RIB.25.012 Regionale samenwerking Nrd-L
Tekst van het document
Stuknummer: 24.0007244
RIB.25.012
raadsinformatiebrief van
: Burgemeester en wethouders
portefeuillehouder
: R. Palmen
aan
: De leden van de gemeenteraad
datum
: 03/12/2024
status
: Actieve informatie
openbaar
: Ja
Onderwerp Voortgang regionale samenwerking Noord-Limburg Aanleiding Op 17 september jl. organiseerden de colleges van de acht Noord-Limburgse gemeenten een bijeenkomst over regionale samenwerking. Tijdens die bijeenkomst is het rapport ‘Vitale samenwerking in gezondste regio’ van onderzoeksbureau &Van de Laar gepresenteerd. Bijgaand treft u dit rapport aan. Aansluitend aan deze bijeenkomst is door het burgemeestersoverleg een regionaal aanjaagteam ingesteld, dat als taak heeft gekregen om op basis van de aanbevelingen uit het rapport een advies uit te brengen over de te zetten vervolgstappen in de regionale samenwerking. Het regionaal aanjaagteam bestaat uit burgemeester Teunissen (Gennep, voorzitter), burgemeester Uitdehaag (Venray), waarnemend burgemeester Nijkerken (Beesel), wethouder Schatorjé (Venlo), gemeentesecretaris Mariman (Mook en Middelaar) en regiodirecteur Van Loon. Namens het regionaal aanjaagteam heeft burgemeester Teunissen de raadswerkgroep regionale samenwerking op 28 november geïnformeerd over dit proces. Het regionaal aanjaagteam verwacht voor het einde van dit kalenderjaar advies uit te brengen aan het burgemeestersoverleg.
Dit advies zal betrekking hebben op de drie sporen uit het rapport: de best passende samenwerkingsvorm waarbij we alle mogelijke vormen vergelijken, de wijze waarop we onze regionale visie kunnen herijken en hoe we de onderlinge samenwerking kunnen verbeteren. Via het college verneemt u begin 2025 nader over dit advies en voorgestelde vervolgstappen. We kunnen u hierbij aangeven dat we als college van mening zijn dat wij regionale samenwerking van belang blijven vinden als het daadwerkelijk tot resultaat leidt en ook een maatschappelijke impact heeft. De huidige wijze van samenwerking kent een aantal nadelen, zoals dat er veel en soms overlappende overleggen zijn, verschillende financieringsvormen vanuit regiogemeenten bij bijvoorbeeld projecten zijn en er is geen sprake van een juridische constructie. Met de voor te stellen samenwerkingsvorm zullen deze nadelen opgeheven moeten kunnen worden. Wij willen de rol van u als gemeenteraad in het voorstel voor de rechtsvorm terug zien.
Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst
Postbus 6005 / 5960 AA Horst
T 077 – 477 97 77
F 077 – 477 97 50
Pag. 2 van 2
Resumerend willen wij als gemeente een drijvende kracht blijven in de regio als wij geloof hebben in de vorm van samenwerking en de inhoud van de gezamenlijke opgaven onderschrijven.
Bijlagen Rapport ‘Vitale samenwerking in gezondste regio’ van onderzoeksbureau &Van de Laar
2
Eindrapport
Vitale samenwerking in gezondste regio Op weg naar een toekomstbestendige samenwerking in Noord-Limburg
Auteur(s) drs. Stan van de Laar, mr. Maartje de Rond Versie eindrapport, definitief Plaats & Van de Laar, Eindhoven
Inhoud
1. Context, aanleiding en vraagstelling 2. De bestaande samenwerkingsrelaties in Noord-Limburg 3. De opzet en werking van Regio Noord-Limburg nader geduid 4. Enkele referentieregio’s in beeld 5. Onze bevindingen: Noord-Limburg complex én kansrijk 6. Onze adviezen: werk vitaal samen aan gezond Noord-Limburg Bijlage A. Kenmerken netwerksamenwerking en juridische entiteit
2/44
1. Context, aanleiding en vraagstelling gezondheid van de circa 290.000 inwoners en ondernemers in het gebied als 1.1 Context •
de belangrijkste voorwaarde wordt gezien voor prettig leven, wonen, werken,
In Noord-Limburg wordt al jaren tussen (als gevolg van gemeentelijke
ontwikkelen en samenwerken.
herindelingen inmiddels nog) acht gemeenten, zijnde Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Peel en de Maas, Venlo en Venray, in
•
wisselende samenstellingen samengewerkt.
Tot 2019 was deze samenwerking vooral gericht op regionale afstemming over lokale belangen en projecten. Inmiddels is sprake van een samenwerking op basis van een regionale strategische visie 2040: ‘de gezondste regio’. Om deze
•
•
Deze samenwerking vindt plaats op zowel wettelijke, uitvoerende en
ambitie te realiseren hebben de acht gemeenten met de provincie Limburg
beleidsmatige taken (zoals veiligheid, gezondheid, milieu, sociaal domein), als
een convenant (2019-2023) gesloten over een gezamenlijke regionale
op maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities (RES, Transportal,
investeringsagenda. De investeringsagenda gaat specifiek in op welke
economie, ruimte, etc.). De vorm waarin wordt samengewerkt varieert van
investeringen de regio samen met partners wil doen om de ambitie van
informeel, in netwerkachtige constructies, tot aan formeel via het publiek- of
gezondste regio te realiseren én welke een bijdrage leveren aan het oplossen
privaatrecht.
van regio-overstijgende maatschappelijke vraagstukken.
Vanuit een historie als Gewest, gold in 2012 de wereldtuinbouwtentoonstelling
•
Die investeringsagenda is ook vertaald naar de bids voor de Regiodeals van
Floriade als een hernieuwde impuls voor de bestuurlijke samenwerking in
2020 en 2024. Regiodeals zijn Rijksmiddelen die (met cofinanciering)
Noord-Limburg. De kracht van het gebied – gekenmerkt door agro-food-
beschikbaar worden gesteld om de brede welvaart in een regio verder te
business, toerisme en verblijf, maakindustrie en logistiek – werd door zeven
versterken en de eigen (regionale) ambities te realiseren.
gemeenten van de Regio Venlo (Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Peel en Maas, Venray en Venlo) nationaal en internationaal op de kaart gezet.
Aan de regionale strategische agenda wordt inmiddels vanuit zeven
Greenpark werd ontwikkeld, de bereikbaarheid van het gebied is verbeterd,
programma’s – die op hun beurt uiteen vallen in projecten en initiatieven –
onderwijs passend op het profiel van de regio vestigde zich in de regio en de
vorm en inhoud gegeven:
potentie van het gebied en het grote achterland werd steeds meer onderkend. •
•
i.
Ondernemen en innoveren;
ii.
Vitaal en gezond
De netwerksamenwerking Regio Noord-Limburg (hierna: RN-L) vloeide voort
iii.
Toerisme en recreatie;
uit de Floriade-samenwerking. Acht gemeenten werken daarin samen aan hun
iv.
Ruimte;
ambitie om van Noord-Limburg de gezondste regio te maken. Omdat
v.
Veiligheid;
3/44
vi.
Mobiliteit en logistiek;
1.3 Vraagstelling
vii.
Energie.
•
1.2 Aanleiding •
•
Het BO heeft aan het SO medio 2023 de volgende vraagstelling geformuleerd: ‘Adviseer over de meest optimale organisatievorm passend bij de opgaven,
Met het toenemen van het ambitieniveau van de (samenwerking tussen de)
waarbij gekeken wordt naar de mogelijkheden om alles zoveel mogelijk onder te
gemeenten in de regio Noord-Limburg en daarmee het toevoegen van
brengen in één structuur, passend bij de wensen en behoeften van alle
opgaven/ programma’s aan de agenda en het sluiten van de Regiodeals van
deelnemende gemeenten en rekening houdend met de behoefte van de
2020 en 2024, zijn ook de bestuurlijke en ambtelijke intensiteit en de financiële
gemeenteraden. Betrek hierbij ook andere samenwerkingsopgaven, bijvoorbeeld
belangen rondom de samenwerking toegenomen.
RES en Trendsportal’.
Vanuit die achtergrond is in 2020 bestuurlijk geconstateerd dat er in aanvulling op de inhoudelijke ambities een passende (herijkte) samenwerkingsvorm nodig is, die RN-L (beter) in staat stelt om voortvarend de ambities te realiseren.
•
Vervolgens heeft het SO de bestuurlijke wens vertaald naar de volgende kaders en uitgangspunten: i.
Het onderzoek en advies richt zich (primair) op samenwerkingsverbanden in Noord-Limburg. Wel met aandacht
•
Sindsdien zijn diverse rapporten verschenen met handreikingen ter
voor samenwerkingsvormen waarbij Noord-Limburg als regio
versterking/ herijking van de governance en samenwerkingsvorm onder RN-L.
samenwerkt met Midden-Limburg.
