06c Programma Energiebesparing
Tekst van het document
Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 - 2026
horstaandemaas.nl
Inhoudsopgave
Voorwoord door wethouder Thijs Kuipers ...............................................................................................................5 1.
Inleiding............................................................................................................................................................7
1.1.
Aanleiding Programma Energiebesparing ...................................................................................................7
1.2.
Wat gaan we doen aan energiebesparing? .................................................................................................9
1.3.
Waarom energie besparen? ......................................................................................................................10
1.4.
Hoe is het energieverbruik in Horst aan de Maas? ...................................................................................11
1.5.
Waarom focus op energiebesparing in de gebouwde omgeving? ............................................................12
1.6.
Welke doelen heeft Horst aan de Maas op het gebied van energiebesparing?........................................13
1.7.
Liggen we op koers om het energiebespaardoel te behalen?...................................................................14
1.8.
Hoe monitoren we ons energiebespaardoel? ............................................................................................16
2.
Vier doelgroepen en opbouw actielijnen........................................................................................................19
2.1.
Welke doelgroepen onderscheiden we? ...................................................................................................19
2.2.
Hoe zijn de actielijnen opgebouwd? ..........................................................................................................20
2.3.
Flankerend landelijk beleid, tijdsplanning en financiën .............................................................................21
Bijlage 1: Actielijnen koopwoningen ......................................................................................................................27 Bijlage 2: Actielijnen huurwoningen .......................................................................................................................52 Bijlage 3: Actielijnen gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed..........................................................................54 Bijlage 4 Actielijnen bedrijven ................................................................................................................................59
2
Programma Energiebesparing | Horst aan de Maas 2023 - 2026
3
Voorwoord door wethouder Thijs Kuipers Om de enorme gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan, moeten we fórs minder energie gaan gebruiken. Want alles wat je niet verbruikt hoef je niet duurzaam op te wekken. We hebben hiervoor een flinke ambitie vastgesteld: in 2030 gebruiken we 35% minder energie dan in 2017. De oorlog in Oekraïne maakt duidelijk hoe kwetsbaar we zijn voor forse stijgingen van de prijs van energie. Voor iedereen was 2022 schrikken. Inwoners in slecht geïsoleerde woningen of met een modaal of lager inkomen zagen onbetaalbare energierekeningen. Het kabinet bood enige compensatie met energietoeslagen en een prijsplafond. Maar ook was duidelijk dat deze oplossingen niet lang houdbaar zouden zijn. Hoewel de prijs van energie op dit moment weer iets is gedaald, is het risico op plotselinge prijsstijgingen nog steeds reëel. Het is ook duidelijk dat de energiekosten de komende jaren zullen stijgen doordat CO2-emissies steeds zwaarder beprijsd worden. Als gemeente willen we onze verantwoordelijkheid nemen om onze inwoners te helpen om structureel minder energie te gebruiken en zo de kosten te beperken. Daartoe hebben we een breed actieprogramma uitgewerkt met ondersteuning voor woningeigenaren en huurders, voor maatschappelijke accommodaties en voor ondernemers. In beginsel kiezen we voor een aanpak van stimuleren, faciliteren en ontzorgen.
Want veel isolatiemaatregelen verdienen zichzelf goed terug door lagere energiekosten. We helpen inwoners met technisch en financieel advies en ondersteuning. Het is voor veel inwoners immers moeilijk om in beeld te krijgen wat technisch nodig en mogelijk is, welke partijen hiervoor te contracteren en hoe dit uiteindelijk te financieren. De meest kwetsbare inwoners (met een laag inkomen) helpen we direct met isolatie van hun woning. Alle woningeigenaren en huurders bieden we advies, ondersteuning en hulp bij kleine isolatiemaatregelen. Onder meer via het energieloket, inkoopacties en coaches & klussers Ook maatschappelijke accommodaties en ondernemers kunnen op onze ondersteuning rekenen. Voor maatschappelijke accommodaties doen we dat vooral door advies en een bijdrage in de kosten van verduurzaming. Voor ondernemers organiseren we, net als voor woningeigenaren en huurders, een energieloket waar zij gratis onafhankelijk advies kunnen inwinnen om te verduurzamen. Verder willen we ondernemers via bijvoorbeeld thematische webinars of bijeenkomsten informeren over de mogelijkheden voor hun bedrijf. Ook nemen we energiebesparing de komende jaren nadrukkelijk mee in onze taken rond vergunningen, toezicht en handhaving (VTH), in samenspraak met de RUD. Dit actieprogramma richt zich op de periode 2023-2027. Om dit programma te kunnen uitvoeren, investeren we als gemeente fors.
We zetten in totaal zo’n € 8,2 miljoen in. Daarmee stimuleren we onze inwoners, verenigingen en ondernemers om zelf in actie te komen en helpen we hen daar zo veel mogelijk bij. We verwachten dat dit programma bijdraagt aan een veelvoud van de investering van € 8,2 miljoen aan investeringen in isolatie en energiebesparing door inwoners, verenigingen en ondernemers. Dat zal leiden tot een substantiële daling van het energiegebruik in onze gemeente en de daarmee gepaard gaande kosten. Dat is dé manier om energiearmoede in onze gemeente te voorkomen en/of te beperken. Een groot deel van deze investeringen zijn gedekt door het rijk. Voor overige investeringen is dat nog niet duidelijk. Omdat we echter niet op duidelijkheid van het rijk kunnen blijven wachten, starten we nu. De urgentie van onze inwoners en klimaatverandering verdraagt geen uitstel. Thijs Kuipers Wethouder Duurzaamheid
3 Programma Energiebesparing | Horst aan de Maas 2023 - 2026
5
1. Inleiding 1.1. Aanleiding Programma Energiebesparing Op 1 november 2022 heeft de gemeenteraad van Horst aan de Maas een motie aangenomen waarin gevraagd wordt om een meerjarig programmaplan waarmee energiearmoede op een preventieve en ambitieuze maar ook concrete en praktische manier wordt aangepakt. De motie gaf aan om daarbij breed te kijken en niet alleen inwoners maar ook ondernemers, stichtingen en verenigingen aan te haken. Naar aanleiding van deze motie is dit programma energiebesparing opgesteld. Naast deze directe aanleiding, past dit programma energiebesparing ook binnen het algemene doel van Horst aan de Maas om te werken aan een gezonde en duurzame leefomgeving. Het veranderende klimaat heeft een grote impact op onze leefomgeving. Klimaatverandering is dé uitdaging voor onze generatie. Het weer wordt steeds extremer met gevolgen als hittestress of wateroverlast bij hevige regenbuien. Daarom is het belangrijk om de opwarming van de aarde tegen te gaan. In het internationale Klimaatakkoord van Parijs (2015) is afgesproken dat de opwarming van de aarde wordt beperkt tot minder dan twee graden Celsius ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Het streven is om de opwarming beperkt te houden tot anderhalve graad. Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het nationale Klimaatakkoord gepresenteerd.
Het doel van dit Klimaatakkoord is om in 2030 in Nederland bijna de helft (49%) minder broeikasgassen uit te stoten dan we in 1990 deden. In het landelijke coalitieakkoord 2021 – 2025 heeft het kabinet het doel voor 2030 (in de Klimaatwet) aangescherpt tot tenminste 55% reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Om dit doel ook zeker te halen, is afgesproken om het beleid te richten op een nog hogere opgave, namelijk 60% reductie van de uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990. Ook na 2030 is het nodig om ambitieus door te gaan met de reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Het kabinet zet in het landelijke coalitieakkoord in op een reductie van 70% in 2035 en 80% in 2040. Dat zijn ambitieuze doelen die grote veranderingen én van iedereen een bijdrage vragen. Een belangrijke rol is weggelegd voor gemeenten. Wij hebben een cruciale rol bij opgaven zoals de verduurzaming van woningen, hernieuwbare energieopwekking en de benodigde warmtetransitie (aardgasvrij). Maar ook opgaven zoals duurzame mobiliteit, voldoende oplaadpunten voor elektrische auto’s en het verduurzamen van de eigen accommodaties en maatschappelijk vastgoed vragen actie van gemeenten. Programma Energiebesparing Horst aan de Maas: focus op de gebouwde omgeving In dit Programma brengen we een aantal opgaven bij elkaar, namelijk de opgaven gericht op de gebouwde omgeving.
