30 NOVEX De Peel 24-0003905 (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Me Van: (geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) novexdepeel.nl Menovexdepeel.nl>
Verzonden:
vrijdag 1 maart
2024
15:35
steandemaas.nl> (geanonimiseerd) griffier Menor Informatiebrief NOVEX de Peel Onderwerp: Aan:
Aan de Griffies
Hierbij wij Met
de gemeenten
binnen
verspreiding vandaag
NOVEX
gebied
om
16.00
uur
de Peel,
bijgevoegde informatiebrief en stukken vanmiddag om 16.00 uur met ontwikkelperspectief zal dan ook op onze website openbaar worden gemaakt.
Wij verzoeken Het
van
ter
ze
u
raadsleden te delen.
nog het verzoek uw raadsleden te attenderen op de genoemde bijeenkomsten vermeld in de brief waar graag verder informeren over het ontwikkelperspectief en het proces de komende maanden.
vriendelijke groet,
Namens
de Stuurgroep
NOVEX Ë
uw
NOVEX
de Peel
(geanonimise rd)
De Peel
Aan
de Raadsleden
Aan
de leden
van
Provinciale Staten
Aan
de leden
van
het
In afschrift aan:
de
contactpersonen Betreft:
de gemeenten
van
Algemeen
colleges
van
in het
van
Bestuur
de ministeries
Noord-Brabant van
van
Geachte
1 maart
Peel,
BZK en
van
en
GS, de DB's
van
de
De
Dommel
en
waterschappen
Limburg
en
LNV
Ontwikkelperspectief 2050 voor het NOVEX-gebied start van de maatschappelijke dialoog
’s-Hertogenbosch,
De
Limburg de Waterschappen Aa en Maas,
W, de colleges
B en
van
NOVEX-gebied
De
Peel,
2024
heer, (geanonimiseerd)
NOVEX-gebieden die het kabinet in 2022 heeft aangewezen. In NOVEX De Peel werken de gemeenten van regio’s Noordoost-Brabant, Noord- en Midden-Limburg en de Metropoolregio Eindhoven, de waterschappen Aa en Maas, de Dommel en Limburg, de provincies Noord-Brabant en Limburg en de ministeries LNV, BZK, I&W, EZK en Defensie nauw samen om met maatschappelijke partners een duurzame, leefbare en gezonde toekomst voor de Peel te realiseren. (NOVEX staat voor de uitvoeringskracht (executie) van de Nationale Omgevingsvisie.) De
Peel is een
van
de 16
Graag informeer ik u in deze brief over NOVEX De Peel en over het Ontwikkelperspectief 2050 dat het afgelopen jaar is opgesteld, als vertrekpunt voor het gesprek met de streek. Ik ga in op de
in
totstandkoming en de betekenis van dit perspectief en op de dialoog die de komende periode plaatsvindt met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners uit het gebied. Uiteraard informeren wij u graag nader en betrekken we u bij die dialoog. Daarvoor vindt u hieronder een uitnodiging. U vindt het Ontwikkelperspectief 2050 voor de Peel én een verkorte versie ervan als bijlage bij deze brief.
Uitnodiging informatiemomenten Online
informatieavonden
27
maart
raadsleden, statenleden
voor
en
4
en
AB-leden
april
Wij waarderen het zeer als u deelneemt aan een van de online informatieavonden op 27 maart of 4 april a.s. Wij informeren u dan over het Ontwikkelperspectief 2050 voor de Peel en stellen u graag in de gelegenheid om verduidelijkende vragen te stellen of suggesties mee te geven. Beide bijeenkomsten starten om 19.00 uur en duren ongeveer een uur. U kunt u zich hieronder, tot één dag voor
de
bijeenkomst, aanmelden. Wij
Als daar behoefte
informatiemarkt belichten.
>
Die
aan
sturen
u
dan
tijdig een
link
om
deel te
nemen.
is, organiseren wij uiteraard ook graag verderop in het voorjaar
overkoepelende thema’s en maatschappelijke initiatieven behoefte peilen we tijdens de online bijeenkomsten. om
Aanmeldformulier
in De
een
Peel te
informatiebijeenkomsten
WWW.NOVEXDEPEEL.NL
hd
INFO@ONOVEXDEPEEL.NL
Urgente vraagstukken De vraagstukken in de Peel zijn omvangrijk en complex. Niks doen is geen optie. De natuur, landbouw, water: alles vraagt om een oplossing. Een leefbare en gezonde Peel is in het belang van iedere Peelbewoner. Onduidelijkheid betekent stilstand en we willen juist vooruit met elkaar. Dit soort vraagstukken overstijgen en doorsnijden gemeente- en provinciegrenzen en zijn niet ‘ieder voor zich’ op te lossen. Dat geldt ook voor zaken als het opvangen van verstedelijkingsdruk of ruimte maken voor energietransitie. Interbestuurlijke samenwerking in de Peel is daarom absoluut nodig en zijn wij ook aan de Peel verplicht. Met NOVEX geven we hier invulling aan. Het is een samenwerking die niet is gericht op (nog meer) beleid, maar op het mogelijk maken uitvoering, het in beweging brengen van partijen, op experimenteerruimte voor de streek. We moeten investeren in projecten die voor doorbraken zorgen in al die lastige vraagstukken. Dit kan alleen samen met en vanuit de streek zelf. Dit betekent wel dat Rijk en regio samen de bereidheid moeten tonen om langjarig te investeren in de meerkleurige toekomst van de Peel. Vanwege de kabinetsformatie zal er voorlopig nog onduidelijkheid zijn over de feitelijke investeringsruimte vanuit het Rijk, maar dat neemt niet weg dat we als Peelregio gr aag samen naar voren stappen.
Een meerkleurig perspectief voor de Peel Om een beweging in gang te zetten moeten we eerst weten waar we als gezamenlijke overheden zelf voor staan. Het NOVEX Ontwikkelperspectief (OP2050) is een kompas waarmee we als overheden het gesprek willen aangaan met de streek. Wat willen we wel en wat liever niet op weg naar 2050? Daarin moeten keuzes worden gemaakt, die ongetwijfeld soms pijnlijk zijn. Juist daarom is het belangrijk samen verantwoordelijkheid te nemen, om als één overheid samen met de streek te acteren. Als overheden van de Peel – en dat is dus inclusief de rijksoverheid – leggen we nu ons kompas op tafel. Het is goed over die koers het gesprek aan te gaan. Niet om te verdwalen in discussies over doelen, jaartallen of beleidsteksten. Maar juist om met elkaar beweging in gang te zetten. Dit OP2050 is dan ook geen blauwdruk of beleidsnota, maar een zich ontwikkelend perspectief naar een volhoudbare toekomst. Het Ontwikkelperspectief schetst een toekomst van de Peel die meerkleurig is; met ruimte voor geel (economie en energie) , voor groen (natuur, bodem en water) , en rood (wonen en leefbaarheid) . Daarbij kijken we vooruit naar 2050 en wat dat betekent richting 2030. Om zo gezamenlijk te komen tot een nieuwe balans tussen natuur, ondernemerschap en leefbaarheid, met genoeg water en een gezonde bodem als fundament.
De vraag is: hoe komen we daar? Linksom of rechtsom staat de Peel aan de vooravond van een grote verandering. Maar feitelijk is de transitie van het landelijk gebied al lang begonnen met ondernemers en bewoners die het gewoon anders doen. Het oude systeem loopt tegen grenzen aan en ondertussen wordt aan een nieuwe Peel gewerkt. Mensen zijn daardoor op zoek zijn naar duidelijkheid en perspectief. Vooral in deze streek waar opgaven stapelen. Het helpt dat de Peel door het Kabinet is aangeduid als één van de 16 nationale aandachtsgebieden – dus als NOVEX-gebied. Rijk en regio gaan daarom investeren in de Peel. Hoe die impuls er uit gaat zien, moet komende tijd duidelijk worden en is ook inzet van onderhandeling.
Hieronder ga ik nader in op een aantal specifieke onderdelen zoals de betekenis van het Ontwikkelperspectief 2050, de totstandkoming ervan, en op de dialoog met u en met inwoners en maatschappelijke partners in de Peel die komende maanden van start gaat.
2
De Peel is een van de grote herinrichtingsopgaven van Nederland Het Rijk in het programma NOVEX over de opgaven in de Peel: “In de Peel komen heel veel opgaven samen die elkaar beïnvloeden en ruimte vragen. Zoals de landbouw- en energietransitie, natuurherstel, aanpak van droogte, verbeteren van de waterkwaliteit, economische vitaliteit, reactivering vliegbasis De Peel, verstedelijking, leefbaarheid en beschikbaarheid van voorzieningen. In dit gebied gaat het dus om een fundamentele transitie van het gebied. ” De opgaven in de Peel - het gebied tussen Grave en Nederweert - zijn omvangrijk en complex en ze overstijgen en doorsnijden gemeenten, regio’s en provincies. Om die reden is enkele jaren geleden vanuit de Peel zelf de interbestuurlijke gebiedssamenwerking tussen regiogemeenten, provincies, waterschappen en Rijk tot stand gekomen. De uitdaging is om deze opgaven integraal en in samenhang op te pakken.
