RIB.22.036 Vliegbasis De Peel
Tekst van het document
Stuknummer: 22.0003115
Raad 14-06-2022 RIB.22.036
raadsinformatiebrief van
: Burgemeester en wethouders
portefeuillehouder
: R. Palmen
aan
: De leden van de gemeenteraad
datum
: 17/05/2022
status
: Actieve informatie
openbaar
: Ja
Onderwerp RIB Reactivering Vliegbasis De Peel. Aanleiding Het Ministerie van Defensie heeft het voornemen om vliegbasis De Peel, gelegen in gemeenten Venray en Gemert-Bakel, te reactiveren. Daartoe is een proces in gang gezet om te komen tot een nieuw Luchthavenbesluit. In deze raadsinformatiebrief nemen wij u mee in dit proces. We informeren u op hoofdlijnen over de plannen van Defensie, het proces en de zorgen die wij als college hebben. De reactivering van vliegbasis De Peel heeft effect op een groot gebied in Noord-Limburg en Noord-Brabant Oost. Daarom hebben de betrokken gemeenten besloten om gezamenlijk te reageren en ook in de toekomst gezamenlijk op te trekken. Deze raadsinformatiebrief gaat gelijktijdig naar de gemeenteraad van: Venray, Gemert-Bakel, Deurne, Land van Cuijk, Helmond, Horst a/d Maas, Bergen, Boekel, Someren, Laarbeek, Geldrop-Mierlo, Gennep en Asten. Heropenen vliegbasis De Peel Het Ministerie van Defensie wil de vliegbasis heropenen omdat er in Nederland onvoldoende geluidruimte is bij andere militaire vliegvelden om adequaat te oefenen. Het plan is om 18 of 24 weken per jaar met twaalf F-35 jachtvliegtuigen op te stijgen en landen vanaf de vliegbasis. Daarnaast zal het terrein worden gebruikt voor oefeningen met helikopters en C-130 Hercules toestellen, als oefenveld voor oefennaderingen en voor testvluchten met drones.
Verder wordt in het document concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD) aangegeven dat gebruik van burgermedegebruik voor vliegverkeer van maatschappelijk belang, zoals vluchten met traumahelikopters, mogelijk wordt gemaakt. Luchthavenbesluit Om te komen tot de reactivering van vliegbasis De Peel, moet een luchthavenbesluit op basis van de Wet Luchtvaart genomen worden. Het luchthavenbesluit wordt op voordracht van de staatssecretaris van Defensie vastgesteld in overeenstemming met de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Daarnaast dienen nog andere besluiten genomen te worden, zoals de verlening van een vergunning in het kader van de Wet Natuurbescherming en een nieuwe Wabo-vergunning.
Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA
Postadres / PostCodePA PlaatsPA
T TelefoonNummer
F FaxNummer
Pag. 2 van 4
Waar staan we nu? De eerste stap in het proces van het luchthavenbesluit was de publicatie van de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD) door Defensie. Eenieder is van 26 juni 2019 tot en met 15 september 2019 in de gelegenheid gesteld om hierop hun zienswijzen in te dienen en er zijn 612 zienswijzen ingediend. De reactie van Defensie op de ingediende zienswijzen zijn in december 2021 gepubliceerd in de Reactienota. In deze nota geeft Defensie ook aan dat ze de noodzakelijke vergunningsaanvragen voorbereiden. De gemeente is in overleg De gemeente Horst aan de Maas is, samen met andere gemeenten in de regio, aangesloten bij de Commissie voor Overleg en Voorlichting Milieu (COVM) de Peel. Dit is een adviescommissie van Defensie en hierin vindt overleg plaats over het proces om te komen tot een nieuw Luchthavenbesluit voor vliegbasis De Peel. Gezamenlijke reactie van de gemeenten op de reactienota Daarnaast hebben de gemeenten Venray, Gemert-Bakel, Deurne, Land van Cuijk, Horst aan de Maas, Bergen, Boekel, Helmond, Someren, Laarbeek, Gennep, Asten en Geldrop-Mierlo afgesproken om gezamenlijk op te trekken en hiermee de belangen van de gehele regio Noord-Limburg en Noord-Brabant Oost optimaal te kunnen behartigen.
Nu de gemeenten in de gelegenheid zijn gesteld om te reageren op de Reactienota Luchthavenbesluit vliegbasis De Peel zijn er een gezamenlijke aanbiedingsbrief en inhoudelijke bijlage opgesteld. We informeren uw raad graag over de hoofdpunten van deze gezamenlijke reactie, zoals de gemeenten die hebben gegeven op de Reactienota in een brief aan de staatssecretaris: Belangen inwoners borgen Vanuit de gezamenlijke gemeenten staan wij voor de taak om de belangen van onze inwoners zorgvuldig te borgen. De reactivering van vliegbasis De Peel is een langdurig proces dat leidt tot aanhoudende onzekerheden over de leefomgeving van onze inwoners. Hieronder zetten wij op uiteenlopende onderwerpen onze zorgen en vragen uiteen. Informatieachterstand Als belanghebbende gemeenten hebben wij de plicht naar onze inwoners toe om volwaardig te kunnen participeren in het proces voor een nieuw Luchthavenbesluit. Onze informatiepositie is op dit moment onvoldoende om adequaat en op gelijkwaardig niveau te participeren in dit proces en van daaruit onze inwoners zorgvuldig en tijdig te informeren. Hoe gaat u ons en onze inwoners tijdig en zorgvuldig informeren? Gezondheid en welzijn van onze inwoners Onze inwoners zullen door de reactivering toenemend te maken krijgen met geluidoverlast.
Inwoners ervaren nu al geluidoverlast van de activiteiten van vliegbasis Volkel al dan niet in combinatie met oefeningen boven en nabij de Luitenant-generaal Bestkazerne, alsmede vanwege Eindhoven en Weeze (D). Geluidoverlast heeft effect op het welzijn en de gezondheid van mens en dier. In het kader van de voorgenomen reactivering lijkt Defensie uitsluitend aandacht te hebben voor de geluidbelasting in relatie tot starts en landingen. De geluidtoename voor de regio – die na reactivering zal optreden - wordt niet nader beschouwd of is onderwerp van onderzoek. Daarnaast ligt er een relatie tussen fijnstof en gezondheid, die nog niet in beeld is gebracht. Bovendien is het belangrijk dat er aandacht komt voor de door inwoners ervaren impact op de gezondheid. Hoe gaat u deze drie aspecten van gezondheid nader onderzoeken?
2
Pag. 3 van 4
Onderbouwing keuze locatie De afgelopen 30 jaar hebben er geen vliegbewegingen plaatsgevonden op vliegbasis De Peel. We vragen ons daarom af of er in redelijkheid van verworven of bestaande rechten sprake kan zijn. De vliegbasis is niet gebruiksklaar, alle assets zijn verwijderd of verouderd. Er is daarmee geen sprake van een vliegveld dat direct in gebruik genomen kan worden. Wij sluiten ons aan bij het advies van de Commissie m.e.r. dat er een breder onderzoek moet komen naar alternatieve locaties. Uw ministerie zal weliswaar in de MER-studie alternatieven onderzoeken, maar die betreffen uitsluitend het spreiden in de tijd van het gebruik van vliegbasis De Peel, namelijk over een periode van drie maal zes weken, zes maal drie weken of 24 weken. Er zijn geen alternatieve locaties onderzocht. Hoe komt u tot een gedegen onderbouwing waarom vliegbasis De Peel de meest geschikte locatie is in Nederland (dan wel in het grensgebied van Nederland) voor het laten opstijgen en landen van gevechtsvliegtuigen? Bij een uitgebreider onderzoek naar alternatieve locaties willen wij betrokken zijn bij het opzetten van de onderzoeksvraag en de daadwerkelijke uitvoering. Woningbouw Als regio staan wij voor een enorme opgave om een bijdrage te leveren aan het schrijnende tekort aan woningen.
Veel bouwprojecten zijn stil komen te liggen als gevolg van de depositie van stikstof op omliggende Natura 2000-gebieden. Om de woningbouw voor de komende jaren te kunnen realiseren is het van belang dat er voldoende stikstofruimte is. Is het realistisch te veronderstellen dat de reactivering van vliegbasis De Peel en een verdere toename van stikstofdepositie een juridische blokkade vormt. Gaat u op korte termijn duidelijkheid verschaffen hoe u voorkomt dat de mogelijke reactivering van vliegbasis De Peel leidt tot een nóg moeizamer uit te voeren woningbouwopgave? Nationale Omgevingsvisie Deze tijd kent grote ruimtelijke vraagstukken, zoals het tekort aan woningen en de kwaliteit van de leefomgeving. Nationale regie is nodig om tot een goede en eerlijke verdeling van de fysieke ruimte te komen. Het Rijk heeft daarom een Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. Binnen de NOVI zijn acht regio’s aangewezen die extra steun verdienen in de ontwikkeling en aanpak van de fysieke ruimte. NOVI De Peel is één van die gebieden. Een belangrijke doelstelling voor de Peel is het realiseren van een toekomstbestendige, gezonde en natuurlijke leefomgeving. Reactivering van een vliegbasis staat haaks op deze nationale visie en de investeringen die het Rijk in deze regio doet om de visie te realiseren.
