket. Om energiearmoede tegen te gaan zijn in 2025 bijna 100 woningen kleine energiebesparende maatregelen uitgevoerd door Energierijk Houten en de fixbrigade.

De RES Herijking wordt in 2025 ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Vanuit Houten brengen we hier geen nieuwe projecten in. Afhankelijk van de besluitvorming van de Raad van State start in 2025 de bouw van Windpark Goyerbrug. De gemeente zal een windfonds ontwikkelen om omwonenden financieel mee te laten profiteren van de opbrengsten van het windpark. Als de Raad van State oordeelt dat de verleende vergunning moet worden aangepast of vernietigd, zal nieuwe besluitvorming door de gemeente aan de orde zijn. We geven ondersteuning door middel van de subsidieregeling Energietransitie

Jaarstukken 2025

De gemeente heeft in 2025 de lokale vrijwilligersorganisaties op het gebied van energie, verenigd aan de Energietafel Houten, subsidie verstrekt op grond van de subsidieregeling 'Energietransitie'.

65

Vanaf 2025 wordt van de gemeente een financiële bijdrage gevraagd voor deelname aan het provinciale Energie Diensten Centrum (EDC). Eind 2024 vraagt dit besluitvorming door de raad. Kringlopen: Houten wil een circulaire stad worden, waarin materiaalkringlopen gesloten zijn. Dat betekent dat we meer afvalstromen hergebruiken. Hoe beter we ons afval scheiden, hoe beter dat lukt. Uiteindelijk is er dan geen restafval meer (0 kg). Eind 2024 wordt een besluit genomen over de afvalinzameling per Momenteel zit Houten in de 1 januari 2027. Wanneer de keuze wordt om aan te sluiten bij een procedure om toe te treden tot de gemeenschappelijke regeling zal er in 2025 een onderzoek gemeenschappelijke regeling plaatsvinden. Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN). Als de toetreding is afgerond gaat de RMN vanaf 1 januari 2027 de gehele inzameling van het huishoudelijke afval in Houten doen, inclusief de milieustraat. Ook het personeel van onze milieustraat komt dan in dienst van de RMN. Nadat het hele toetredingsproces is afgerond, kan de RMN de benodigde vervanging en renovatie van de milieustraat in beeld brengen. Eind 2024 kunnen we aan de hand van de keuze voor afvalinzameling per 2027 een besluit nemen om al dan niet door te gaan met de pilot GFT inzameling bij hoogbouw. Bij een positief besluit start deze pilot in 2025.

Eind 2024 kunnen we aan de hand van de keuze voor afvalinzameling per 2027 een besluit nemen om al dan niet door te gaan met de pilot GFT inzameling bij hoogbouw. Bij een positief besluit start deze pilot in 2025. De pilot is on hold gezet totdat de afvalinzameling door de RMN is overgenomen. Daarna zal samen met de RMN worden gekeken naar een pilot met GFTinzameling bij hoogbouw.

In 2025 gaan we de inzamelmiddelen vervangen zoals in het Beheerplan Inzamelmiddelen is voorzien.

Er zijn in 2025 dertien oude ondergrondse containers vervangen door nieuwe, zoals in het beheerplan was voorzien.

De aanbestedingen voor de afvalstromen van de milieustraat zijn in 2024 al opgestart, zodat we in 2025 kunnen starten met de nieuwe contractpartijen.

De aanbestedingen voor de afvalstromen van de milieustraat zijn in 2024 al opgestart, zodat we in 2025 kunnen starten met de nieuwe contractpartijen. De aanbestedingen voor 13 afvalstromen zijn afgerond en per 1 juni 2025 zijn de nieuwe verwerkingscontracten voor verschillende stromen van de milieustraat ingegaan.

Samen met !MPACT Houten en andere lokale initiatieven stimuleren we de transitie naar een circulaire economie met activiteiten gericht op circulaire inkoopbesluiten bij bedrijven en inwoners.

Jaarstukken 2025

66

In 2025 wordt het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) verder uitgevoerd binnen de gemeentelijke organisatie. De focus ligt in 2025 op het organisatie breed inbedden en actualiseren van de in 2024 opgestelde richtlijnen voor inkoopbesluiten.