Aanwijzing NOVEX-gebied De Peel en opstellen ontwikkelperspectief In 2022 heeft het kabinet de Peel aangewezen als NOVEX-gebied en zo het belang van de opgaven én van de interbestuurlijke aanpak bekrachtigd. Het heeft daaraan de opdracht verbonden om voor het NOVEX-gebied De Peel een ontwikkelperspectief op te stellen, om op basis daarvan tot een gezamenlijke uitvoerings- en investeringsafspraken te kunnen komen. Doel is om de uitvoering een forse impuls te geven. De stuurgroep van NOVEX De Peel heeft deze opdracht allereerst interbestuurlijk opgepakt. Maar de beweging moet uiteraard met maatschappelijke partners worden gemaakt. Het ontwikkelperspectief is daarom nu ook de onderlegger voor gesprekken met de streek. De betekenis van NOVEX De Peel en het OP2050 De aanwijzing van de Peel als NOVEX-gebied vloeit voort uit het Programma NOVEX van het Rijk. Het gaat hier om een gebiedsgerichte regie bij ontwikkelingen waar nationale opgaven in het fysieke domein dusdanig stapelen dat een ordening en prioritering van verschillende nationale opgaven noodzakelijk is. Puzzelen met ruimte, zoals dat heet. Om te kunnen komen tot de gewenste herbestemming en/of een herinrichting van een gebied, zoals in de Peel. Het kabinet heeft 16 NOVEX-gebieden aangewezen waar rijk en regio samen in op trekken en uiteindelijk samen in willen investeren.
In veel andere gebieden staan woningbouw en/of mobiliteitsopgaven centraal. In de Peel met name de transitieopgaven van het landelijk gebied.
Integrale aanpak Voor NOVEX-gebied De Peel is duidelijk dat als rijk en regio hier met andere partijen geen goede gezamenlijke aanpak op voeren, de Peel de komende jaren niet de grote transitie gaat doormaken die nodig is. Ook voor het halen van de nationale en Europese doelstellingen. Daarvoor zijn de opgaven te groot en zijn sectorale oplossingen ontoereikend. Gedeeld eigenaarschap van een integrale aanpak - als één overheid en met maatschappelijke partijen - is beslist nodig om een duurzame, economisch gezonde en leefbare Peel door te kunnen geven aan volgende generaties. Geen juridische status Het OP2050 is een zich ontwikkelend perspectief waar we samen met de streek verder richting aan geven. Het is een document zonder juridische status en nadrukkelijk geen routekaart van hoe het precies moet, maar een kompas voor de uitvoering in de richting van een toekomstbestendige Peel. Het Ontwikkelperspectief dient als houvast en inspiratie. Voor de betrokken overheden, als input en inkleuring van hun eigen beleid. Voor de streek om tot serieuze investeringen te komen en impulsen in pilots en proeftuinen.
Relatie met andere beleidstrajecten De aanpak voor het NOVEX-gebied De Peel staat niet op zich maar is onderdeel van een breder scala aan Rijksen provinciale programma’s voor Nederland, zoals de Nota Ruimte, de Ruimtelijk voorstellen van de provincies en meer specifiek voor de Peel het Nationaal Programma Landelijk Gebied (en de provinciale uitwerkingen daarvan) . Van belang daarbij is dat het bij NOVEX De Peel gaat om een interbestuurlijke plus op de transitie van de streek en dat het OP2050 voor de Peel bouwsteen is voor zowel de Nota Ruimte als de provinciale Ruimtelijke Voorstellen. In het kader van de provinciale programma’s voor het landelijk gebied (PPLG) is het Ontwikkelperspectief op te vatten als een gebiedsgerichte inkleuring voor de Peel. Vooral via deze PPLG’s worden generieke en specifieke maatregelen uitgewerkt en doorgevoerd. NOVEX zet een plus met extra uitvoeringskracht.
3
Vliegbasis De Peel Eén van de gevoelige en actuele dossiers in het NOVEX-gebied De Peel is eventuele heropening van het militaire vliegveld bij Vredepeel. Op dit moment is reactivering van de vliegbasis enkel mogelijk binnen de kaders van het vigerende ruimtelijk beleid. In het NOVEX-Ontwikkelperspectief hebben we aangegeven dat de heropening van het militair vliegveld voor ons geen wenkend perspectief is. Het zorg voor verstoring en wringt met ecologie, economie en woonopgaven. De Peel wordt al volop militair gebruikt in Reek, Volkel en Vredepeel. De overheden in de Peel zijn zich bewust van de noodzaak om meer ruimte voor defensie te creëren in Nederland. Maar duidelijk is ook dat de andere vraagstukken in het gebied zo groot zijn en stapelen dat verdere uitbreiding van het militair gebruik gaat knellen. Deze zienswijze hebben de verschillende betrokken overheden in de Peelregio bij het Kabinet neergelegd en zullen we ook blijven onderstrepen. Op dit moment moeten we de uitkomsten van een milieueffectrapportage afwachten waarmee locaties in heel Nederland worden afgewogen. Totstandkoming en vervolg Het OP2050 voor de Peel is met de door de kabinetsbesluiten vereiste voortvarendheid door de samenwerkende overheden van NOVEX De Peel opgesteld.
Over het Ontwikkelperspectief is meermaals gesproken met stakeholders, zoals de koepels van ZLTO, LLTB, de beide Milieufederaties, Staatsbosbeheer en VNO-NCW. De gesprekken waren kritisch maar ook constructief. Maatschappelijke partners hebben behoefte om samen met de overheid aan het stuur te zitten bij de herinrichting van de streek en ook inbreng te kunnen hebben op het zich ontwikkelend toekomstperspectief. De laatste conceptversie van het Ontwikkelperspectief is in het najaar van 2023 voor afstemming voorgelegd aan de colleges van alle betrokken partijen. De meeste opmerkingen zijn verwerkt. Het Rijk heeft in een ‘appreciatiebrief’ haar waardering uitgesproken voor het proces van totstandkoming van het OP2050 en de integraliteit ervan. Maar zoals gezegd: voor u ligt een zich ontwikkelend perspectief dat niet in beton is gegoten. Het is een vertrekpunt voor het gesprek met de streek. De inbreng vanuit de dialoog wordt samengevat in een participatieverslag en aan de stuurgroep voorgelegd. Zo nodig kunnen dan nog wijzigingen in teksten of kaarten worden doorgevoerd die recht doen aan de gesprekken. Dialoog met de streek Een goede toekomst voor het NOVEX-gebied De Peel is alleen mogelijk als inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners daar samen met overheden de schouders onder zetten. In gesprek blijven met elkaar is daarbij een randvoorwaarde.
Daarmee starten we het komend half jaar. We zien dit als een eerste verkenning, waarbij het ontwikkelperspectief dient als start voor het gesprek. Niet om te verdwalen in discussies over doelen, jaartallen of formuleringen. Maar juist met elkaar te verkennen waar de kansen liggen om een beweging in gang te zetten, met het doel tot een gezamenlijke, langjarige regionale uitvoerings- en investeringsagenda (RIA) te komen. Inspelen op maatschappelijke energie We zoeken aansluiting bij lokale initiatieven en vraagstukken in de Peel. Het gaat dus om de vraag: op welke projecten, afspraken of doorbraken gaan we elkaar vinden en kunnen we elkaar helpen? We beginnen met kleinschalige regionale tafels met sleutelfiguren uit het gebied om de uitvoering van het Ontwikkelperspectief met elkaar uit te diepen en kansen te verkennen voor de RIA. Met het doel om toe te werken naar een streekakkoord en een grootschaliger ‘Peelcafé’ rond de zomer. Daarna maken we de cirkel stapsgewijs groter naar een open uitnodiging voor de streek: NOVEX De Peel biedt een kans voor wie hem aangrijpt. U wordt hier uiteraard bij betrokken, bijvoorbeeld via de online informatiebijeenkomsten op 27 maart en 4 april.
Regionale Investeringsagenda Met hulp van het Ontwikkelperspectief stellen we een regionale uitvoerings- en investeringsagenda op: wat gaan we wanneer doen en met wie (en in welke volgorde) ? Hiermee wordt de stap richting uitvoering en de bijbehorende ruimtelijke keuzes gezet om zo de koers – in de komende vier tot tien jaar te verwezenlijken. In deze uitvoeringsagenda inclusief regionale investeringsagenda (RIA) zijn afspraken opgenomen voor Rijk en regio. Dit moet het fundament worden om elkaar de komende jaren duidelijkheid, continuïteit en houvast te bieden. Daar heeft het nogal eens aan ontbroken. Dit vertrouwen moeten we weer herstellen. De drijvende kracht is het samen blijven optrekken, als de Peel, maar juist ook als overheden. In de komende maanden werken wij aan de invulling van deze agenda. Wij informeren u daarover op een later moment.