Hoe ziet u de mogelijke reactivering van vliegbasis De Peel in relatie tot deze Rijksopgaven? Wat vragen wij u Ons belang is de zorgvuldige behartiging van de belangen van onze inwoners. Om dit goed en gedegen te kunnen doen, vragen wij u met klem om zo spoedig mogelijk antwoord te geven op de gestelde vragen in deze brief. Vervolgtraject In deze Raadinformatiebrief hebben wij u meegenomen in het proces dat Defensie doorloopt om te komen tot een nieuw Luchthavenbesluit en de zorgen die wij hebben. Wij hebben de staatssecretaris verzocht onze gezamenlijke reactie te betrekken in de op te stellen milieueffectrapportage (MER). Wij blijven uw raad actief informeren over volgende processtappen.
3
Pag. 4 van 4
Bijlagen - Reactienota Defensie d.d. 13 december 2021
4
Reactienota naar aanleiding van de zienswijzen ingediend op de concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau milieueffectrapportage Luitenant-generaal Bestkazerne/Militaire luchthaven De Peel
13 december 2021, incl. bijlagen
i
Colofon
Ministerie van Defensie Directoraat-Generaal Beleid Postbus 20701 2500 ES Den Haag
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritieme Zaken Postbus 20904 2500 EX Den Haag
ii
Afkortingen AMB Barro BML c-NRD CLSK Commissie m.e.r. COVM DGLC DOB EZK GPP IenW ILS ILT Ke KEA LBK/MLDP Lden LNN LNV MER m.e.r. MOB MTG NNB OMIS PM Rarro RBL RPAS SMT-1 SMT-2 UDP VKA Wabo WHO Wlv Wm Wnb
Algemeen Maatschappelijk Belang Besluit algemene regels ruimtelijke ordening Besluit militaire luchthavens Concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau Commando Luchtstrijdkrachten Commissie voor de milieueffectrapportage Commissie Overleg en Voorlichting Milieu Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando Deployment Operating Base Ministerie van Economische Zaken en Klimaat Geluidproductieplafond Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Instrument Landing System Inspectie Leefomgeving en Transport Kosteneenheden (geluidbeoordelingsmaat) Kosten effectanalyse Luitenant-generaal Bestkazerne/Militaire Luchthaven De Peel Level Day Evening Night (geluidbeoordelingsmaat) Limburgs natuurnetwerk Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Milieueffectrapport (het rapport) milieueffectrapportage (de procedure) Main Operating Base Maximaal Toegestane Geluidbelasting Natuurnetwerk Brabant Operationeel Management Informatie Systeem Partical Matter Regeling algemene regels ruimtelijke ordening Regeling Beoordeling Luchtkwaliteit Remotely Piloted Aerial Vehicles Structuurschema Militaire Terreinen-1 (1985) Structuurschema Militaire Terreinen-2 (2004) Uniforme Daglicht Periode Voorkeursalternatief Wet algemene bepalingen omgevingsrecht World Health Organization Wet luchtvaart Wet milieubeheer Wet natuurbescherming
iii
Inhoud Woord vooraf
1
1
Inleiding
3
1.1
Op weg naar een luchthavenbesluit
3
1.2
Milieueffectrapportage
3
1.3
Reactienota
6
2
Nut en noodzaak
7
2.1
Noodzaak reactivering
7
2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6 2.1.7 2.1.8 2.1.9
Herijking behoefte geluidruimte Operationele behoefte Eerdere sluiting vliegbases Soesterberg en Twente en marinevliegkamp Valkenburg Ruimte op bestaande vliegbases in Noord-Brabant Waarom keuze voor De Peel? De regio is al zwaar belast gebied Is De Peel wel geschikt? Zorgvuldig onderzoek Overige vragen
7 8 8 9 10 10 10 11 11
2.2
Overige locaties
11
2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4
Waarom geen uitbreiding Leeuwarden en Volkel? Alternatieven in Nederland of omringende landen Wat gebeurt er als Leeuwarden en Volkel vol zitten? Oefengebieden op zee
11 12 12 13
3
Voorgenomen activiteit
14
3.1
Militair gebruik
14
3.2
Burgermedegebruik
15
3.3
Grondgebonden gebruik
16
3.4
Tijdelijke situatie
16
3.5
Vliegroutes
17
3.6
Openingstijden
17
3.7
Infrastructuur en ombouw
18
3.8
Interferentie met andere luchthavens
18
3.9
Interferentie met bestaande functies
19
4
Alternatieven
20
4.1
Simulatoren
20
4.2
Drones
20
4.2.1 4.2.2
Drones als alternatief voor jachtvliegtuigen Gebruik camerabeelden
20 20
4.3
Inzet op andere luchthavens
21
4.4
Grondgebonden gebruik
21
iv
4.5
Alternatieve vliegroutes
21
4.6
Beschouwde alternatieven
22
5
Ontwerp-luchthavenbesluit
23
5.1
Inhoud ontwerp-luchthavenbesluit
23
5.2
Procedure tot nu toe
24
5.3
Juridische situatie
25
5.4
Communicatie en participatie
26
5.5
Grondgebonden geluidzonering en bestemmingsplannen
27
5.6
Vervolgstappen
28
5.7
Notitie Reikwijdte en Detailniveau
28
6
Geluid
30
6.1
Referentiesituatie
30
6.2
Omvang geluidcontour
30
6.3
Ke- en Lden-rekensystematiek en normenstelsel
30
6.4
Geluidbelasting en geluidhinder
33
6.4.1 6.4.2
Geluidbelasting Geluidhinder
33 35
6.5
Geluidniveau en trillingen
36
6.6
Cumulatie
37
6.7
Maatregelen
38
6.7.1 6.7.2 6.7.3 6.7.4
Isolatie van woningen Hinderbeperkende maatregelen Sloop van woningen Schadeafhandeling
38 39 39 40
6.8
Grondgebonden geluid
40
6.9
Overige vragen over geluid
41
6.9.1 6.9.2 6.9.3
Geluidreflectie door zonneparken Doorbreken geluidbarrière en zonneparken Verschillen tussen studies m.b.t. geluid F-35
41 41 41
7
(Externe) veiligheid
42
7.1
(Externe) veiligheid vanwege luchtverkeer
42
7.2
Rekenmodellen en normstelling
43
7.3
Grondgebonden bronnen
44
7.3.1 7.3.2
Gevaarlijke stoffen Calamiteiten
44 44
8
Luchtkwaliteit
45
8.1
Fijnstof en geur
45
8.2
NOx en PAS
46
8.3
Effecten wegverkeer
47 v
8.4
Luchtkwaliteit algemeen
48
8.5
Cumulatieve uitstoot
48
9
Gezondheid en leefbaarheid
50
9.1
Gezondheid - algemeen
50
9.2
Kerosinelozingen
50
9.2.1 9.2.2
Lozing kerosine Oude kerosineleiding
50 51
9.3
Specifieke gezondheidsrisico’s
51
9.4
Gezondheidsbelevingsonderzoek
51
9.5
Woon- en leefklimaat
52
9.6
Waterkwaliteit
52
9.7
Financiële consequenties
52
9.7.1 9.7.2 9.7.3
Aansprakelijkheid voor kosten Tegemoetkoming/compensatie voor geluidsoverlast Wettelijke regeling ontbreekt
52 53 53
10
Hinderbeleving
54
10.1
Woonomgeving
54
10.2
Hinder voor recreatie
55
10.3
Hinder tijdens werk en school
55
11
Natuur
56
11.1
Natura 2000-gebieden
56
11.2
Natuurnetwerk Nederland (NNN) en stiltegebieden
56
11.3
Referentiesituatie Wet natuurbescherming
57
11.4
Verstoring
58
11.5
Habitatrichtlijn
58
11.6
Vogelrichtlijn
58
12
Landbouw
60
12.1
Effecten op landbouwhuisdieren
60
12.1.1 12.1.2
Nertsenhouderij Schrikreacties bij dieren
60 60
12.2
Effecten op landbouwgewassen
60
13
Energie, klimaat en duurzaamheid
61
13.1
Emissies CO2
61
13.2
Energiebesparing
61
13.3
Duurzaamheid
62
14
Monitoring en evaluatie
63
14.1
Geluidmeetnet
63
vi
14.2
Luchtkwaliteit meetnet
63
14.3
Monitoring
64
14.3.1 14.3.2 14.3.3
Algemeen Wat gebeurt er bij overschrijdingen Klachtenregistratie
64 64 65
15
Onroerend goed
66
15.1
Waardevermindering woningen/landerijen
66
15.1.1 15.1.2 15.1.3 15.1.4
Reactivering vliegbasis was niet te voorzien Waardedaling van woningen Compensatie Maatschappelijke kosten-batenanalyse
66 66 66 67
15.2
Waardevermindering bedrijven/terreinen
67
15.2.1 15.2.2
Nadelige gevolgen bedrijven en activiteiten Komt er compensatie of een wettelijke regeling voor schadeafhandeling?