Deze handreikingen zijn tot op heden niet in zijn volle omvang omarmd en
ii.
geïmplementeerd.
Het onderzoek richt zich (primair) op de niet-formeel (reeds volgens publiek- of privaatrecht) georganiseerde regionale samenwerkingsverbanden.
•
In maart 2023 is tijdens heidagen van het burgemeestersoverleg (BO)
iii. Als besloten wordt tot het formaliseren van een regeling, wordt
afgesproken om aan het secretarissenoverleg (SO) advies te vragen over de
eerst bezien of aangesloten kan worden bij een reeds bestaande
meest optimale organisatievorm van RN-L, passend bij de (regionale)
entiteit.
inhoudelijke opgaven.
iv. Meenemen van bestaande afspraken rond vereenvoudiging van overlegvormen, zoals de notitie: ‘een volgende stap in onze
•
Als uitgangspunt is door het BO meegegeven dat alles zoveel als mogelijk via één structuur wordt vormgegeven, passend bij de wensen en behoeften van de
regionale overlegstructuur: met focus samenwerken’. v.
De regiogemeenten richten zich bij de vraagstelling met name op
deelnemende gemeenten. De onderzoeksvraag is nader uitgewerkt tijdens het
samenwerking van overheden. De regiogemeenten willen graag
BO in de zomer van 2023.
advies over welke bevoegdheden het best in een op de Wgr. gebaseerde entiteit ondergebracht kunnen worden en welke meerwaarde een Wgr-regeling kan hebben met betrekking tot de regionale samenwerking.
4/44
•
Het SO heeft aan bureau & Van de Laar verzocht om in opdracht van het SO te
▪
komen tot een diagnose en advies inzake een toekomstbestendige
Wensen ten aanzien van het te doorlopen proces richting een toekomstbestendige regio.
samenwerking in Noord-Limburg. Daarbij gelden de vraagstelling van het BO
iv. Rapportage, inclusief besprekingen van conceptversies met leden
en de kaders en uitgangspunten van het SO als leidraad.
regiegroep (vertegenwoordiging vanuit het SO) d.d. 21 juni 2024, het SO d.d. 27 juni 20224 en het BO d.d. 4 juli 2024, alvorens tot
1.4 Aanpak en reikwijdte •
definitieve versie van voorliggend rapport te komen.
Bureau & Van de Laar heeft de volgende stappen doorlopen om tot een beeld van de bestaande samenwerkingsrelaties in Noord-Limburg te komen, een
•
In de onderzoeksfase heeft bureau & Van de Laar zich met name gericht op de
diagnose te stellen van de sterkten en verbeterpunten daarin en om tot een
niet-geformaliseerde samenwerkingsverbanden in Noord-Limburg, waarbij ook
concreet advies te komen voor een vitale samenwerking tussen de acht
aandacht is geweest voor samenwerkingsrelaties tussen Noord-Limburg en de
gemeenten in de gezondste regio:
regio Midden-Limburg.
i.
Feitelijke analyse en duiding van de bestaande samenwerkingsrelaties in Noord-Limburg en in het bijzonder van
ii.
•
In het advies ligt, conform wens SO en BO, de focus op het al dan niet
RN-L.
formaliseren van de samenwerking onder de vlag van RN-L. Daarbij wordt
Schets van kenmerken van samenwerkingsvormen die enkele
ingegaan op de vraag in welke vorm dat het best plaats kan vinden.
andere regio’s in Nederland hanteren. iii. Verkennende gespreksronde langs acht Noord-Limburgse gemeenten (vertegenwoordiging per college) en afzonderlijk van elkaar de voorzitter en directeur van de regio Noord-Limburg en de voorzitter van de regio Midden-Limburg. Daarbij was aandacht voor de volgende onderwerpen: ▪
Verfijnen regiobeeld van bestaande samenwerkingsstructuren.
▪
Ervaren sterkten huidige samenwerkingsstructuren in de regio.
▪
Ervaren knelpunten/ belemmeringen van de huidige samenwerkingsstructuren in de regio.
▪
Belangen en verlangens deelnemende gemeenten qua toekomstbeeld van de regio en de daarbij beoogde samenwerkingsvorm.
5/44
2. De bestaande samenwerkingsrelaties in NoordLimburg
6/44
2. De bestaande samenwerkingsrelaties in Noord-Limburg 2.1 Gemeenten kennen diverse oriëntaties: geografisch, inhoud en vorm •
De acht gemeenten in Noord-Limburg staan in belangrijke mate voor dezelfde taken aan de lat. Afhankelijk van de omvang, de ligging, de geografische oriëntatie en het sociaal-economisch profiel van de gemeente zorgen de stedelijke ambities dan wel de landelijke kenmerken uiteraard voor een verschil in opgaven en urgentie op deze opgaven.
•
Voor een compleet beeld is hiernaast de geografische ligging van de acht gemeenten ten opzichte van elkaar in beeld gebracht. Hieronder is de omvang per gemeente in Nord-Limburg qua inwoneraantal en oppervlakte op een rij gezet: Gemeenten Beesel Bergen Gennep Horst aan de Maas Mook en Middelaar Peel en Maas Venlo Venray totaal
Inwoneraantal (2024) 13.394 13.154 17.789 43.917 8.153 45.534 103.789 44.662
Oppervlak (ha.) 2.915 10.850 5.042 19.192 1.881 16.135 12.899 16.500
290.392
85.414
7/44
2.2 Acht gemeenten werken intensief (verplicht) samen op diverse terreinen •
o
De acht gemeenten in Noord-Limburg werken (deels) – en al dan niet samen
RMO Trendsportal. ▪
Trendsportal is een initiatief van het RMO Noord-Limburg. Het
met de gemeenten in Midden-Limburg – (verplicht) samen in
is een samenwerking tussen de gemeenten die deel uitmaken
(geformaliseerde) samenwerkingsverbanden. Naast privaatrechtelijke
van de regio Noord-Limburg, de provincie Limburg, Smart-
constructies, participeren zij ook in bijvoorbeeld:
wayz en Supply Chain Valley.
o
Veiligheidsregio Limburg-Noord;
o
Regionale Uitvoeringsdienst Limburg-Noord;
goed functionerend toegankelijk mobiliteitssysteem in Noord-
o
Modulaire GR Sociaal domein Limburg-Noord.
Limburg. De samenwerking kent eigen projecten, allen gericht
▪
Doel is het realiseren van een uitstekende bereikbaarheid en
op een specifieke doelstelling en wordt ondersteund door een •
Tevens lichten we hieronder voor de beeldvorming over het aantal
programmabureau.
(wisselende) samenwerkingsrelaties in Noord-Limburg de volgende verbanden
▪
uit:
Bestuurders van alle gemeenten vaardigen één wethouder af, waarbij de wethouder van Venlo optreedt als voorzitter.
o
Banenplein Limburg (BPL). ▪
BPL is een jobboard voor werken bij de overheid in Noord- en
o
Midden-Limburg. De samenwerking borgt het gezamenlijk
•
ZVH-NL is een netwerkorganisatie waaraan het OM, de politie,
optrekken op de arbeidsmarkt, maar ook het uitwisselen en
verschillende instellingen op gebied van zorg/ veiligheid/
delen van kennis, ervaring en vaardigheden. Het is een
welzijn/ wonen en de gemeenten van Noord-Limburg
samenwerking op bestuurlijk-, management- en
deelnemen.
medewerkersniveau, dat actief en overkoepelend wordt
▪
Zorg- en Veiligheidshuis Noord-Limburg (ZVH-NL).
•
De samenwerking heeft als doel uitvoering van procesregie,
ingezet voor het ontwikkelen van plannen, strategieën,
functioneren als informatieknooppunt en het signaleren van
kostenbesparing, kennisborging en kwaliteitshandhaving.
trends en ontwikkelingen voor de deelnemers in complexe
Deelnemers BPL: Veiligheidsregio en gemeenten Beesel,
situaties op het gebied van zorg/veiligheid/welzijn.
Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Nederweert, Peel en
•
Maas, Venlo, Venray en Weert.
Het bestuur wordt gevormd door de 8 deelnemende gemeenten – deel uitmakend van de regio Noord-Limburg, die gelijktijdig ook opdrachtgever zijn.
o
Regionaal Mobiliteitsoverleg Noord-Limburg (RMO). ▪
RMO is een bestuurlijke- en ambtelijke samenwerking ten behoeve van mobiliteitsvraagstukken.