4
Verdere
informatie
Macht
vragen
met
hebben
over
deze brief of nadere
(geanonimiseerd) interim-gebiedsmanager BN
via de
Met
u
griffie
met
de contactpersoon
van
vriendelijke groet,
Namens
de stuurgroep
(geanonimiseerd) Voorzitter
NOVEX
De
Peel
uw
informatie wensen,
NOVEX-gebied eigen organisatie. van
De
dan kunt
u
Peel, via (geanonimiseerd) Be
contact
opnemen
novexdepeel.nl of
MEERKLEURIGE IN DE PEEL Een
(geanonimiseerd)
ontwikkelend
perspectief
TOEKOMST op weg
naar
2050
ONTWIKKELPERSPECTIEF
2050
De Peel ín 2050
en
natuur.
Waar
is
goede
een
waar
ook ruimte
waar
geleefd
wordt in vitale
aan
Dit is het
toekomstperspectief
dat velen
tegelijkertijd
een
en
tussen
als
drager.
mooie
Peel
de streek Februari
2024
natuur.
zijn omvangrijk optie,
bodem
verschraalt
want
de
de
holt
staat
Peel
blijvers. Onduidelijkheid
en
we
belang,
innovaties,
naar
overal.
Dan
het
dat
de
is aangewezen
als
een
aandachtsgebieden
Peel van
en
Rijk, 18
twee
in de
Zuidoost
Brabant
Limburg
samen
en
hun
het
in
beweging brengen
lastige
door
het
zestien
De
drie
en
Noord-
schouders
van
partijen,
experimenteerruimte
op
de
streek.
Een
samenwerking
die
bereid
zijn
in de
streek en
projecten
zijn
er
volop
werken
biedt
een
ondernemers
Want
en
vernieuwing.
aan
kans
voor
willen
de
wie
hem
In
een
kunnen
doorbraken
voor
lastige vraagstukken zorgen. wat
die
dichterbij
die
heel
overheden
van
projecten
die
voor
te investeren.
sneller
in al
gelukkig
inwoners NOVEX
De
die Peel
aangrijpt.
de
komende
gesprek.
Niet
om
partners
in NOVEX
tijd graag
met
te verdwalen
doelen, jaartallen
stilstand
juist
om
Het én
met
zijn
zetten
naar
nationaal
Peel:
morgen
keuzes.
en
Want
kabinet nationale In het
Peel
zetten
en
Middenonder
maken
het
over
Noordoosten
mogelijk
(meer)
op
vernieuwing,
vooral
waterschappen
regio’s
maar
gericht
van
Peel
belang
combinaties
NOVEX
provincies,
gemeenten
op
maken,
Hierover De
herinrichting.
voor
samenwerkingsverband het
niet is
De
onder
kijken.
slimme
de
stikstoflast
betekent
om
in de
doen
in het
regionaal
ook
kan
de
dus
voren
om
niet alles
hélpt
Niks
stoppers
lokaal,
vaak
en
de
van
die vragen
die
In
verandert,
is ook
de
van
samenwerking
brengen.
energie
gezondheid.
de
vraagstukken
samen
schone
achteruit.
van
juist
we
toekomst
en
vraagstukken
economische
willen
geven
en
duurzame
complex.
Peel
landbouw,
het stuur
stedelijke
andere
en
goede woningen,
verdroogt,
van
van
Brainport
en
groene streek
initiatieven
en
gezondheid de
prachtige
concrete
klimaat
natuur
ook
met
en
kinderen
het
de
bodem
gezonde
onze
De
en
en
enorm
aan
de
en
voldoende
is geen
aan
Een
beleid
en
een
bedrijvigheid,
herinrichting met
willen
we
Met
gezonde
druk,
gesprek
het
doorgeven
en
de
voedselproductie
valt met
Een
gezonde
een
water
voor
is
vraagt
met
ruimte
Peel
Het
is het
landbouw
kleinkinderen.
een
als streek zelf
we
natuur,
Want
tussen
in balans is met water
toekomst.
onze
leefomgeving,
het
dorpen
richting
balans
voor
bedrijvigheid.
In de Peel zitten
uitdagende puzzel.
versie
te verdienen
boterham
is voor nieuwe
grondgebruik
het
waar
regio’s.
ambiëren,
Verkorte
regio
een
de
Peel.
elkaar een aan
de
streek
in
in discussies
of beleidsteksten.
beweging
meerkleurige de
de
De
in gang
toekomst
Maar te van
de
slag!
nd
ONTWIKKELPERSPECTIEF
2050
NATUURLIJKE,
ONDERNEMENDE
EN
PEEL
De
LEEFBARE toekomst
alles
kan
is
meerkleurig,
overal
of in dezelfde
ontwikkelperspectief Daarom
hebben
verschillende ®
willen
delen
de
van
mate.
Via
het
richting geven.
we
accenten
we
niet
maar
geplaatst
voor
Peel.
Ecologie: deelgebieden waar het draait om natuur en ecologische verbindingen. Hier wordt water vastgehouden en vertraagd afgevoerd en werken
we
Economie:
®
bodemherstel.
aan
deelgebieden
voedselproductie
krijgen. van
Hier
zijn
ondernemen
en
kansen
de
verstedelijkte
kernen
en
werken,
met
de
Brainport-regio.
Op
deze
ook
kaart
is
in de
en
steden, met het
wat
Peel
wat
zien
ziet de
volgende kleuren,
en
volop
ruimte
samenkomen
energie.
dorpen
en
ruimte
voor
wonen
oog op de druk vanuit
uitgezet
willen
het
voor
grondstoffen
mensen,
Leefbaarheid:
®
waar
we
in 2050
liever
die
graag
niet. Je
aansluiten
bij
de
ontwikkelzones:
Groen
is de
kleur
nuances:
de
Maasdal.
Hier
Peelvenen, geven
bodem
en
de
worden
Peel
water
Geel
is de
drie
nuances:
van
de
en
kleur
het
de
gronden.
Ruimte
gezondheid.
Deze
delen
en
is de de
nuances:
kernen
en
beleving voorop.
kleur
en
van
natuurlijker.
Ondernemende
flanken
Peel
leefbare
afwisselende
en
de
hebben
de
van
de
oude
economische
voor
centrale
een
(geano im se rd)
het
in
grootse productielandschap
energieopwekking
Rood
en
natuur,
noordelijke horst, op
beekdalen
in drie
aan
de
van
de
Peel
voorrang
we
natter
dekzanden
en
Natuurlijke
de
van
hier
Leefbare
steden,
de
vruchtbare activiteiten
prioriteit. Peel
in drie
verstedelijkte
dorpen. Leefbaarheid,
gezonde leefomgeving
staan
hier
.
(geano im se rd) (geano im se rd)
(geanoimserd)
(geano im se rd)
KERNPUNTEN
UIT HET
Opvang groei Brainport:
ONTWIKKELPERSPECTIEF 1.
Het
water-
en
Peel
wordt
natter.
én
vitale 2.
de
voor
voor
de
landbouwgronden.
Het
doel
vol
Natuurlijke
De
behouden
Peel
wordt
hoogveenrestanten Peelvenen de
3.
natte We
beekdalen
om
bestand
te
de
balans
landbouw,
natuur
natuurbeheer.
verstedelijkte energie
van
en
De
is
streek
beleven:
de
het
met
energie. in
die
niet
10.
nieuwe
aan
kernen. het
de
is ruimte
voor
nieuwe
n.
hightech (voedsel)
de
dorpen voor
woningen,
eigen
karakter
voor
Het
te leven
dat
het
windparken
en
zonnevelden.
gebruik
goed
leven
(bescheiden)
voor
klimaatadaptatie:
moeten
ons
grondgebruik klimaat
droge tijden
vangen
in natte
met
in
delen
grote
van
dorpen
landschap
passende
cultuurhistorie
op
de
12.
recreatie.
de
minder
De
een
relatief stil
Peel
is
is
De
breuklijnen
en
tegelijk
zichtbare
gebied
Peelhorst
Geleidelijk
Dat willen
kansen
in 2025
opdracht gegeven
Flux
van
Het
maar
weinig
één
dient
en
om
de
ruimte
veehouderij
en
veedichtheid
aan
militair
Heropenen
vliegbasis
en
aan
de
Het
wenkend
zorgt
voor
van
perspectief
verstoring
stapelen
deze
en
heropening de
van
dat
de
overheden defensie
lastige
keuzes
omgeving
vooralsnog geen
gebied knellen
vliegbasis. de
en
om
tot
aan van
de het
orde
NOVEX-stuurgroep
in
gesprek
ontwikkelingen gestart.
streek.
het
en
We
de
de
raads-
kring groter,
in de
de
rond
de
betrokken
regio’s
maken
we
bijvoorbeeld 2024.
van
bestuurders
provincies, waterschappen
gemeenten organiseren wij gedurende
en
voorjaar digitaal
meerdere als
een
betrokkenen
voor
zomer
en
Noord-
en
met
statenleden
en
het
informatiemomenten,
zowel
fysiek.
de
Nieuwsbrief
of
leden
de
van
inwoners,
meer
informatie
informatie, veel gestelde vragen
meer
volledige kijk
&
versie
2024).