67 67
15.3
Overige aspecten
67
Bijlage 1 Advies Commissie m.e.r.
69
Bijlage 2 Overzicht beantwoording zienswijze
89
Bijlage 3 Infographic van procedure vaststellen LHB
2
vii
Woord vooraf Inleiding Het voornemen om een luchthavenbesluit voor te bereiden met het oog op de reactivering van de militaire luchthaven De Peel op het terrein van de Luitenant-generaal Bestkazerne is ingegeven door de schaarste aan geluidruimte voor oefenen en trainen met jachtvliegtuigen. De keuze voor de reactivering van De Peel berust op een zorgvuldige afweging van de mogelijkheden om die schaarste te verminderen of op te heffen. Omwonenden schrikken vooral terug voor de geluidhinder en de overlast van de F-35, maar de komst van een vliegbasis heeft bredere gevolgen voor de omgeving op het gebied van de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden en de leefomgeving, maar ook voor de werkgelegenheid en mogelijk voor het verkeersaanbod in de omgeving van de kazerne. In de zienswijzen die zijn ingediend in reactie op de concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau komen vragen naar het ‘waarom’ van deze vliegbasis en naar het ‘waarom’ van de locatie De Peel veelvuldig naar voren. Een belangrijk onderdeel van de beantwoording van deze zienswijzen is dan ook gewijd aan nut en noodzaak van de reactivering van de militaire luchthaven De Peel. Voorbereiding reactivering Omdat een vliegbasis ingrijpende gevolgen heeft voor de omgeving, moet er het nodige gebeuren voordat Defensie de vliegbasis kan reactiveren.
In de eerste plaats moet Defensie onderzoek laten doen naar de effecten op de natuur en naar de stikstofemissie en -depositie van de voorgenomen activiteiten. Als dat gebeurd is, kan een aanvraag voor een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb) worden ingediend bij het Bevoegd Gezag, de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). In de tweede plaats moet, vanwege de uitbreiding van de activiteiten, de vergunning op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) worden vernieuwd. Hiervoor is de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) het Bevoegd Gezag. De voorbereidingen voor beide vergunningaanvragen zijn inmiddels gaande. Als volgende stap zal het milieueffectrapport (MER) worden opgesteld. In de in 2019 gepubliceerde concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau (c-NRD) heeft Defensie zijn plannen voor de reactivering van de vliegbasis uiteengezet. De plannen voor de vliegbasis en voor de Luitenant-generaal Bestkazerne/Militaire Luchthaven De Peel (LBK/MLDP)1 als geheel zullen in het MER worden beoordeeld op hun gevolgen voor het milieu. De ter inzagelegging van de c-NRD bood omwonenden en andere belanghebbende partijen de gelegenheid in zienswijzen te reageren op de plannen van Defensie. Van die gelegenheid is met meer dan 600 zienswijzen ruim gebruik gemaakt.
Defensie is zich bewust van het signaal dat uitgaat van dit grote aantal reacties. Dat heeft enerzijds bijgedragen tot de lange duur van de voorbereiding van deze reactienota. Anderzijds realiseert Defensie zich hierdoor des te meer hoe belangrijk een intensieve dialoog met de omgeving is. Volgens de planning zal het werk aan het MER in 2022 beginnen. Parallel hieraan worden drie initiatieven ontplooid, die allemaal te maken hebben met de voorbereiding van het luchthavenbesluit, maar die formeel geen onderdeel van de voorbereidingsprocedure uitmaken: - de overstap van Kosteneenheden naar Lden als geluidbeoordelingsmaat voor de militaire luchthavens. Defensie heeft inmiddels de Commissie Overleg en Voorlichting Milieu (COVM) vliegbasis De Peel uitgenodigd om hierover in gesprek te gaan. Dit gesprek zal in het najaar van 2021 worden gevoerd; - op verzoek van de gemeente Venray heeft Defensie besloten een Kosten Effect Analyse (KEA) voor het voornemen tot de hernieuwde ingebruikname van de vliegbasis De Peel uit te voeren. Bij de keuze voor het bureau dat deze KEA gaat uitvoeren, bij de formulering van de opdracht en de becommentariëring van de conceptrapportage zullen de gemeenten Venray en Gemert-Bakel worden betrokken. De andere partijen in de COVM zullen worden geïnformeerd over dit 1
Met het oog op de leesbaarheid wordt in deze reactienota niet alleen de afkorting LBK/MLDP gebruikt. Afhankelijk van het onderwerp wordt de inrichting ook wel aangeduid met “kazerne” of “vliegbasis”.
1
-
onderzoek en relevante ontwikkelingen ter zake. De noodzakelijke voorbereidingen worden dit najaar uitgevoerd. Het onderzoeksrapport zal dan waarschijnlijk in 2022 beschikbaar zijn, zodat de resultaten kunnen worden betrokken in de voorbereiding van en de besluitvorming over het luchthavenbesluit; in reactie op ingediende zienswijzen heeft Defensie besloten voorafgaand aan het luchthavenbesluit een gezondheidsbelevingsonderzoek te laten uitvoeren, zoals de GGD eerder onder meer voor de luchthaven Eindhoven heeft gedaan. Het ligt in de rede ook deze onderzoeksopdracht samen met andere betrokken partijen voor te bereiden. Ook dit onderzoek kan dan in 2022 worden uitgevoerd, zodat de resultaten kunnen worden betrokken in de voorbereiding van en de besluitvorming over het luchthavenbesluit.
Volgens de planning zal het MER in 2022 worden opgesteld. Parallel daaraan wordt de tekst van het ontwerp luchthavenbesluit opgesteld. Beide documenten – het MER en het ontwerp luchthavenbesluit – worden op ambtelijk en bestuurlijk niveau besproken met de provincies Limburg en Noord-Brabant en de gemeenten die in de COVM zijn vertegenwoordigd. Beide documenten worden vervolgens ook ter inzage gelegd, zodat iedereen dan in de gelegenheid is om daarop in een zienswijze te reageren. Dit zal ongeveer eind 2023, begin 2024 gebeuren. Dan zal ook de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) worden gevraagd het MER te toetsen. Afhankelijk van het resultaat van deze besprekingen en het advies van de Commissie m.e.r. zal een definitief ontwerp luchthavenbesluit worden opgesteld. Dit wordt na behandeling in de Ministerraad voor advies aangeboden aan Afdeling advisering van de Raad van State. Op grond van dit advies wordt een nader rapport opgesteld. Daarna volgt de vaststelling van het luchthavenbesluit door ZM de Koning. Na publicatie van het luchthavenbesluit in het Staatsblad treedt het luchthavenbesluit in werking. Het is dan nog niet onherroepelijk: dat is pas het geval nadat de beroepsprocedure is doorlopen.
Uiteraard kunnen een negatief advies van de Commissie m.e.r., een negatief advies van de Raad van State en een gegrond verklaard beroep deze procedure nog doorkruisen. Communicatie en overleg Defensie heeft verschillende manieren om met omwonenden en anderen te communiceren. De meest directe vorm is de burenmailing, waarvoor aanmelding mogelijk is door een mail te sturen naar: informatiedepeel@mindef.nl. Veel informatie over de procedure voor de voorbereiding van het luchthavenbesluit is online te vinden op https://www.defensie.nl/onderwerpen/luchthavenbesluiten/luchthavenbesluit-de-peel/contact Desgewenst zal Defensie opnieuw bijeenkomsten, zowel ‘live’ als online, organiseren om toelichting te geven en over reacties te overleggen. Defensie overlegt met andere overheden, vertegenwoordigers van omwonenden en van natuurorganisaties via de COVM De Peel. Daarnaast dienen de openbare vergaderingen van de COVM en de website https://www.covm.nl/depeel om een breder publiek te informeren. Ook de uitkomsten van de genoemde onderzoeken – de Kosten Effect Analyse en het gezondheidsbelevingsonderzoek – zullen worden benut voor de dialoog met de omgeving, om samen een scherper zicht te krijgen op de impact van de reactivering van de vliegbasis op de omgeving.