En daarbij focussen we op woningen (koop en huur), bedrijven, maatschappelijk vastgoed en gemeentelijke accommodaties. We lichten toe wat we op deze gebieden al doen en beschrijven wat er nodig is om dit te komende jaren te versnellen. Dit doen we vanuit de urgentie die het tegengaan van klimaatverandering van ons vraagt. En we doen dit tegen de achtergrond van een instabiele geopolitieke situatie met grote gevolgen voor (energie)prijzen. We beseffen dat nog veel onduidelijk is en zowel landelijk, regionaal en lokaal verder uitgewerkt moet worden. Denk daarbij aan onder meer: - De bereidheid, gevoel van urgentie én (financiële) mogelijkheden van inwoners, verenigingen en ondernemers om aan de slag te gaan; - De ontwikkeling van de energieprijzen; - De economische situatie; - Het oplossen van belemmeringen vanuit de wet- en regelgeving (bijv. Wet Natuurbescherming en erfgoed); - De beschikbaarheid van subsidies vanuit het rijk; - De mogelijkheid dat het rijk met meer verplichtende regelgeving komt, en; - Het beschikbaar zijn van de benodigde vakmensen en materialen. 4 Programma Energiebesparing | Horst aan de Maas 2023 - 2026
7
1.2. Wat gaan we doen aan energiebesparing? De tabel hierna vat alle acties die we gaan doen om in Horst aan de Maas meer energie te besparen samen. In de bijlagen 1 tot en met 4 van dit Programma Energiebesparing zijn de actielijnen gedetailleerd uitgewerkt.
Dat betekent dat we bij de uitvoering van dit programma flexibel moeten kunnen zijn. We opereren immers in een continu veranderend speelveld en zullen onze inzet en instrumenten daarop moeten (kunnen) aanpassen.
Tabel 1: Samenvatting actielijnen energiebesparing 2023-2026
Voordat we de opgaven rond de gebouwde omgeving beschrijven (hoofdstuk 2), gaan we in op de vraag waarom we energie moeten (willen) besparen, het totale energieverbruik in Horst aan de Maas, de focus op de gebouwde omgeving, onze doelen op het gebied van energiebesparing en de monitoring daarvan. Maar eerst alvast antwoord op de vraag: wat gaan we doen?
Nr.
Actielijnen
1
KOOPWONINGEN
1.1
Isoleren: woningeigenaren met een laag inkomen ontzorgen door isolatie van hun woning
1.2 1.3
Isoleren: aanvraag budget uit Nationaal Isolatie Programma (NIP) gericht op isolatie van woningen met laag energielabel Isoleren: collectieve inkoopacties energiebesparende maatregelen
1.4
Energieadvies: gratis maatwerkadvies over technische maatregelen (Energie Prestatie Advies)
1.5 1.6
Energieadvies: maatwerkadvies over energiebesparend gedrag & kleine energiebesparende maatregelen door vrijwillige energiecoaches en -klussers (‘Warmmakers’) Energieadvies: energieloket voor inwoners
1.7
Ondersteunen inwonerinitiatieven rond energie
1.8
Natuurinclusief isoleren
2
HUURWONINGEN
2.1
Energieadvies huurders: via gemeente (zie 1.5) & via energiecoaches van woningcorporatie
2.2
Energiebesparing huurwoningen woningcorporaties: onder andere via prestatieafspraken
2.3
Energiebesparing particuliere huurwoningen: zie koopwoningen (actielijn 1.3 tot en met 1.8)
3
GEMEENTELIJK & MAATSCHAPPELIJK VASTGOED
3.1
Gemeentelijk vastgoed is in 2025 energieneutraal
3.2
Maatschappelijk vastgoed: advies & subsidie (energieneutraal in 2030)
4
BEDRIJVEN
4.1
Energieadvies voor bedrijven door energieloket en stimulerende rol gemeente
4.2
Toezicht & handhaving: Kantoren voldoen aan label C
4.3 4.4
Toezicht & handhaving: Bedrijven nemen energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar en voldoen aan de landelijke informatieplicht Toezicht & handhaving: Bedrijven voldoen aan EED-plicht
4.5
Uitbreiding en nieuwvestiging: afwegingscriteria
6 Programma Energiebesparing
5
8
Horst aan de Maas 2023 - 2026
9
1.3. Waarom energie besparen?
1.4. Hoe is het energieverbruik in Horst aan de Maas?
Er zijn diverse redenen om energie te besparen en het energiegebruik te verduurzamen, zoals: - Tegengaan van klimaatverandering en de forse effecten op onze planeet, de biodiversiteit, onze voedselvoorziening, de leefbaarheid van gebieden op aarde, migratie en onze gezondheid; - Verbeteren van het wooncomfort; - Verlagen van het energieverbruik zodat het ook niet hoeft te worden opgewekt; - Verbeteren van het energielabel en het verhogen van de verkoopwaarde van de woning; - Verlagen van de (oplopende) structurele uitgaven aan energie; - Tegengaan van energiearmoede, waarbij de mogelijkheden van inwoners om in hun basisbehoeften te voorzien (sterk) beperkt wordt door de hoge energierekening; - Voldoen aan verplichtingen op basis van het internationale en nationale Klimaatakkoord en de Klimaatwet. Voor iedereen kunnen bovenstaande redenen anders wegen bij beslissingen over energiebesparing.
Figuur 1 bevat het totale energieverbruik binnen de gemeente Horst aan de Maas in 2020, onderverdeeld naar hoofdsectoren. De sector landbouw, bosbouw en visserij verbruikt de meeste energie (als gevolg van de grote glastuinbouwsector binnen de gemeente), gevolgd door de gebouwde omgeving (woningen en commerciële en publieke dienstverlening) en verkeer en vervoer. Er is binnen onze gemeente relatief weinig grote industrie waardoor het verbruik van deze sector, in onze gemeente, beperkt is ten opzichte van de andere sectoren. Als we inzoomen op de gebouwde omgeving zien we dat woningen ruim 60% van het energieverbruik van de gebouwde omgeving voor hun rekening nemen en commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk zijn voor minder dan 40% daarvan. Figuur 1: Energieverbruik Horst aan de Maas in 20201
1 Klimaatmonitor.databank.nl, RVO.
7 Programma Energiebesparing
8 10
Horst aan de Maas 2023 - 2026
11
1.5. Waarom focus op energiebesparing in de gebouwde omgeving?
1.6. Welke doelen heeft Horst aan de Maas op het gebied van energiebesparing?
Ondanks het feit dat de landbouw, en daarbinnen de glastuinbouw, de grootste verbruiker is en ook verkeer en vervoer een forse bijdrage heeft, gaan we met dit programma alleen in op de gebouwde omgeving en op bestaande bebouwing. Onder gebouwde omgeving verstaan we alle woningen en alle bedrijven in Horst aan de Maas, met uitzondering van de glastuinbouw. Want de glastuinbouw maakt al vele jaren rechtstreeks afspraken2 met het rijk over de energietransitie, met de ambitie om in 2040 economisch rendabel én klimaatneutraal te produceren. En ‘mobiliteit’ is een afzonderlijk thema in het landelijke klimaatakkoord. We focussen bij dit programma op de gebouwde omgeving omdat gemeenten hierbij op basis van het landelijke Klimaatakkoord echt een regierol hebben. En we focussen op bestaande bebouwing omdat nieuwbouw op basis van landelijke regelgeving vanaf 2020 al (bijna) energieneutraal moet zijn. Dit programma gaat daar dus niet over en ook niet over andere belangrijke klimaatopgaven waar we mee aan de slag zijn zoals grootschalige energieopwekking, vraagstukken op het gebied van energie-infrastructuur en opslag en het gebruik van alternatieve energiebronnen.