U kunt
hoogte
te
van
het
website zich
en
Ontwikkelperspectief
www.novexdepeel.nl
op
constructie:
met
kleinschalige
Zuidoost-Brabant
belangstellenden
van
de streek gaan
serie
Midden-Limburg. Vervolgens
Voor
2024
Peel.
(onder
is beschikbaar
vanaf
hier ook
aanmelden
contact
opnemen
om
maart op
de
blijven.
maatschappelijke organisaties zijn
benieuwd
Ontwikkelperspectief.
naar
Maar
reacties
Voor vragen
minstens
regieteam
zo
kunt
NOVEX
u
De
Peel
via
(geanonimiseerd) Me
met
het
novexderpeenn!.
met
om
in Nederland kunnen
vliegveld
onomkeerbare
en
Voor
een
inkleuring
Ruimtelijke Voorstellen,
Regionale
Niettemin
noodzaak
te creëren
betrokkenen
en
eigen beleidsplannen.
van
op
In de
tot
voor
voorjaar
het
zo
zijn.
Om
En en
de
grote gezamenlijke bijeenkomst
maakt.
Vanaf
in de
in het
met
stapsgewijs
voor
uitvoering
met
is dat
vraagstukken
gesprekken en
de
Dialoog
vraagstukken. Duidelijk
dat
hun
een
Peel.
die
input
om
in de
een
voor
met
2050,
economische
voor
mogelijk
naar
toe
starten
de
ondernemers
ruimte
én
dit toekomstbeeld?
van
werken
samen
dragen
het
juridische status,
te komen
betrokkenen
ideeën,
partners
samen
de
Om
Welke
met
we
Noordoost-
te werken.
kansen
(kleine of grote) projecten
uitvoering
zich
te komen
aangrijpen.
en
een
overheid.
vraag welke
Investeringsagenda (RIA)
Peel
andere
en
beseffen
ziet de
vanuit
voor
ideeën
en
overheden
natuur-, woningbouw-
groot zijn
Hoe
de
streek
een
inspiratiebron en
die toekomst
met
andere
van
gebiedsgerichte aanpakken.
vliegveld: Heropening
is geen
Peel.
wringt
gesloten
krachtvoer
willen
provinciale programma’s landelijk gebied (PPLG), de omgevingsvisies van gemeenten
Mogelijke oplossingen
minder
Zo
Royal
en
agrarisch grondgebruik.
van
de
uiteindelijk
aan
aan
schetst
en
willen
en
We
zonder
inwoners
samen
Denk
zien
bij
geredeneerd
kompas
initiatieven
richting geeft
voor
hectare,
als
investeringsagenda
intensieve
voor
uit
gaat.
is de
experts versie
toekomstbeeld
lokale
te geven
per
eerste
belangrijk initiatieven
te maken.
document
een
ondernemers,
van
beschermen
ruimte
is
en
en
PERSPECTIEF?
bodemsysteem?
en
betrokken
een
ONTWIKKEL-
overheden
Architecture een
idealiter
aan
Ontwikkelperspectief
met
recreatie.
voor
straks
Het
veehouderij: stikstof, geurhinder risico’s van dierziekten zijn belangrijke
dieren
om
naartoe
betrokken
Landscape
intensieve
minder
de
je
waar
hebben
waarden:
vormt
we
verminderen
en
staat
ontwikkelend
grootste aaneengesloten donkergebieden Nederland.
je
waar
water-
geschiedenis.
voor
de
EEN
moetje
te zetten
Daarom
er
van
Aandacht
in gang
HaskoningDHV
en
bodemeigenschappen uit de
beweging
Ontwikkelperspectief
bijzondere
gebied,
sporen
is
bodem.
de
en
(geano im se rd)
Dat
met
voor
gt
omhoog.
Peel
de
van
waterpeil gaat
De
uniek
te
op
een
weten
aan
vast te houden
Het
Peel
Zuinig
vormen
is
vormen
de
voor
stalsystemen,
en
(geanonimise rd) (geanonimis(egred)anonimise rd) (geanonimise rd)
(geanoims(egeradn)o im se rd)
Om
wateroverlast
en
van
We
water
om
belangrijk
zijn
aandacht
kansrijk
aanpassen
periodes.
te verminderen.
groei
van
plekken,
aardwarmte
van
Ruimte
redenen
en
verstedelijkte
en
aantal
gemeenschappen.
om
verstedelijking.
voor
(geano im se(rgde)ano im se(rgd)eano im se rd) (geanonimise rd)
WAAROM
Peel.
biedt
van
Peel
andere
is
van
knooppunten
en
aantrekkelijk Het is belangrijk
toegankelijk
steden,
de
van
op
Daarnaast
de
ICT-dienstverlening.
Er is ruimte
het
economie:
centrale
westkant
en
noordkant
lichtvervuiling. nieuwe
wonen
meer
de
voor
vele
meer
steeds
energie: Aan kleinschaliger
is ruimte
een
denk
Boerderijen
ruimte
de
aan
landschapselementen:
is landbouw
bieden
en
Brainportregio
veranderend
de
van
agrarisch
zoals
blijft in
Peel,
in de
Peel:
deel
landschap,
en
mobiliteit
en
industrie
voor
de
ontwikkelen
gecombineerd
kernen
bedrijvigheid,
van
zoals
en
naar
rond
name
en
de
een
bedrijven.
Verschuiven Met
is
boeren
gebruikt worden, kleine
voor
kleinschalige
duurzame
van
natuurinclusief
aan
Ruimte
zijn tegen
en
natuurgebieden
met
natuur
We
Ondernemende
groot-
voor
opwekken
Rond
nodig zijn
voor
de
voor
is ruimte
het
ruimte
natuur
hoger gelegen noordelijk
circulaire
De
klimaat.
Volop ruimte
is
de
en
natuur,
Maasdal.
Peel
5.
de
het
In het
4.
versterkt:
en
veranderende
zal ook
leven.
versterken
en
werken
2050:
goed
bodem
is
in de
is sturend:
bodemsysteem Dat
mensen
Omdat
worden
ruimtelijke
Deze
brochure
samenvatting
is van,
Beeldmateriaal De
Peel
2050,
van
Stuurgroep
en
opgesteld en
opdracht
toelichting
kaart
in deze
opgesteld NOVEX
in
door De
Peel.
op
het
van
NOVEX
De
Ontwikkelperspectief 2050,
brochure
Flux
Stuurgroep
zijn
Landscape
ontleend
aan
Architecture
het en
Peel,
en
versie
dient
als verkorte
december
2023.
Ontwikkelperspectief
NOVEX
Royal HaskoningDHV
opdracht
in
EEN ONTWIKKELEND WEG NAAR 2050
PERSPECTIEF OP
MEERKLEURIGE TOEKOMST
Ontwikkelperspectief NOVEX De Peel Versie voor het gesprek met de streek 14 december 2023
IN DE PEEL
ONTWIKKELPERSPECTIEF
| N H OU D
VOORWOORD
SAMENVATTING Voor bestuur
management
en
PROLOOG Waarom
dit
NOVEX-perspectief?
FUNDAMENTEN Opgaven
vandaag
van
en
sporen
uit het verleden
UITGANGSPUNTEN Hoofdrol
DRIE
het
voor
natuurlijk systeem
DENKRICHTINGEN
Natuurlijk,
ondernemend
en
leefbaar
SYNTHESE Het
ontwikkelperspectief
OP
WEG
NAAR
Deelgebieden
en
2050
De
voor
Peel
2050
lijnen
naar
de toekomst
PRAKTIJKVOORBEELDEN
Disclaimer Dit
oktober ontwikkelperspectief is opgesteld in de periode april 2023. Een kort tijdsbestek voor een complex vraagstuk. Voor de analyses die aan dit ontwikkelperspectief ten grondslag liggen is gebruik gemaakt van openbare, in genoemde periode beschikbare bronnen. Tegelijkertijd is beleid voortdurend in ontwikkeling en verschijnen er regelmatig nieuwe onderzoeksrapporten met nieuwe informatie. Daardoor kan informatie in dit rapport verouderen. -
De toekomst
Royal HaskoningDHV www.royalhaskoningdhv.nl
Aandachtspunten
Hoe opdracht van Stuurgroep NOVEX In
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimise rd) @fluxlandscape.nl
(geanonimiseerd) Amersfoort
Datum
+51
+51
7 december
50
5031094
Laan
1914 88
348
nr.
20
55 00
vandaag
al zichtbaar
CONCLUDEREND
EPILOOG www.fluxlandscape.nl
is
oplevering 2025
De
Peel
verder?
voor
het
overleg
tussen
rijk en regio
DE
PEEL
ONTWIKKELPERSPECTIEF
DE
PEEL
4
ONTWIKKELPERSPECTIEF
DE
PEEL
VOORWOORD De
afgelopen
Nee,
decennia
al durven
het ook
we
onze
zijn hand
er
nogal
daar
wat
niet
plannen gemaakt in het
voor
vuur
de
voor
te steken.
Peel.