▪
o
RES VOORUIT Noord- en Midden Limburg. ▪
Een samenwerking waaraan in totaal 15 gemeenten (RN-L,
De provincie Limburg is opgedeeld in drie regio’s en iedere
Nederweert, Weert, Roermond, Leudal, Maasgouw, Roerdalen
regio kent een eigen RMO, waaronder dus de gemeenten uit
en Echt-Susteren), de provincie, het waterschap en Enexis
de regio Noord-Limburg.
8/44
deelnemen. Gezamenlijk geven de deelnemers uitvoering aan de regionale energiestrategie. ▪
De RES is een samenwerking tussen overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven en inwoners.
▪
Er is momenteel een centrumregeling in voorbereiding op schaal van Noord- & Midden-Limburg.
2.3 Gemeente Mook en Middelaar •
De gemeente Mook en Middelaar participeert in totaal in 44 samenwerkingsverbanden, waarvan in aantallen gemeten de meeste verbindingen bestaan met de gemeente Gennep: 34 overeenkomende samenwerkingsrelaties:
•
o
Gennep (34)
o
Venray (30)
o
Beesel (28)
o
Horst aan de Maas (28)
o
Peel aan de Maas (28)
o
Venlo (28)
o
Bergen (21)
o
Nijmegen (18)
Daarbij behoort de opmerking dat in termen van de (financiële) omvang van de verbindingen (zoals sociaal domein) en de bestuurlijke oriëntatie, in lijn met
•
Door de ligging in ‘de kop’ van Noord-Limburg, het overeenkomende profiel
het ‘daily urban system’ van inwoners van Mook en Middelaar, de verbinding
(toeristisch-recreatief) en de vergelijkbaarheid in schaalomvang vormen de
het sterkst is met de gemeente Nijmegen. Daarom maakt Mook en Middelaar
gemeenten Gennep en Bergen binnen de regio Noord-Limburg de meest
ook onderdeel uit van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, deel
natuurlijke partners voor Mook en Middelaar. Met elkaar participeren zij in de
uitmakend van de provincie Gelderland. Onder andere voor opgaven inzake
Eurregio Rijn-Waal.
woningbouw, infrastructuur en auto- en fietsverbindingen is Mook en Middelaar georiënteerd op Gelderland.
9/44
2.4 Gemeente Gennep •
•
Bestuurlijk is de gemeente Gennep georiënteerd op RN-L. Maar Gennep is
De gemeente Gennep participeert in totaal in 50 samenwerkingsverbanden,
sociaal-economisch ook sterk georiënteerd op de regio’s Nijmegen, Land van
waarvan de sterkste verbinding bestaat met Venray en Venlo: met beide
Cuijk, Brabant en Duitsland.
gemeenten bestaan 41 overeenkomende samenwerkingsrelaties: •
Venray (41)
•
Venlo (41)
dan de zuidelijker gelegen gemeenten in RN-L-verband. Gennep bemerkt dat
•
Beesel (40)
zowel op politiek-/ bestuurlijk niveau, als dat inwoners, ondernemers en
•
Horst aan de Maas (40)
instellingen zich minder verbonden voelen met Venlo. Ze zijn georiënteerd op
•
Peel aan de Maas (40)
een andere arbeidsmarktregio, logistieke sector en zorg. De regionale agenda
•
Mook en Middelaar (34)
Noord-Limburg sluit dan ook niet altijd aan op de oriëntatie van Gennep.
•
Bergen (29)
•
•
Deze gemeenten/ regio’s voelen voor Gennep meer als natuurlijke partners,
De gemeente Gennep behoort gezamenlijk met Mook en Middelaar tot de Eurregio Rijn-Waal.
2.5 Gemeente Bergen •
De gemeente Bergen participeert in totaal in 31 samenwerkingsverbanden, waarvan de sterkte verbinding bestaat met Gennep: 29 overeenkomende samenwerkingsrelaties:
•
o
Gennep (29)
o
Beesel (28)
o
Venlo (28)
o
Horst aan de Maas (26)
o
Peel en Maas (26)
o
Venray (25)
o
Mook en Middelaar (21)
Bestuurlijk is de gemeente Bergen georiënteerd op RN-L. Maar Bergen is sociaal-economisch ook sterk georiënteerd op Brabant en Duitsland.
10/44
• 2.6 Gemeente Venray •
Venray is een plattelandsgemeenten met een stedelijke kern, met daaromheen 13 dorpen. De gemeente is de tweede stedelijke kern in Noord-Limburg, na
De gemeente Venray participeert in totaal in 54 samenwerkingsverbanden,
Venlo. Venray is door haar ligging en oriëntatie ook op Noord-Brabant/ De
waarvan de sterkste verbinding bestaat met Venlo: 45 overeenkomende
Peel gericht, onder andere op een dossier als Vliegbasis De Peel.
samenwerkingsrelaties: o
Venlo (45)
2.7 Gemeente Horst aan de Maas
o
Horst aan de Maas (44)
•
o
Gennep (41)
samenwerkingsverbanden, waarvan de sterkste verbinding bestaat met Peel en
o
Peel aan de Maas (41)
Maas: 45 overeenkomende samenwerkingsrelaties:
o
Beesel (38)
o
Peel en Maas (45)
o
Mook en Middelaar (30)
o
Venray (44)
o
Bergen (25)
o
Venlo (43)
o
Beesel (40)
De gemeente Horst aan de Maas participeert in totaal in 51
11/44
o
Gennep (40)
2.8 Gemeente Venlo
o
Mook en Middelaar (28)
•
o
Bergen (26)
De gemeente Venlo participeert in totaal in 63 samenwerkingsverbanden, waarvan de sterkste verbinding bestaat met de gemeente Beesel: 45 overeenkomende samenwerkingsrelaties:
•
o
Beesel (45)
o
Venray (45)
o
Horst aan de Maas (43)
o
Peel en Maas (43)
o
Gennep (41)
o
Mook en Middelaar (28)
o
Bergen (28)
Horst aan de Maas wordt in belangrijke mate gekenmerkt door land- en tuinbouw en toerisme en recreatie. Het is een fusiegemeente, die is uitgegroeid tot (in oppervlakte) de grootste gemeente van Limburg.
12/44
•
Venlo groeit en wordt (inter)nationaal als aantrekkelijke samenwerkingspartner gezien. De oriëntatie van Venlo strekt zich daarom ook uit naar steden in Midden-Limburg (Weert, Roermond), de Eurregio Rijn-Maas-Noord en op steden als Eindhoven, Nijmegen en Maastricht.
•
Binnen de regio Noord-Limburg vervult Venlo de centrumrol, zoals voor de RES. Venlo levert als bestuurlijk trekker, als penvoerder van de investeringsagenda, als voorname leverancier van ambtelijke denk- en uitvoeringskracht én regelmatig als ‘juridische entiteit’ (verplichtingen aangaan) een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de regio NoordLimburg en het samenwerkingsvehikel RN-L.
2.9 Gemeente Peel en Maas •
De gemeente Peel en Maas participeert in totaal in 50 samenwerkingsverbanden, waarvan de sterkste verbinding bestaat met de gemeente Horst aan de Maas: 45 overeenkomende samenwerkingsrelaties. o
Horst aan de Maas (45)
o
Venlo (43)
o
Beesel (42)
o
Venray (41)
o
Gennep (40)
o
Mook en Middelaar (28)
o
Bergen (26)
•
De gemeenten Horst aan de Maas, Venray, Leudal, Beesel en Nederweert gelden als ‘natuurlijke partners’ voor Peel en de Maas. Dit komt onder meer vanwege de hoeveelheid aan gelijksoortige vraagstukken en het karakter van het gebied. Er is daarnaast ook veel verbinding met Venlo in het geval van vraagstukken omtrent arbeidsmigranten.
•
Peel en Maas hecht veel waarde aan de kracht van haar kernen en de samenleving en is daar maximaal op georganiseerd. Dat brengt een bepaalde
13/44
mate van lokale oriëntatie met zich mee, waarbij zij het regionaal perspectief niet uit het oog verliest.
•
De gemeente Beesel heeft een constructieve grondhouding als samenwerkingspartner binnen RN-L en erkent en herkent het belang van regionaal samenwerken, met als gevolg ook positieve effecten op de lokale
2.10 Gemeente Beesel •
gemeenschap.
De gemeente Beesel participeert in totaal in 48 samenwerkingsverbanden, waarvan de sterkste verbinding bestaat met de gemeente Venlo: 45 overeenkomende samenwerkingsrelaties: o
Venlo (45)
o
Peel en Maas (42)
o
Gennep (40)
o
Horst aan de Maas (40)
o
Venray (35)
o
Mook en Middelaar (28)
o
Bergen (28)
14/44
3. De opzet en werking van Regio Noord-Limburg nader geduid
15/44
3. De opzet en werking van Regio Noord-Limburg nader geduid samenwerkingsconvenant liep eind 2023 af en wordt na de zomer van 2024 3.1 Regiovisie, investeringsagenda en regiodeal basis netwerksamenwerking •
nog herbevestigd voor één investerings-/ projectenenvelop voor 2024.