In het duurzaamheidsprogramma #WijGaanGroen uit 2020 is, in lijn met het nationale Klimaatakkoord, als hoofddoel opgenomen dat de gemeente Horst aan de Maas in 2050 klimaatneutraal is. Om dat doel te halen is energiebesparing essentieel. De gemeenteraad heeft in het Kader voor Opwek van Duurzame Elektriciteit (KODE; november 2020) een concrete doelstelling vastgesteld voor energiebesparing. In de Warmtevisie (december 2021) zijn ook doelen opgenomen. Tot slot zijn onze ambities in het coalitieakkoord en het daarop gebaseerde collegeprogramma 2022 – 2026 opgenomen. Samengevat komen die op het volgende neer: Horst aan de Maas is in 2050 volledig klimaatneutraal (en dus ook aardgasvrij). Horst aan de Maas wil in 2030 35% energie besparen ten opzichte van 2017. We verkleinen de netto energiebehoefte in de gemeente. In 2030 zijn 2.400 extra woningen aardgasvrij-ready. Om te voorkomen dat de energiebehoefte in Horst aan de Maas toeneemt, is in het coalitieakkoord en het collegeprogramma afgesproken dat we alleen meewerken aan nieuwvestiging en uitbreiding van bedrijven als dat past binnen de energieambities (energie besparen en verkleinen netto energiebehoefte). Als we uitbreiding en nieuwvestiging willen toestaan, moeten we ruimte creëren en dus een hogere energiebesparing realiseren.
2 Voor de glastuinbouw geldt onder meer het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022-2030.
9 Programma Energiebesparing
10 12
Horst aan de Maas 2023 - 2026
13
1.7. Liggen we op koers om het energiebespaardoel te behalen? In 2017 bedroeg het totale energiegebruik in Horst aan de Maas afgerond 7.900 Terajoule (TJ). De bespaardoelstelling van 35% ten opzichte van 2017 betekent dat we in 2030 een besparing van 2.800 TJ moeten hebben gerealiseerd en dat daarmee het energieverbruik in 2030 niet hoger mag zijn dan 5.100 TJ per jaar. Het energiegebruik van de gebouwde omgeving is 24% van het totaal (zie figuur 1). Daarbij gaat het dus om 1.787 TJ (2017) waarvan 61% voor woningen, 26% commerciële dienstverlening en 12% publieke dienstverlening.
In de periode 2017 – 2020 kende het energieverbruik van Horst aan de Maas een dalende trend. In 2020 bedroeg het totale energieverbruik 7.500 TJ en daarmee 400 TJ lager dan in 2017. Dat komt overeen met een energiebesparing van 5,2%. Een mooie daling, maar het betekent ook dat er tot 2030 nog een energiebesparing nodig is van 2.400 TJ om het doel van 35% besparing te halen.
Figuur 2 laat de trend in het totale energieverbruik van Horst aan de Maas zien vanaf 2017 tot en met 2020 met een doorkijk naar het energiebespaardoel in 2030. De gestippelde lijn geeft aan welke (gemiddelde) daling er nodig is om dit doel te behalen.
In de periode 2017-2019 lagen we goed op koers, maar in 2020 was er een toename in het energieverbruik, met name bij de sector glastuinbouw vanwege overstap van geothermie naar aardgas. We verwachten dat het energieverbruik sinds 2022 weer verder afneemt, onder meer door de hoge energieprijzen als gevolg van de oorlog in Oekraïne. We weten echter ook dat de hoge prijzen grote gevolgen hebben voor inwoners, verenigingen en ondernemers (denk aan energiearmoede) en dat sommige energiebesparingsmaatregelen forse investeringen vragen en daardoor niet automatisch hoge prioriteit hebben. Dit betekent dat we de komende jaren krachtig door moeten gaan met onze aanpak om energiebesparing te stimuleren en faciliteren.
Warmmakers: vrijwilligers die energieadviezen geven aan inwoners
Figuur 2: Totaal energieverbruik van Horst aan de Maas vanaf 2017 afgezet tegen het energiebespaardoel voor 20303
3 Klimaatmonitor.databank.nl, RVO.
11 Programma Energiebesparing
14
Horst aan de Maas 2023 - 2026
15
12
1.8. Hoe monitoren we ons energiebespaardoel? Spouwmuurisolatie aanbrengen
Voor het monitoren van ons energiebespaardoel maken we gebruik van de ‘Regionale klimaatmonitor’. Dat is een landelijke informatiebron die wordt beheerd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). De website is gemaakt om gemeenten en provincies te helpen bij het monitoren van hun energiedoelen. De informatie op de website is gebaseerd op tientallen informatiebronnen, zoals CBS-statistieken, subsidieregelingen, sectorrapportages en gegevens van individuele instellingen en bedrijven. Het actualiseren van de getallen uit deze bronnen varieert van maandelijks tot twee jaar na het lopende kalenderjaar. Dit is een gevolg van de doorlooptijd bij verschillende instanties om data te verzamelen, valideren, interpreteren en beschikbaar te stellen. Op dit moment (begin 2023) zijn de totaalverbruiksgegevens van 2021 en 2022 nog niet in de klimaatmonitor nog niet compleet. Daarmee is 2020 het meeste recente jaar in de Regionale Klimaatmonitor. Definitie energieverbruik: Wat valt er onder het totale energieverbruik van een gemeente? De Regionale Klimaatmonitor waarmee we ons energiebespaardoel monitoren, rapporteert over het totale energieverbruik binnen de gemeentegrenzen. Het gaat daarbij om het eindverbruik van energie. Voorbeelden van eindverbruik zijn: het verbranden van aardgas in een CV-ketel; het stroomverbruik van een lamp en het verbruik van benzine in een auto.
Ook het verbruik van passerend vervoer zoals treinen; auto's op de snelwegen A73 en A67 en schepen op de Maas vallen eronder. Onder het totale energieverbruik van een gemeente valt ook hernieuwbare warmte (zoals bodemwarmte) en zonnestroom achter de meter. Een uitgebreide toelichting is te vinden op de website: https://klimaatmonitor.databank.nl/content/energieverbruik
13 Programma Energiebesparing | Horst aan de Maas 2023 - 2026
16
2. Vier doelgroepen en opbouw actielijnen Met een warmtecamera op zoek naar energielekken!
2.1. Welke doelgroepen onderscheiden we? Binnen de gebouwde omgeving onderscheiden we een aantal doelgroepen: 1) Koopwoningen 2) Huurwoningen 3) Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed 4) Bedrijven Per doelgroep werken we in dit document een aantal actielijnen uit. We sluiten aan bij de ambities die zijn opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord 2022 – 2026 Horst aan de Maas in balans voor deze en toekomstige generaties, het daarop gebaseerde collegeprogramma Horst aan de Maas 2022 – 2026 en de reeds vastgestelde stukken, zoals WijGaanGroen, KODE, de Warmtevisie en de aanpak energiearmoede. In paragraaf 1.4 hebben we die ambities samengevat. Tabel 1 bevat per doelgroep (1 t/m 4) de aantallen waar het in onze gemeente om gaat (2021). Tabel 1: aantallen per doelgroep Horst aan de Maas Woningen (totaal) - Koopwoningen - Huurwoningen o huur via woningcorporaties o particuliere huur Gemeentelijk vastgoed Maatschappelijk vastgoed Eigendom en beheer gemeente
Aantal in 2021 18.400 14.000 4.400 2.800 1.600 3 43
-
Eigendom gemeente en beheer niet bij gemeente
14
-
Geen eigendom gemeente
50
-
Onderwijsgebouwen
20
Bedrijven – kantoorpanden label C verplichting
21
Bedrijven – hoog gebruik informatie- en maatregelenplicht Bedrijven – grootverbruikers EED plicht
420 Niet bekend
14 Programma Energiebesparing | Horst aan de Maas 2023 - 2026
19
2.2. Hoe zijn de actielijnen opgebouwd?
2.3. Flankerend landelijk beleid, tijdsplanning en financiën
We hebben de actielijnen per doelgroep uitgewerkt volgens onderstaand format:
De nationale klimaatdoelen en onze eigen ambities op het gebied van energiebesparing vragen de komende jaren om extra inspanningen. Hiervoor zijn extra personele inzet en middelen nodig en dus een extra investering. We verwachten de nodige middelen te ontvangen vanuit de landelijke budgetten voor de aanpak van energiebesparing. Het kan echter nog lang duren voordat daar duidelijkheid over is. Daar willen we niet op wachten: we willen nu vast de stappen zetten om onze verplichtingen en ambities met de juiste urgentie en slagkracht aan te kunnen pakken. We willen aan de slag voor onze inwoners, verenigingen en ondernemers. Daarom willen we de benodigde investering (voor)financieren vanuit de algemene reserve. Het kost immers tijd om zaken voorbereid en georganiseerd te krijgen. Bovendien is er sprake van krapte als het gaat om technisch personeel en materialen: een late start betekent ook dat de uitvoering pas veel later kan beginnen omdat alle gemeenten in dezelfde vijver vissen. Zodra we voor deze acties gelabelde middelen vanuit het rijk ontvangen, vullen we de reserve weer aan. Verder vinden we het belangrijk dat de middelen voor onze aanpak van energiebesparing hiervoor gereserveerd blijven. We plaatsen daarom een ‘hekje’ rond deze middelen, met de mogelijkheid binnen het Programma Energiebesparing tussen de verschillende actielijnen te kunnen schuiven.