Is dit
De wereld
het
weer
staat
zoveelste
plan?
niet stil. Daarnaast
is
vastomlijnd plan. Het schetst de horizon van 2050. Dromen we niet allemaal van een Peel waarin het grondgebruik in balans is met water en natuur? Waar een goede boterham verdiend wordt met voedselproductie en er ook ruimte is voor nieuwe economie. Een groene streek waar geleefd wordt in vitale dorpen tussen de Brainport en andere stedelijke regio's. Een Peel waarin we als streek zelf aan het stuur zitten en richting geven aan onze toekomst. We weten allemaal wel ongeveer welke kant het op moet: de mens en haar omgeving moeten weer in evenwicht komen en als we niks doen gaat het simpelweg van kwaad tot erger. Zowel de biodiversiteit, de landbouw als de waterkwaliteit en onze gezondheid staan op het spel. De
geen
vraag
is: hoe
verandering.
komen
Maar
we
feitelijk
daar?
Linksom
is de transitie
of rechtsom
staat
De
Peel
aan
de vooravond
van
een
grote
landelijk gebied al lang begonnen met ondernemers en bewoners die het gewoon anders doen. Het oude systeem loopt tegen grenzen aan en ondertussen wordt aan een nieuwe Peel gewerkt. Dit is zonder meer een ongemakkelijke tijd waarin mensen op zoek zijn naar duidelijkheid en perspectief. Vooral in deze streek waar veel opgaven met elkaar botsen en er dus scherpe keuzes gemaakt moeten worden. Het helpt dat De Peel in het verlengde van de Nationale Omgevingsvisie c.q. het Programma NOVEX is aangeduid als één van de 16 nationale aandachtsgebieden. Dat betekent dat het Rijk samen met de regionale overheden de schouders wil zetten provincies, waterschappen en gemeenten onder de toekomst van de Peel, sneller tot besluitvorming wil komen en bereid is in de streek te investeren. van
het
-—
-
Wil
je als overheden het gesprek kunnen voeren met de Peelbewoner, dan zul je eerst moeten weten waar jezelf staat. Dit NOVEX-perspectief is daarvoor de onderlegger. Het is een kompas waarmee we als overheden richting willen geven en het gesprek willen aangaan met de streek. Wat wel en wat liever niet op weg naar 2050? Daarin zullen keuzes moeten worden gemaakt. Die keuzes zullen soms vast ook pijnlijk zijn, daar moeten niet omheen
we
Juist daarom streek
is het
te acteren.
op tafel.
is
Als overheden
goed
samen van
over
die koers
verantwoordelijkheid
te nemen,
Peel
inclusief de
de
-
dat
en
is dus
om
als één
overheid
rijksoverheid NOVEX-perspectief
het
-
samen
leggen
we
met
ons
de
kompas
is geen blauwdruk of gesprek aan te gaan. Dit beleidsnota, maar een zich ontwikkelend perspectief naar een volhoudbare toekomst. Dat perspectief willen we samen met ondernemers, bewoners en de politiek inkleuren en omzetten in actie. Samen de regie nemen. In de vorm van projecten die bijdragen aan herstel van bodem en water en natuur, aan het verminderen van stikstofuitstoot en daarmee aan het maken van ontwikkelruimte, aan toekomstbestendige landbouw en aan nieuwe economische dragers en aan vitale dorpen die goed bereikbaar zijn. Hierover willen we met u in gesprek gaan. Niet om met elkaar te verdwalen in abstracte discussies over doelen, jaartallen of beleidsteksten. Maar om met elkaar een praktische beweging te maken naar een Meerkleurige Toekomst van de Peel. Morgen samen aan de slag, dat is wat we voorstaan. Namens
Het
belangrijk
draaien.
de
NOVEX-Stuurgroep van rijksoverheid, de provincies Brabant en Limburg, de drie betrokken waterschappen en de regio's Midden-Limburg, Noord-Limburg, Noordoost-Brabant en Zuidoost-Brabant. voorzitter van (geanonimiseerd) | Christianne
Natuurgebied de Mariapeel, Bron: Eigen foto, 2023.
een
restant
van
een
ooit
uitgestrekt hoogveengebied
op
de grens
van
Noord-Brabant
en
Limburg.
van
de Wal,
de
NOVEX-stuurgroep, Dijkgraaf van
coördinerend
minister
voor
Natuur
en
Aa
en
Maas
Stikstof (demissionair)
6
2
Vlekkenkaart ontwikkelperspectief 2030.
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
denkrichtingen voor 2030. Geen plan in formele zin, wel een toekomstvisie die de betrokken overheden samen én met partijen uit de streek willen uitwerken. Onder meer via uitvoeringsstrategie regionale investeringsagenda. Maar uiteraard ook en een via gebiedsgerichte programma’s en arrangementen met marktpartijen en maatschappelijke partners. Een toekomstvisie die we komende jaren in praktijk willen brengen en die gelukkig nu al op veel plekken in praktijk gebracht wordt. De transitie naar de meerkleurige Peel is al in volle gang! Tegelijkertijd beseffen we ons dat de Peel ook een geschiedenis heeft onder andere van boeren die generaties lang gevestigd zijn in het gebied. Voor hen kunnen de veranderingen lastig en ingrijpend zijn en willen we samen zoeken naar passende oplossingen met dit perspectief in de hand.
3.
Volop ruimte voor de Ondernemende Peel (gele legenda) : grootschalig productielandschap vooral aan de noordzijde van de horst met ruimte voor hightech circulaire landbouw en biobased productie. Combinaties met duurzame energieopwek zijn hier vanuit het gebied gezien kansrijk. Veelzijdige landbouw – zowel kleinschalig als grootschaliger – op de dekzanden. We koesteren de oude vruchtbare esgronden als waardevolle landbouwgrond. In vrijkomende agrarische bebouwing kunnen zich nieuwe, kleinschalige economische activiteiten ontwikkelen. Rondom de natuurgebieden zijn agrarische activiteiten straks in balans met natuur en landschap en wordt onder meer verdiend aan biologisch boeren, productie van biobased grondstoffen en agrarisch natuurbeheer.
EEN HOOFDROL VOOR HET NATUURLIJK SYSTEEM
4.
Verschuiven naar nieuwe economie: ook nieuwe verdienmodellen zoals de (high tech) maakindustrie, ICTdienstverlening en foodtech vinden in deze toekomstvisie een plek in de Peel. Met name rondom de centrale steden en in verstedelijkte kernen op de flanken. Daarnaast ruimte voor economische ontwikkeling op de knooppunten van stromen (energie en mobiliteit) : versterken van de connectie met Brainport en Greenport. Ook in de landbouw zullen nieuwe verdienmodellen ontstaan met andere ruimtebehoeften. Bijvoorbeeld als het gaat om de verwerking van biobased bouwmaterialen of nieuwe vormen van voedselproductie.
5.
De streek is aantrekkelijk om te leven en beleven: (rode legenda) manifesteert zich in de verstedelijkte kernen met ruimte voor groei en in de leefbare dorpen met aandacht voor leefbaarheid. Verbeteren van de leefbaarheid door instandhouding en betere bereikbaarheid van voorzieningen, behouden van dorpse karakteristieken en gemeenschappen en een kleine groei van het aantal woningen horen daarbij. Verder ruimte voor passende vormen van recreatie; toegankelijkheid van het landschap is een voorwaarde. Net als het versterken van de vitaliteit en culturele aantrekkingskracht van de ontginningsdorpen.
6.
Opvang verstedelijkingsdruk Brainport: Zuidoost-Brabant concentreert toekomstige verstedelijking rond de stedelijke centra en subregionale knooppunten. Richting 2050 zal de verstedelijkingsdruk op de westzijde van de Peel waarschijnlijk toenemen (het zogenaamde ‘Brainport cluster’) .
7.
Ruimte voor energie: windparken en zonnevelden vooral aan noordzijde van de Peel en – kleinschaliger, passend in het landschap – binnen de dekzandgebieden en rondom verstedelijkte kernen. Ook geothermie kan kansrijk zijn in de Peel. Wellicht kansen voor een knooppunt in multimodale infrastructuur van grondstoffen (buisleidingen, spoor, water) en/of voor een energieconversiecluster.
8.
Ruimte voor klimaatadaptatie: hoogwaterbescherming onder meer via het Deltaprogramma voor de Maas, maar ook opvang wateroverlast in brede buffers van de beekdalen. Peilen gaan in grote delen de Peel omhoog, op de horst zelfs fors omhoog. Waterretentie is combineerbaar met ander grondgebruik en dan met name op de dekzanden. Water langer vasthouden betekent meer reserves in droge tijden. In de kernen dragen bij aan de klimaatadaptatie door het beperken van verdere afdekking van de bodem en groenblauwe dooradering.
9.
Zuinig op cultuurhistorie en landschapselementen: de geologie van breuklijnen en de sporen uit de ontginningsgeschiedenis maken de Peel uniek. Aandacht voor de bijbehorende cultuurhistorie biedt de kans om het water- en bodemsysteem te begrijpen. Ontwikkelen van de leesbaarheid van het landschap is een uitdaging. Denk aan de Peelrandbreuken, wijstgronden, de Peelraamstelling, Peelkanalen, laanbeplantingen en oude verkavelingsstructuren.