De gemeenten Beesel, Bergen, Gennep, Horst aan de Maas, Mook en Middelaar, Peel en Maas, Venlo en Venray behoren tot de regio Noord-
•
Naast het samenwerkingsconvenant kent RN-L een bestuursovereenkomst ter
Limburg (RN-L) en werken – in navolging van de Floriade in 2012 – samen op
uitwerking van de afspraken in de Regiodeal Noord-Limburg. Het is een
basis van een netwerkconstructie.
overeenkomst – d.d. 13 juli 2020 – tussen het Rijk, de provincie Limburg en de acht deelnemende gemeenten, waarin de samenwerking wordt gezocht met
•
Het kenmerk van deze netwerksamenwerking is dat partijen geen aparte
andere quattro-helix-samenwerkingspartners: bedrijfsleven, kennisinstellingen,
entiteit oprichten ter uitvoering van de taken binnen toegekende
onderwijs en samenleving (burgers/ inwoners).
verantwoordelijkheden en eventueel bevoegdheden. Bij netwerksamenwerking zetten de deelnemers financiële middelen en/ of kennis en capaciteit in vanuit
3.2 Regionale visie, agenda en uitvoeringsprogramma
de eigen staande organisaties, om gezamenlijk opgaven te realiseren en taken
•
uit te voeren.
In 2020 is de strategische visie herijkt tot een regiovisie ‘De Gezondste Regio 2020 - 2040’, met daarin een regionale agenda en een bijbehorend uitvoeringsprogramma. De agenda is vertaald in diverse projecten die in
•
In 2012 hebben de besturen van de acht deelnemende gemeenten een
samenwerking met partners worden uitgevoerd. Zowel de regiovisie als ook
strategische visie ‘Regio in Balans’ vastgesteld, dat ertoe moest leiden dat
het bijbehorende uitvoeringsprogramma is door elk deelnemend
gezamenlijk tot een ‘coherent regionaal toekomstperspectief’ zou worden
gemeentebestuur vastgesteld.
gekomen. De visie diende als afwegingskader voor het maken van middellange termijn keuzes ten aanzien van beleid en investeringen op de Noord-
•
•
De regionale uitvoeringsprogramma’s gaan uit van een kortere doorlooptijd.
Limburgse schaal. Krachten zijn gebundeld om een impuls te geven aan de
Zo is het regionaal uitvoeringsprogramma van 2020 - 2023 in 2023 afgerond
verdere ontwikkeling van de regio en het oplossen van urgente
en zijn nieuwe regionale uitvoeringsambities opgenomen in het ‘nieuwe’
maatschappelijke vraagstukken.
regionaal uitvoeringsprogramma 2024 - 2027.
Vervolgens is in 2019 besloten een regionale investeringsagenda op te stellen,
3.3 Regiobureau ondersteunend in uitvoering gezamenlijke regionale opgaven
waartoe ook een samenwerkingsconvenant is afgesloten. Dit convenant is
•
De netwerksamenwerking RN-L wordt ondersteund door een regiobureau. Het
ondertekend door acht de colleges van B&W van de acht deelnemende
regiobureau faciliteert en ondersteunt de regionale overleggen (zie 3.5: BO, SO
gemeenten en gedeputeerde staten van de provincie Limburg. Het
RG, RRO en RPO), draagt zorg voor de integraliteit en voor de uitvoering van
16/44
besluiten die in het kader van het bestuursconvenant worden genomen.
•
Daarnaast is het regiobureau belast met:
Het gekozen construct – zijnde een netwerksamenwerking, met Venlo als penvoerder van de investeringsagenda – heeft de volgende kenmerken:
o
Het opstellen en uitwerken van de Regiovisie.
o
De strategische ontwikkelingen die relevant zijn voor de regionale
rechtspersoonlijkheid. Voor het verrichten van rechtshandelingen
samenwerking in Noord-Limburg.
(aangaan personele en financiële verplichtingen): wordt gebruik
De voortgang van het uitvoeringsprogramma en de daarbij behorende
gemaakt van de rechtspersoonlijkheid van de gemeente Venlo.
o
o
Het regiobureau is geen zelfstandige organisatie met eigen
regionale activiteiten, waaronder de onderwerpen uit de regiodeal en de investeringsagenda.
o
Er is geen sprake van formeel collectief eigenaarschap tussen de deelnemende gemeenten op RN-L c.q. het regiobureau. De gemeente
•
Het regiobureau wordt aangestuurd door een directeur, aangewezen door het
Venlo geeft formeel sturing aan de inrichting en het beheer van de
BO en de gemeente Venlo. De regiodirecteur draagt zorg voor:
samenwerking, als ook de financiële en personele continuïteit ervan.
o
De voorbereiding van, de feitelijke uitvoering van en de verantwoording over de in het regionaal programma en de in de
o
regionale begroting vastgestelde activiteiten.
Elke gemeente is zelfstandig bevoegd en formeel juridisch verantwoordelijk en aansprakelijk voor de uitvoeringstaken op regionaal niveau. Er vindt geen gezamenlijke besluitvorming plaats,
o
De voorbereiding van, de feitelijke uitvoering van en de
alle politiek-bestuurlijke besluiten worden door gemeenteraden en
verantwoording ten aanzien van de verplichtingen die voortkomen uit
colleges van de deelnemende gemeenten individueel vastgesteld.
de met het Rijk en de provincie Limburg overeengekomen regiodeal en de met de provincie Limburg overeengekomen regionale
•
investeringsagenda.
Het regiobureau werkt aan de regionale opgaven, zoals door de betrokken gemeentebesturen van de deelnemers vastgesteld via de regionale visie en de bijbehorende uitvoeringsprogramma’s.
o
De (voorbereiding van de) doorontwikkeling van de regionale agenda en regionale samenwerking ten behoeve van de bij de regio NoordLimburg aangesloten gemeenten.
•
In het uitvoeringsprogramma zijn voor de kortere termijn per programma doelstellingen geformuleerd. Elk programma kent zijn eigen programmalijn, waaraan bestuurlijk via regionale portefeuillehoudersoverleggen uitvoering
o
Het gevraagd en ongevraagd geven van advies aan het BO van de
wordt gegeven. Ambtelijk worden deze programmalijnen en
regio Noord-Limburg en aan het SO van de regio Noord-Limburg.
portefeuillehoudersoverleggen gecoördineerd door de programmamanager vanuit het regiobureau en ondersteund door een programmateam
o
De feitelijke aansturing van het regiobureau Noord-Limburg en de
samengesteld vanuit de deelnemende gemeenten.
medewerkers die hieraan verbonden zijn.
17/44
•
•
De doelstellingen worden gerealiseerd door het uitvoeren van projecten,
•
Er is geen sprake van een heldere begrotings- en verrekensystematiek rondom
waartoe de samenwerking met diverse partners wordt gezocht. Er wordt
RN-L. Deelnemers dragen EUR 5,56 per inwoner bij aan de realisatie van de
gewerkt met een zogenaamde projectenportefeuille. Deze portefeuille wordt
gezamenlijke ambities in en met de regio. Deze bijdrage valt uiteen in EUR 4,-
twee tot drie keer per jaar middels een projectenenveloppe voorgelegd aan
ten behoeve van de bekostiging van projecten en activiteiten uit het
het BO. Het gaat dan om projecten die gerealiseerd moeten worden en
uitvoeringsprogramma. EUR 1,28 is bestemd voor het regionaal
waaraan RN-L wil meefinancieren. Vervolgens gaat de integrale
innovatiebudget en EUR 0,28 per inwoner gaat naar Public Affairs. De ambtelijk
projectenenveloppe naar alle colleges ter besluitvorming en ter info naar de
inzet die deelnemers (niet) kunnen leveren aan de samenwerking RN-L wordt
gemeenteraden.
verrekend met de bijdragen.
De acht deelnemende gemeenten kunnen in wisselende samenstelling
3.5 Bestuurlijke en ambtelijke overlegvormen binnen governance RN-L
deelnemen aan de regionale projecten. Binnen het bestaande construct is het
•
dus niet vereist dat elke gemeente aan elk regionaal project deelneemt.
Om te sturen op de inhoudelijke regionale ambities en daaraan invulling te geven én om de bestuurlijke en ambtelijke verbinding tussen de deelnemers aan te brengen en te behouden, zijn er op bestuurlijk en ambtelijk niveau
3.4 Financiën
•
diverse collectieve overlegvormen ingericht rondom de netwerksamenwerking
Zowel het Rijk als de provincie stelt financiële middelen ter beschikking aan
RN-L. We typeren deze overlegvormen hieronder feitelijk.