De komende jaren zal dit beleidsthema, ook nationaal, nog volop in beweging zijn. Ook dat vraagt dat we vanuit het Programma en daaraan gekoppelde middelen flexibel kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen, wensen en eisen.
Hoofdambitie Concreet doel Waar vastgelegd? Wat doen we al? Wat leveren de lopende inspanningen op? Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen? Wat gaan we extra doen? Hoe gaan we dat doen? Wat is daarvoor nodig?
Investering met multiplier effect De totale investering die we met dit programma doen, bedraagt € 7,5 miljoen. Onze inzet van personeel en middelen is vooral gericht op stimuleren, faciliteren en ontzorgen. Daarmee stimuleren we onze inwoners, verenigingen en ondernemers om zelf in actie te komen en helpen we hen daar zo veel mogelijk bij. We verwachten dat dit programma bijdraagt aan een veelvoud van de investering van € 7,5 miljoen aan investeringen in isolatie en energiebesparing door inwoners, verenigingen en ondernemers. Een goed voorbeeld van het multiplier effect zijn de collectieve inkoopacties voor besparingsmaatregelen die we als gemeente organiseren voor onze inwoners. Dit kost jaarlijks € 25.000. In totaal is de investering € 100.000 voor vier jaar. Een voorzichtige inschatting is dat er per collectieve inkoopactie minimaal 200 huishoudens gemiddeld ten minste € 2.500 in woningisolatie investeren. Dat is dan in totaal in vier jaar tijd € 2.000.000 aan investeringen in energiebesparing. Deze en de andere geplande acties zullen leiden tot een substantiële daling van het energiegebruik in onze gemeente en de daarmee gepaard gaande kosten. En dat is belangrijk om energiearmoede te voorkomen en/of te beperken. Normeren en beprijzen Zoals gezegd is het beleidsterrein nog volop in beweging.
We verwachten de komende jaren dan ook vanuit het rijk de nodige nieuwe initiatieven en maatregelen. Daarbij zal ook gekeken worden naar ‘normeren en beprijzen’. De focus van het huidige beleid ligt namelijk vooral op de wortel-methode (verleiden met subsidies en investeringen) en de preek (partijen aanspreken op hun verantwoordelijkheid, convenanten sluiten). Er wordt nog weinig gebruik gemaakt van de stok, dat wil zeggen: veranderingen afdwingen met regelgeving en beprijzen. In maart 2023 is het rapport “Scherpe doelen, Scherpe keuzes. IBO aanvullend normerend en beprijzend nationaal klimaatbeleid voor 2030 en 2050’ gepubliceerd. De conclusie is dat het laaghangend fruit al geplukt is en dat er nu echte keuzes nodig zijn. Het rapport gaat over alle 'tafels’ uit het klimaatakkoord. Over de verduurzaming van de gebouwde omgeving op dit moment, wordt het volgende gezegd (p.5):
15 Programma Energiebesparing
16 20
Horst aan de Maas 2023 - 2026
21
In tabel 2 staat een overzicht van de actielijnen voor de vier doelgroep inclusief een inschatting van de jaren van uitvoering van deze lijnen. Tabel 3 bevat vervolgens een samenvatting van de kosten per actielijn en het totaal, de bestaande dekking en de, met dit programma gevraagde, benodigde dekking.
Gebouwde omgeving • Beleid voor koopwoningen kent weinig normering en is grotendeels gebaseerd op vrijwilligheid. • De huidige energieprijzen zorgen voor extra verduurzaming, maar gaan naar verwachting weer dalen. Daardoor is de terugverdientijd van verduurzaming onzeker.
Tabel 2: Overzicht actielijnen en geplande uitvoering Als oplossing worden de volgende vier hoofdmaatregelen voorgesteld (p.10): 1. Normeren van duurzaamheid koopwoningen die aansluit bij transactiemomenten. 2. Gasgebruik duurder en elektriciteitsgebruik goedkoper maken voor consumenten via de energiebelasting, met oog voor prijsstabiliteit. 3. Normeren van duurzaamheid utiliteitsbouw en aanscherpen van de energieprestatie. 4. Eisen van gebouwen met een industriefunctie. “Normering gericht op isolatie in de koopsector en aanscherping van voorgenomen normeringen biedt kansen voor verdere emissiereductie in de gebouwde omgeving. Het beleid is voor koopwoningen nog te veel gebaseerd op vrijwilligheid. Het is daarom aan te bevelen om ook voor koopwoningen via normering uitfasering van de lagere energielabels te borgen. Dit kan bijvoorbeeld door bij transactiemomenten isolatie tot de standaard te verplichten (naar Vlaams voorbeeld en in aansluiting op een natuurlijk verbouwingsmoment), in combinatie met een heldere eindnorm voor alle bestaande woningen. Voor gebouwen van Verenigingen van Eigenaren, die doorgaans als geheel gebouw worden gerenoveerd, ligt een normering van verduurzaming van het gebouw op een vast moment in de tijd meer voor de hand.
Naast introductie van een norm voor koop, kan de reeds voorgenomen normering voor uitfasering van de slechtste energielabels in de huursector en utiliteitsbouw worden aangescherpt. Bedrijven en instellingen kunnen tot slot worden verplicht om meer energiebesparende maatregelen te nemen, door binnen de energiebesparingsplicht de terugverdieneis te verhogen en strenger te handhaven.” Concreet worden de volgende opties genoemd. Met daarbij de kanttekening: dit is nog geen vastgesteld beleid. De discussie erover moet nog gevoerd worden, waarbij uitvoerbaarheid en rechtvaardigheid belangrijke afwegingen zijn. Hoewel het nog geen vastgesteld beleid is, zegt het wel iets over de richting: - Introductie per 2025 van norm koopwoning bij transactiemoment (binnen 2 jaar isoleren tot de standaard). - Aanscherping normering huurwoningen: - Uitfasering label E, F en G per 2028 - Uitfasering label D per 2030 - Uitfasering label C per 2033 - alle huurwoningen geïsoleerd tot de standaard per 2035 - Introductie ZEB-norm alle woningen - Verbeteren informatievoorziening financieringsopties verduurzaming, inclusief verplicht onderdeel hypotheekgesprek Of en wanneer deze maatregelen ingaan, is nog niet bekend. Wat het effect ervan is op de gemeentelijke energiebesparingsaanpak is op dit moment moeilijk in te schatten.
Misschien zijn er nieuwe actielijnen nodig, bijvoorbeeld ‘verkochte woningen’; ‘natuurlijke verbouwingsmomenten’ of ‘promotie isolatiestandaard'. Dat is een van de redenen waarom we binnen het programma energiebesparing vragen om flexibiliteit om in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen.
Programma Energiebesparing
17
22
Nr.