Dat overleg gaat dan niet alleen om de nadelen, zoals de overlast en de beperkingen voor de ruimtelijke ordening, maar ook om de potentiële voordelen, zoals extra werkgelegenheid en extra kansen voor civiel-militaire samenwerking.
2
1
Inleiding
1.1
Op weg naar een luchthavenbesluit
Het ministerie van Defensie onderzoekt de mogelijkheden voor het gebruik van de Luitenant-generaal Bestkazerne/militaire luchthaven De Peel door F-35 jachtvliegtuigen, overig militair vliegverkeer en beperkt burgermedegebruik. De Luitenant-generaal Bestkazerne/militaire luchthaven De Peel is sinds 2012 de benaming van de Luchtmachtbasis De Peel. Voor het gebruik van de luchthaven door jachtvliegtuigen en overige militaire luchtvaartuigen van de Koninklijke Luchtmacht wordt op grond van artikel 10.15, eerste lid, van de Wet luchtvaart een luchthavenbesluit voorbereid. In het luchthavenbesluit zal – gelet op het bepaalde in artikel 10.28 van de Wet luchtvaart - tevens het burgermedegebruik worden opgenomen. Het luchthavenbesluit wordt op voordracht van de staatssecretaris van Defensie vastgesteld in overeenstemming met de minister van Infrastructuur en Waterstaat. In de bijlage bij deze reactienota is de procedure voor de voorbereiding van een luchthavenbesluit in een schematisch overzicht opgenomen.
1.2
Milieueffectrapportage
Concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau (c-NRD) Goede en gedragen besluiten over ingrijpende projecten zoals de reactivering of ingebruikneming van een luchthaven vergen publieke betrokkenheid, en dus publieksparticipatie. Daarom is de voorbereiding van het luchthavenbesluit op 26 juni 2019 begonnen met de publicatie en ter inzagelegging van de conceptNotitie Reikwijdte en Detailniveau (c-NRD). Die ter inzagelegging beoogde omwonenden en andere betrokken partijen, waaronder provincies en gemeenten, de gelegenheid te geven in zienswijzen en adviezen te reageren op de plannen van Defensie. De c-NRD heeft acht weken ter visie gelegen van 26 juni tot en met 21 augustus 2019. De reguliere termijn voor het indienen van zienswijzen is zes weken. Vanwege de vakantieperiode is de termijn voor individuele insprekers in deze procedure verlengd tot acht weken. Zienswijzen die naderhand zijn ontvangen, zijn alsnog meegenomen in deze reactienota. Gemeenten en provincies zijn op verzoek in staat gesteld hun zienswijzen in te dienen tot 15 september 2019 vanwege de afwezigheid van raadsvergaderingen in juli en augustus. De c-NRD is gepubliceerd in de Staatscourant van 26 juni 2019 (Nr. 35839) en op websites van verschillende gemeenten, waaronder Venray en Gemert-Bakel, mede met het oog op de publieksbijeenkomsten in die gemeenten. Advies van de Commissie m.e.r.
Als onderdeel van de uitgebreide milieueffectrapportage (m.e.r.) is de Commissie m.e.r. gevraagd om advies uit te brengen voor de inhoud van het milieueffectrapport (MER). De Commissie m.e.r. heeft op 18 september 2019 een bezoek gebracht aan de LBK/MLDP. Op 23 oktober 2019 heeft zij haar definitieve advies uitgebracht over de gewenste inhoud voor het MER. De aanbevelingen van de Commissie m.e.r. zijn: -
-
specificeer en verantwoord de beoogde activiteiten. Dat betreft met name de aard en omvang van het vliegverkeer en de werkzaamheden die nodig zijn voor de reactivering van de vliegbasis; beschrijf en onderbouw de gegevens die worden gehanteerd om de geluidbelasting, de hinder en de veiligheidsrisico’s te bepalen. Wat betekenen lacunes in gegevens voor het monitoringprogramma? vergelijk de locatiealternatieven voor de Luitenant-generaal Bestkazerne als vliegbasis; beschrijf de varianten voor inperking van verwachte effecten, bijv. varianten op vliegroutes;
3
-
vergelijk de actuele omgevings- en natuurkwaliteit net de situatie die ontstaat na de reactivering van de vliegbasis.
Voor de volledige tekst van het advies zij verwezen naar bijlage 1 bij deze reactienota. In het MER zal hierop met de nodige diepgang en volledigheid worden ingegaan. Voorlichtingsbijeenkomsten De c-NRD is toegelicht tijdens diverse voorlichtingsbijeenkomsten zoals is aangegeven in onderstaande tabel 1.1. Tabel 1.1:
Voorlichtingsbijeenkomsten ter toelichting van c-NRD
Datum 2019
Bijeenkomst
12 juni
Gemeentehuis Venray, aankondiging voornemen tot reactivering
26 juni
Venray, informatieavond
1 juli
Gemert, informatieavond
13 augustus
Merselo, informatieavond
15 augustus
Milheeze, informatieavond
28 augustus
Helmond, informatieavond gemeenteraad
9 september
Laarbeek, gesprek burgemeester
9 september
Venray, informatieavond gemeenteraad
10 september
Gemert-Bakel, informatieavond gemeenteraad
12 september
Maastricht, Gouvernement
18 september
Lgen Bestkazerne, locatiebezoek Commissie m.e.r.
26 september
Maashees, informatieavond dorpsraad
15 oktober
Overloon, informatieavond dorpsraad
30 oktober
Venray, eerste bijeenkomst COVM
30 oktober
Boxmeer, informatieavond
25 november
Deurne, informatieavond
12 december
Lierop, informatieavond en eerste overleg met de waterschappen Aa en Maas en Limburg
Ontvangen zienswijzen In totaal zijn er meer dan 600 zienswijzen ontvangen. Een deel van de zienswijzen is ontvangen buiten de gestelde termijn, maar deze zijn wel geaccepteerd. Sommige zienswijzen zijn ingediend namens meerdere organisaties of individuele personen. Eén identieke zienswijze is door ongeveer 250 individuele insprekers ingediend. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de herkomst van de ontvangen zienswijzen.
Plaats Asten
Belangenvereniging
Individuele inspreker
Ondernemer / Bedrijfsleven
Overheid 1
Totaal 1
4
Plaats
Belangenvereniging
Individuele inspreker
Bakel
19
Beek en Donk
2
Ondernemer / Bedrijfsleven 1
Bergen Boxmeer
3
Den Bosch De Rips
1
Overheid
Totaal 20
1
3
1
1
1
4
1
1
33
1
35
Deurne
29
1
Elsendorp
17
Gemert
4
Helenaveen
43
Helmond
6
Holthees
18
18
Leunen
2
2
Liessel
1
1
Maashees
1
1
1
31 17
1
5 43
1
Maastricht
1
7
1
Merselo
1
129
5
135
Milheeze
1
142
7
150
Neerkant Overloon
1 1
24
1 3
Sint Anthonis
28 1
Smakt
9
2
Someren 2
1 11
1
1
2
52
Venray
3
45
Vierlingbeek
1
4
5
Vredepeel
1
4
5
Westerbeek
3
3
Ysselsteijn
14
14
Overige
4
16
1
Totaal
13
569
23
21 13
618
5
1.3
Reactienota
In de zienswijzen komen verschillende thema’s aan de orde die in deze reactienota per thema zijn gegroepeerd en beantwoord. De zienswijzen en daarmee de antwoorden in deze reactienota zijn grofweg in drie categorieën te verdelen: zienswijzen die gaan over nut en noodzaak van de reactivering, de keuze voor de locatie en de gevolgde procedure, zienswijzen die om verduidelijking vragen van bijvoorbeeld rekenmethodieken en zienswijzen die om bepaalde onderzoeken vragen of aandachtspunten aandragen. De zienswijzen die gaan over de keuze voor de locatie en de gevolgde procedure zijn zoveel mogelijk beantwoord in deze reactienota. Deze onderwerpen zijn ook al beschreven in de c-NRD en zullen nader worden toegelicht. Deze informatie komt later ook in het MER en het ontwerp-luchthavenbesluit uitgebreid aan de orde. De zienswijzen over verduidelijking van bijvoorbeeld rekenmethodieken zijn beknopt beantwoord en komen in het MER uitgebreid aan de orde. Dit geldt ook voor de gewenste onderzoeken waar veel suggesties voor zijn ontvangen. Deze onderzoeken moeten echter nog worden uitgevoerd en zullen worden beschreven in het MER. In de beantwoording is daarom veelal gesteld dat deze in het MER aan de orde zullen komen. Wel wordt ingegaan op suggesties om specifieke onderzoeken uit te voeren. Het advies van de Commissie m.e.r. wordt zo veel mogelijk gevolgd.
