02c BBV Jaarstukken 2023 - Versie Accountant

€ 779.000 voordeel Regiodeal en investeringsagenda € 480.000 voordeel De Regio Noord-Limburg heeft de provincie verzocht het convenant Investeringsagenda te verlengen, omdat de afgesproken bijdragen zowel bij de regio als bij de provincie nog niet benut zijn. Daarnaast is er een propositie voor de nieuwe Regio Deal ingediend. We stellen voor dit bedrag over te hevelen naar 2024. Project Zandmaas € 85.000 voordeel Wij ontvangen een vergoeding voor het winnen van zand en grind uit de Maas. De vergoeding is deels gebaseerd op de hoeveelheid gewonnen zand en grind. Deze regeling is afgelopen jaar ingegaan. We hadden deze ontvangsten nog niet begroot, dit is een voordeel voor onze exploitatie. Pacht landbouwgronden € 35.000 voordeel Het verschil ontstaat hoofdzakelijk doordat de pachtinkomsten van de reguliere pacht (doorlopende overeenkomsten), jaarlijks enorm kunnen fluctueren. Het ministerie van LNV bepaalt jaarlijks het veranderpercentage. Voor 2023 bedraagt het percentage 42%. Dit is hoger dan wij hadden verwacht, waardoor de inkomsten uit pachtovereenkomst is toegenomen. Ketensamenwerking € 125.000 voordeel De agrarische sector is een belangrijk speerpunt voor onze gemeente. In onze verbinding met ondernemers proberen we initiatieven te faciliteren en verder te brengen. We hebben de boomkwekerij ondersteund om te komen tot een stip op de horizon.

Door de discussie over de mogelijke komst van windmolens liep dit proces vertraging op maar inmiddels wordt er weer goed doorgewerkt om deze groene, voor onze gemeente belangrijke sector, verder op de kaart te zetten. Door het ruimtelijke proces te faciliteren zijn er stappen gezet om te komen tot realisatie van een

27

zogenaamde fruit campus die een bovenlokale rol kan vervullen voor zacht en hard fruit. De glastuinbouw zit midden in de energietransitie en is, samen met andere agrarische sectoren, op zoek naar alternatieve vormen van energie. Daarnaast zijn we actief deelnemer (stuurgroep en kernteam) in het traject om te komen tot een Toekomstperspectief Tuinbouw Limburg +. Samen met de provincie Limburg, LLTB, ondernemers en kennisinstellingen brengen we de kansen en bedreigingen voor de brede tuinbouwketen in beeld. Dit vertalen we naar de opgaven voor onze regio. We zitten in een veranderingsproces en resultaten zijn niet van vandaag op morgen zichtbaar en realiseerbaar. Het benodigde budget is nog niet volledig besteed in 2023. In 2024 zullen vervolgstappen worden gezet. We stellen voor een bedrag van € 125.000 over te hevelen naar 2024. Weekmarkten € 23.000 voordeel Het voordeel is ontstaan doordat de energielasten lager lagen dan begroot. Door de stijgende energiekosten in eerdere jaren hebben we rekening gehouden met een verdere stijging van de energielasten. Uiteindelijk viel deze stijging mee. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten.

28

2. Wonen, mobiliteit en openbare ruimte

2.1 Bouwen en wonen

Wat hebben we gedaan? Op weg naar de beste woongemeente We willen de balans op de woningmarkt herstellen en ervoor zorgen dat iedereen in Horst aan de Maas prettig en betaalbaar kan wonen. Nu en in de toekomst. In het Masterplan Wonen (2021-2025) staat wat we daarvoor gaan doen, zoals het vergunnen van minimaal 1.000 woningen tot en met 2025. We liggen op koers: we hebben inmiddels 716 woningen vergund en er zijn meerdere grotere bestemmingsplannen in procedure. Er is vooral behoefte aan levensloopbestendige woningen voor senioren en betaalbare woningen voor starters. Daarop sturen we bij de ontwikkeling van nieuwe woningbouwinitiatieven. We hebben aandacht voor alle doelgroepen woonurgenten, vaak kwetsbare inwoners. Uit onze eigen gemeente en nieuwe inwoners. We hebben meer regie genomen, door onder andere het instellen van een doelgroepenverordening en met de strategische meerjarige afspraken met de woningcorporaties. Ook hebben we nieuw woonwagenbeleid, waarmee we een basis leggen voor de borging van de culturele identiteit van deze groep inwoners. Daarnaast werkten we aan het realiseren van 80 flexwoningen op drie locaties in onze gemeente. De Limburgse Woondeal bevordert de samenwerking tussen overheden (rijk, provincie en gemeenten) woningcorporaties om de gezamenlijke woningbouwopgave aan te pakken.