Omschrijving

Bron

In 2025 is het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) verder uitgevoerd binnen de gemeentelijke organisatie. De focus lag in 2025 op het organisatie breed inbedden en actualiseren van de in 2024 opgestelde richtlijnen voor inkoopbesluiten.

Realisatie

Raming

Realisatie

2022

2023

2024

2025

2025

167

155

nnb

135

nnb

Outcome indicatoren CO2 uitstoot (in kton, excl. auto (snel)wegen)

Klimaatmonitor RWS

Cijfers voor recente jaren (2020-2023) zijn nog niet beschikbaar via de Klimaatmonitor. Energiecijfers in de Klimaatmonitor komen circa 2 jaar na afronding van een kalenderjaar beschikbaar. De cijfers worden ook continu geactualiseerd naar de best beschikbare informatie. Daardoor kan ook een eerder gerapporteerd cijfer in de loop der tijd wijzigen. Output indicatoren Aantal zonnepanelen op grote daken (systemen > kWp) Percentage duurzame energie ten opzichte van totale energieverbruik (doel = 100%)

Analyse zonnepanelen RES U16 Klimaatmonitor RWS (samengesteld uit verschillende indicatoren)

51.305

60.906

75228

64.000

nnb

16,4

15,9

15

20

nnb

RWS

49,9

48,2

nnb

54%

nnb

BBV indicatoren Hernieuwbare elektriciteit in %

Energiecijfers in de Klimaatmonitor komen circa 2 jaar na afronding van een kalenderjaar beschikbaar. De cijfers worden ook continu geactualiseerd naar de best beschikbare informatie. Daardoor kan ook een eerder gerapporteerd percentage in de loop der tijd wijzigen. Omvang huishoudelijk restafval CBS 127 127 127,6 126 nnb kg/inwoners Achter de komma is de hoeveelheid restafval per inwoner licht gedaald: van 127,2 naar 126,5 kg. In de afgeronde cijfers is deze daling niet meer zichtbaar.

Jaarstukken 2025

67

Deelprogramma Landschap en recreatie Inleiding Het Houtense landschap is bijzonder en we zetten ons in om dit te behouden en versterken. Ook willen we het landschap toegankelijk maken voor onze inwoners, zodat ze ervan kunnen genieten. Denk aan het vergroten van het fietspadennetwerk, meer wandelpaden en promotie van de forten in kader van de Hollandse Waterlinie. Wat hebben we bereikt? Doelstellingen Behouden van een aantrekkelijk buitengebied door in te zetten op versterking van landschap en natuurwaarden. Ontwikkeling, beheer en promotie van toeristische-recreatieve voorzieningen in de gemeente (zoals terreinen, routes en initiatieven) in Houten en in de regio. Doelstelling 1 Behouden van een aantrekkelijk buitengebied door in te zetten op versterking van landschap en natuurwaarden. Het Houtense landschap is uniek en aantrekkelijk en dat willen wij zo behouden. Daarom adviseren wij particulieren en agrariërs hoe zij de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het landschap kunnen behouden en versterken en waar er mogelijkheden zijn voor aanleg en herstel van landschapselementen. Hierbij werken wij samen met het Provinciale Platform Groenblauwe Dooradering. Hiervoor is voor de periode 2025 - 2028 een nieuwe samenwerkingsovereenkomst afgesloten. Ook is in 2025 het Landschapsontwikkelingsplan Kromme Rijngebied + Heuvelrug geactualiseerd.

Daarnaast zijn wij betrokken bij een initiatief van SBNL die op het Eiland van Schalkwijk de biodiversiteit wil versterken en de waterkwaliteit verbeteren. Hiervoor hebben zij een subsidie van € 500.000 ontvangen die daarvoor wordt ingezet. Hierin werken wij samen met het waterschap en de provincie. In het kader van inpassing van flora- en faunawaarden bij ruimtelijke ontwikkelingen hebben we een Soortenmanagementplan gebouwbewonende soorten (SMP) op laten stellen dat voor goedkeuring bij de provincie ligt. De verwachting is het SMP eerste helft 2026 wordt vastgesteld door de provincie Utrecht. Daarna kunnen we dan met de implementatie van het SMP aan de slag. We maken ons hard voor versterking van de weidevogelpopulatie op het Eiland van Schalkwijk en andere kansrijke locaties binnen de gemeente. Hiervoor overleggen wij actief met grondeigenaren en gebruikers, de stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk, de agrarische natuurvereniging BoerenNatuur Utrecht Oost en de provincie Utrecht om de oppervlakte weidevogelgebied te vergroten (via onder andere subsidies) en de kwaliteit daarvan te verbeteren. Binnen de regionale samenwerkingsverbanden U16/Groen en Landschap en daarbinnen Groen Groeit Mee participeren wij actief bij de realisatie van een gezamenlijk ontwikkelbeeld voor de regio met bijpassende realisatiestrategie door participatie in Groen Groeit Mee.