In het MER zal worden verantwoord als een advies van de Commissie niet of niet volledig wordt gevolgd. Terugvinden van de antwoorden op ingediende zienswijzen door insprekers Bijlage 2 van deze reactienota bevat een tabel waarin is aangegeven welke zienswijzen zijn behandeld over het onderwerp in een betreffende paragraaf. De zienswijzen zijn (anoniem) genummerd en elke inspreker zal het nummer van registratie ontvangen. Deze nummers zijn in bijlage 2 per paragraaf genoemd. Zo kunnen insprekers zien waar en hoe hun zienswijzen zijn beantwoord. Vanwege de veelheid aan zienswijzen en onderwerpen is het niet mogelijke om elke vraag individueel te beantwoorden. Zoals in de vorige paragraaf is beschreven, zijn er ook heel veel dezelfde vragen gesteld. De beantwoording is daarom uitgevoerd door vragen te clusteren. Het advies van de Commissie m.e.r. over de reikwijdte en het detailniveau van het milieueffectrapport voor de Luitenant-generaal Bestkazerne/Militaire luchthaven De Peel is integraal opgenomen in bijlage 1. Het advies omvat de meeste onderwerpen die in de reactienota zijn behandeld. In bijlage 2 is daarom niet verwezen naar het advies.
6
2
Nut en noodzaak
2.1
Noodzaak reactivering
2.1.1
Herijking behoefte geluidruimte
Zienswijze De zienswijzen stellen dat de redenen om luchthaven De Peel in 1993 buiten gebruik te stellen nog steeds valide zijn. De Peel is steeds een reservebasis geweest waar vandaan eigenlijk nooit serieus gevlogen is. Laat het vooral een reservebasis blijven en alleen in geval van nood kan deze basis dan geactiveerd worden. Andere zienswijzen stellen dat het niet is uit te leggen dat na 26 jaar er alleen sprake is van reactivering van een vliegbasis, mede omdat in de c-NRD wordt gesteld, dat vliegbasis De Peel in het verleden ook als militaire luchthaven nauwelijks voor militaire luchtvaart werd gebruikt. Reactie Defensie heeft voor de uitvoering van haar taken behoefte aan een breed scala van militaire middelen, waaronder jachtvliegtuigen. Die behoefte is een aantal jaar geleden nog eens uiteengezet in het DMP-D Document Vervanging F-16, dat gelijk met de Kamerbrief van 22 december 2014 (Kamerstuk 26 488, nr. 369) is verstuurd. Daarin is ook de afweging bemand versus onbemand gemaakt. Onbemande systemen maken belangrijke technische ontwikkelingen door, zodat ze steeds beter inzetbaar zijn voor waarneming en voor doelbestrijding. Maar voor gevechtstaken tegen tegenstanders met technologisch hoogwaardige middelen en voor de verdediging van het Nederlandse luchtruim blijft het jachtvliegtuig het aangewezen wapensysteem.
Dat is nog eens bevestigd toen Defensie in 2019 negen extra F-35 jachtvliegtuigen aanschafte. Hiermee is ook de noodzaak onderstreept om de benodigde geluidruimte voor oefening en training en voor operationele activiteiten voor de nationale en bondgenootschappelijke taken te waarborgen. Van de 46 F-35 jachtvliegtuigen komen uiteindelijk 39 toestellen naar Nederland, 7 blijven in de Verenigde Staten voor de pilotenopleiding. Sinds eind jaren tachtig, sinds de val van de Muur, is Defensie vanwege aanhoudende bezuinigingen op haar uitgaven fors ingekrompen qua personeel, materieel en infrastructuur. In dat kader zijn ook drie vliegbases gesloten en afgestoten: Soesterberg, Twente en marinevliegkamp Valkenburg. Defensie heeft nu in Nederland acht militaire luchthavens: Leeuwarden Volkel
jachtvliegtuigen en MQ-9 onbemande verkenningsvliegtuigen jachtvliegtuigen
Gilze-Rijen De Kooij Deelen
helikopters helikopters en civiel medegebruik helikopters
Eindhoven
militair luchttransport en civiel medegebruik
Woensdrecht
vliegopleiding, logistiek centrum/onderhoud en civiel medegebruik
De Peel
gedeactiveerd
De vliegbases Eindhoven, Gilze-Rijen en Woensdrecht hebben ook een reserveveldfunctie voor jachtvliegtuigen. Dat wil zeggen dat de squadrons van Leeuwarden en Volkel in geval van groot onderhoud aan het banenstelsel kunnen uitwijken om tijdelijk vanaf een van die andere velden te opereren.
7
In de Kamerbrief van 12 juni 2019 over de voorbereiding van het luchthavenbesluit De Peel is uiteengezet dat Defensie na tientallen jaren van krimp, waarin ook de genoemde vliegbases zijn afgestoten, nu weer sprake is van groei van de defensiebegroting en daarmee ook van defensieactiviteiten. De onzekerheid over en de negatieve ontwikkelingen in de internationale veiligheidssituatie onderstrepen de noodzaak daarvan. In die nieuwe situatie moet Defensie opties open houden om voorbereid te zijn op verslechteringen, terwijl nu juist blijkt dat Defensie krap in de ruimte voor militaire vliegactiviteiten zit. Het nu voor stationering in Nederland voorziene aantal F-35s kan met een zorgvuldige planning worden ondergebracht op bestaande vliegbases. Defensie heeft behoefte aan strategische geluidruimte, zowel om een eventuele verdere groei van het aantal jachtvliegtuigen te accommoderen als om voldoende oefenruimte beschikbaar te hebben. Dat vereiste een heroverweging over de beschikbare ruimte en de mogelijkheden om die beschikbare ruimte nog uit te breiden. Achtereenvolgens heeft Defensie de ruimte op de twee Main Operating Bases Leeuwarden en Volkel beoordeeld, vervolgens die op andere militaire bases en op civiele velden, met name Eelde, Twente en Maastricht. Ook is bekeken of verdere verplaatsing van vliegactiviteiten naar buitenlandse vliegbases soelaas kan brengen.
Conclusies was dat Defensie de geluidruimte die hoort bij de vliegbasis De Peel niet kan missen. Daarom is het besluit genomen een luchthavenbesluit voor te bereiden, zodat een reactivering van de vliegbasis De Peel op termijn mogelijk is.
2.1.2
Operationele behoefte
Zienswijze Enkele zienswijzen vragen om een onderbouwing per type activiteit waarom de uitbreiding en/of verplaatsing ervan aan de orde is, welke activiteiten prioritair zijn en wat de achtergronden zijn van de wijziging in de behoefte. Het luchthavenbesluit voor De Peel en de realisatie van de voorzieningen na besluitvorming na eventuele beroepsprocedures vergen enkele jaren. Het besluit borduurt voort op strategieën en aannames die - gelet op maatschappelijke ontwikkelingen - tegen die tijd al (deels) achterhaald zijn. Drones kunnen voor sommige taken jachtvliegtuigen vervangen. Reactie Het MER zal de operationele behoefte per type activiteit onderbouwen. De voorgenomen activiteit gaat voor het militair luchtverkeer onder andere uit van de status van een DOB, een Deployment Operating Base, met een profiel ter grootte van een detachement van 200 personeelsleden met maximaal 12 jachtvliegtuigen. De operaties zullen plaatsvinden gedurende de dag- en avondperiode gedurende 18 vliegweken, verspreid over het jaar in perioden van ongeveer drie maal zes weken. Het jaarlijkse oefenprogramma van de Main Operating Bases (Leeuwarden en Volkel) bepaalt de periode wanneer gebruik gemaakt gaat worden van vliegbasis De Peel. Hierbij wordt geopereerd binnen de vast te stellen geluidzonering, die niet groter zal zijn dan de bestaande geluidzone.