Ook werkten we in de regio steeds meer samen aan de huisvesting van aandachtsgroepen, zo maakten we in de huisvestingsverordening afspraken maken over het toewijzen van schaarse woningen. Deze verordening wordt in 2024 ter vaststelling aan de raad voorgelegd. 2.2 Bouwgrondexploitaties

Wat hebben we gedaan? Actieve grondpolitiek Om onze doelen op het gebied van wonen en werken te bereiken, voeren we een actieve grondpolitiek. We zijn in 2023 begonnen met een herijking van de nota Grondbeleid, zodat we weten waar we actief gronden moeten verwerven. Deze nota wordt de loop van 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad. Voordat we woningen voor het 1000-woningenplan kunnen vergunnen moeten we plannen voorbereiden en eventueel gronden aangekocht. We hebben al een voorraad gronden, maar wellicht is er nog meer nodig. Voor toekomstige woningbouwlocaties (en eventuele bedrijventerreinen) heeft de gemeenteraad een algemeen voorbereidingskrediet verstrekt. Van dat krediet kan per nieuw op te pakken locatie een deel worden gebruikt. Als het voorbereidingstraject succesvol verloopt, worden deze kosten onderdeel van de nieuwe grondexploitatie. Binnen 5 jaar na start voorbereiding moet dit duidelijk zijn. Zo kunnen we snel inspelen op kansen. 2.3 Wegen, pleinen, fietspaden en openbare verlichting

Wat hebben we gedaan? Goed onderhoud, investeren in veiligheid en duurzaamheid In 2023 hebben we, volgens uitvoeringsplanning, het noodzakelijke onderhoud aan de wegen en fietspaden, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken uitgevoerd. We hebben het definitieve ontwerp voor de herinrichting van de stationsomgeving opgesteld. Dit is kaderstellend voor de verdere uitwerking in 2024. De provinciale weg is N554 is overgedragen aan de gemeente en we zijn gestart met de voorbereidingen voor een reconstructie van deze weg. We hebben een duurzaam, 29

openbaar verlichtingsnetwerk gerealiseerd door het vervangen van oude lampen voor LED-lampen. 2.4 Openbaar groen, bossen en landschap

Wat hebben we gedaan? Ons landschap als visitekaartje In 2023 gingen we door op de ingeslagen weg naar meer biodiversiteit en duurzaamheid. In de woonkernen hebben we ingezet op vergroening en verhogen van de biodiversiteit van de leefomgeving. We hebben maatregelen genomen in het kader van klimaatadaptatie, zoals het tegengaan van wateroverlast en/of verdroging en het beperken of verminderen van hittestress. We begonnen met het voorschrijven en verwerken van hoogwaardige compost, afkomstig van groenafval dat we verzamelen uit onze ruim 1200 bladkorven. Deze compost wordt binnen onze gemeente geproduceerd. We kozen voor planten en zaden die bijdragen aan een verhoogde biodiversiteit in ons openbare groen. Dit, en andere circulaire maatregelen, proberen we te implementeren in onze zoektocht naar een meer duurzaam groenbeheer. Met het in 2023 vastgestelde werkplan voor het bos- en natuurbeheer zorgen we voor verbetering en behoud van onze landschapselementen, bossen en natuurgebieden. 2.5 Openbaar vervoer

Wat hebben we gedaan? In 2023 was het aantal reizigers nog niet terug op het oude niveau van voor de coronacrisis. Arriva verving vanaf 10 december 2023 de OV-Lijntaxi (lijn 789) door de nieuwe buslijn 279, die met een vaste 8-persoonsbus van maandag tot en met vrijdag rijdt tussen Lottum en Evertsoord. Om ouderen wegwijs te maken in het openbaar vervoer hebben we samen met Trendsportal OV-ambassadeurs geworven voor onze gemeente. Vanaf 1 jan 2023 is de nieuwe 5 jaar durende concessieovereenkomst ingegaan met de exploitant Veerbedrijf Paulus. De vijf veerverbindingen zijn intact gebleven. Vanuit de Gemeenschappelijke regeling zijn enkele veerstoepen gerevitaliseerd. Spullen zijn ingekocht maar vanwege het hoogwater in het najaar van 2023, zijn nog niet alle werkzaamheden uitgevoerd. Beleidsindicatoren programma Wonen, mobiliteit en openbare ruimte Omschrijving

2021

2022

2023

Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen

7,9

14,4

N.n.b.

73,2%

73,4%

73,1%

Demografische druk (Het aantal personen van 0-20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 2065 jaar.)

30

Wat heeft het gekost? .

.

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023

Lasten

2.1

Bouwen en wonen

-2.655

-3.392

-2.818

2.2

Bouwgrondexploitaties

-4.564

-7.090

-5.780

2.3

Wegen, pleinen, fietspaden en openb.verl

-6.192

-6.718

-6.337

2.4

Openbaar groen, bossen en landschap

-3.536

-3.760

-3.527

2.5

Openbaar vervoer

-323

-333

-318

Totaal

Lasten

-17.270

-21.293

-18.780

Baten

2.1

Bouwen en wonen

2.187

1.665

1.663

2.2

Bouwgrondexploitaties

4.339

4.889

5.761

2.3

Wegen, pleinen, fietspaden en openb.verl

273

234

216

2.4

Openbaar groen, bossen en landschap

95

97

116

2.5

Openbaar vervoer

348

358

343

Totaal

Baten

7.243

7.243

8.099

.