Onderdeel hiervan is het project Kromme Rijn Linielandschap (KRLL). Daarbij zijn voor Laagraven en Nieuw Wulven plannen gemaakt voor het uitbreiden van de natuur en recreatiemogelijkheden voor de wandelaar en de fietser. Dit naast het versterken van de biodiversiteit, klimaatadaptatie en door groene kerngebieden met elkaar te verbinden. In 2025 is hier een samenwerkingsovereenkomst voor getekend. Vervolgens wordt dit uitgewerkt in drie deelgebieden waarbij wij als gemeente Houten direct betrokken zijn bij Laagraven en het Fortenpark Nieuw Wulven in Houten Noord.

Jaarstukken 2025

68

Doelstelling 2 Versterken van de toeristische-recreatieve voorzieningen in de gemeente (zoals terreinen, routes en initiatieven) in Houten en in de regio. Recreatie wordt steeds belangrijker, vooral om dat direct in de eigen woonomgeving te kunnen doen. Dit om te kunnen ontspannen, ontstressen en andere mensen te ontmoeten. Daarbij komt dat steeds meer mensen recreëren en dat er meer mensen tijd hebben om dat vaker te doen door onder andere vergrijzing. Daarom is het belangrijk om voldoende recreatiemogelijkheden te hebben. Belangrijk hierbij is dat de leefbaarheid in het buitengebied niet ten koste gaat van deze ontwikkelingen, maar dat er voldoende ruimte blijft voor onze agrariërs. Immers, zij zijn belangrijk als beheerder van het landelijk gebied en dat willen wij voor de toekomst ook zou behouden. Samen met de verschillende ondernemers in de recreatieve sector, de provincie en het VVV hebben wij plannen gemaakt om op het Eiland van Schalkwijk meer recreanten aan te trekken. Dat is belangrijk voor het kunnen beheren en onderhouden van de recreatieve voorzieningen waarvoor het noodzakelijk is dat er recreanten komen. Uit een recreatieonderzoek van enkele jaren geleden is gebleken dat het aantal recreanten op het Eiland (te) beperkt is.

Ondernemers op het Eiland hebben de handen in elkaar geslagen en gaan de Stichting Promotie Eiland van Schalkwijk weer nieuw leven in blazen. Insteek is dat ondernemers dit vervolgens zelf gaan trekken waarbij wij als gemeente en provincie blijven faciliteren. In de uitwerking van deze plannen is het belangrijk dat de recreatiedruk past bij het leefbaar houden van het Eiland. Daarnaast blijft het VVV Kromme Rijn belangrijk voor het promoten van het Kromme Rijngebied door verzorgen van informatie over activiteiten (nationaal en internationaal). Dit doen wij samen met de gemeenten Bunnik en Wijk bij Duurstede. De VVV is daar steeds succesvoller in. Zij doen dit enerzijds gebeurt via de digitale weg (waar veel gebruik van wordt gemaakt) en ook door de verspreiding van fysieke kaarten met wandel- en fietsroutes. Dit laatste in samenwerking met het Routebureau die begin in 2025 het gehele fietsroutenetwerk in de provincie heeft opgewaardeerd met in de gemeente Houten 20 km extra fietspaden via het Knooppuntennetwerk. Het wandelnetwerk is al eerder opgewaardeerd en wordt ook veel gebruikt. Hierbij wordt ook samengewerkt met Landschap Erfgoed Utrecht (LEU) die verschillende klompenpaden beheert voor de gemeente en in de regio. Deze partners werken goed samen en zorgen voor een goede ontsluiting van onze recreatiegebieden.