Water en bodem sturend betekent dat het natuurlijk systeem een fundamentele basis wordt bij de inrichting van Nederland. Een bodem- en watersturende aanpak veronderstelt dat de werking van het natuurlijk systeem inzichtelijk wordt gemaakt, en ook hoe dit natuurlijk systeem robuust gemaakt kan worden voor de toekomst. Leidend hierbij is het principe om niet af te wentelen op andere delen van het systeem of op volgende generaties. Conform het NOVEX-startpakket is de kern van de beleidslijn: weerbaarheid tegen klimaatextremen, zorgen voldoende en schoon (drink) water in de toekomst en een gezonde bodem voor voedselteelt, het verbouwen van grondstoffen en herstel van de natuur. In dit toekomstperspectief is dat vertaald door inspiratie te halen uit de grondwaterstanden van vóór het grootschalige ingrijpen. Dus een omslag van een grondwatersysteem gericht op ontwatering ten behoeve van hoogproductieve landbouw naar lange termijn klimaat robuuste oplossingen zoals het vasthouden en vertraagd afvoeren van water en een goede bodemkwaliteit.
HET ONTWIKKELPERSPECTIEF 2050 SAMENGEVAT Op bladzijde 12 ziet u de voorlopige (eind) kaart van dit Ontwikkelperspectief 2050 gevolgd door een aantal impressies van hoe de Peel er straks uit kan zien. In het rapport wordt die eindkaart uitvoerig toegelicht en de ruimtelijke analyse die daaraan ten grondslag ligt. Het meerkleurige perspectief is hiernaast vereenvoudigd weergegeven. Als u door de oogharen kijkt is dit de kern:
SAMENVATTING
1.
ONZE AMBITIE
WAAROM DIT ONTWIKKELPERSPECTIEF EN WAT IS DE STATUS?
De toekomst van de Peel is meerkleurig: het gebied moet nu en straks een aantrekkelijk thuis zijn voor agrarische en andere ondernemers (geel) en voor bewoners en bezoekers (rood) . Maar ook voor flora & fauna (groen) en met een stabiel natuurlijk systeem als basis. Dat betekent verandering want nu zetten we nog met steeds meer inspanning het natuurlijk systeem naar onze hand en dat is op termijn niet vol te houden. We moeten gaan meebewegen en de kracht van het natuurlijk systeem gaan benutten. Die toekomst geven we samen vorm en dat betekent ook met lef en vertrouwen in elkaar werken aan deze verandering. Dit ontwikkelperspectief is daarvoor de onderlegger, de inspiratiebron om met elkaar te praten over hoe we dat dan kunnen doen. Doel voor NOVEX-gebied de Peel is het realiseren van een toekomstbestendige, gezonde en natuurlijke leefomgeving voor de mensen die er wonen, werken en recreëren. Daarin moeten we bestuurlijke keuzes maken en soms schuren die keuzes: niet alles kan overal, niets doen is geen optie en keuzes vooruitschuiven helpt niemand. Het perspectief geeft richting aan wat we graag willen en wat liever niet. Daarbij kijken we naar 2050 en wat dat betekent richting 2030.
Dit perspectief voor de Peel is in het kader van het Programma NOVEX gemaakt, in opdracht van Stuurgroep De Peel. Het is een visie en geen beleidsnota, bedoeld om over bestuurlijke grenzen heen te stappen en richting te geven aan samen werken aan de toekomst van De Peel. Een toekomst die zonder visie steeds meer in de knel komt, want in de Peel stapelen grote ruimtelijke en andere opgaven zich op. Meest in het oog springend is het creëren een gezond evenwicht tussen natuur en landbouw waarvoor water en bodem de drager zijn: de transitie van het landelijk gebied. Maar ook de energietransitie en klimaatadaptatie, het opvangen van verstedelijkingsdruk, de leefbaarheid in de kleine kernen en het ontwikkelen van nieuwe economische dragers vragen veel aandacht. Op basis van het kabinetsbeleid moeten de condities van bodem en water daarbij leidend zijn. Hoe dat precies in te vullen is onderdeel van de zoektocht. De Peel staat daarmee aan de vooravond van een ingrijpende herinrichting. De betrokken overheden – 2 provincies, 2 waterschappen, 18 gemeenten en LNV, BZK en andere departementen – willen daarvoor samen de koers uitzetten. Vandaar dit Ontwikkelperspectief 2050 met
7
2.
Het water- en bodemsysteem sturend: de Peel wordt een stuk natter, zowel op de horst als aan beide flanken met waardevolle beekdalen. Naast de natuur profiteren ook veel landbouwgronden die te maken hebben met droogte hier uiteindelijk van. Er blijft straks ook een aantal goed ontwaterde productielandschappen. We werken naar een minimaal verstoorde bodem die in balans is en vol leven, een vitale bodem. De Natuurlijke Peel wordt versterkt (groene legenda) : met dit ontwikkelperspectief werken we aan een duurzame instandhouding van de Natura 2000 habitattypes. We koesteren allereerst de hoogveenrestanten en natte natuur van de Peelvenen (Deurnsche Peel en Groote Peel) . Een andere drager van de Natuurlijke Peel is het Maasdal met onder andere de Maasheggen en Maaspark Ooijen-Wanssum. Het ontwikkelen van de beekdalen met brede bufferzones op de flanken van de Peelhorst is een belangrijke groene opgave richting 2050. Deze beekdalen maken onderdeel uit van een groenblauw raamwerk waarvan de aders doorlopen tot in het stedelijk gebied. De horst zien wij als een kansrijke ecologische ontwikkelzone en tegelijk als klimaat robuuste backbone.
SAMENVATTING
3
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
8
SAMENVATTING
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
10. Aandacht voor minder zichtbare waarden: vooral de Peelhorst kent weinig stilteverstoring, geurhinder en lichtvervuiling. De horst vormt zelfs één van de grootste aaneengesloten donkergebieden van ons land. De moeite waard om te beschermen, maar ook aantrekkelijk vanuit recreatief oogpunt. De Peel heeft veel potentie op dat vlak.
rond de horst en daar kunnen ook recreatieve functies floreren. Rood is de kleur van de Leefbare Peel in drie nuances: de centrale steden, de verstedelijkte kernen en leefbare dorpen.
Overzicht van de deeluitwerkingen van het ontwikkelperspectief.
NATUURLIJKE
ONDERNEMENDE
LEEFBARE
PEEL PEEL Groenblauwe hart
Vitale beekdalen
Grootse productielandschappen PEEL
Afwisselende dekzanden
Centrale steden
Verstedelijkte kernen
11.
Geleidelijk verminderen ruimte voor intensieve veehouderij: grote uitstoot van stikstof, geurhinder en de risico’s van verspreiding dierziekten zijn belangrijke argumenten om ruimte voor intensieve veehouderij te verminderen. Afhankelijk van het type vee zijn er verschillende transitiepaden. Minder dieren per hectare, andere soorten, minder krachtvoer, het introduceren van gesloten systemen en andere ordening en vormen van ruimtegebruik kunnen opties zijn.
12. Heropenen militair vliegveld: in geen van de scenario’s een wenkend perspectief, want het zet grote aanvullende druk om de andere nationale (en regionale) doelen in de volle omvang te realiseren. Immers: deze functie ligt op de dekzandrug in een inzijggebied, doorsnijdt de ecologische zone, neemt agrarisch productielandschap weg, verstoort recreatief gebruik en draagt niet bij aan leefbaarheid. Niettemin beseffen alle partijen dat uit een oogpunt van nationale veiligheid en operationele gereedheid van de krijgsmacht indringende vraagstukken aan de orde kunnen zijn. In verband met de vanuit Het Rijk aangedragen mogelijke reactivering van Vliegbasis De Peel worden in die omgeving vooralsnog geen onomkeerbare ruimtelijke ontwikkelingen in gang gezet.