.

Storting in de reserves Onttrekking van de reserves Resultaat

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023 -610 -348 -1.674 405

3.305

2.360

-10.232

-11.093

-9.994

Analyse Verschillen Verschillen 2023 begroting na wijziging versus 2023 realisatie (incl. reservemutaties) .

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Verschil

Onderverdeling beleidsvelden: Bouwen en wonen Bouwgrondexploitaties

-1.289 -556

-788 -627

501 -71

Wegen, pleinen, fietspaden en openb.verl Openbaar groen, bossen en landschap Openbaar vervoer Resultaat

-5.940 -3.334 25 -11.094

-5.577 -3.026 25 -9.993

363 308 0 1.101

een positief bedrag is een voordeel een negatief bedrag is een nadeel

Verschillen groter dan € 50.000 op beleidsveldniveau worden toegelicht.

31

2.1 Bouwen en wonen € 501.000 voordeel Bouw en woningtoezicht € 29.000 nadeel Door extra inhuur van milieu-expertise, benodigd in het proces vergunningen, zijn de verwachte kosten met € 29.000 overschreden. Centrumvisie Sevenum € 146.000 voordeel De raad stelde dit voorbereidingskrediet beschikbaar voor de verdere uitwerking van een verkeersplan, een groenplan en voor de uitvoering van kleinschalige kwalitatieve upgrading van het centrum van Sevenum. De overleggen hierover vinden plaats. Echter een goede uitwerking van de plannen en de uitvoering heeft meer tijd nodig. We stellen voor € 100.000 over te hevelen naar 2024 en € 46.000 naar 2025. ICT kosten Wonen en Bouwen € 225.000 voordeel Er is al jaren een verschil tussen realisatie en begroting. De belangrijkste reden hiervoor is dat de applicatiekosten voor de omgevingswet vooalsnog lager zijn uitgevallen dan begroot. Exploitatie privaatrechtelijke gebouwen € 92.000 voordeel De energielasten zijn lager uitgevallen dan begroot, het stroomverbruik was hoger, maar het gasverbruik was beduidend lager. Flexwoningen € 100.000 voordeel De kosten voor onderzoek naar flexwoningen op drie locaties binnen onze gemeente zijn lager uitgevallen dan begroot. Echter voor de locatie Horst moet het onderzoek deels opnieuw, omdat vanuit planologische en verkeerskundige aspecten niet met het stedenbouwkundige plan kan worden ingestemd.

Daarom dienen onderzoeken en een deel participatie opnieuw gedaan te worden. We stellen voor een bedrag van € 50.000 over te hevelen naar 2024. Invoering omgevingswet € 48.000 nadeel De invoering van de Omgevingswet heeft extra personele inzet en expertise gevraagd die wij moeten inhuren. Leges omgevingsvergunningen € 71.000 nadeel De gerealiseerde initiatieven en bijbehorende legesinkomsten zijn in 2023 € 71.000 lager uitgevallen dan verwacht. Dit is circa 5% van de begroting van € 1.500.000. Masterplan Wonen € 34.000 voordeel Wij hebben minder kosten gemaakt voor adviesbureaus en we ontvingen een bijdrage van twee woningstichtingen welke niet begroot was. Investering Horst West € 36.000 voordeel De investeringen zijn nog niet gestart, de begrootte kapitaallasten zijn daarom nog niet benut. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten. 2.2 Bouwgrondexploitaties € 71.000 nadeel De advieskosten voor het opstellen en actualiseren van beleid rondom de bouwgrondexploitaties zoals het kostenverhaal pakken ruim hoger uit dan begroot. Een deel daarvan wordt gedekt uit de algemene reserve grondexploitaties. Het restant leidt hier tot een nadeel.

2.3 Wegen, pleinen, fietspaden en openbare verlichting € 363.000 voordeel Bruggen / viaducten / kades € 32.000 nadeel Het uitgestelde groot onderhoud uit 2022 voor het conserveren van metselwerk en stalen leuningen aan bruggen is in 2023 volledig uitgevoerd en heeft hogere kosten met zich meegebracht. Directe kosten taakveld 2.1 Verkeer, wegen en water € 81.000 nadeel Hogere verzekeringskosten, motorrijtuigenbelasting, leasekosten en een hogere storting in de onderhoudsvoorziening gebouwen van de gemeentewerf veroorzaken dit verschil.