Meer dan de helft van de gemeente Houten ligt binnen het gebied van het UNESCO Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies. Het blijft belangrijk dit beleefbaar en bereikbaar te maken waarbij de beheerders van deze forten van wezenlijk belang zijn. Zoals bovenstaand is aangegeven zijn daarvoor recreanten noodzakelijk die de forten bezoeken. Deze promotie doen wij samen met de provincie Utrecht waarvoor wij een samenwerkingsovereenkomst hebben gesloten via het Pact van Ruitenhoek. Ook bij ruimtelijke ontwikkelingen zoals het dijkversterkingsproject Sterke Lekdijk en de Schalkwijker Buitenwaard wordt rekening gehouden met het uitbreiden van mogelijkheden van wandelpaden. Door hier in een vroegtijdig stadium aandacht voor te hebben, kan dit worden meegenomen in de uitvoeringsplannen. Ook het project KRLL (zie boven) is belangrijk voor het versterken van de recreatieve mogelijkheden voor de wandelaar en de fietser. Belangrijk onderdeel hiervan is het versterken van de toegankelijkheid van dit gebied waarbij plannen worden gemaakt voor het aansluiten van de carpoolplaats op het wandel- en fietsnetwerk van Laagraven. Ook de Alliantie Groot Merwede en Rijnenburg die onder andere Laagraven zien als recreatiegebied van deze woningbouw, biedt kansen om Laagraven beter te ontsluiten voor de Houtense inwoners.

Vervolgens is het Recreatieschap Stichtse Groenlanden een belangrijke partner in het beheer en onderhoud van verschillende recreatiegebieden in onze regio. De gemeente Houten is één van de

Jaarstukken 2025

69

negen gemeenten die samen met de provincie Utrecht in het bestuur van dit schap zit. In 2025 is een Toekomstvisie vastgesteld waarin plannen zijn opgenomen voor deze gebieden en uitbreiding van de recreatieve mogelijkheden.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Wat hebben we daarvoor gedaan? Voortgang Toelichting Behouden van een aantrekkelijk buitengebied door in te zetten op versterking van landschap en natuurwaarden. Particulieren en agrariërs adviseren over de cultuurhistorische In 2025 zijn ongeveer 5 waarde van het landschap en de mogelijkheden voor aanleg en landschapselementen gerealiseerd herstel van landschapselementen. Voor 2025 gaan we uit van in het buitengebied. Achtergrond ongeveer 10 nieuwe locaties waarbij aanplant van nieuwe voor het niet halen van de landschapselementen plaatsvindt. Hierbij werken wij samen met doelstelling is dat capaciteit is het Provinciale Platform Groenblauwe Dooradering. Hiervoor zal ingezet op andere onderwerpen, voor de periode 2025 - 2028 een nieuwe zoals Soorten Management Plan. samenwerkingsovereenkomst afgesloten worden. Advisering over inpassing van flora- en faunawaarden bij Het SMP is in concept gereed, we ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente. Hiermee wordt voor wachten nog op akkoord van de een belangrijk deel invulling gegeven aan de gemeentelijke taken Provincie Utrecht. Dit wordt nu in de met betrekking tot de Wet Natuurbescherming die op 1 januari 1ste helft van 2026 verwacht. opgegaan in de Omgevingswet.

In 2023 is het soortenmanagementplan (SMP) gebouw-bewonende soorten (vleermuizen, gierzwaluw en huismus) aanbesteed en het onderzoek daarvoor gestart. Oplevering en vaststelling van het SMP is gepland voor eerste kwartaal 2025. We maken ons hard voor versterking van de weidevogelpopulatie op het Eiland van Schalkwijk en andere kansrijke locaties binnen de gemeente. Hiervoor overleggen wij actief met grondeigenaren en gebruikers, de stichting Weidevogelbeheer Eiland van Schalkwijk, de agrarische natuurvereniging BoerenNatuur Utrecht Oost en de provincie Utrecht om de oppervlakte weidevogelgebied te vergroten (via onder andere subsidies) en de kwaliteit daarvan te verbeteren. Binnen de regionale samenwerkingsverbanden U16/Groen en Landschap en daarbinnen Groen Groeit Mee, bijdragen aan realisatie van een gezamenlijk ontwikkelbeeld voor de regio met bijpassende realisatiestrategie door participatie in Groen Groeit Mee. De gemeente Houten doet mee aan de pilot Kromme Rijn Linielandschap (KRLL) waarvoor in 2024 een ontwikkelperspectief ontwikkeld is. Hierbij is het KRLL in vier deelgebieden verdeeld. Hopelijk kunnen in 2025 de eerste projecten in het veld uitgevoerd worden.