Actielijnen
2023
2024
2025
2026
1
Koopwoningen
1.1
Isoleren: slechte labels, laag inkomen
(x)
x
x
x
1.2
Isoleren: aanvraag Nationaal Isolatie Programma (NIP)
x
x
x
x
1.3
Isoleren: collectieve inkoopacties
(x)
x
x
x
1.4
Energieadvies: maatwerkadvies technische maatregelen (EPA)
x
x
x
x
1.5
x
x
x
x
1.6
Energieadvies: gedrag & kleine maatregelen (coaches en klussers) Energieadvies: energieloket
x
x
x
x
1.7
Ondersteunen inwonerinitiatieven rond energie
x
x
x
x
1.8
Soortenmanagementplan SMP (Natuurinclusief isoleren)
x
x
x
x
2
Huurwoningen
2.1
Energieadvies huurders: via gemeente (A.5) & via corporatie
x
x
x
x
2.2
Verhuurders woningcorporaties: Prestatieafspraken
x
x
x
x
2.3
Verhuurders particulier: zie koopwoningen
x
x
x
x
3
Gemeentelijk & maatschappelijk vastgoed
3.1
Gemeentelijk vastgoed (energieneutraal 2025)
x
x
x
3.2
Maatschappelijk vastgoed: advies & subsidie (energieneutraal 2030)
x
x
x
x
4
Bedrijven
4.1
Energieadvies voor bedrijven
x
x
x
x
4.2
Toezicht & handhaving: Kantoren voldoen aan label C
x
x
x
x
4.3
x
x
x
4.4
Toezicht & handhaving: Bedrijven maatregelen terugverdientijd < 5 j. & informatieplicht Toezicht & handhaving: Bedrijven voldoen aan EED-plicht
x
x
x
4.5
Uitbreiding en nieuwvestiging: afwegingscriteria
x
x
x
Horst aan de Maas 2023 - 2026
18
23
Tabel 3: overzicht actielijnen en financiën Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 - 2026 financiën 2023
Jaar Actielijnen
Kosten
2024
Dekking
Kosten
2025
Dekking
Kosten
2026
Dekking
Kosten
Dekking
Kosten
Totaal per actielijn Programma EnergieDekking besparing
1. Koopwoningen 1.1 Isoleren: slechte labels, laag inkomen 1.2 Isoleren: aanvraag Nationaal Isolatie Programma (NIP) 1.3 Isoleren: collectieve inkoopacties
€ 286.000 € 286.000
€ 224.000
€0
€ 224.000
€0
€ 224.000
€0
€ 958.000
€ 286.000
€ 753.000 € 753.000
€ 430.000
€ 430.000
€0
€0
€0
€0
€ 1.183.000 € 1.183.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000
€ 25.000 € 100.000
€ 100.000
€0
1.4 Energieadvies: technische maatregelen
€ 79.000
€ 79.000
€ 90.000
€0
€ 90.000
€0
€ 90.000
€0
€ 349.000
€ 79.000
€ 270.000
1.5 Energieadvies: gedrag & kleine maatregelen
€ 344.000 € 244.000
€ 350.000
€0
€ 350.000
€0
€ 350.000
€0
€ 1.394.000 € 244.000
€ 1.150.000
1.6 Energieadvies: energieloket € 15.000 1.7 Ondersteunen inwonerinitiatieven op het € 5.000 gebied van energie 1.8 Soortenmanagementplan (SMP € 100.000 natuurinclusief isoleren)
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000 € 60.000
€0
€ 15.000
€0
€ 15.000
€0
€ 15.000
€0
€0
€ 500.000
€0
€ 100.000
€0
€ 100.000
3.2 Maatschappelijk vastgoed 4.1 Bedrijven energieadvies 4.5 Bedrijven: uitbreiding en nieuwvestiging
€0 € 55.000 €0
€0 € 40.000 €0
€ 690.000 € 95.000 € 50.000
€0 € 80.000 €0
€ 90.000 € 95.000 €0
€0 € 80.000 €0
€ 90.000 € 95.000 €0
5. Interne organisatie 2. Huurwoningen 3.1 Gemeentelijk vastgoed
€ 500.000 € 500.000
€ 500.000
€ 500.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 500.000 € 2.000.000 € 2.000.000 Zie extra middelen voor koopwoningen (overlapt elkaar) Geen extra middelen Geen extra middelen
4. Bedrijven: overige actielijnen 2023 Totale kosten per jaar Beschikbare dekking per jaar Middelen Programma Energiebesparing
€ 2.162.000
2024 € 2.984.000
€ 1.942.000 € 220.000
2025 € 1.504.000
€ 1.050.000 € 1.934.000
€0
€ 60.000
€0
€ 50.000
€0
€ 50.000
€0
€ 800.000
€0
€ 800.000
€0 € 80.000 €0
€ 870.000 € 340.000 € 50.000
€0 € 280.000 €0
€ 870.000 € 60.000 € 50.000
2026 € 1.504.000
€ 620.000 € 884.000
€ 672.000
€ 620.000 € 884.000
€0
Totaal 2023 tot en met 2026 € 8.154.000 € 4.232.000 € 3.922.000
Alle beetjes helpen...
Bijlage 1: Actielijnen koopwoningen Algemene informatie over woningenbestand en energielabels Er zijn in de gemeente Horst aan de Maas ruim 18.400 woningen. Dit zijn 14.000 koopwoningen (76%) en 4.400 huurwoningen (24%). Van de huurwoningen zijn er circa 2.800 (64%) van woningcorporaties en 1.600 (36%) particuliere huur4. Zie figuur 3.
Figuur 3: woningen Horst aan de Maas en onderverdeling in koop en huur. Van alle woningen in Horst aan de Maas is het energielabel bekend of ingeschat op basis van bouwjaar. De verdeling van de energielabels in Horst aan de Maas is samengevat in figuur 4.
Figuur 4: Indicatie aantal woningen per energielabel op basis van de (voorlopige) energielabels5 In Horst aan de Maas had in 2020 circa 28 procent van alle woningen energielabel A of B. Dat betekent dat nog in ruim 12.000 woningen extra isolerende maatregelen nodig waren. In de periode tot 2030 moet Horst aan de Maas, volgens de afspraken uit het Klimaatakkoord, 20 procent hiervan dus 2.400 woningen aanpakken.
4 www.waarstaatjegemeente.nl,
5 Warmtevisie Horst aan de Maas, peildatum 2020.
Horst aan de Maas 2023 - 2026
27
Focus op isolatie In de Warmtevisie Horst aan de Maas (februari 2022) is afgesproken dat we ons de komende jaren als eerste richten op het verlagen van het gebruik van aardgas. En dat we daarom focussen op isoleren van woningen, zodat ze klaar zijn om de overstap te maken naar duurzame verwarming, zoals een warmtepomp. Een belangrijke stap is al gezet met het Plan van Aanpak ‘Warm blijven wonen voor iedereen 2022 – 2026’ (november 2022) met als hoofddoel om zoveel mogelijk inwoners die (mogelijk gaan) kampen met energiearmoede te helpen met het structureel omlaag brengen van hun energieverbruik en daarmee hun energielasten. In dit programma energiebesparing bouwen we voort op deze aanpak.
Isoleren tijdens verandermomenten
Landelijke standaard woningisolatie Een woning verliest warmte via buitenmuren, vloer, dak, ramen en deuren. Door goed te isoleren, wordt dit warmteverlies kleiner. Als antwoord op de vraag ‘wanneer is een bestaande woning goed genoeg geïsoleerd om zonder aardgas verwarmd te kunnen worden’ is er sinds 2021 een landelijke standaard voor woningisolatie. Deze standaard adviseert over de minimale isolatiegraad van een woning. Als een woningeigenaar zich aan deze richtlijn houdt, dan is de woning ‘toekomstvast’ geïsoleerd. Dit is hetzelfde als ‘aardgasvrij-ready’, het betekent dat de woning klaar is voor de overstap van aardgas naar duurzame verwarming. In het energielabel van een woning staat daarom tegenwoordig ook of de woning aan de isolatiestandaard voldoet. Ambitie vooroorlogse woningen: streven naar dezelfde isolatiestandaard als alle andere woningen De landelijke standaard voor woningisolatie is voor vooroorlogse woningen lager dan voor alle andere woningen. Dat is vooral uit kostenoogpunt ingegeven. Concreet betekent dit dat woningen van voor 1945 die aan de isolatie-standaard voldoen, in de toekomst nog steeds (groen) gas nodig hebben om warm te blijven. Dit zal naar verwachting schaars en dus duur zijn. Of de woningen hebben een hoge temperatuur warmtepomp nodig, wat veel stroom vraagt en dus ook veel druk geeft op het al overbelaste elektriciteitsnet.
Daarom is het streven van Horst aan de Maas om alle woningen zodanig goed te isoleren dat men de woning uiterlijk in 2050 kan verwarmen met een lage temperatuurverwarmingssysteem. Uiteraard is en blijft dit een keuze van de woningeigenaar. Isoleren waar de meeste winst te halen is en daarnaast hulp op natuurlijke momenten Onze isolatie-aanpak voor woningen is vooral gericht op woningen met een laag energielabel, omdat daar de meeste winst te halen is, ook bij de bestrijding van energie-armoede. Daarnaast sluiten we aan op natuurlijke verandermomenten, want dat is het meest kosteneffectief en geeft het minste gedoe. De natuurlijke verandermomenten zijn zeer divers. Dit kan zijn omdat er onderhoud of verbouwingsplannen zijn, maar ook vanwege een verhuizing of het ontvangen van een erfenis. In de uitvoeringsprogramma’s en de communicatiestrategie spelen we in op deze verandermomenten. Bijvoorbeeld met informatievoorziening maar ook door het regelmatig herhalen van collectieve inkoopacties.