32

Gladheidsbestrijding € 21.000 voordeel In de bijstelling van 2023 is er extra budget gevraagd voor het op peil brengen van de jaarlijkse zoutvoorraad omdat in het gladheidsseizoen 2022/2023 er meer strooimiddel is gestrooid. Dit budget was te ruim wat leidt tot een voordeel van € 21.000. Ontwikkelkader weerden Grubbenvorst Lottum € 280.000 voordeel In 2022 heeft de raad een bedrag beschikbaar gesteld van € 280.000 voor de verkenningsfase voor de gebiedsontwikkeling Vierwaarden. In 2023 zijn wij een samenwerkingsovereenkomst aangegaan met onder andere Gemeente Venlo, Provincie Limburg en het Waterschap Limburg. De verdere uitwerking zal in de komende jaren plaatsvinden, daarvoor doen wij een bijdrage aan het project. We stellen voor dit bedrag over te hevelen en te spreiden over de jaren 2024-2026. Openbare Verlichting € 103.000 nadeel Hogere stroomkosten en areaaluitbreiding veroorzaken een hogere kostenpost. Parkeren algemeen € 20.000 voordeel Lagere toegerekende rente, door een lager omslagrentepercentage, op de lopende investeringen leidt tot een voordeel. Verkeersmaatregelen € 56.000 voordeel De personele bezetting van het team verkeer was een belangrijk aandachtspunt in 2023. Hierdoor was er minder tijd en aandacht voor diverse projecten. Ook is de mobiliteitsvisie nog niet volledig afgerond. Dit leidt tot een voordeel van € 56.000.

Opruimen drugsafval € 84.000 voordeel In 2023 is er geen dumping geweest. Parkeren Doolgaardstraat Cuppenpedje € 87.500 voordeel Bij het Cuppenpedje moeten nog een aantal parkeerplaatsen worden gerealiseerd. We stellen voor om dit bedrag over te hevelen naar 2024. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten 2.4 Openbaar groen, bossen en landschap € 308.000 voordeel Bomenbeheer € 52.000 voordeel In 2023 zijn er diverse klimaatadaptieve middelen beschikbaar gesteld voor het planten van bomen en vergroening. Deze doelen zijn uitgevoerd en er was nog geld over. Openbaar groen, plantsoenen en parken € 45.000 voordeel In 2023 is er invulling gegeven aan het informatietraject biodiversiteit en de werkzaamheden voor de vergroening van de openbare ruimte en het tegengaan van de hittestress. Deze doelen zijn uitgevoerd en er was nog geld over. Bossen € 210.000 voordeel De ontvangst van een Subsidie Natuur en Landschap (SNL) en de afstemming met de Bosgroep veroorzaken een voordeel van € 210.000. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten.

33

3. Duurzaamheid: klimaatambities, energietransitie, circulariteit

3.1 Afvalverwijdering

Wat hebben we gedaan? Blijven innoveren met afval In 2023 was er een succesvolle aanbesteding voor de verwerking van ons restafval en GFT/ keukenafval vanaf 2024. Hiermee is de verwerking van dit afval weer voor minimaal 4 jaar gegarandeerd. Deze aanbesteding deden we samen met 30 Limburgse gemeenten, verenigd in de AfvalSamenwerking Limburg. Dit leverde gunstige tarieven op, en de verwerker met de laagste milieuimpact. Door strengere kwaliteitscontroles bij de verwerker van ons PMD-afval, zijn in de zomer van 2023 voor het eerst - 8 complete vrachten (25 ton) van ons ingezamelde PMD afgekeurd. Kostenpost: ruim € 10.000. Deze afkeur bleek onder andere veroorzaakt door gevulde niet-doorzichtige (veelal zwarte) zakken die in het PMD zaten. Op ons verzoek voerde de inzamelaar van het PMD betere visuele kwaliteitscontroles uit te voeren tijdens het inzamelen, om te voorkomen dat hele vrachten werden afgekeurd, met bijbehorende kosten en verlies aan grondstoffen als gevolg. In de weken daarna is een groot aantal PMD containers (veelal eenmalig) niet geledigd. Gelijktijdig hebben we ook extra communicatie ingezet. Daardoor is het aandeel niet-transparante zakken in het PMD direct drastisch afgenomen en zijn er sindsdien geen vrachten PMD meer afgekeurd.

De invoering van statiegeld op plastic flesjes (2021) en blikjes (2023) leidde landelijk tot een afname van respectievelijk circa 60% en 35% hiervan in het zwerfafval. Voor onze gemeente zijn hier geen specifieke cijfers over beschikbaar. De grote groep MooiMakers die onze gemeente helpt schoon te houden is in 2023 verder gegroeid tot circa 560 vrijwilligers. Per inwoner is in 2023 gemiddeld 25 kilo restafval aangeboden. Dit is inclusief het aandeel grof restafval en het afgekeurde PMD. Het gemiddeld scheidingspercentage in onze gemeente kwam in 2023 uit op 95%, waarmee onze doelstelling weer is gehaald. 3.2 Riolering, waterkering en afwatering