Belangrijk bij alle ontwikkelingen in het buitengebied is dat wij bij het versterken van de leefbaarheid in het buitengebied ontwikkelingen van natuur en toerisme niet ten koste mogen gaan van leefbaarheid in het buitengebied. Inwoners worden betrokken bij deze ontwikkelingen. We willen de leefbaarheid van het buitengebied behouden en versterken. We hechten veel waarde aan het landelijke, agrarische en dorpse karakter van het buitengebied van Houten. We streven daarom naar samenhang en evenwicht tussen wonen, recreatieve activiteiten, landbouw en andere economische activiteiten en mobiliteit. We willen dat de schaal van activiteiten aansluit bij het landelijke en dorpse karakter van het buitengebied. Hiervoor stellen we De Agenda Buitengebied op. Dit is een ambitiedocument om Houtense opgaven in beeld te brengen en aan te sluiten op de landelijke, provinciale, regionale en lokale plannen, ambities, beleid en wet- en regelgeving. De Agenda Buitengebied zal bestaan uit bouwstenen voor het omgevingsvisieproces.

Jaarstukken 2025

70

Ontwikkeling, beheer en promotie van toeristische-recreatieve voorzieningen in de gemeente (zoals terreinen, routes en initiatieven) in Houten en in de regio. In algemene zin bijdragen aan het versterken van promotie van recreatie en toerisme binnen de gemeente en de regio met informatievoorziening door de VVV Kromme Rijnsteek. In samenwerking met 15 regiogemeenten en de marketingorganisaties van de gemeenten, bijdragen aan de regiostrategie (inter)nationaal toerisme en uitvoering geven aan het marketingplan (dat onder meer inzet op online vindbaarheid en campagnes voor specifieke doelgroepen) Deelname aan het Recreatieschap Stichtse Groenlanden die regionale recreatieterreinen beheert en onderhoudt binnen in onze gemeente en in de regio. Het feitelijke beheer en onderhoud van de regionale recreatieterreinen wordt uitgevoerd door Staatsbosbeheer (SBB) in opdracht van SGL. Daarnaast zorgen wij voor goede informatievoorziening over deze recreatieterreinen. In samenwerking met gebiedspartners verbeteren van de stadland verbindingen en het recreatieve netwerk voor wandelen en fietsen, bijvoorbeeld in verband met het Omgevingsprogramma Recreatie en Toerisme. Hiervoor is Groen Groeit Mee een belangrijke Pijler. Samen met het Routebureau (voorheen onderdeel van SGL) worden de recreatieve wandel- en fietspaden onderhouden, verbetert en uitgebreid.

Hierbij wordt gezorgd dat deze aansluiting vinden aan paden in de regio. Hierover wordt actief gecommuniceerd. Ook Landschap Erfgoed Utrecht heeft hierin een rol vanwege het beheer en onderhoud van wandelpaden, zogenaamde klompenpaden. Faciliteren van ondernemersinitiatieven die bijdragen aan de recreatieve aantrekkelijkheid van de gemeente en het buitengebied in het bijzonder. Naar aanleiding van de bijschrijving van de Hollandse Waterlinies als Werelderfgoed bij UNESCO het beleefbaar en bereikbaar maken van deze Hollandse Waterlinies in samenwerking met de beheerders van deze forten en de provincie Utrecht, met diverse projecten, routes en arrangementen (hier ligt ook een link met archeologie en cultuurhistorie en het project Sterke Veilige Lekdijk). Hierbij is het van belang dat wij ondernemers op de forten faciliteren om hun fort open te stellen voor toeristen. Dat is nodig die te trekken zodat het beheer en onderhoud van de forten kan worden gefinancierd. Op het Eiland van Schalkwijk, en met name de Stelling van Honswijk, heeft dat nodig om als UNESCO Werelderfgoed te kunnen overleven.