De perioden waarin dat oefenprogramma op De Peel wordt uitgevoerd zullen tijdig bekend worden gemaakt. Daarnaast blijft de vliegbasis De Peel gebruikt worden voor helikopteroperaties. Het Defensie Helikopter Commando kan gebruik maken van vliegbasis De Peel voor een jaarlijkse oefening gedurende twee weken samen met eenheden van de Luchtmobiele Brigade, en voor incidentele missies en kleinere oefenactiviteiten verspreid over het jaar. De grotere oefening zal tijdig worden aangekondigd. In de concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau werd op De Peel voor de toekomst ook de mogelijkheid voor oefeningen met C-130 Hercules toestellen met eenheden van de luchtmobiele brigade en voor strategisch luchttransport open gehouden. Inmiddels is besloten dat oefeningen met de Hercules en strategisch luchttransport niet structureel op De Peel plaats zullen vinden. Wat deze toestellen betreft zal het bij incidenteel gebruik van De Peel blijven.
2.1.3
Eerdere sluiting vliegbases Soesterberg en Twente en marinevliegkamp Valkenburg
Zienswijze
8
Waarom zijn Soesterberg, Twente en Valkenburg gesloten? Kunnen deze reeds gesloten bases niet opnieuw in gebruik genomen worden? Reactie Ongeveer vanaf de val van de Muur in 1989 en de toen ervaren verbetering van de internationale veiligheidssituatie, is er tientallen jaren door achtereenvolgende kabinetten bezuinigd op Defensie. De hoofdwapensystemen – waaronder schepen, tanks en pantservoertuigen en jachtvliegtuigen – zijn in aantallen verminderd en, wat de tanks betreft, zelfs bijna geheel verdwenen. Ook de personele omvang van de krijgsmacht is met enkele tienduizenden militairen ingekrompen. Tegen die achtergrond is ook de infrastructuur van Defensie ingekrompen. Er zijn kazernes gesloten en afgestoten in onder meer Den Haag, Utrecht, Ede, Budel, Weert, Breda, Maastricht en Elspeet. Diezelfde ontwikkeling betrof ook de eerder genoemde luchtvaartterreinen. De sluiting van Soesterberg, Twente en Valkenburg pasten in de bezuinigingen en inkrimping van de defensie infrastructuur. De verkoop van de drie luchthavens en de ontwikkelingen die sindsdien op en rond die terreinen hebben plaatsgevonden zijn niet terug te draaien. Deze terreinen hebben inmiddels andere bestemmingen gekregen en de geluidsruimte is niet meer beschikbaar of sterk verkleind.
2.1.4
Ruimte op bestaande vliegbases in Noord-Brabant
Zienswijze Onderbouw waarom bestaande vliegbases onvoldoende ruimte bieden. Biedt inzicht in de geluidruimte van de andere vliegbases in Noord-Brabant. Welke ruimte is noodzakelijk c.q. gewenst en onderbouw dit in de MER. Reactie De vliegbases Eindhoven, Gilze-Rijen en Woensdrecht hebben ook een reserveveldfunctie voor jachtvliegtuigen. Dat wil zeggen dat de squadrons van Leeuwarden en Volkel in geval van groot onderhoud aan het banenstelsel kunnen uitwijken om tijdelijk vanaf een van die andere velden te opereren. Hieruit blijkt dat op deze vliegbases de mogelijkheid bestaat tot incidenteel medegebruik door jachtvliegtuigen. Maar dat betekent niet dat structureel gebruik door jachtvliegtuigen mogelijk en wenselijk is. Daarom is gekozen voor een zekere taakverdeling tussen de militaire luchthavens (zie 2.1.1) met nu twee velden hoofdzakelijk voor jachtvliegtuigen en drie velden voor met name helikopters. Voor Eindhoven heeft het kabinet, gesteund door de Tweede Kamer, jaren geleden ingezet op intensivering van het burgermedegebruik, om ruimte te bieden aan een verdere doorontwikkeling van Schiphol. Het advies van de heer Van Geel van 2019 voor de burgerluchtvaart op Eindhoven Airport betekent niet dat er meer ruimte voor militair verkeer komt.
Voor vliegbasis Woensdrecht staat de voorbereiding van het luchthavenbesluit onder druk door de combinatie van enerzijds plannen voor aanvullende activiteiten op die vliegbasis en anderzijds de ligging van de vliegbasis pal naast het Natura 2000 gebied Brabantse Wal. Voor Woensdrecht is het vooral van belang een goede selectie te maken uit de nu al voorziene extra activiteiten en niet het toevoegen van nog een activiteit, die zeker tot verdere druk op Brabantse Wal leidt. In de voorbereiding van het luchthavenbesluit Gilze-Rijen ligt de reserveveldfunctie voor jachtvliegtuigen onder druk, omdat sinds Gilze-Rijen thuisbasis is van het Defensie Helikopter Commando deze functie nog nooit is gebruikt, terwijl met name de woonkernen Hulten en Molenschot hierdoor wel steeds bouwbeperkingen ondervinden. Daarom heeft Defensie besloten voorrang te geven aan de voorbereiding van het luchthavenbesluit De Peel. Als dat luchthavenbesluit onherroepelijk is vastgesteld en daarmee vaststaat dat Defensie de geluidruimte van De Peel kan benutten, dan kan de reserveveldfunctie voor jachtvliegtuigen van Gilze-Rijen vervallen.
9
2.1.5
Waarom keuze voor De Peel?
Zienswijze De Peel ligt te midden van een aantal luchthavens, waardoor de omwonenden nu al overlast kennen. Waarom is gekozen voor deze locatie, in de bewoonde wereld, en te midden van kwetsbare natuur? Er moet naar alternatieven worden gekeken. Reactie De Peel is een bestaande vliegbasis, die weliswaar gedeactiveerd is, maar waarvoor de ruimtelijke reservering en de geluidruimte nog steeds intact is. In 2006 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State in hoger beroep de weigering van de toenmalige staatssecretaris van Defensie om de aanwijzing van de vliegbasis De Peel als luchtvaartterrein ten behoeve van de militaire luchtvaart in te trekken bevestigd (Uitspraak 200509440/1). De vliegbasis kan na reactivering gebruik maken van een deel van de bestaande infrastructuur, waaronder de start- en landingsbaan, die uiteraard wel gerenoveerd moet worden. Bovendien kan de vliegbasis deels gebruik maken van de ondersteunende functies die nu al aanwezig zijn op de Luitenant-generaal Bestkazerne, ten behoeve van het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando. Door de nabijheid van vliegbasis Volkel kan de vliegbasis De Peel functioneren als dépendance van Volkel, wat doelmatigheidswinst oplevert. Een precieze raming van de kosten die met de reactivering gemoeid zijn, is nu nog niet te maken.
Daarvoor moet eerst worden uitgewerkt welke voorzieningen nodig zijn voor de reactivering van de vliegbasis. Dat gebeurt in een behoeftestelling, waarover de Tweede Kamer zal worden geïnformeerd. Het is mogelijk op het terrein van de Luitenant-generaal Bestkazerne/militaire luchthaven De Peel de vliegbasis te reactiveren, met behoud van de huidige activiteiten en verdere ontwikkelmogelijkheden van het Defensie Grondgebonden Luchtverdedigingscommando (DGLC). . Ook elders in Nederland liggen vliegbases niet ver van woonkernen en stedelijke gebieden en van natuurgebieden. Nederland is nu eenmaal een betrekkelijk klein, maar dichtbevolkt land, waar allerlei functies op een relatief geringe oppervlakte moeten worden samengebracht. Dat vergt zorgvuldige procedures, waarin onder meer de milieueffectrapportage voorziet.
2.1.6
De regio is al zwaar belast gebied
Zienswijze Oost-Brabant is al zwaar belast door de bio-industrie, industriegebieden en omliggende luchthavens. Waarom wordt in een van de zwaarst belaste regio’s in Nederland een vliegbasis geopend? Reactie De regio Oost-Brabant kent de nodige milieubelasting vanwege o.a. de intensieve landbouw. Nieuwe grootschalige infrastructuur is in veel regio’s moeilijk inpasbaar. Een belangrijke reden voor de keuze voor De Peel is dat er qua geluid en ruimtelijke ordening al sprake is van een reservering is en de nodige infrastructurele voorzieningen beschikbaar zijn. Voor Defensie is er geen goed alternatief beschikbaar. Het MER zal uitwijzen wat de gevolgen zijn voor natuur en milieu en of daarvoor mitigerende maatregelen nodig zijn.
2.1.7
Is De Peel wel geschikt?
Zienswijze Is De Peel wel geschikt als vliegbasis? Zijn er nog veel en kostbare aanpassingen nodig? Reactie De Peel is in het verleden een vliegbasis geweest. Vanwege jarenlange afwezigheid van startende en landende vliegtuigen is een renovatie van de start- en landingsbaan en rolbanen vereist. Ook zijn er aanpassingen in de infrastructuur aan de orde om de nieuwe voorzieningen te kunnen inpassen in de huidige activiteiten. Zoals al aangegeven zal dit in een behoeftestelling worden uitgewerkt.