Wat hebben we gedaan? We bereiden ons voor op klimaatverandering Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2022-2026 is in november 2021 door de Raad vastgesteld. Dit plan vormt het beleidsmatige kader voor wettelijke watertaken, zoals de inzameling van afvalwater en de verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater (Kaderrichtlijn water). Daarnaast willen we klimaat adaptief worden voor water, droogte en hittestress. Het Kostendekkingsplan (KDP), onderdeel van het GRP, vormt het financiële kader voor de hoogte van de rioolheffing. In 2023 hebben we het KDP geactualiseerd, vanwege een forse prijsindexatie voor projecten en energiekosten. De gemeenteraad stelde eind ’23 een hogere rioolheffing vast en stemde voor 2024 in met een tariefdifferentiatie, die recht doet aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. In 2023 voerden we de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie uit. We pakten de meest urgente problemen door wateroverlast (door hevige regenbuien) in dorpen en wijken aan. Zo hebben we de schoolpleinen van de Bottel in Lottum en de Schakel in Broekhuizenvorst klimaatadaptief gemaakt. Bij 5 andere scholen loopt het proces nog. Private partijen en de gemeente hebben ca 2,5 ha verharding van het riool afgekoppeld. We plantten bomen en struiken; die zorgen voor verkoeling in periodes van extreme hitte en voorkomen zo negatieve gezondheidseffecten door hittestress.

We hebben ons voorbereid op maatregelen om het riool te verbeteren en de aanbesteding hiervoor uitgevoerd. Werkzaamheden starten in 2024.

35

Binnen het programma Integraal Riviermanagement (IRM) werken Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten de komende decennia aan een toekomstbestendig Maas- en Rijnsysteem in het kader van hoogwaterveiligheid. In dit kader heeft de minister eind 2022 een startbeslissing voor het project Vierwaarden genomen. In dit project zijn de gezamenlijke opgaves voor hoogwaterbescherming in de “weerden” van Venlo-Velden-Arcen-Lottum en Grubbenvorst opgenomen. In 2023 is het ‘Ontwikkelkader weerden Horst aan de Maas’ vastgesteld. Daarnaast is de Samenwerkingsovereenkomst Verkenning Vierwaarden getekend. Ook hebben we klimaatmaatregelen genomen voor de waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid door o.a. buffers langs midden Peelweg. 3.3 Milieu en duurzaamheid

Wat hebben we gedaan? We steken energie in duurzaamheid Horst aan de Maas zet zich in voor een gezonde en duurzame leefomgeving. In 2023 zijn onder andere deze werkzaamheden verzet en resultaten behaald: • In de Regionale energiestrategie Noord- en Midden-Limburg (RES NML) werkten we samen aan onder andere de voorbereiding voor het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) en het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW). • In het Kader Opwekking Duurzame Elektriciteit (KODE) zijn de onderzoeken naar twee energielandschappen in 2023 verder vormgegeven in de projecten A73-Maaslijn (windenergie) en GGA Gedeelde Peel (zonneweides). Voor de zonneweide in de Dorperpeel is een intentieovereenkomst met stakeholders getekend. In het gebied A73-Maaslijn is de eerste stap in de procedure van de Milieueffectrapportage voorbereid, de Notitie Reikwijdte en Detailniveau. Ook is de omgevingsdialoog opgestart. Op 7 november 2023 nam de gemeenteraad een motie aan om alle werkzaamheden rondom het proces A73-Maaslijn voor onbepaalde tijd stil te zetten. Ook werd om een evaluatie van KODE gevraagd. In 2023 zijn we hiermee gestart. • Het onderzoek naar de rol van glastuinbouw in de energietransitie is gestart. • In het kader van de Warmtevisie organiseerden we organiseerden een webinar over warmtepompen, om inwoners te informeren over o.a. de techniek en financiering. 248 huishoudens deden mee.

• We organiseerden een inkoopactie voor woningisolatie. Woningeigenaren konden zich direct inschrijven voor een vrijblijvende offerte voor verschillende soorten woningisolatie. Dit project loopt nog; een deel van de aanvragen bevindt zich nog in offertestadium. • We pakten energiearmoede aan: 223 eigenaar-bewoners, met een inkomen tot 150% van de bijstandsnorm, kregen in 2023 gratis isolatiemaatregelen voor de vloer of het dak van hun huis. 30 anderen meldden zich in 2023 aan, zij wachten nog op afronding van de werkzaamheden of goedkeuring van hun aanvraag. En 39 huishoudens kregen een gratis energieprestatieadvies. We hebben 25 Warmmakers geworven, die zich als vrijwillige energiecoach gaan inzetten tegen energiearmoede. Samen bezochten ze 297 huishoudens, waarvan er 106 ook gratis energiebesparende maatregelen (zoals radiatorfolie, tochtstrips, radiatorventilatoren etc.) hebben ontvangen. En we openden in de ‘Huiskamer’ in de Kerkstraat in Horst, de thuisbasis voor de Warmmakers en inlooppunt voor inwoners. • De gemeenteraad stelde het Programma Energiebesparing vast, waarin we ons focussen op woningen, bedrijven, maatschappelijk vastgoed en gemeentelijke accommodaties. • We werkten met Enexis aan de aanpak van netcongestie op het laagspanningsnet. • We zetten binnen de gemeente stappen met programmatisch werken. Duurzaam Horst aan de Maas is één van de interne programma’s.