RN-L om uitvoering te geven aan de investeringsagenda en Regiodeal. De investeringsagenda loopt in 2024 af. De omvang van de Regiodeal betrof in
•
2020 ca. 35 mln. euro en betreft in 2024 ca. 20 mln. euro.
Bij de uiteenzetting is rekening gehouden met de quickscan die adviesbureau Berenschot in 2022 heeft uitgevoerd naar het functioneren van deze overlegstructuren, als ook de opvolgende notitie ‘Een volgende stap in onze
•
In het bestuursconvenant is geregeld dat de rijksbijdrage die RN-L ontvangt
regionale overlegstructuur’.
moet worden ingezet voor projecten die gericht zijn op het behalen van de doelstellingen voortkomend uit de Regiodeal. De provincie Limburg is
•
Primair staat in deze samenwerking het delen van inspiratie en kennis ten
aangewezen als kasbeheerder, waarbij er provinciaal eenmalig een specifieke
aanzien van beleid centraal. Het vaststellen van beleid blijft een individuele
uitkering beschikbaar is gesteld voor de uitvoering van de Regiodeal.
bevoegdheid van de gemeenten. De opgaven die gezamenlijk gerealiseerd worden volgen uit de regiovisie en het daaraan gekoppelde
•
De financiële middelen van het Rijk en de provincie zijn dus bedoeld voor de
uitvoeringsprogramma.
inhoudelijke invulling van zowel de investeringsagenda als de Regiodeal. De middelen kunnen niet ingezet worden voor inzet van ambtelijke capaciteit. Hier
Burgemeestersoverleg (BO)
dient de netwerksamenwerking RN-L zelf in te voorzien, wat betekent dat elke
•
gemeente zelf zorgdraagt voor voldoende kwalitatieve en kwantitatieve
Bestuurlijk wordt de netwerksamenwerking aangestuurd door het Burgemeestersoverleg (BO). Aan dit overleg nemen de burgemeesters van de
bestuurlijke- en ambtelijke vertegenwoordiging.
18/44
acht deelnemende gemeenten deel. De burgemeester van Venlo is
•
aangewezen als voorzitter van dit overleg. •
De RG wordt voorbereid en ondersteund door het regiobureau en komt circa 10 keer per jaar bijeen. De RG heeft de volgende taken:
Het BO wordt voorbereid door de medewerkers van het regiobureau en komt
•
Sturen op de integraliteit van de regionale inhoudelijke voorstellen.
•
Inhoudelijke opgave uit het regioprogramma beleggen bij de PHO’s, in
circa zes keer per jaar bijeen. Het BO kent de volgende taken: •
overleg met de voorzitters van de PHO’s.
Het BO stuurt op de inzet van de door de raden toegekende algemene
•
regionale middelen via een regiobegroting die door de colleges wordt
projecten en opdrachten uit de programma’s.
vastgesteld. •
Sturen op de uitvoering van het uitvoeringsprogramma en de
•
Het BO zorgt voor de verantwoording door het voorleggen van een
Formele besluitvorming in de colleges over nieuwe opdrachten en projecten voor bereiden voor het BO.
jaarrekening aan de colleges. •
•
Begroting en jaarrekening worden ter kennisname voorgelegd aan de
Portefeuillehoudersoverleggen (PHO’s)
gemeenteraden, zodat die in hun reguliere P&C-cyclus kunnen zien
•
De portefeuillehoudersoverleggen (PHO’s) zijn programma-overleggen tussen
hoe de regionale middelen worden besteed.
wethouders, waarbij vanuit elke deelnemer de betreffende portefeuillehouder
Het BO geeft akkoord voor het verlenen van subsidies binnen de
aansluit, die het meest (inhoudelijk) betrokken is bij het desbetreffende
kaders van de vastgestelde begroting, waarna de penvoerder de
programma.
noodzakelijke formele besluiten neemt. •
•
Het BO coördineert de regionale samenwerking en de samenwerking
•
In ieder PHO komt onder andere de voortgang van het desbetreffende
met de provincie Limburg, het Rijk, de Euregio’s en Europese Unie
regionale programma en onderdeel uit het uitvoeringsprogramma aan de
(Brussel).
orde.
Aan het BO zijn vanuit de individuele gemeenten geen specifieke
•
Een PHO wordt voorbereid door de ambtelijk secretaris en de
bevoegdheden gemandateerd. Het is een bestuurlijk afstemmingsoverleg,
programmamanager, in afstemming met de voorzitter. De programmamanager
waarbij de bevoegdheid tot besluitvorming bij de individuele colleges en
fungeert daarnaast voor het PHO als eerste aanspreekpunt en
gemeenteraden is blijven liggen.
verbindingsofficier met de aan het programma verbonden medewerkers en externe partners.
Regiegroep (RG) •
De regiegroep (RG) is een bestuurlijk overleg waarin vanuit de deelnemers één
•
Het PHO maakt een inhoudelijke en financiële afweging en inventariseert de
wethouder per gemeente participeert. Het wordt gezien als een verlengstuk
bijdrage vanuit de verschillende regiogemeenten met betrekking tot de
van het BO voor de inhoudelijke opgave. De voorzitter en vicevoorzitter van de
projecten die worden opgenomen in een projectenvelop en adviseert de
RG vertegenwoordigen de regio in het Regiodeal-overleg.
Regiegroep hierover.
19/44
Secretarissenoverleg (SO) •
•
Het secretarissenoverleg (SO) waarin alle gemeentesecretarissen/ algemeen
Het CO wordt voorbereid, ondersteund en voorgezeten door het regiobureau en vergadert in beginsel twaalf maal per jaar.
directeuren van de deelnemende gemeenten participeren, functioneert onder meer als ambtelijk voorportaal van het BO.
•
De coördinatoren adviseren het lid van de Regiegroep van de eigen gemeente over de integrale afweging bij de totstandkoming van de projectenveloppes.
•
Het SO bewaakt de voortgang en de kwaliteit van de ambtelijke regionale samenwerking en wordt daarbij geadviseerd door het ambtelijke
Programmaoverleg (PO)
coördinatieoverleg (regionale strategen) en door het Regiobureau.
•
Het (regionaal) programmaoverleg (PO) is een overleg waaraan de zeven programmamanagers deelnemen, aangevuld met één medewerker uit de
•
Het SO functioneert als regionaal managementteam en is
gemeente die anders niet vertegenwoordigd is.
capaciteitsleverancier voor activiteiten die in regionaal verband worden uitgevoerd.
•
Het PO stemt af over de voortgang van de uitvoering van het regioprogramma, bewaakt de integraliteit en informeert het SO en de
•
Het SO wordt voorbereid en ondersteund door het Regiobureau en vergadert
bestuurlijke overleggen over de voortgang van de programma’s. Daartoe
minimaal zes maal per jaar.
wordt door de programmamanager regelmatig een korte presentatie over de voortgang van een programma gegeven aan het SO
Coördinatorenoverleg (CO) •
In het CO van de regio participeert per deelnemer één strategisch adviseur.
•
Gezamenlijk vormen zij het ambtelijke coördinatieoverleg. •
Het PO wordt voorbereid, ondersteund en voorgezeten door het Regiobureau en vindt in beginsel twaalf maal per jaar plaats.
Het CO draagt zorg voor het procedurele deel van de samenwerking, inclusief
3.6 Aanvullende bestuurlijke overlegvormen: Regiodeal en Quattro-helix
– ieder lid voor zijn/ haar eigen organisatie – de interne afstemming en
•
besluitvorming.
Naast voornoemde bestuurlijke en ambtelijke overlegvormen die toebehoren aan de ‘staande’ governance van RN-L, is sprake van bestuurlijke overleggen vanuit de acht deelnemers aan RN-L met andere overheden en partners. Deze
•
Daarnaast geeft het CO mede invulling aan de regionale strategie om de
vinden plaats in het kader van de Regiodeal en de (economische) ontwikkeling
ambities en doelen van de strategische visie en het uitvoeringsprogramma te
van de regio via de quattro-helix: Crossroads. We noemen de voornaamste
realiseren. Hiervoor verrichten zij werkzaamheden die bijdragen aan de
(gestructureerde) overleggen hierna.
beleidsvoorbereiding en strategievorm in regionaal verband. •
De coördinatoren adviseren hun secretaris, lid van de RG en burgemeester over de stukken van het SO, RG, BO, RRO, en RPO.