21 Programma Energiebesparing
28
Overzichtstabel woningen in Horst aan de Maas en geplande maatregelen programma energiebesparing6 Woningen in Horst aan de Maas Totaal: 18.400 Koopwoningen Huurwoningen 14.000
4.400 Corporatiehuur
Particuliere verhuur
2.800 Actielijnen programma energiebesparing 1.1
Isoleren: slechte labels, laag inkomen
1.2 1.3
Isoleren: aanvraag Nationaal Isolatie Programma (NIP) Isoleren: collectieve inkoopacties
1.4 1.5
D
EF
G
6.700
2.500
3.100
1.700
Label E,F,G met energiearmoede 200
Label AB
Label CDEFG
Label ABC
Label DEF
Label G
PM
PM
1.000
335
265
x
x
x x
x
x
x
x
Energieadvies: technische maatregelen
x
x
x
x
x
x
1.6
Energieadvies: gedrag & kleine maatregelen Energieadvies: energieloket
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
1.7
Ondersteunen inwonerinitiatieven energie
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
1.8
Natuurinclusief isoleren (SMP)
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2.1
Energieadvies huurders: via gemeente & via corporatie Prestatieafspraken woningcorporaties
x
x
x
x
x
x
x
2.2 2.3
6
Label ABC
1.600
x
x
Verhuurders particulier: zie koopwoningen 1.2 tot en met 1.6
Niet van alle woningen is het energielabel bekend, cijfers in de tabel over de aantallen per label zijn schattingen.
Programma Energiebesparing
30
Horst aan de Maas 2023 - 2026
31
1. Koopwoningen 1.1 Isoleren: Woningeigenaren met een laag inkomen ontzorgen door isolatie van hun woning. Concreet doel
Inwoners met een laag inkomen die wonen in een koopwoning met een slecht energielabel, gaan we helpen met het structureel omlaag brengen van hun energiegebruik en energierekening door het beter isoleren van de woning. Hierdoor dringen we energiearmoede terug en verminderen we het aantal woningen met een laag energielabel (E, F en G).
Het is niet ons doel om de hele woning direct naar de isolatiestandaard te isoleren, zodat deze klaar is voor duurzame verwarming zonder aardgas. Het doel is om energie-armoede te verminderen door de isolatiegraad van de woning alvast gedeeltelijk te verbeteren. We proberen daarbij zoveel mogelijk te bereiken met het geld dat per woning beschikbaar is. Plan van Aanpak “Warm blijven wonen voor iedereen” Horst aan de Maas (2023). Deze tabel beschrijft uitvoeringslijn 1 uit dit plan van aanpak.
Wat doen we al?
Voor de isolatie van de eerste 60 woningen is in het programma Warm Blijven Wonen € 286.000 gereserveerd.
Nee, er zijn minimaal 200 woningen in deze doelgroep en op basis van het plan van aanpak ‘Warm blijven wonen’ is er budget voor 60 woningen. Er is dus extra financiering nodig voor de overige 140 woningen.
Wat gaan we extra doen?
In dit programma energiebesparing reserveren we, aanvullend op de middelen van het plan van aanpak ‘Warm blijven wonen’, een bedrag van € 4.800 per woning voor de 140 nog te isoleren woningen. Dat bedrag is voor isolatiemaatregelen én voor de kosten van organisatie en communicatie. In totaal vragen we € 672.000 voor de 140 extra woningen. Als we starten met de uitvoering, zullen onze lokale energiecoaches een belangrijke rol hebben bij het benaderen en informeren van de doelgroep. Het benaderen van de doelgroep gebeurt in afstemming met collega’s die vanuit het sociaal domein contact hebben met de doelgroep (bijvoorbeeld vanwege toekenning energietoeslag of schuldhulpverlening). We starten met 60 woningen en op basis van die ervaring zetten we de aanpak verfijnd en versneld voort voor de andere 140 woningen.
Ruim 15% van de woningen in Horst aan de Maas heeft een (zeer) laag energielabel (E, F of G). Eigenaar-bewoners met een laag inkomen hebben vaak geen financiële mogelijkheden om energiebesparende maatregelen te betalen. Er zijn naar schatting ongeveer 200 huishoudens in Horst aan de Maas met een laag inkomen in een koopwoning met een zeer laag energielabel. Deze groep willen we helpen door als gemeente zorg te dragen voor de isolatie van de woning en de kosten daarvan te betalen. Dit doen we uiteraard in overleg met de bewoners.
Waar vastgelegd
Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen?
Hoe gaan we dat doen?
Zie hierboven.
Wat is daarvoor nodig?
Extra budget van € 672.000 totaal voor 140 woningen.
De uitvoering is nog niet begonnen. Tijdens de voorbereiding bleek dat voor de beoogde isolatiemaatregelen eerst natuuronderzoek en een zogenaamd ‘soortenmanagementplan’ nodig is (zie tabel 1.8). Daarom onderzoeken we nu, samen met het Duurzaam Bouwloket, de mogelijkheid om te starten met maatregelen waarvoor géén natuuronderzoek nodig is, zoals bodem/vloerisolatie of het isoleren van de binnenzijde van het dak. Wat leveren de lopende inspanningen op?
Het doel was om eind 2023 60 woningen beter te hebben geïsoleerd. Omdat we ons opnieuw oriënteren op maatregelen, kunnen we op dit moment niet zeggen wanneer de uitvoering start. De globale inschatting is dat de isolatie van de eerste 60 woningen eind 2024 is afgerond.
24 Programma Energiebesparing
32
Horst aan de Maas 2023 - 2026
33
Wat leveren de lopende inspanningen op?
1. Koopwoningen 1.2 Isoleren: Aanvraag Nationaal Isolatie Programma – Spuk Lokale Aanpak Isolatie Concreet doel
Het Rijk heeft een Nationaal Isolatie Programma (NIP) gestart met als doel om 2,5 miljoen woningen in Nederland beter te isoleren. Het NIP richt zich op slecht geïsoleerde woningen met energielabel D, E, F en G. Vanuit het NIP is er door RVO een regeling opengesteld voor een Lokale Aanpak Isolatie. Voor een deel overlapt de doelgroep van deze regeling met de doelgroep uit de vorige tabel (tabel 1.1). Het verschil is dat de Lokale Aanpak Isolatie zich ook richt op woningen met energielabel D en zich, binnen deze labelafbakening, richt op een maximale WOZ Waarde van €326.000,-
De 200 huishoudens uit tabel 1.1 hebben de mogelijkheid om deze regeling te stapelen met de regeling “Woninggebonden, energiebesparende maatregelen”. De eigenaar-bewoners kunnen als zij behoefte hebben aan een extra ondersteuning, een huisbezoek met een energiecoach inplannen. Zo krijgen zij een goed beeld van de juiste maatregelen voor hun situatie.
Het doel vanuit de NIP was het isoleren van 540 woningen. Dit is begin mei opgehoogd naar 810 woningen voor Horst aan de Maas. We kiezen er in Horst aan de Maas voor om de NIP-aanpak te combineren met de aanpak zoals beschreven in tabel 1.1. Hierdoor kunnen eigenaar-bewoners die kampen met energiearmoede extra hulp krijgen om hun woning aan te pakken. Een deel van de 810 huishoudens kan dus beide regelingen combineren. Waar vastgelegd
Nationaal Isolatie Programma (NIP).
Wat doen we al?
Vanaf maart 2023 kunnen gemeenten NIP-geld aanvragen bij het rijk op grond van de regeling ‘Lokale Aanpak Isolatie Gemeenten’. Gemeenten moeten daarvoor een plan indienen hoe ze inwoners uit de doelgroep gaan helpen bij het nemen van energiebesparende maatregelen en de isolatie van woningen.
Per woning is een gemiddeld bedrag van €1.460,- beschikbaar. Dit mag ingezet worden voor isolatiemaatregelen, ondersteuning van/advisering aan eigenaren, en gemeentelijke uitvoeringskosten. Als gemeente willen we dit bedrag inzetten om het verduurzamen van de woning aan te jagen bij de eigenaren.
Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen?