Het programmaplan is klaar, daarin focussen we ons op klimaatneutrale energievoorziening, klimaatadaptieve kernen, en bio-circulaire openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed.

36

Beleidsindicatoren programma Duurzaamheid: klim.amb/energ.trans/circ. Omschrijving

2021

2022

2023

Omvang huishoudelijk restafval, kg per inwoner

24

23

N.n.b.

% Hernieuwbare elektriciteit

18,1

N.n.b.

N.n.b.

Wat heeft het gekost? .

.

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023

Lasten

3.1

Afvalverwijdering

-6.235

-6.339

-4.690

3.2

Riolering, waterkering en afwatering

-5.321

-5.888

-3.964

3.3

Milieu en duurzaamheid

-1.193

-4.113

-2.475

Totaal

Lasten

-12.749

-16.340

-11.129

Baten

3.1

Afvalverwijdering

7.123

7.149

5.437

3.2

Riolering, waterkering en afwatering

5.881

8.148

5.267

3.3

Milieu en duurzaamheid

15

2.158

850

Totaal

Baten

13.019

17.455

11.554

.

.

Storting in de reserves

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023 -4 -8 -1.562

Onttrekking van de reserves

69

1.047

2.422

Resultaat

335

2.155

1.286

Analyse Verschillen Verschillen 2023 begroting na wijziging versus 2023 realisatie (incl. reservemutaties) .

3.1 3.2 3.3

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Verschil

Onderverdeling beleidsvelden: Afvalverwijdering Riolering, waterkering en afwatering

873 2.261

810 1.304

-63 -957

Milieu en duurzaamheid Resultaat

-979 2.155

-827 1.287

152 -868

een positief bedrag is een voordeel een negatief bedrag is een nadeel

Verschillen groter dan € 50.000 op beleidsveldniveau worden toegelicht.

37

3.1 Afvalverwijdering € 63.000 nadeel De lasten en baten van de inzameling van afval vormen een gesloten systeem binnen onze begroting. Het doel hiervan is dat de lasten en baten in evenwicht zijn oftewel 100% kostendekkendheid. In 2023 waren de lasten € 791.000 lager dan baten. Dit bedrag hebben we gestort in de egalisatievoorziening afval waar we in de toekomst eventuele tekorten mee op kunnen vangen. Het overschot van € 791.000 wordt veroorzaakt door: • Lagere inzamel- en verwerkingskosten omdat er circa 10% minder afval aangeboden is dan begroot; • De jaarlijkse indexeringen zijn in 2023 over de gehele linie (inzameling, verwerking en overige inkoop) lager uitgevallen dan medio 2022 is ingeschat; • Hogere dan begrote opbrengsten oud papier. Deze worden conservatief begroot door maandelijks fluctuerende papierprijzen; • Een hogere bijdrage van het afvalfonds in de inzamelkosten van verpakkingsafval (o.a. PMD en glas). Het beleidsveld afval laat ondanks het hierboven genoemde overschot een nadeel voor de jaarrekening zien van € 63.000. Dit komt o.a. omdat we de storting van het overschot 2023 in de voorziening als last op het beleidsveld beschouwen. Maar ook omdat we de betaalde BTW en de overhead tot de lasten van het gesloten afvalsysteem rekenen. De BTW en overhead mogen we volgens de bbv-voorschriften echter niet op het beleidsveld afval boeken.

Begrotingstechnisch is de BTW een opbrengst die uit de voorziening onttrokken wordt en als opbrengst wordt verantwoord in de exploitatie. Door lagere werkelijke uitgaven in 2023 wordt er geen € 873.000 aan BTW onttrokken uit de voorziening maar € 810.000. 3.2 Riolering, waterkering en afwatering € 957.000 nadeel De kosten van riolering in combinatie met de baten rioolheffing zijn binnen de exploitatie per saldo budgettair neutraal, een zogenaamd gesloten systeem. De btw en de overhead mogen worden doorberekend in de (kostendekkende) tarieven van de rioolheffing. Voor de btw is dit toegestaan omdat gemeenten voor de (compensabele) btw gekort worden via de algemene uitkering in het gemeentefonds. Begrotingstechnisch is de btw een opbrengst die uit de voorziening onttrokken wordt en als opbrengst wordt verantwoord in de exploitatie. Nadat medio 2022 formatieve uitbreiding (1,5 Fte) voor het realiseren van verplichte en noodzakelijke projecten op watergebied heeft plaatsgevonden, zijn in 2023 vooral voorbereidende onderzoeken uitgevoerd. Daarbij is ook gebleken dat niet alle benodigde gronden in eigendom van de gemeente zijn en verworven moeten worden. Dit vergt een verdere tijdsinspanning. Daarnaast is gebleken dat het invullen van een tijdelijke vacature projectleider (0,5 Fte) zeer lastig is. Hiervoor loopt momenteel een derde wervingsronde.