Voor dit programma zijn geen Outcome indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen Output indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen BBV indicatoren geformuleerd

Jaarstukken 2025

71

Deelprogramma Cultuurhistorie en archeologie Inleiding Het behoud van cultuurhistorische waarden vormt een belangrijk onderdeel van de leefomgeving die niet alleen functioneel is, maar ook betekenis heeft. Als gemeente spelen we hierin een cruciale rol: we bewaken de zichtbare en onzichtbare sporen van het verleden, maken deze toegankelijk voor inwoners en zorgen dat erfgoed een volwaardige plek krijgt binnen ruimtelijke ontwikkelingen. In 2025 zijn opnieuw stappen gezet om monumenten, archeologie en landschap te beschermen én om het draagvlak voor cultuurhistorie te vergroten. Wat hebben we bereikt? Doelstellingen Behouden en beschermen van cultuurhistorische waarden (monumenten, archeologie en landschap). Het draagvlak voor cultuurhistorie vergroten door cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar te maken. Doelstelling 1 Behouden en beschermen van cultuurhistorische waarden (monumenten, archeologie en landschap). De erfgoedvisie helpt bepalen welke gebouwen, landschappen, verhalen en structuren belangrijk zijn en vormt de basis voor alle keuzes. De cultuurhistorische waarden, waaronder ook historische landschappen, dijken, polders, parken en groenstructuren, worden juridisch vastgelegd in het omgevingsplan en kunnen zo worden beschermd tegen ongewenste sloop of aantasting. Ook in 2025 hebben we op basis van deze erfgoedvisie gewerkt.

De Gemeentelijke monumentenlijst wordt aangevuld met Wederopbouw monumenten, hiervoor is in 2025 een eerste inventarisatie gedaan. Ook wordt er een onderbouwing voor beschermde dorpsgezichten geschreven. Deze is in concept gereed. In 2025 is er een Cultuurhistorische basiskaart opgenomen op de gemeentelijke website, een bureau gaat vervolgens aan de slag om onderbouwingen te maken om zo het aanwijzen van beschermde dorpsgezichten mogelijk te kunnen maken. Deze informatie wordt ook toegevoegd aan de cultuurhistorische basis kaart, waarna deze tot Cultuurhistorische Waardenkaart van de gemeente Houten vastgesteld kan worden. Deze kaart vormt input voor de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. In 2025 zijn alle wettelijke taken ten aanzien van archeologie die bij het college berusten en die zijn gemandateerd aan de gemeentelijk archeoloog uitgevoerd, waaronder: toetsing van archeologische offertes, Plannen van Aanpak, Plannen van Eisen, rapporten, het maken van selectiebesluiten (besluit tot vrijgeven van plangebied of over noodzaak tot vervolgonderzoek), het toetsen van archeologie in omgevingsplannen, het actief onderhouden van contacten met de RCE over rijksmonumenten. Daarnaast zijn alle plannen en principeverzoeken in Planteam en vanuit MoorWerkt (ondergrondse infra) getoetst op de noodzaak tot archeologisch onderzoek.

Doelstelling 2 Het draagvlak voor cultuurhistorie vergroten door cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar te maken. De Open Monumentendag is ook in 2025 georganiseerd door vrijwilligers, met ondersteuning vanuit de gemeente. Eind 2025 zijn er nieuwe vrijwilligers gezocht voor het organisatiecomité, omdat het bestaande comité aankondigde ermee te willen stoppen. Dit leverde 5 nieuwe kandidaten op die een warme overdracht kregen.