DEELGEBIEDEN EN ONTWIKKELZONES
Natuurlijk maasdal
Oude akkercomplexen
Leefbare dorpen
Vanuit het toekomstbeeld voor 2050 geven we met dit NOVEXperspectief ook richting op weg naar 2030. Via gebiedsgerichte deeluitwerkingen, als inspiratiebron voor ruimtelijke ontwikkelingen, als kompas voor ondernemers, inwoners en overheid. Maar wat is nou waar kansrijk en wat juist niet? Immers: niet alles kan overal en niet alles kan nog op de huidige manier. Soms zullen scherpe keuzes moeten worden gemaakt tussen ecologie, economie, energie en woonfuncties in de Peel. Wat we in ruimtelijke zin graag zouden willen zien en wat liever niet, is uitgewerkt voor 9 typen deelgebieden - met elk een eigen kleurnuance groen, geel of rood - en via 3 ontwikkelzones voor respectievelijk ecologie, economie en verstedelijking. Basis voor de deelgebieden vormen de landschapstypen die in hoofdstuk 5 zijn beschreven, aangevuld met een typering vanuit de Natuurlijke Peel, de Ondernemende Peel of de Leefbare Peel. Het ontwikkelperspectief heeft de volgende kleuren:
Ecologische ontwikkelzone
Economische ontwikkelzone
Schaalsprong Brainport
Groen: hier geven we voorrang aan natuur, aan bodem en water en gezondheid. Er blijft ruimte voor agrarisch grondgebruik, maar dat zal in balans moeten zijn met het natuurlijk systeem. Deze delen van de Peel worden natter en natuurlijker. Dit zal op plaatsen forse aanpassingen vragen, bijvoorbeeld via schaalverkleining, gesloten systemen of andere bedrijfsvoering (andere teelten, ander en minder vee, agrarisch natuurbeheer) . Groen is de kleur van de Natuurlijke Peel in drie nuances: de Peelvenen, de beekdalen en het Maasdal. Geel: ruimte voor economische activiteiten en energieopwekking hebben hier prioriteit. Ook hier zijn functies in balans met het natuurlijk systeem en de omgeving en zal water langer worden vastgehouden. Geel is de kleur van de Ondernemende Peel in drie nuances: het grootse productielandschap van de noordelijke horst (globaal ten noorden van de lijn Helmond-Venray) , de afwisselende dekzanden op de flanken en de oude vruchtbare gronden. Rood: leefbaarheid, beleving en een gezonde leefomgeving staan hier voorop. Woonfuncties horen bij de (groei) gemeenten op de flanken en er is beperkte ruimte om verstedelijkingsdruk in vanuit de Brainport op te vangen. We koesteren de dorpsheid en de stille waarden op en
9
De Ontwikkelzones zijn denkrichtingen voor de Peel van morgen. Zoals de noord-zuid verlopende ecologische zone (groen) die de Peelnatuur gaat verbinden met andere natuurgebieden in binnen- en buitenland. Die ecologische zone gaat ook fungeren als klimaatrobuuste backbone, waar water wordt vastgehouden en vertraagd afgevoerd en waar de bodemkwaliteit goed is. Daarnaast onderscheiden we een de economische zone die vooral bij samenkomst van stromen (mensen, grondstoffen, energie) kansen biedt. Met name aan de flanken nabij Eindhoven en Venlo en op de knooppunten zien wij economische ontwikkelmogelijkheden. Op en rond de Peelvenen prevaleert de ecologische as boven de economische. De schaalsprong Brainport symboliseert het zoeken naar ruimte voor wonen en werken door de sterke groei van de Brainport die zich in de Peel vooral in Zuidoost-Brabant (Helmond, Deurne, Asten) en Midden-Limburg (richting Weert) manifesteert.
RUIMTE VOOR NATIONALE OPGAVEN Met de groene legendaeenheden geven we primair invulling aan de transitie landelijk gebied, natuurdoelen en klimaatopgaven. Met de gele legendaeenheden aan de transitie energie en (circulaire) economie, in het geval van de Peel vooral aan de transitie naar kringlooplandbouw en nieuwe teelten (biobased economie) . De rode legendaeenheden geven invulling aan de leefbaarheids- en verstedelijkingsopgaven die in en om de Peel spelen. Bij die woonen werkopgaven hoort een bereikbaarheidsopgave: uitdaging is het garanderen van een op duurzame manier bereikbare Peel.
LIJNEN NAAR DE TOEKOMST Voor elk van de 12 deeluitwerkingen is in hoofdstuk 6 van dit NOVEX-perspectief aangegeven wat de ambities zijn voor 2050 en de richtingen voor 2030. Er zijn meestal verschillende routes of beleidsrichtingen om daarnaartoe te werken. Aan de ene kant zijn er ontwikkelingen die wenselijk zijn en grondgebruik dat de voorkeur heeft. Via beleid, instrumenten en investeringen kunnen overheden daarop sturen. Maar vooral initiatieven vanuit markt of samenleving die hierop inspelen zijn interessant en willen we stimuleren. Aan de andere kant zijn er ontwikkelingen die we in bepaalde deelgebieden liever niet zien of grondgebruik dat minder goed past in het toekomstbeeld. Ook daar kunnen de betrokken overheden op sturen met ruimtelijke instrumenten, regelgeving, financiële prikkels of bijvoorbeeld (water) beheer. Denkrichtingen 2030 zijn de lijnen naar de toekomst: ontwikkelingen die we graag stimuleren of juist willen ontmoedigen. Deze richtingen kunnen straks ingevuld worden met beleid en concrete maatregelen of projecten. Die maken straks deels onderdeel uit van de uitvoeringsstrategie en het regionaal investeringsprogramma voor NOVEX-gebied de Peel.
Maar worden waarschijnlijk ook voor een belangrijk deel ingekleurd met maatregelen die opgenomen zijn in de Provinciale programma’s landelijk gebied (PPLG’s) en de uitvoering daarvan door waterschappen en gemeenten. Denk bijvoorbeeld aan het instrumentarium van de Omgevingswet. Met dit Ontwikkelperspectief 2050 geven we richting aan een meerkleurige toekomst van de Peel gebaseerd op het herstel van het natuurlijk systeem, de biodiversiteit daarin inbegrepen. Daaraan koppelen we behoud van de eigenheid van de Peel - de groene omgeving, de leefbaarheid in de Peeldorpen en cultuurhistorische waarden én van brede welvaart. De hervorming van de Peel moet in onze ogen resulteren in een streek waarin iedereen zich thuis kan blijven voelen en een goede boterham verdient. Met agrarisch grondgebruik maar ook met nieuwe economische verdienmodellen. De transitie van de Peel is een enorme opgave en gaat stap voor stap: wat gaan we eerst doen en wat komt daarna? Dat is de essentie van adaptief programmeren zoals beoogd met de Regionale InvesteringsAgenda (RIA) .
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
10
11
3. Opvangen verstedelijkingdruk Brainport: de Metropoolregio Eindhoven wil de grote verstedelijkingsopgave van de regio primair opvangen in Eindhoven en omringende kernen. Deze verstedelijkingsopgave betreft o. a. opgaven voor wonen, werken en mobiliteit en bereikbaarheid. De opgave is echter van een omvang dat een deel van de verstedelijkingsdruk ook een weg kan gaan zoeken in de Peel. Verstedelijkte kernen aan de westzijde van de Peel zijn daarbij in beeld. Maar ook Midden-Limburg ziet mogelijkheden. Tegelijk is de bestuurlijke vraag – met name voor gemeenten - hoeveel druk je in de Peel moet willen opvangen onder welke voorwaarden en welke groepen je bedient. 4. Andere landbouw en nieuwe economische dragers: de vernatting en noodzakelijke herinrichting van de Peel raakt primair de landbouw. Er blijft uiteraard ruimte voor circulaire voedselproductie. Maar daarnaast wordt veel verwacht van anders ondernemen met grond: teelt van biobased materialen en dubbeldoelgewassen, eiwitproductie, energieopwekking enzovoorts. Ook kan de Peel op gunstige locaties op andere manieren een boterham gaan verdienen, bijvoorbeeld via hightech maakindustrie, ICT-dienstverlening of natuurbewuste vormen van toerisme en recreatie. Parallel aan dit OP2050 is een studie naar nieuwe economische dragers gestart.
De Peel kan binnen Nederland gaan fungeren als toonkamer voor transitie naar nieuwe verdienmodellen. 5. De gevolgen van extensivering rondom natuurgebieden: met het oog op behoud en herstel van de Natura2000-gebieden (hoogveenrestanten en waardevolle natte natuur) zullen de grondwaterpeilen fors omhoog moeten gaan. Dat vermindert gelukkig ook de kwetsbaarheid van natuur voor stikstof. Rondom natuurgebieden hebben biologische landbouw (akkerbouw èn veeteelt) , agrarisch natuurbeheer en landbouw met verbrede doelen toekomst. Het opvangen van of compenseren voor de gevolgen van noodzakelijke extensivering is een belangrijk aandachtspunt.