Hierdoor zijn de werkelijke uitgaven en investeringen in 2023 fors lager dan begroot. Doordat de werkelijke uitgaven en investeringen in 2023 lager waren dan begroot wordt er geen € 2.261.000 aan btw onttrokken uit de voorziening maar € 1.304.000. 3.3 Milieu en duurzaamheid € 112.000 voordeel Onderzoek A73 / Maaslijn windenergie € 84.000 voordeel Op 7 november 2023 heeft de raad via een motie besloten het Windproject A73/Maaslijn voor onbepaalde tijd stil te zetten en de middelen terug te storten in de algemene reserve. Het bedrag van € 84.000,- is binnen het beschikbaar gestelde projectbudget 2023 nog niet uitgegeven en vloeit terug naar de algemene reserve. Zolang het project stil ligt maken wij geen verdere kosten meer. Ook de onttrekking uit de algemene reserve van 2024 voor een bedrag van € 540.000,- gaat niet door. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten.

38

4. Sociaal maatschappelijk, participatie en voorzieningen

4.1 Zorg

Wat hebben we gedaan? Investeren in gezondheid en zorg Op het gebied van preventie en gezondheid hebben we in 2023 stappen gezet met IN! Horst aan de Maas en de verbinding met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Met betrekking tot ondersteuning en zorg hebben we geïnvesteerd in onze dienstverlening richting inwoners die zich met een hulpvraag bij de gemeente melden. Daarbij ging het onder meer om het versterken en beter benutten van de sociale basis en de kennis van ervaringsdeskundigen en om het verbinden van professionele zorg met vrijwillige ondersteuning. Dit gebeurt onder de noemer van het Kernteam WIZ. Op basis van het gedachtengoed van de Stabiliteitsaanpak en het ‘tussen wal en schip’ budget hebben we in 2023 een forse slag gemaakt met betere ondersteuning van inwoners met (complexe) problemen op diverse leefgebieden. Zo ervaren zij meer rust en stabiliteit en minder stress. 4.2 Werk en inkomen

Wat hebben we gedaan? Werk en inkomen In 2023 hebben onze inwoners op het gebied van werk en inkomen ondersteund op verschillende manieren. We organiseerden vrij toegankelijke voorzieningen zoals Onze Loods en Sociaal Juridische Ondersteuning. We voerden koopkrachtmaatregelen uit, zoals de Energietoeslag 2023 en de collectieve zorgverzekering. En met de doorontwikkeling van Fit naar Werk naar Vitaal Meedoen! sloten we beter aan bij de individuele behoeften van de deelnemers. We hebben het plan Meedoen & Geldzaken ontwikkeld: met behulp van een persoonlijk gesprek, bepalen we samen met de inwoner de juiste stappen om te komen tot meer (financiële) stabiliteit. We hebben daarmee stevig geïnvesteerd in een aanpak die meer uitgaat van vertrouwen. 4.3 Arbeidsmigranten

Wat hebben we gedaan? Een plek voor arbeidsmigranten We vinden het belangrijk dat arbeidsmigranten volwaardig mee (kunnen) doen in onze gemeente (Sociale Integratie) en dat ze op een fatsoenlijke manier worden gehuisvest (ruimtelijke ontwikkeling met draagvlak). In 2023 hebben we ingezet op het op orde krijgen van de vergunningen, het verbeteren van de registratie van de arbeidsmigrant en het gericht inzetten van handhaving op plekken waar we de ongewenste effecten van de huisvesting zien. Hiervoor hebben we een dashboard arbeidsmigranten gemaakt, waardoor we beter zicht hebben op waar de arbeidsmigranten wonen en of de plekken waar ze wonen de goede vergunningen hebben. Ook hebben we afspraken met alle belanghebbenden vastgelegd om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijke arbeidsmigranten taalles krijgen. Daarnaast hebben we een app gelanceerd om arbeidsmigranten de mogelijkheid te bieden in hun eigen taal (16 talen) te zien wat de rechten en plichten zijn in Nederland en de individuele gemeenten.