20/44
Rijks-Regio-Overleg (RRO) •
•
•
Vanuit de regio worden in het Rijks-Regio-overleg de vicevoorzitter van het
Het PBRD komt in principe één keer per twee weken bijeen. De taken en verantwoordelijkheden van het PBRD zijn:
BO, of de voorzitter als diens plaatsvervanger en de voorzitter en de
•
Opstellen en uitwerken Regiovisie.
vicevoorzitter van de RG afgevaardigd.
•
Strategische ontwikkelingen die relevant zijn voor RN-L.
•
Voortgang uitvoeringsprogramma en regionale activiteiten bewaken.
Zij hebben de taak om in het bestuurlijk overleg met Rijk en provincie binnen
•
Inzet beschikbare regionale financiële middelen.
kaders zoals vastgelegd in de Regiodeal-overeenkomst met het Rijk, afspraken
•
Contacten quattro-helix-partijen.
te maken om op de uitvoering van de Regiodeal te sturen..
•
Inventariseren en (mede) ontwikkelen van subsidieprojecten die passen binnen de 5 thema’s van de Regiodeal overeenkomst.
Regio-Provincie-Overleg (RPO) •
•
Het Regio- en provincieoverleg (RPO) is een overleg tussen de bestuurlijke
vastgesteld.
vertegenwoordiging van de provincie Limburg en RN-L. Het doel en de taak
•
van het overleg is: •
Afstemmen/ overleg over gezamenlijke inzet richting het Rijk.
•
Bewaken van de voortgang en het nemen van besluiten
Globale beoordeling van de businesscase van de voor subsidie in aanmerking komende projecten.
•
Projecten voorleggen voor een zwaarwegend schriftelijk advies aan het RPO.
voortvloeiende uit de afspraken die zijn vastgesteld in het
•
Het verzorgen van de Communicatie en PR rondom de Regiodeal.
Samenwerkingsconvenant inzake de investeringsagenda en de
•
Rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de Regiodeal
Regiodeal. •
Projecten vooraf toetsen aan de criteria die in de Regiodeal zijn
aan het RPO.
Uitbrengen van zwaarwegende adviezen aan de colleges van de deelnemende gemeenten en gedeputeerde staten van de provincie
Quattro-helix-overleg (QHO)
Limburg inzake diverse onderwerpen.
•
Het quattro-helix-overleg (QHO) is in 2020 ingesteld om overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en samenleving samen te brengen. Het QHO is
Programmabureau Regiodeal (PBRD) •
belast met het initiëren, afstemmen en adviseren over (regionale) projecten die
Het programmabureau Regiodeal (PBRD) is het voorbereidend ambtelijk
passen binnen het regionale uitvoeringsprogramma.
gremium voor het RPO alsmede voor het overleg met het Rijk en regelt het programmamanagement van de Regiodeal Noord-Limburg.
3.7 Bestuurlijke- en politieke betrokkenheid
• •
Naast voornoemde overlegvormen rondom RN-L, wordt brede bestuurlijke
Het PBRD bestaat uit ambtenaren van de provincie Limburg en ambtenaren
betrokkenheid gecreëerd door twee keer per jaar voor alle deelnemende
van RN-L. Ze zijn belast met de dagelijkse werkzaamheden die betrekking
colleges een Regiodag te organiseren.
hebben op de uitvoering van de Regiodeal Noord-Limburg en het Regiodeal Programma.
21/44
•
Het regiobureau is hiervan initiator, waarbij er die dag ruimte is voor een plenaire sessies en/ of een collegetour. De dag staat voornamelijk in het teken van een actueel regionaal thema, waarbij ook een dagdeel besteedt wordt aan het bezoeken van een regionaal project.
•
Voor het betrekken van de raden van de deelnemende gemeenten wordt door het regiobureau twee keer per jaar een regionale informatieve raadsbijeenkomst/ raadsexcursie georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten staat ook een actueel regionaal thema centraal en zijn werkbezoeken mogelijk.
22/44
3.8 Regionale samenwerking in RN-L in één beeld
23/44
4. Enkele referentieregio’s in beeld
24/44
4. Enkele referentieregio’s in beeld • 4.1 Een schets van de Regio Noordoost-Brabant •
Er is een smal regiobureau, onder aansturing van een regiosecretaris, ingericht. Deze leden van dit bureau zijn in dienst van de gemeente ’s-Hertogenbosch.
Regio Noordoost-Brabant (RNOB) is een regionaal samenwerkingsverband
Het regiobureau heeft uitsluitend een faciliterende rol: organiseren van
tussen 11 gemeenten en twee waterschappen. De samenwerking focust zich
bijeenkomsten, verbinden mensen en organisaties, ondersteunen van proces
op (regionale) maatschappelijke en economische uitdagingen, specifiek
en overleggremia.
rondom een duurzame leefomgeving, vestigingsklimaat en bereikbaarheid van de regio, zodat ze slagvaardig werken aan een regio waar inwoners kunnen
•
leven, wonen en werken.
RNOB doorloopt in 2024 een proces om tot herijking van het convenant te komen, omdat het huidige convenant eind 2024 afloopt. Een van de voorgestelde aanpassingen daarin betreft het voor onbepaalde tijd aangaan
•
Een strategische agenda, doorvertaald in een prioriteitennota, vormt de
van de samenwerking, met uittreedbepaling, het borgen van de sterke positie
inhoudelijke basis onder de samenwerking. De programma’s daarin zijn:
van de gemeenteraden en algemeen besturen waterschappen én het sterker in
➢
Vitale leefomgeving: klimaatadaptie, energietransitie, transitie
positie brengen van het Dagelijks Bestuur.
landbouw, natuur en landschap. ➢
Duurzaam bereikbaar: robuuste verkeersnetwerken, slimme en schone mobiliteit, verkeersveiligheid.
➢
•
Volgend op de herijking van het convenant wordt een proces gestart om: o
Aantrekkelijk vestigen: vestigingslocaties, innovaties en bedrijvigheid,
herkenbaarheid voor alle deelnemers met zowel een stedelijk als
experimenteerruimte. ➢
Behoud van talent: wonen.
De strategische agenda aan te scherpen: focus aanbrengen en meer landelijk karakter.
o
De bestuurlijke en ambtelijke governance te herijken, duidelijker en slagvaardiger te maken en beter aan te laten sluiten op de
•
RNOB is een netwerksamenwerking, met een convenant met een looptijd van vier jaren als onderlegger. In het convenant zijn de samenwerkingsafspraken
inhoudelijke agenda. o
(overleggremia, bezetting, besluitvorming en bekostiging) geregeld.
De personele bezetting en de bekostiging van het regiobureau aan te laten sluiten op de inhoudelijke agenda en behoefte aan regionale slagkracht.
•
De netwerksamenwerking impliceert dat alle ambtelijke denk- en uitvoeringskracht te behoeve van de realisatie van de regionale strategische
o
De samenwerkingscultuur met elkaar bespreekbaar te maken en houden.
agenda wordt geleverd vanuit de deelnemende gemeenten en waterschappen.
25/44
•
RNOB werkt samen met andere regionale samenwerkingsverbanden in de
4.2 Een schets van Metropoolregio Eindhoven
regio (triple-helix: AgriFood Capital en Noordoost-Brabant Werkt!) aan brede
•
welvaart en een sterk economisch perspectief van de regio. •
De gemeenteraden en algemene besturen van waterschappen staan aan het
Metropoolregio Eindhoven (MRE) is een regionaal samenwerkingsverband tussen 21 gemeenten in Zuidoost-Brabant.
•
Zuidoost-Brabant groeit snel. De regio maakt een schaalsprong door, die in
‘hoofd’ van de samenwerking. Zij besluiten over de inhoudelijke strategische
goede banen moet worden geleid. Tegelijkertijd is het belangrijk om een
agenda en de beschikbaar te stellen middelen. Enkele politiek afgevaardigden
nieuwe balans in het landelijk gebied te vinden en de kwaliteit daarvan te
vormen gezamenlijk een klankbordgroep, welke meedenkt over afstemming en
verbeteren. Dit resulteert in vijf strategische hoofdopgaven – vastgelegd in de
verbinding tussen al de gremia.
samenwerkingsagenda ‘In goede banen’ – waarin MRE haar focus in de regionale samenwerking voor de komende jaren heeft vastgelegd:
•
•
Er is een Bestuurlijke Coördinatiegroep bestaande uit alle burgemeesters en de
➢
Schaalsprong wonen en ruimte;
beide water- en dijkgraven.
➢
Toekomstbestendig mobiliteitssysteem;
➢
Toekomstbestendig energiesysteem;
Er is een Dagelijks Bestuur RNOB dat de jaarplannen en jaarverslagen vaststelt,
➢
Vitaal economisch systeem;
allen gebaseerd op de gezamenlijke samenwerkingsagenda. In het DB nemen
➢
Vitaal landelijk gebied.
de voorzitters van de poho’s plaats evenals de voorzitter en vice-voorzitter van de Bestuurlijk Coördinatiegroep.