Jaarstukken 2025

72

De gemeentelijke erfgoedcollectie is in beeld gebracht en geordend. Om stukken terug te kunnen vinden is er een inventarislijst gemaakt. De collectie kan ingezet worden bij tentoonstellingen in de gemeentehal en bij de archeologische werkgroep in het Oude Station. Hiervoor is ook een uitleenlijst met voorwaarden gemaakt. Het beheerplan van de collectie is gereed. Nadat het revolverend fonds financieel niet haalbaar bleek en het budget ook te laag was om een instandhoudingssubsidie in te stellen, is er in 2025 een voorstel gedaan om het budget voor monument gerelateerde zaken beschikbaar te stellen. Na goedkeuring is in 2025 de onderbouwing voor het kunnen aanwijzen van beschermde dorpsgezichten hier als eerste van betaald. In 2025 is onderzocht of een museum kan worden gerealiseerd, op basis van de uitkomsten van een eerder gehouden onderzoek. Optie was bijvoorbeeld het laten oprichten van een stichting. Uiteindelijk hebben de culturele partijen het voorstel gedaan om te experimenteren met een kleine ruimte/vitrine in het Huis van Houten dat binnenkort verbouwd wordt. Zij stelden voor om een programmacommissie in het leven te roepen die de programmering van de expositie/ vitrine kan regelen op basis van input van inwoners, betrokken organisaties etc. De gemeente heeft dit voorstel omarmd. Nadere uitwerking zal in 2026 plaatsvinden.

Vanuit het Pact van Ruigenhoek is samen met de provincie ingezet op het beter toegankelijk en beleefbaar maken van de Hollandse Waterlinies. Hierbij hebben wij naast promotie gemaakt voor deze forten ook forteigenaren geadviseerd bij werkzaamheden op die forten zodat dit past bij de Hollandse Waterlinies. Zo hebben we bijvoorbeeld de beheerders van fort Honswijk geadviseerd hoe hun ideeën en plannen recht doen aan de Hollandse Waterlinies. Dit met als doel om begin 2026 een BOPA in te kunnen dienen voor hun plannen op fort Honswijk. In 2025 heeft de archeologische werkgroep in samenwerking met de gemeente een tentoonstelling georganiseerd over de IJzertijd boomstamboot die in de aanloop naar de bouw van de wijk Castellum in 2011 is gevonden. In 2025 is diverse malen een beroep gedaan op de archeologische werkgroep om archeologische begeleidingen uit te voeren en om vondstenmateriaal te bergen en verwerken. Daarnaast is de werkgroep ook actief geweest in educatief opzicht door groepen leerlingen en bezoekers te ontvangen in het Oude Station, door actief te zijn tijdens Monumenten- en archeologiedagen, en door onderzoek te ontsluiten en publiceren.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Wat hebben we daarvoor gedaan?

Voortgang

Toelichting

Behouden en beschermen van cultuurhistorische waarden (monumenten, archeologie en landschap). Een goede inbedding en bescherming van cultuurhistorie en archeologie in ruimtelijke planningsprocessen. Toetsing van archeologische offertes, Plannen van Aanpak, Plannen van Eisen, rapporten, het maken van selectiebesluiten, het toetsen van archeologie in omgevingsplannen, het actief onderhouden van contacten met de RCE over rijksmonumenten. Dit alles gebaseerd op wet- en regelgeving waaronder de Omgevingswet en Erfgoedwet. Hierover wordt actief gecommuniceerd binnen de gemeente. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit speelt hierin een belangrijke rol. In januari 2023 heeft de Raad de Visie cultureel erfgoed aangenomen waarin is beschreven hoe wij in Houten met ons cultureel erfgoed om willen gaan. Het gaat hierbij om het historische landschap, archeologie, groen erfgoed en (steden)bouwkunst.

Jaarstukken 2025

Het uitvoeringsprogramma is in concept gereed en wordt begin 2026 vastgesteld.

73

Het draagvlak voor cultuurhistorie vergroten door cultuurhistorie zichtbaar en beleefbaar te maken. Ondersteuning van vrijwilligers die de Open Monumentendag organiseren, wordt jaarlijks door de gemeente financieel ondersteund en gefaciliteerd (promotie, drukwerk, faciliteren). In de Visie cultureel erfgoed zijn in dit kader verschillende acties opgenomen: - opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart (vaststellen en publiceren) - inventariseren en opstellen beheerplan van de gemeentelijke collectie - opzetten revolverend fonds en randvoorwaarden daarvoor opstellen Een goede cultuurhistorische waardenkaart is input voor de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Dit wordt in 2025 afgerond waarbij ook groen erfgoed wordt meegenomen. Het beheerplan voor de gemeentelijke collectie is grotendeels gereed en zal in 2025 worden afgerond. Het revolverend fonds wordt omgezet naar een vorm van een instandhoudingssubsidie. Dit kan in 2025 vastgesteld worden en in werking treden.