10
2.1.8
Zorgvuldig onderzoek
Zienswijze In de zienswijzen wordt aandacht gevraagd voor zorgvuldig onderzoek in het kader van het MER als de voorbereiding van het luchthavenbesluit toch wordt doorgezet. Als factoren worden genoemd de belangen van bewoners, de belangen van de kleine dorpen zoals de gemeente Bergen, de regionale structuurvisies en de relevante milieueffecten die significant zullen wijzigen. Reactie Het onderzoek in het MER zal zorgvuldig worden uitgevoerd conform de wettelijke vereisten. De uiteindelijke keuzes in het luchthavenbesluit zullen gebaseerd zijn op de uitkomsten van die onderzoeken en de belangen van meerdere partijen zoals de bewoners, bedrijven en de kleine kernen. Het MER besteedt met name aandacht aan de gevolgen van de reactivering van de vliegbasis voor het milieu en mogelijke mitigerende maatregelen. Ook de planologische effecten en de afstemming op ruimtelijke plannen komen aan de orde. Voorafgaand aan het MER zal Defensie onderzoeken of voor de beoogde activiteiten een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb) moet worden aangevraagd. Indien dat zo is, zal Defensie een aanvraag indienen.
2.1.9
Overige vragen
Zienswijze De reactivering van de vliegbasis De Peel mag niet bedoeld zijn om geluidruimte voor burgerluchtvaart van Eindhoven, Schiphol en Lelystad te reserveren en daardoor duizenden inwoners van deze regio met nog meer overlast op te zadelen. De vliegverdeling (VVR) is discutabel. Zo is de verplaatsing van vliegbewegingen van Schiphol naar Lelystad onlangs nog afgekeurd door de Europese Commissie. Reactie De reactivering van de vliegbasis is niet bedoeld voor en leidt ook niet tot extra geluidruimte voor de burgerluchtvaart. Defensie heeft voor jachtvliegtuigen de geluidruimte van vliegbasis De Peel nodig. Dat is de reden tot reactivering. De verplaatsing van vliegverkeer van Schiphol naar Lelystad heeft hier niets mee te maken. De Europese Commissie is geen partij in de besluitvorming over militaire vliegvelden.
2.2
Overige locaties
2.2.1
Waarom geen uitbreiding Leeuwarden en Volkel?
Zienswijze Beoordeeld moet worden of de vliegbases Leeuwarden en/of Volkel uitgebreid zouden kunnen worden in plaats van de hernieuwde openstelling van vliegbasis De Peel. Reactie De eerste F-35’s zijn inmiddels in Nederland aangekomen, met Leeuwarden als thuisbasis. 15 toestellen worden daar gestationeerd, de overige 24 F-35’s gaan naar Volkel. De laatste F-16 wordt in 2024 buiten dienst gesteld. Voor deze verdeling over Leeuwarden en Volkel is gekozen op gronden van bedrijfsvoering: Volkel beschikt over de organisatie en over de faciliteiten voor een tweede squadron jachtvliegtuigen. De geluidzone van vliegbasis Volkel is echter niet groot genoeg om al deze toestellen al hun vliegactiviteiten daar te laten uitvoeren: een deel van die activiteiten zal elders moeten worden uitgevoerd. De uitbreiding van de geluidzone, zodat een derde squadron F-35 op Volkel kan worden geplaatst, zou echter een streep zetten door allerlei ruimtelijke ontwikkelingen in de omgeving van de vliegbasis niet alleen van nu, maar ook van de afgelopen jaren en het zou ingrijpende sloopmaatregelen vergen. Meer in het algemeen zijn de herhaalde politieke toezeggingen aan de omgeving van Leeuwarden en Volkel van belang, namelijk dat het opereren met de F-35 zou passen binnen de bestaande wettelijk vastgelegde zonering en dat die zonering niet uitgebreid zal worden.
11
2.2.2
Alternatieven in Nederland of omringende landen
Zienswijze Onderzocht moet worden of alternatieven mogelijk zijn in minder belaste regio’s, in het noorden van het land of in landen als Duitsland, België, Noorwegen en Polen of de VS. Onderzocht moet worden of het materieel dat op De Peel zal worden gestationeerd niet thuishoort op de Duitse laagvlakte of in de Verenigde Staten. Ook inhuur van oefenruimte op Weeze voor een paar weken per jaar moet worden onderzocht. Reactie Enkele zienswijzen vragen om de luchthavens Maastricht-Aachen Airport en Eelde als alternatief te beschouwen. De optie Maastricht-Aachen Airport is naar voren gekomen in reacties van burgers op de plannen voor reactivering van vliegbasis De Peel, het betreft hier geen voorstel van de exploitanten van de luchthaven, die zelf geen plannen hebben voor militair (mede)gebruik. Voor Maastricht-Aachen Airport is de vraag wat militair (mede)gebruik zou betekenen voor de civiele bedrijvigheid op en rond het luchtvaartterrein en hoe militair gebruik zou zijn in te passen in het complexe luchtruim rond Maastricht, met verschillende luchthavens in de buurt. Voor beide luchthavens geldt dat uitbreiding van civiel naar ook militair gebruik een zware procedure vereist, met onzekere afloop: een wijziging van het luchthavenbesluit, inclusief een milieueffectrapportage en vergunningaanvragen in het kader van de Wet natuurbescherming.
2 Beide luchthavens beschikken over een start- en landingsbaan, maar alle overige infrastructurele voorzieningen, inclusief vastgoed, voor militair gebruik ontbreken. Het belangrijkste bezwaar is dat de geluidzones van Maastricht en Eelde qua omvang een fractie zijn van wat De Peel te bieden heeft: beide luchthavens bieden voor jachtvliegtuigen hooguit 10% van de verkeersmogelijkheden van De Peel. Dit zou alleen kunnen worden opgelost door een zeer ingrijpende uitbreiding van de geluidruimte die in beide gevallen de bestaande ruimtelijke ordening op zijn kop zet. Wat structureel verschil zou kunnen uitmaken is, als Nederland een buitenlandse vliegbasis huurt en een squadron jachtvliegtuigen structureel in het buitenland stationeert. Dit is echter een oplossing die vervolgens veel nieuwe problemen genereert, zodat het in feite geen oplossing is. Toestellen en personeel in het buitenland zijn niet of verminderd inzetbaar voor de zgn. Quick Reaction Alert, waarvoor Nederland en België hun krachten hebben gebundeld. Bovendien zijn vliegers en ondersteunend personeel nu al veelvuldig in het buitenland, voor initiële opleidingen, voor vervolgopleidingen en oefeningen en voor militaire missies. Dat trekt nu al een zware wissel op het personeel, dat aangeeft dat er grenzen zijn aan de mogelijkheden voor uitzending.
2.2.3
Wat gebeurt er als Leeuwarden en Volkel vol zitten?
Zienswijze Voor de jachtvliegtuigen zoekt Defensie in eerste instantie ruimte op de Main Operating Bases Leeuwarden en Volkel. Wat zijn de gevolgen voor De Peel als de MOB’s vol zitten? Reactie De zienswijze doelt waarschijnlijk op de situatie dat de geluidruimte op beide MOB’s benut is en er geen extra toestellen meer kunnen opereren. De commandant van de vliegbasis houdt gedurende het jaar in de gaten in welke mate de geluidruimte wordt benut. Als de geluidruimte wordt overschreden, kunnen er geen oefeningen meer plaatsvinden. Als die situatie dreigt neemt de commandant maatregelen, 2
De voor luchthaven Eelde geldende Omzettingsregeling voorziet slecht in beperkt militair gebruik en in ieder geval niet voor reguliere opleiding en training door jachtvliegtuigen.
12
bijvoorbeeld door het aantal avondvluchten te verminderen of door voor oefeningen uit te wijken naar velden waar nog wél geluidruimte beschikbaar is. Dit onderstreept de behoefte aan reactivering van De Peel.
2.2.4
Oefengebieden op zee
Zienswijze We hebben prachtige oefengebieden op de Noordzee, en ook meerdere NAVO-bases tot de beschikking daarvoor, dus mag u het nut aantonen van deze basis boven land. Reactie Het oefen- en trainingsprogramma maakt veelvuldig gebruik van oefengebieden op de Noordzee. De toestellen kunnen daar echter niet worden “gestationeerd”. Daarom zal er altijd behoefte blijven aan vliegbases op land, om daar te starten en te landen en om daar ook oefeningen uit te voeren die niet boven zee kunnen worden gehouden, bijvoorbeeld vanwege slechte weersomstandigheden boven zee.