•
Deze vijf hoofdopgaven dragen in samenhang bij aan de brede welvaart van de complete regio en haar inwoners. Brede welvaart is het perspectief bij het
•
Voor elk programma/ project is er een portefeuillehoudersoverleg, waaraan
zoeken naar oplossingen voor de opgaven in de regio.
wethouders en leden van het dagelijks bestuur deelnemen. Constatering hierbij is dat deze niet synchroon lopen met de hoofdlijnen uit de strategische
•
MRE is een openbaar lichaam op grond van de Wet gemeenschappelijke
agenda, iets wat in de doorontwikkeling van RNOB naar verwachting wordt
regelingen. Een samenwerkingsverband dus gebaseerd op gezamenlijk
aangepast.
eigenaarschap van de deelnemers, met heldere bestuurlijke en ambtelijke sturingslijnen én met rechtspersoonlijkheid. Daardoor kan MRE als entiteit
•
Het secretarissenteam bestaat uit alle secretarissen van gemeenten en
(financiële/ contractuele) verplichtingen aangaan en personeel in dienst
waterschappen en is verantwoordelijk voor de ambtelijke bemensing van de
nemen. De MRE heeft in die zin een eigen planning- en controlcyclus, waarbij
regionale overlegvormen, die zorgdragen voor de voorbereiding van de poho’s
de begroting landt in de individuele begrotingen van de deelnemende
en uitvoering van de programma’s.
gemeenten. De colleges en gemeenteraden van de deelnemers blijven rondom MRE aan zet om de strategische/ inhoudelijke kaders te bepalen (strategische agenda vast te stellen) en de financiële middelen beschikbaar te stellen. Daarmee is de democratische legitimatie rondom de samenwerking geborgd.
26/44
•
In de tekst van de gemeenschappelijke regelingen zijn afspraken gemaakt over
•
MRE kent een Algemeen Bestuur bestaande uit 21 door de (raden van de)
de rol van de gemeenteraden en colleges, over de bestuurlijke en ambtelijke
deelnemers aan te wijzen (college)leden, aangevuld met de vier leden van het
overleg- en besluitvormingslijnen rondom MRE, over zeggenschap en
dagelijks bestuur.
bekostiging en over uittreding. • •
Er is een Dagelijks Bestuur MRE dat bestaat uit de voorzitter (burgemeester
Het feit dat sprake is van een entiteit met rechtspersoonlijkheid impliceert dat
Eindhoven), vice-voorzitter (burgemeester Helmond) en twee burgemeesters.
MRE een secretaris-directeur kent die werkt onder de bestuurlijke sturing van
Bij de bezetting van het DB wordt rekening gehouden met een verdeling over
het Dagelijks Bestuur MRE, met de voorzitter als eerste aanspreekpunt. De
de subregio’s binnen het gebied van de MRE. Het DB wordt inhoudelijk
secretaris-directeur geeft hiërarchisch leiding aan een overzichtelijk aantal
geadviseerd door de voorzitters van de portefeuillehoudersoverleggen, in een
programmaregisseurs, die procesmatig én (sinds 2024) inhoudelijk sturen op
zogenaamd ‘DB-plus’.
de realisatie van de samenwerkingsagenda en daartoe de portefeuillehoudersoverleggen – georganiseerd per hoofdlijn uit de
•
Voor elke hooflijn uit de samenwerkingsagenda is er een
samenwerkingsagenda – ondersteunen in hun bestuurlijke keuzen en
portefeuillehoudersoverleg, waaraan wethouders uit de 21 gemeenten
slagkracht. In 2023 heeft MRE een proces doorlopen om de ambtelijke sturing
deelnemen.
op en inrichting en rolneming van ‘team MRE’ (red: het regiobureau van MRE) en de bedrijfsvoering van team MRE te herijken en versterken, in balans met de
•
samenwerkingsagenda.
Het secretarissenoverleg bestaat uit alle secretarissen van de 21 gemeenten en is leverancier van de ambtelijke bemensing van de regionale overlegvormen, die zorgdragen voor de voorbereiding van de poho’s en uitvoering geven aan
•
Daarnaast doen de programmaregisseurs een beroep op ambtelijke denk- en
de programma’s en projecten.
uitvoeringskracht, ten behoeve van de realisatie van de samenwerkingsagenda en de projecten, uit de deelnemende gemeenten.
4.3 Een schets van Regio Zwolle •
•
•
Regio Zwolle is een netwerksamenwerking tussen 22 gemeenten, vier
MRE is nauw verbonden met Brainport Development, de triple-helix-
provincies (Drenthe, Flevoland, Gelderland en Overijssel), vier waterschappen,
samenwerking van Zuidoost-Brabant, met een vertegenwoordiging daarin
ondernemersverenigingen en onderwijsorganisaties. Er is geen sprake van een
vanuit MRE (overheid), bedrijfsleven en onderwijs. Om samen te werken aan
separate juridische entiteit. De gemeente Zwolle vervult voor de personele
een brede welvaart en een sterk economisch perspectief van de regio.
bezetting van het Regio Zwolle-bureau het gastheerschap.
MRE investeert fors in de verbinding met de deelnemers, door collectieve
•
Regio Zwolle-bureau: regisseert de regionale samenwerking. Dit betekent dat
raadsbijeenkomsten, door een Raadstafel21 (met vertegenwoordigers uit de 21
zij zorgdragen voor het coördineren van programma’s en lobbydoelstellingen,
gemeenteraden) en door actief informatiebijeenkomsten te beleggen vanuit
positionering van de regio zowel binnen als buiten de samenwerking en het
MRE voor individuele gemeenteraden.
informeren/ consulteren en kennisdelen van en tussen partners over de
27/44
samenwerking. Ze bereiden vergaderingen voor en onderhouden het contact
door de griffiers binnen de regio Zwolle. Het doel is om de juiste verbinding
met partners en stakeholders.
met raden en staten in tact te houden, met versterking van de democratische legitimatie. De klankbordgroep is betrokken bij het totstandkoming en
•
Het regiobureau Zwolle staat onder leiding van een secretaris-directeur dat
uitvoering van dossiers en ontwikkelingen in de regio Zwolle. Deze komt circa
beschikt over een team met diverse programma- en ondersteunende functies.
drie keer per jaar bijeen, maar fungeert niet als ambassadeur van de regio. Het is een belangbehartiger van alle deelnemende gemeenteraden en provinciale
•
De Regio Zwolle kent zowel een algemeen- als dagelijks bestuur. Het
staten. Er vindt geen politieke afstemming plaats, dat blijft de bevoegdheid van
algemeen bestuur stelt de meerjarige agenda en begroting vast (als ook
de individuele raden en de staten, maar de groep richt zich op positionering en
jaarplanen en uitvoeringsplannen) en geeft deze vrij voor besluitvorming bij
betrokkenheid.
bevoegde gezagsdragers. Het algemeen bestuur geeft strategisch advies, bevordert de onderlinge samenwerking en ook de democratische legitimatie
•
Daarnaast kent de regio een Board Arbeidsmarkt, PHO Arbeidsmarkt,
op de langere termijn. Het bewaakt en monitort de voortgang en
Economic Board, PHO Economie, Stuurgroep Ruimte, een directeuren-
doelstellingen aan de hand van voortgangsrapportages.
secretarissen overleg en Accounts (ambtelijke medewerkers van gemeenten en provincies).
•
Deelnemers algemeen bestuur: voorzitter Regio Zwolle, voorzitter opgave economie en arbeidsmarkt, voorzitter opgave ruimtelijke opgaven (namens
•
•
Regio Zwolle werkt aan de volgende programma’s:
provincie Overijssel), deelnemer Economic Board, deelnemer MKB-Nederland
o
Economie en arbeidsmarkt;
(regio Zwolle), deelnemer VNO-NCW Midden-Nederland, deelnemer namens
o
Ruimtelijke ontwikkeling;
onderwijs, burgemeesters/ wethouders van 18 deelnemende gemeenten en
o
Regiodeal;
vertegenwoordiging van de drie andere provincies.
o
Public Affairs;
o
Feiten en cijfers: hoe staat de regio Zwolle ervoor op economisch,
Het dagelijks bestuur van Regio Zwolle neemt waar en houdt een vinger aan
sociaal en ruimtelijk gebied.