Uit onderzoek bleek dat een revolverend fonds niet haalbaar is en het budget te laag was voor een instandhoudingssubsidie. Daarom is in 2025 besloten om het budget voor monument gerelateerde zaken beschikbaar te stellen.

In 2025 en de jaren daarna wordt gekeken of de uitkomst van het onderzoek naar de mogelijkheden voor een vorm van een museum gerealiseerd kan worden. Dit kan bijvoorbeeld door het laten oprichten van een stichting, het laten opnemen van ruimte in de plannen van het Huis van Houten of op andere manieren. Hiermee kunnen onze cultuurhistorische en archeologische waarden worden koesteren en benut en biedt dat een mogelijkheid om bezoekers te informeren over hun en onze geschiedenis. Daarnaast kan cultureel erfgoed een aanleiding zijn voor recreatie om daarmee ook toeristen te trekken en door daar goed over te communiceren, heb te spreiden over een groter gebied waardoor ongewenste drukte wordt beperkt. Het inzetten van de archeologische werkgroep bij ruimtelijke ontwikkelingen waarbij hun rol vooral educatief en publieksgericht wordt. Het bevorderen van kennis over en waardering voor archeologie bij de inwoners van Houten, onder meer door het organiseren van archeologische tentoonstellingen en door het geven van voorlichting op scholen. De archeologische werkgroep beschikt over leskisten die hiervoor kunnen worden ingezet. Dat zal worden uitgebreid. Uitwerken mogelijkheden om de Inundatiesluis bij fort Honswijk weer zichtbaar en beleefbaar te maken. Dat als onderdeel van het project dijkversterking Sterke Lekdijk.

De Raad heeft hiervoor krediet beschikbaar gesteld en is geïnformeerd via een raadsvoorstel dat in november 2023 vastgesteld. Planning is dat de dijkversterking in het voorjaar van 2026 start waarbij het vrijgraven van de inlaatsluis daar een onderdeel van vormt. Fort Honswijk is grotendeels overgedragen in erfpacht aan de Stichting Honswijk. Vervolgens heeft de Stichting een exploitant gevonden die het fort gaat exploiteren. Hiervoor is een nieuwe Omgevingsvergunning nodig voor het kunnen uitvoeren van haar activiteiten. De eerste stap in deze procedure is gepland te zetten in het najaar van 2024. Als gemeente willen wij de Stichting en de exploitant daarbij faciliteren.

Jaarstukken 2025

HDSR heeft haar dijkversterkingsproject on hold gezet waardoor dit stil heeft gelegen. Dit wordt 2026 weer opgestart waarbij de uitvoering is gepland voorjaar 2027.

74

Met betrekking tot de Hollandse Waterlinies in het algemeen staat in de interim omgevingsverordening van de Provincie Utrecht dat de uitzonderlijke universele waarde van dit Werelderfgoed niet mag worden aangetast. De provincie heeft daarvoor per gebied een Gebiedsanalyse opgesteld waarin inzicht wordt gegeven waar en hoe de kernkwaliteiten zich manifesteren in het gebied en wat de samenhang daarvan is. Op basis daarvan kunnen (ruimtelijke) ontwikkelingen worden beoordelen om daarmee de duurzaam in stand houding te bewerkstelligd. Deze Gebiedsanalyses dienen beter onder de aandacht te worden gebracht bij eigenaren van grond en ook bij hun ruimtelijke adviseurs. Hier wil de gemeente samen met de provincie meer publiciteit aan geven zodat duidelijker wordt welke ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk zijn.

Voor dit programma zijn geen Outcome indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen Output indicatoren geformuleerd Voor dit programma zijn geen BBV indicatoren geformuleerd

Jaarstukken 2025

75

Programma Duurzame leefomgeving - Wat heeft het gekost? (Bedragen x €1000)

Rekening 2024

Primitieve begroting 2025

Begroting na wijziging 2025

Rekening 2025

Verschil begroting na wijziging vs rekening 2025

Woningen

383

389

511

428

83

Commerciële voorzieningen en horeca

856

923

1.021

1.038

-17

Leefomgeving