4
BESTUURLIJKE AANDACHTSPUNTEN RIJK-REGIO Voor het overleg tussen rijk en regio wordt in dit Ontwikkelperspectief 2050 (hierna: OP2050) een aantal bestuurlijke aandachtspunten meegeven. Soms zijn dat ‘schuurpunten’: kwesties waar partijen het nog over eens moeten worden. Andere punten gaan over de gevolgen van de ingrijpende herinrichting van de Peel: hoe gaan we om met bedreigingen en kansen? En hoe kunnen we kansrijke ontwikkelingen stimuleren of de pijn van ingrepen zoals vernatting verzachten? Bestuurlijke aandachtspunten kunnen aanleiding vormen voor verdieping van dit NOVEX-perspectief of voor nadere besluitvorming. 1. Stikstof en natuur: de depositie van stikstof op kwetsbare Natura2000-gebieden en het herstel van natuur is overal in Nederland een grote uitdaging, maar in gebieden met een hoge veedichtheid zoals de Peel is die uitdaging gigantisch. Toch is deze toekomstvisie op de Peel alleen te realiseren als er (stikstof) ruimte ontstaat voor de blijvers, voor nieuwe vormen van ondernemen met
Kaart met bestuurlijke aandachtspunten voor de Peel.
grond en ook voor nieuwe economie. Ook de Peel moet van het slot, dat is het eerste aandachtspunt. Rijk en regio staan daarvoor aan de lat via het NPLG en de programma’s landelijk gebied van Brabant en Limburg. 2. Heropenen militair vliegveld: eventuele heropening van Vliegbasis De Peel is een vraagstuk uit het NOVEX-startpakket. Vanuit voorliggend OP2050 en de ruimtelijke opgaven die te realiseren zijn in de Peel is het echter lastig voorstelbaar dat er ook plek is voor reactivering van het vliegveld en daarbij behorende vliegbewegingen. In geen van de scenario’s wordt dat gezien als een wenkend perspectief. Het is in de huidige ambitiekaarten voor 2050 dus ook niet opgenomen. Daar staat tegenover dat Defensie meer ruimte nodig heeft voor de inzet van de F35 en dat Vliegbasis de Peel daarbij nadrukkelijk in beeld is als mogelijke optie. In de twee helft van 2024 wordt naar verwachting, als onderdeel van de beleidsvisie Ruimte voor Defensie, meer duidelijk over reactivering van vliegbasis de Peel. Op dit moment is reactivering van de vliegbasis enkel mogelijk binnen de kaders van het vigerende ruimtelijk beleid.
6. Houdbaarheid van hoogveennatuur en nieuwe ecologische dragers: ofschoon de Peelreservaten in de Nederlandse context zeer waardevol zijn (met allerlei rode lijstsoorten) en het behoud ervan een plicht is in Europees verband, zal het veel inspanningen vragen om te behouden wat er nu is en maakt de klimaatverandering dat naar verwachting nog moeilijker. Net zoals we bij de economie naar nieuwe dragers op zoek gaan, zou in de Peel ook gezocht kunnen worden naar nieuwe ecologische dragers. Naar wilde natuur die tegen een stootje kan en nieuwe vormen van biodiversiteit en ecologische milieus toevoegt. Ook als alternatief voor de arme (naald) bossen op de dekzandgronden. In dit verband speelt ook de vraag over het behoud en de uitbreiding van Nationaal Park De Groote Peel. 7. Ruimte voor zon en wind: met de turfwinning heeft de Peel een geschiedenis als ‘energiek landschap’ dat zowel in de eigen behoeften voorziet als exporteert. Anno 2023 is de Peel is zoekgebied voor windenergie en vooral zonnevelden (RES-en) . Binnen dit OP2050 geven wij aan dat verdienen aan energieopwekking één van de routes is voor de ondernemende Peel, zowel in het grootse productielandschap (noordelijke horst) als op de dekzanden. De visies van beide provincies op zonnevelden verschillen echter waardoor een samenhangende ontwikkeling nog lastig is.
Ook heropening van vliegbasis de Peel kan tot beperkingen leiden. Aandachtspunt is een nadere (kwantitatieve) uitwerking van deze toekomstvisie op het realiseren van ruimte voor opwekking, koppeling van vraag en aanbod en de benodigde infrastructuur daarvoor. 8. Leefbaarheid Peeldorpen en omgaan met vrijkomende agrarische bebouwing (VABs) : niet alleen de natuur van de Peel is goud, maar ook de charme van het kleinschalige landschap rond de Peelvenen, rond oude kernen op de flanken en bij de Peeldorpen.
Tegelijk staan daar de leefbaarheid en het voorzieningenniveau onder druk. Bovendien zal ook hier agrarische bebouwing vrij komen die leiden tot nieuwe gebruikers maar ook nieuwe (en soms ondermijnende) bedrijvigheid. Brede welvaart van de Peel gaat voor een belangrijk deel over het behoud van vitale dorpen en dorpse eigenheid. Het versterken daarvan is een aandachtspunt op weg naar 2030 en verder. Waarbij ruimte voor kwalitatieve functies, passend bij de hoofdkoers (kwaliteit en opgaven) van het gebied een hefboom kunnen zijn. 9. Waterbeschikbaarheid en verhogen waterpeil: hogere grondwaterstanden zijn nodig voor het herstel van het natuurlijk systeem, maar door de klimaatverandering is er hiervoor in droge periodes weinig zoet water beschikbaar en staat de kwaliteit daarvan onder druk. Water uit de Maas kan maar één keer worden ingezet en is niet alleen voor de Peel van belang, maar ook voor drinkwater, de landbouw, proceswater voor industrie, de binnenscheepvaart en tegen de verzilting in west Brabant. Dit vraagt afstemming en afweging van belangen.
HOE NU VERDER? De eerste versie (aug 2023) was bedoeld om de bestuurlijke (en eventueel ambtelijke) achterbannen mee te nemen in het denken en eerste reacties op te vangen. De hoeveelheid ‘eerste reacties’ was aanzienlijk en in de beschikbare tijd slechts deels verwerkbaar. Onjuistheden en belangrijke verbeteringen zijn opgepakt, details en discussiepunten nog even geparkeerd. Daarna is een tweede versie (sept 2023) gemaakt waarin een groot deel van de nog openstaande punten is verwerkt. Dit 2e concept is voorgelegd aan de NOVEX-stuurgroep op 4 oktober. In de stuurgroep is, gehoord de reacties, besloten nog een verbeterronde in te lassen gericht op een aantal specifieke thema’s en aandachtspunten, te weten mobiliteit, verstedelijking, duurzame energie en circulaire economie, en enkele (recente) regionale beleidsafspraken. In de voorliggende versie van november 2023 zijn deze thema’s en aandachtspunten verwerkt. Ook heeft de stuurgroep aangegeven om voorafgaand aan het besluit om het Ontwikkelperspectief voor bredere consultatie vrij te geven (op 14 december 2024) dit eerst binnen colleges en dagelijkse besturen te kunnen bespreken. Ook is er behoefte aan (betere) afstemming met andere trajecten zoals de ruimtelijk voorstellen van Brabant en Limburg, BPLG en LPLG.
De verdere consultatie (na de jaarwisseling) richt zich met name op gemeenteraden, waterschapsbesturen, Provinciale Staten, stakeholders en maatschappelijke partners. Idee is dat daarvoor komend voorjaar tenminste een Marktplaats (‘Café de Peel’) wordt georganiseerd en wellicht een webinar. Het is van groot belang dat we ook vanuit dit NOVEXontwikkelperspectief tijdig toe werken naar een eerste proeve van een RIA (regionale investeringsagenda) en andere samenwerkings- en uitvoeringsafspraken voor de Peel. Juist daar ligt de kans om te laten zien dat we met dit ontwikkelperspectief serieus veranderingen in gang gaan zetten en het niet blijft bij wensdenken. Relevant is verder de economische verdieping (nieuwe economische dragers) die in opdracht van het DB van de NOVEX-stuurgroep is gestart en een rol gaat spelen bij de nadere uitwerking van de lijnen naar de toekomst. Maar het allerbelangrijkste is misschien wel dat de bal van onderaf gaat rollen: dat de veranderingen naar de Meerkleurige Peel van morgen in gang worden gezet en dat de betrokken gemeenten, waterschappen, provincies en departementen als één overheid samen de schouders zetten onder één Peel, samen met de partners in de streek. Daarbij horen uiteraard allerlei uitvoeringsen regievraagstukken. Maar het begint met verlangen naar de toekomst: daar willen we met dit NOVEX-perspectief aan bijdragen.
partners in de streek. Daarbij horen uiteraard allerlei uitvoeringsen regievraagstukken. Maar het begint met verlangen naar de toekomst: daar willen we met dit NOVEX-perspectief aan bijdragen.
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
12
ONTWIKKELPERSPECTIEF DE PEEL
13
KAARTBEELD ONTWIKKELPERSPECTIEF MEERKLEURIGE TOEKOMST IN DE PEEL Toelichting op de kaartlagen en de verschillende ingrediënten van het OP2050 Waar we in het vereenvoudigde c. q. geschematiseerde kaartbeeld (bladzijde 6) door de oogharen kijken naar de Peel, is dit uiteindelijke kaartbeeld van het Ontwikkelperspectief een stuk gedetailleerder en dus genuanceerder. Groen is niet uitsluitend groen, ondernemen en natuur gaan vaak hand in hand, de leefbare Peel is niet beperkt tot steden en dorpen, ontwikkelruimte is er op een aantal assen maar ook elders. In hoofdstuk 5 bouwen we dit eindbeeld op door zes thematische kaartlagen met elkaar te combineren. In hoofdstuk 6 gaan we in op deelgebieden en denkrichtingen voor 2030 in deze gebieden.
SAMENVATTING
ONTWIKKELPERSPECTIEF
Incidenteel
DE
PEEL
14
kan
kleinschalige verblijfsrecreatie in vrijkomende agrarische bebouwing mogelijk zijn, met name rond de aantrekkelijke Peelvenen.
Leegstaande worden
(geano im se rd) Dad lt
we
WAE
ú
5