Ja en nee. De inspanningen zijn genoeg om de ambitie, voor deze Spukgelden, van de rijksoverheid te behalen. Maar niet om de ambitie van de RES en/of Warmtevisie te behalen. Dit is een hulpmiddel om dichter bij de ambitie te komen, maar niet voldoende om de complete ambitie te behalen. Er worden met deze aanpak slechts 810 woningen aangepakt. En de middelen die beschikbaar zijn gesteld zijn niet voldoende om de volledige isolatie te bekostigen. Het kan wel net het duwtje in de rug zijn om daadwerkelijk de stappen tot isoleren te gaan nemen. Of het steuntje in de rug voor de eigenaar-bewoners die kampen met energiearmoede om de rekening te kunnen betalen.
Wat gaan we extra doen?
Met de gelden uit de Spuk Lokale Aanpak Isolatie die we kunnen aanvragen voor woningen met energielabels D t/m G, bereiken we maar een klein deel van de gehele doelgroep. Er is budget voor 810 woningen, terwijl er in Horst aan de Maas ruim 7000 woningen zijn met energielabel D, E, F en G. Het verduurzamen van de beoogde 810 woningen zien wij als mooie start voor de uitrol van deze aanpak. Dit aantal is te overzien, waardoor het project goed ingericht kan worden. En wellicht in de toekomst een mooi vervolg kan krijgen als er meer duidelijk is over de toekomstige NIP-gelden. Daarnaast bieden we in dit programma energiebesparing meerdere acties aan om eigenaar-bewoners van koopwoningen met informatievoorziening (energieloket en energiecoaches) en met collectieve inkoopacties te verleiden te verduurzamen. Zie volgende tabellen.
Op basis van de regeling kan de gemeente Horst aan de Maas zo’n € 1.182.600 aanvragen waarvan een deel in 2023 en een deel in 2024 wordt uitgekeerd. Dit bedrag is, door de RVO vastgesteld, voor 810 woningen. Per woning kan € 1.460 worden aangevraagd. Met een maximale besteding van € 4.000 per woning. De middelen dienen eind 2026 te zijn besteed. In de RES-regio Noord- en Midden-Limburg hebben de meeste gemeenten ervoor gekozen om samen op te trekken bij het indienen van de NIPaanvraag. Een regionale projectgroep, waar Horst aan de Maas aan deelneemt, bereidt op dit moment (mei 2023) de aanvraag voor. Het idee is een aanpak waarbij de gemeente contact legt met inwoners. Hierna zal de daadwerkelijke uitvoering, waarschijnlijk door een intermediaire partij op de markt gezet worden. Ook wordt regionaal bekeken of we ruimte kunnen bieden voor een gesubsidieerde doe-het-zelf-aanpak. Er wordt nog een afweging gemaakt op welke manier de gemeente deelneemt aan dit traject.
Hoe gaan we dat doen?
Een regionale projectgroep, waar Horst aan de Maas aan deelneemt, bereidt op dit moment (mei 2023) de aanvraag van de NIP-subsidie voor. Deze dienen we uiterlijk 31 mei 2023 in. Voor de concrete uitvoering gaan we onze energiecoaches inzetten. De/een coördinator energiecoaches zal een centrale rol krijgen bij de uitvoering. Hoe dit exact vorm gaat krijgen wordt in de loop van 2023 verder uitgewerkt.
Wat is daarvoor nodig?
De ambtelijke inzet past binnen de reguliere uren. Er wordt geen vooralsnog extra budget gevraagd.
25 26 Programma Energiebesparing
34
Horst aan de Maas 2023 - 2026
35
1. Koopwoningen
Hoe gaan we dat doen?
We gaan door met de aanpak die hiervoor is toegelicht. We organiseren jaarlijks 1 collectieve inkoopactie. Door monitoring en evaluatie blijven we de collectieve inkoopacties verbeteren en bijstellen, zodat het zo goed mogelijk aansluit op de behoefte van inwoners en op de behoefte en uitvoeringscapaciteit van de deelnemende bedrijven.
Wat is daarvoor nodig?
Per inkoopactie is € 25.000 euro nodig voor onder meer de projectorganisatie, webinars, communicatie en de mobiele showroom. Hiervoor is tot en met 2026 al geld gereserveerd in het budget duurzaamheid. De benodigde interne uren zijn onderdeel van het reguliere werk.
1.3 Isoleren: Gezamenlijke inkoopacties Concreet doel
Zoveel mogelijk woningeigenaren (inwoners én particuliere verhuurders) verleiden en helpen om hun woning te verduurzamen.
Waar vastgelegd
Warmtevisie (gemeente brede aanpak)
Wat doen we al?
Samen met het Duurzaam Bouwloket (DBL) zijn in 2022 twee collectieve inkoopacties georganiseerd. Die waren gericht op woningen ouder dan 1992. Want die woningen kunnen met relatief eenvoudige, technische ingrepen goed na-geïsoleerd worden. Bijna 10.000 woningen ontvingen een brief van de gemeente met informatie en een uitnodiging voor een webinar over de inkoopactie. Samen met de brief zijn flyers verspreid over de subsidie- en financieringsmogelijkheden. Zo maakten we het voor woningeigenaren makkelijker om offerte aan te vragen voor isolatiemaatregelen bij een betrouwbaar, door het duurzaam bouwloket geselecteerd en geverifieerd bedrijf. Bij de eerste inkoopactie is ook de mobiele showroom van DBL naar Horst aan de Maas gekomen, zodat inwoners meer feeling kregen bij de maatregelen en fysiek in gesprek konden met de adviseurs.
Wat leveren de lopende inspanningen op?
De twee inkoopacties hebben geleid tot offerte-aanvragen voor ruim 2.000 isolatiemaatregelen. Er is geen informatie over het aantal daadwerkelijk genomen maatregelen en bij hoeveel woningen die maatregelen zijn genomen. Dit is nu nog te ingewikkeld en bewerkelijk om inzichtelijk te krijgen. In een volgende inkoopactie gaan we samen met DBL en de aangesloten partners proberen om de actie zo in te regelen dat deelnemende bedrijvenmeer terugkoppeling kunnen geven over onder meer de uitgevoerde maatregelen, zodat het effect beter gemonitord kan worden.
Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen?
Nee, om de woningen binnen Horst aan de Maas verder te verduurzamen richting aardgasvrij, is het nodig dat we ons blijven inspannen om woningeigenaren te informeren, ontzorgen en verleiden de woning beter te isoleren.
Wat gaan we extra doen?
Zolang er belangstelling voor is, blijven we terugkerende inkoopacties voor woningisolatie organiseren. De effectiviteit van de acties gaan we samen met DBL beter monitoren, zodat we met die informatie de opzet en uitvoering van de inkoopacties kunnen bijsturen.
27 28 Programma Energiebesparing
36
Horst aan de Maas 2023 - 2026
37
1. Koopwoningen
Wat leveren de lopende inspanningen op?
Eind 2023 hebben 175 eigenaren van een slecht geïsoleerde koopwoningen (label E, F, G) een EPA-maatwerkadvies ontvangen voor hun woning, zodat zij weten op welke manier ze het beste aan de slag kunnen gaan.
Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen?
Nee, de doelgroep bestaat uit circa 4.400 koopwoningen. Vanuit het Plan van Aanpak ‘Warm blijven wonen voor iedereen’ is er budget om in 2023 175 woningen van een EPA-advies te voorzien.
1.4 Energieadvies: gratis maatwerkadvies technische maatregelen (EPA) Concreet doel
Particuliere woningeigenaren die aan de slag willen met hun slecht geïsoleerde woning (met energielabel E, F of G), maar niet weten waar ze in hun situatie het beste kunnen beginnen, gaan we helpen met een gratis maatwerkadvies.
Niet voor al deze woningen is een maatwerkadvies nodig. Er is al veel onderzoek gedaan naar het verduurzamen van de woningvoorraad in Nederland en voor elk woningtype en bouwjaar is redelijk inzichtelijk wat er aan isolerende maatregelen nodig is. Deze informatie is verwerkt in digitale en voor iedereen toegankelijke adviestools voor woningen. Een deel van de woningeigenaren zal daar, eventueel met hulp van een energiecoach, ook mee vooruit kunnen.