de pols over de dagelijkse werkzaamheden binnen de regio. Het bewaakt de voortgang van de gestelde doelstellingen en geeft uitvoering aan de regionale agenda. Het neemt beslissingen over uitvoeringsbesluiten en procesvoorstellen en geeft advies aan partners. Het dagelijks bestuur draagt zorg voor voorbereiding van projecten en programma’s die buiten het uitvoeringsplan vallen en fungeert als aanspreekpunt voor de werkgeverscommissie. •
Regio Zwolle kent ook een klankbordgroep bestaande uit leden van gemeenteraden en provinciale staten. De klankbordgroep is in 2020 opgericht
28/44
5. Onze bevindingen: NoordLimburg complex én kansrijk
29/44
5a. Onze bevindingen: Noord-Limburg complex én kansrijk • 5.1 Een belangrijke tussenconclusie en advieslijn: verknoop niet alles met elkaar! •
We zien dat deze veelheid aan samenwerkingsrelaties breed aan collegetafels en op niveau van gemeentesecretarissen een gevoelen oproept van ‘vele
In Noord-Limburg zien we een landelijk herkenbaar beeld van
bestuurlijke en ambtelijke overlegtafels’ en van ‘door de bomen het bos niet
samenwerkingsrelaties tussen de acht gemeenten. De samenwerkingsrelaties
meer zien: wat op welke tafel bespreken en besluiten?’. Gevolgd door een
zijn intens, divers van aard (taken), samenstelling (deelnemers) en vorm
behoefte van kritisch kijken naar het samenwerkingspallet in de regio en het
(juridisch construct/ netwerk). Er is geen sprake van bovengemiddeld veel
waar mogelijk snoeien in of samenbrengen van samenwerkingsverbanden en
samenwerking, zie onderstaand beeld uit onderzoek naar Bestuurlijke
overlegvormen.
Regionale Ecosystemen, waarin de donkerte van de lijn de intensiteit weerspiegelt. Wel is opvallend dat sprake is van beperkte congruentie in
•
Wij constateren echter ook dat het risicovol is om alles aan alles te verbinden
samenwerkingspartners. Op de wettelijke verplichte samenwerkingsverbanden
in dergelijke gevoelens en verwachtingen. Met als gevolg dat de kluwen eerder
(Veiligheidsregio/ GGD en Regionale Uitvoeringsdienst) is sprake van een
onduidelijker worden, dan ontrafeld. Daarom nemen we reeds op deze plaats
grotere regionale schaal: Noord- en Midden Limburg. Voor de regionale
in de rapportage een ‘afslag’ qua reikwijdte van de verdere bevindingen en
agenda is sprake van samenwerking tussen de acht. Op vele andere taken is
advisering:
sprake van samenwerking tussen een deel van de acht gemeenten, al dan niet in combinatie met gemeenten van buiten de regio Noord-Limburg.
•
Wij constateren dat het pallet aan samenwerkingsverbanden en -relaties dusdanig divers is dat het niet wenselijk en doenlijk is om in één beweging een totale herijking te doen in de aard, deelnemers en vormen van samenwerking in Noord-Limburg én daarmee dan ook rakend aan gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen, Noordoost-Brabant, Zuidoost-Brabant, Midden-Limburg en twee Eurregio’s.
•
We adviseren reeds op deze plaats daarom om vraagstukken over de effectiviteit en efficiency van bestaande samenwerkingsverbanden in NoordLimburg niet aan elkaar te verknopen, maar deze afzonderlijk op hun toegevoegde (publieke) waarde te beschouwen, eventueel te herijken of te beëindigen. We hebben in onze analyse en bevindingen ook geen aanleidingen gezien om deze vraagstukken wel aan elkaar te verbinden en zijn
30/44
daarmee ook geen voorstander van het onder één samenwerkingsparaplu
5.3 Geografische langgerektheid gebied en oriëntaties maken situatie complex
brengen van een grote verscheidenheid aan taaksoorten, zeker niet als de
•
samenwerkingspartners daarop niet congruent met elkaar zijn.
De ligging in ‘de kop’ van Limburg en daarmee de gevoelde en feitelijke afstand tot het provinciehuis. De langgerektheid van het gebied van NoordLimburg. De dubbele oriëntatie van de Noordelijkste gemeente Mook en
•
Het vervolg van deze rapportage concentreert zich daarmee op de aard,
Middelaar, op zowel Gelderland (De Groene Metropoolregio Arnhem-
samenstelling en vorm van RN-L, als regionaal samenwerkingsverband voor de
Nijmegen) als Noord-Limburg (RN-L). De blik van de inliggende gemeenten op
gezamenlijke opgaven in het gebied en als primair aanspreekpunt en
zowel gemeenten in Noord-Brabant als in Midden-Limburg. De verbinding van
financieringsconstruct voor provincie, Rijk en Europa.
vijf gemeenten met de Eurregio Rijn-Maas-Noord en van drie gemeenten met de Eurregio Rijn-Waal. Het zijn ook deze geografische kenmerken en
5.2 Belang van regionaal samenwerken wordt onderkend, vanuit lokaal belang •
oriëntaties die de verbinding en eenheid tussen de acht gemeenten in Noord-
Wij constateren dat elke deelnemende gemeente zich bewust is van het nut en
Limburg compliceren.
de noodzaak van regionale samenwerking. Het besef dat de complexiteit van de maatschappelijke opgaven toeneemt, dat deze opgaven
5.4 Beperkte herkenning op strategische agenda: ambitie en focus
gemeentegrensoverstijgend zijn én dat provincie, Rijk en Europa de regio in
•
Voorgaande bevinding heeft gevolgen voor de verbinding tussen de
toenemende mate als aanspreekpunt en als ingang voor financiering zien,
deelnemers op de inhoudelijke thema’s, als ook de gezamenlijke ambitie om te
zorgt ervoor dat de acht gemeenten in Noord-Limburg onderkennen dat
streven naar ‘de gezondste regio’. Voor niet alle deelnemers is helder wat
samenwerking op deze opgaven essentieel is.
hieronder wordt verstaan en er wordt openlijk getwijfeld of dit daadwerkelijk dé ambitie en het profiel moet zijn van de regio Noord-Limburg. ‘De
•
Echter, voor een aantal deelnemers geldt daarbij vooral het adagium ‘je kunt
gezondste regio’ wordt door sommige colleges gezien als een ‘vergezochte
niet tegen samenwerking zijn’, maar ontbreekt het aan de echte overtuiging,
ambitie’, niet aansluitend op het dna in het gebied, van de inwoners en
inzet en het eigenaarschap ten aanzien van RN-L om sámen vanuit een
ondernemers en haar unieke ligging en karakter. Deze colleges zien in de
regionaal belang en perspectief de samenwerking ten volle tot ontwikkeling te
strategische agenda onvoldoende herkenbaarheid van de kenmerken van hun
brengen en de kansen ervan te benutten. Veelal overheerst het lokale
individuele gemeente terug.
perspectief in de wens tot samenwerking: wat levert hij onze inwoners en ondernemers in onze gemeente op? Daartegenover staan deelnemers die
•
Daarbij is de regionale agenda de voorbije jaren aangevuld met nieuwe
geloven in de kracht en kansen van de regio en handelen vanuit een
programma’s en projecten. De hoeveelheid aan programma’s en projecten
perspectief dat ‘als het drupt in de regio, het regent in de individuele
biedt aan deze deelnemers onvoldoende duidelijkheid over de wijze waarop en
gemeenten’.
mate waarin deze bijdragen aan de gezamenlijke ambitie en de regionale opgaven. Hierdoor is bij deelnemers het beeld is ontstaan van een gebrek aan focus en bestuurlijke keuzes.
31/44
•
De tot stand gekomen regiovisie is sterk gelieerd aan het verwerven van de
centrumgemeente van de regio. De kracht en kansen die de centrumgemeente
Regiodeal. Hierdoor heerst het bestuurlijke beeld dat de visie een deels
kan bieden in regionale samenwerkingsverbanden, wordt hiermee niet ten
financieel gedreven karakter kent, wat we ook terug zien in het feit dat RN-L
volle benut door de regio.
door sommige bestuurders als ‘projectenfabriek’ wordt gezien en daarmee een focus heeft op het realiseren van lokale projecten, in plaats van vanuit een
•
Een minder tastbaar element betreft de verschillen in bestuursstijlen tussen de
overall visie stapsgewijs bouwen een het regionale profiel en de toeristisch-
deelnemers. Er is sprake van streven naar consensus in besluitvorming. En de
economische aantrekkingskracht van het gebied en de brede welvaart daarin
mate van mandaat aan de bestuurlijke regionale overlegtafels is divers. Spelers
versterken.
komen aan tafel weinig slagvaardig tot keuzes en besluiten, omdat zaken eerst ‘in eigen huis’ nog bestuurlijk moeten worden afgestemd. Daardoor ontstaat
5.5 Gebrek aan collectief eigenaarschap en krachtige verhoudingen •
een principe van ‘de traagste bepaalt het tempo en de meest kleurloze de
Wij constateren een gebrek aan een collectief gevoelen – en daarbij passend