13
3
Voorgenomen activiteit
3.1
Militair gebruik
Zienswijze Zienswijzen vragen om een duidelijke beschrijving van de doelen van de voorgenomen activiteiten uitgesplitst naar militair vliegverkeer, burgermedegebruik, grondgebonden activiteiten, tijdelijke overgangssituatie. Als gegevens van of over de F-35 onbekend zijn, kunnen dan de gevolgen voor mens en milieu wel voldoende bepaald worden? Verder zijn er vragen gesteld over het aantal vliegbewegingen per type vliegtuig. Zo wordt opgemerkt dat er volgens de c-NRD op één dag meer vliegbewegingen plaats kunnen vinden dan tijdens informatieavonden is toegezegd. Eén van de vragen is ook waarom er (blijkbaar) alleen wordt uitgegaan van sorties en geen rekening wordt gehouden met circuits; maak inzichtelijk hoe vaak een circuit/doorstart of andere oefening wordt gehouden die niet valt onder de 1.800 sorties. Daarnaast is inzicht gewenst in wanneer in een jaar de perioden van 3 x 6 weken zullen plaatsvinden. Ook is opgemerkt dat het vreemd is om de herplaatsing van de C-130 en de C-17 te koppelen aan het reactiveren van De Peel. Eén zienswijze vraagt of er na reactivering in de toekomst méér luchtverkeer kan worden uitgevoerd dan nu is voorzien in de c-NRD. Eén zienswijze vraagt naar de verdeling van vliegtuigbewegingen gedurende de dag, avond en nacht. Andere vragen over de voorgenomen activiteit zoals vliegroutes en openingstijden zijn opgenomen in paragraaf 3.5 en 3.6.
Reactie De reactivering van de vliegbasis is een ontwikkeling met ingrijpende gevolgen voor de omgeving. Dat vereist een zorgvuldige voorbereiding in verschillende stappen. Zo heeft Defensie voor het geheel aan activiteiten op de Luitenant-generaal Bestkazerne, inclusief de vliegbasis, waarschijnlijk een vergunning op grond van de Wet natuurbescherming nodig. Gezien de stikstofproblematiek met name in De Peel en de nabijheid van Natura 2000 gebieden is dat geen eenvoudige opgave. Bovendien moet Defensie een milieueffectrapport laten opstellen om de gevolgen van deze activiteiten voor natuur en milieu in beeld te brengen. In overleg met andere overheden en andere belanghebbende partijen zal worden gezocht naar een zo goed mogelijke ruimtelijke inpassing van de vliegbasis. In haar brief van 8 oktober 2019 (Kamerstuk 26 488, nr. 452) heeft de staatssecretaris van Defensie de Tweede Kamer geïnformeerd over haar voornemen negen extra F-35’s aan te schaffen. In antwoorden op Kamervragen hierover (Kamerstuk 26 488, nr. 453) is meegedeeld dat deze negen extra toestellen op Volkel zullen worden gestationeerd. Het is nu al duidelijk dat de geluidruimte op Volkel niet voldoende is om al deze toestellen hun volledige vliegprogramma op Volkel te laten uitvoeren. Zowel de jachtvliegtuigen van Volkel als die van Leeuwarden zullen van tijd tot tijd op en boven De Peel opereren.
Zoals de staatssecretaris op 12 juni 2019 bij haar bezoek aan Venray en in de Kamerbrief van diezelfde dag heeft toegezegd, zal Defensie de nu bestaande geluidruimte van De Peel niet uitbreiden. In het MER worden alle functies van de luchthaven benoemd en beschreven. Ook de militaire vliegtuigen, helikopters en drones die op de vliegbasis De Peel zullen vliegen worden benoemd. Dat betreft in ieder geval het F-35 jachtvliegtuig, helikopters, drones en de toestellen die worden ingezet voor de oefening en training van Forward Air Controllers3. De beschikbare geluidruimte kan worden ingevuld door een combinatie van verschillende typen vliegtuigen en helikopters zolang de geluidruimte van de 35 Ke contour niet wordt overschreden. In de berekening wordt er voor de jachtvliegtuigen van uitgegaan dat 20% van de 3.600 vliegtuigbewegingen avond- en nachtvluchten zijn, zodat ook de daarvoor geldende straffactor in de berekening wordt betrokken. Voorzien is dat deze 3.600 vluchten plaatsvinden in drie 3
Deze toestellen voor de oefening en training van Forward Air Controllers starten en landen op andere vliegbases en worden daarom meegerekend in de geluidberekeningen van die andere vliegbases, niet in die van De Peel.
14
periodes van zes weken, dat zijn 3 x 6 x 5 = 90 werkdagen. Dit betekent gemiddeld 40 vliegtuigbewegingen (20 starts en 20 landingen) per dag. Naast de ‘gewone’ starts en landingen kan het voorkomen dat vliegtuigen een circuitpatroon vliegen. Het MER zal inzicht geven in het aantal vliegbewegingen dat plaatsvindt en hoe groot het aandeel circuitvluchten is. Een lange termijnplanning, waarbij nu al zekerheid gegeven kan worden op welke dagen, hoeveel per dag en welke procedures er precies gevlogen zullen worden is nu nog niet beschikbaar. Wel zal het Commando Luchtstrijdkrachten de jaarplanning met de omgeving delen zodra deze is vastgesteld. Ook zullen eventuele aanpassingen in de jaarplanning worden gedeeld. Zoals in de c-NRD is uiteengezet dient de vliegbasis De Peel om te kunnen oefenen in het gebruik van een vliegbasis als een zgn. Deployment Operating Base, een vliegbasis die tijdelijk wordt gebruikt, zoals nu gebeurt in buitenlandse missies. Zo’n oefening duurt een beperkte tijd en niet het hele jaar door. Het MER zal een overzicht geven van de verdeling van vliegtuigbewegingen gedurende de dag, avond en nacht. Overigens staat in de c-NRD in paragraaf 4.1 ten onrechte dat gedurende nachtelijke uren van maandag 00.00 uur tot vrijdag 07.00 uur door militair luchtverkeer kan worden geoefend.
Het vliegen ná 23.00 uur zal alleen incidenteel plaatsvinden, in onvoorziene omstandigheden. Bondgenootschappelijk medegebruik is mogelijk vanwege de functie van oefenveld. Ook aan de oefeningen voor de opleiding van Forward Air Controllers kunnen buitenlandse cursisten en vliegtuigen deelnemen. In het MER zal het bondgenootschappelijk medegebruik expliciet worden gemaakt. Als dat gaat om jachtvliegtuigen, zal dat gebruik samenvallen met de bedoelde perioden van 3 x 6 weken. Het bondgenootschappelijk medegebruik zal passen in de beschikbare geluidruimte. Die wordt hierdoor dus niet groter. Zoals in 2.1.5 is aangegeven zullen oefeningen met de C-130 en strategisch luchttransport niet structureel plaatsvinden op De Peel. Als blijkt dat voor het bepalen van de milieueffecten onvoldoende gegevens van of over de F-35 beschikbaar zijn, dan zullen aannames gedaan worden, die in het MER onderbouwd zullen worden.
3.2
Burgermedegebruik
Zienswijze In de zienswijzen zijn vragen gesteld over de definitie van burgermedegebruik, beschikkingen burgermedegebruik, de aard van het recreatief verkeer, de definitie van algemeen maatschappelijk belang en de milieueffecten van het burgermedegebruik. Reactie Het burgermedegebruik bestaat uit recreatief verkeer met modelvliegtuigen, motorzweefvliegtuigen, zweefvliegtuigen en sleepvliegtuigen voor het optrekken van zweefvliegtuigen. Er zijn twee zweefvliegclubs, de KLu zweefvliegclub De Peel en de Zweefvliegclub Eindhovense Studenten. Dit blijft in de voorgenomen situatie ongewijzigd. De definitie van burgermedegebruik zal in het MER worden opgenomen. De milieueffecten van alle activiteiten als geheel, dus ook van het burgermedegebruik, worden in het MER inzichtelijk gemaakt. Voor modelvliegtuigen en zweefvliegtuigen zijn beschikkingen afgegeven. In de c-NRD wordt verwezen naar artikel 34 van de Luchtvaartwet. Met de inwerkingtreding van de Wet luchtvaart is het hoofdstuk luchtvaartterreinen uit de Luchtvaartwet komen te vervallen. Artikel 34 van de Luchtvaartwet is echter nog steeds van kracht op grond van het overgangsrecht in de Wijzigingswet Wet luchtvaart (Regelgeving burger luchthavens en militaire luchthavens), artikel XVIII (Geldig blijven grondslag militaire