We kiezen voor een zogenaamd EPA-advies: dat staat voor Energie Prestatie Advies. Een EPA-advies wordt opgesteld door een gecertificeerd adviseur. Die komt thuis en kijkt naar de isolatie, verwarming en ventilatie in de woning. De adviseur zet op een rij waar men energie kan besparen, hoeveel men daarvoor moet investeren en op welke termijn men de investering kan terugverdienen. Het advies richt zich op woninggebonden maatregelen, zoals bijvoorbeeld vloer-, muur- en dakisolatie of isolatieglas, maar ook ventilatie en installatie. Aanvullend op het EPA-advies geven we ook meteen advies over financierings- en subsidiemogelijkheden.
Van de andere kant blijven er mensen die behoefte hebben aan een persoonlijk gesprek en/of een complexe(re) woning en/of onafhankelijk maatwerk advies. Om deze mensen op weg te blijven helpen willen we ook na 2023 doorgaan met het verstrekken van EPA-maatwerkadvies.
Hiermee vergroten we de kennis van de woningeigenaar en bieden we handelingsperspectief. Daarmee stimuleren we mensen om stappen te zetten naar een energiezuinige, toekomstbestendige woning en een structureel lagere energierekening. Waar vastgelegd
Dit is uitvoeringslijn 2 in het Plan van Aanpak ‘Warm blijven wonen voor iedereen’ uit 2023.
Huidige situatie
Ruim 4.000 particuliere koopwoningen in Horst aan de Maas hebben een (zeer) laag energielabel (E, F of G). Daarnaast zijn er circa 400 woningen met een zeer laag energielabel in de particuliere verhuur.
Wat doen we al?
Alle inwoners kunnen op dit moment al op de website van het duurzaam bouwloket (zie tabel 1.6) of op de landelijke website verbeterjehuis.nl een digitale vragenlijst invullen over hun woning. Daar komt dan een richtinggevend advies uit over de isolerende maatregelen die men kan nemen, inclusief kosten, terugverdientijd en een advies over de beste volgorde.
Wat gaan we extra doen?
We gaan de timing van de EPA-adviezen en van de volgende collectieve inkoopactie (zie tabel 1.3) op elkaar afstemmen, zodat mensen na ontvangst van hun EPA-advies extra gemakkelijk de volgende stap kunnen zetten richting uitvoering, namelijk het aanvragen van offertes. We willen het aanbieden van 175 EPA-adviezen per jaar nog tot en met 2026 voortzetten. Daarvoor vragen we extra budget aan in dit programma energiebesparing. We gaan het rendement van de EPA-aanpak in 2024 tussentijds evalueren. We wegen de opbrengst af tegen alternatieven en bepalen dan of we de aanpak bijstellen. Twee alternatieven waar we mee vergelijken zijn: - Een isolatie-adviesgesprek aan huis door een onafhankelijke (bouwkundig) adviseur of een EPA-adviseur. Mensen kunnen dan concrete isolatie-vragen voorleggen en krijgen direct een praktisch advies. Er wordt geen EPA-rapport opgesteld, maar de voordelen van persoonlijk advies aan huis blijven. Dit is minder werk voor de adviseur, waardoor met hetzelfde budget een groter aantal woningeigenaren geholpen kan worden. - Inzetten op het gebruik van de digitale tools om een stappenplan voor het beter isoleren van de woning te maken. Digitale tools worden steeds beter en leveren voor een standaardwoning een redelijk goed beeld op. Mensen die het lastig vinden om zo’n tool zelf in te vullen, kunnen we daar dan bij helpen.
Bijvoorbeeld door inzet voor een energiecoach. Het persoonlijk advies kan zich dan meer richten op het stimuleren en begeleiden van mensen bij vervolgstappen (zoals hulp bij aanvragen offertes of subsidies).
Een digitale checklist werkt echter niet voor iedereen en is niet bij alle woningen toepasbaar. Voor sommigen werkt persoonlijk contact met een adviseur die écht thuis komt kijken beter. En geeft dat de inwoner het vertrouwen om de juiste vervolgstappen te zetten. Voor deze situaties gaan we voor de gebouwgebonden, technische maatregelen het maatwerkadvies van een EPA-adviseur aanbieden.
Kortom: we blijven tot en met 2026 maatwerkondersteuning bieden aan particuliere woningeigenaren in een woning met label E, F of G. 29 30 Programma Energiebesparing
38
Horst aan de Maas 2023 - 2026
39
Hoe gaan we dat doen?
Zie toelichting hierboven (‘wat gaan we extra doen’).
Wat is daarvoor nodig?
De EPA-aanpak vraagt inzet van ambtelijke uren. Dit valt onder de reguliere uren. Voor de voortzetting van de aanpak in de periode 2024-2026 met minimaal 175 woningen per jaar, is jaarlijks 90.000 euro nodig.
Denk aan isoleren tijdens verbouwingen
31 Programma Energiebesparing
40
De energiecoaches en -klussers (onze ‘Warmmakers’) bieden inwoners het volgende: - Gratis advies over gedragsmaatregelen en eenvoudige ‘doe-het-zelf’ maatregelen om energie te besparen. - Voor inwoners die (mogelijk gaan) kampen met energiearmoede bieden we daarnaast gratis kleine energiebesparende maatregelen aan, zoals radiatorfolie, een waterbesparende douchekop en tochtstrips. Deze worden (desgewenst) direct geïnstalleerd door onze energieklussers.
1. Koopwoningen 1.5 Energieadvies: maatwerkadvies gedragsmaatregelen en kleine energiebesparende maatregelen Concreet doel
Zoveel mogelijk inwoners, die (mogelijk gaan) kampen met energie-armoede, helpen met het structureel omlaag brengen van hun energiegebruik en daarmee de energielasten. Energiecoaches komen daarvoor aan huis en geven advies over energiezuinig gedrag en kleine energiebesparende maatregelen. Energieklussers brengen desgewenst ook direct deze kleine energiebesparende maatregelen aan. Denk hierbij aan tochtstrips, buizenisolatie en radiatorfolie. Door gedragsaanpassingen en kleine maatregelen kan een huishouden tot wel € 1.400 besparen op de energierekening.
Wat doen we al?
Zie ‘huidige situatie’
Wat leveren de lopende inspanningen op?
In de eerste anderhalve maand hebben al 60 huishoudens zich aangemeld. Daarvan zijn er ondertussen al 45 bezocht door de energiecoaches. Deze aanmeldingen kwamen binnen na uitsluitend digitale communicatie en één dag flyeren bij een event.
De focus van de energiecoaches en klussers ligt op de 4500 woningen in Horst aan de Maas met een laag energielabel (E, F en G), met inwoners die (mogelijk gaan) kampen met energiearmoede als kerndoelgroep. Het doel is om eind 2023 tenminste 250 huishoudens te hebben geholpen Waar vastgelegd
Huidige situatie
Het aantal bezoeken aan de huiskamer is nog beperkt. Dat komt omdat deze mogelijkheid nog niet breed gepromoot is. Dat gaat later dit jaar alsnog gebeuren. Vervolgens gaan we de behoefte aan deze inloopmogelijkheid evalueren.
Dit is uitvoeringslijn 3 (‘coaches en klussers’) uit het Plan van Aanpak Warm blijven wonen voor iedereen Horst aan de Maas (2023).
Zijn inspanningen voldoende om ambitie te halen?
Op dit moment hebben we een team van ongeveer 20 vrijwillige energiecoaches en klussers. Daarnaast zijn er 2 betaalde coördinatoren actief die ook huisbezoeken afleggen. Samen zijn zij de ‘Warmmakers’ van Horst aan de Maas. Inwoners kunnen bellen of online een afspraak maken voor een advies aan huis.
Het doel van 250 huishoudens gaan we waarschijnlijk overschrijden. De aanmeldingen lopen goed. Als we de komende maanden zo doorgaan, komen we uit op circa 360 bezoeken in 2023. We zijn van plan om in de loop van 2023 gerichter te gaan communiceren, door geselecteerde woningen aan te schrijven. De schatting is dat we daarmee op tussen de 500 en 700 aanmeldingen uit kunnen gaan komen. Aandachtspunt daarbij is dat we willen voorkomen dat mensen (te) lang moeten wachten op een adviesgesprek.
In maart 2023 is de ‘huiskamer’ van de Warmmakers geopend, in een winkelpand in het centrum van Horst. Twee dagdelen per week kunnen inwoners op de Kerkstraat 22A binnenlopen met al hun energievragen. Dat kan op dinsdagochtend -tegelijk met de weekmarkt in Horst- en op donderdagmiddag.