39

4.4 Nieuwkomers

Wat hebben we gedaan? Nieuwkomers horen erbij Ondanks dat we in 2023 totaal 94 statushouders gehuisvest hebben in onze gemeente, zijn we er niet in geslaagd om onze taakstelling te realiseren. Wel hebben we voorbereidingen getroffen voor de realisatie van 80 flexwoningen. Na realisatie zal hiervan een deel worden toegewezen aan statushouders. We zijn gestart met de voorbereidingen voor het opzetten van een regionale Doorstroomvoorziening, met de bedoeling om hierin statushouders te huisvesten voor de duur van max. 1 jaar. Samen met Synthese hebben we ervoor gezorgd dat de statushouders die we afgelopen jaar hebben gehuisvest zo goed mogelijk integreren in onze samenleving. We hebben dat gedaan door hen zo snel mogelijk na vestiging vanuit het AZC te laten starten met taal, meedoen en werk via ons inburgeringsprogramma. 4.5 Gezondste regio 2025

Wat hebben we gedaan? Positieve gezondheid als leidend principe In 2023 versterkten we de beweging ‘positieve gezondheid’ door dit als leidend principe op te nemen in de beweging van IN! HadM. Dit model gaat uit van het versterken en met elkaar in verbinding brengen van beschermende omgevingsfactoren zoals ouders, familie, onderwijs, meedoen en vrije tijd (sport en cultuur). Ook openbaar groen en schone lucht is hierin meegenomen. We passen dit model ook toe bij volwassenen en ouderen. In het goedgekeurde plan van aanpak GALA (brede spuk) is deze integrale aanpak beschreven. 4.6 Inwonerparticipatie/inwonerinitiatieven

Wat hebben we gedaan? Veerkrachtige gemeenschappen De krachtige gemeenschappen die we in Horst aan de Maas hebben, moeten we koesteren, faciliteren en gelijkwaardig en serieus behandelen. Daar hebben we ook in 2023 in geïnvesteerd. We werkten verder aan de relatie tussen overheid en de gemeenschap. Om de gewenste beweging van maatwerkvoorziening naar voorliggend veld/gemeenschapszorg te realiseren, is er verder geïnvesteerd in inwonersinitiatieven. Zo is er verder geëxperimenteerd met de drie-wijkenaanpak Horst-West (Mussenbuurt, in de Riet en Norbertuswijk). De ruimtelijke ontwikkelingen maken het mogelijk om uitvoering te geven aan de sociale wijkaanpak. We investeerden in het partnerschap tussen inwoners van de drie wijken door middel van Westenwind en gemeente, Wonen Limburg en andere partners in de wijk. Ontmoeting is een de centrale doelen uit het programma. In 2023 zijn de plannen voor de hofjes in de Norbertuswijk doorontwikkeld, werd er gebruik gemaakt van het Westenwindhuis en zijn de eerste stappen gezet voor het creëren van een huiskamer voor de wijken In de Riet en Mussenbuurt op de nieuwe locatie van de Weisterbeekschool in de Afhang. In America kregen inwoners de kans om zorg zelf te organiseren en verlenen via America Left. Daarbij namen zij een aantal taken van de WMO over vanuit hun eigen zorgcoöperatie.

Door inwonerinitiatieven te faciliteren en ze in hun eigen kracht te zetten, kunnen zij zelf inspelen op dat wat er nodig is in hun eigen omgeving. Vanuit de woonzorgvisie (wonen doe je thuis, leven en zorgen doe je samen) werden en worden 5 gebiedsgerichte pilots opgestart en uitgevoerd met domein overstijgende samenwerking tussen 40

gemeenschappen, basiszorg en specialistische zorg. Extra aandacht is hierbij voor ouderen. In lijn met IZA akkoord. We verwachten dat dit soort aanpakken in de toekomst een besparing in de zorgkosten oplevert en dat de kwaliteit van zorg en ondersteuning hierdoor verbetert. 4.7 Burgerzaken

Wat hebben we gedaan? Burgerzaken In 2023 hebben we, in voorbereiding op de reisdocumentenpiek, tijdig nieuwe medewerkers aangenomen en geïnvesteerd in opleiding en inwerken, zodat er voldoende bezetting aan de balies is. Daarnaast hebben ons voorbereid om vanaf begin 2024 de nieuwe e-diensten voor “Versnelde aanvraag reisdocument” en “ Indienen toestemming reisdocument” in gebruik te kunnen nemen. Hiermee maken we een flinke efficiëntie slag. We hebben het inschrijvingsproces arbeidsmigranten geoptimaliseerd en een start gemaakt met collectieve inschrijvingen. Het budget dat we ontvangen vanuit de Landelijke Pilot registratie niet ingezetenen hebben we benut om een functie Toezichthouder BRP aan het team burgerzaken toe te voegen. Hierdoor kunnen we het komende jaar stevig te investeren in het verhogen van de adreskwaliteit en de daarbij behorende controles en handhaving. Deze vacature is per 1 jan. 2024 ingevuld. Het project samenwerking met gemeente Venray, op gebied van burgerzaken is afgerond. Samenwerking blijft essentieel maar is niet meer in een formele samenwerkingsopdracht vastgelegd. Bovenstaande ontwikkelingen en thema’s vragen om een strategisch ontwikkelplan burgerzaken. Dit om de gevraagde kwaliteit en dienstverlening te blijven waarborgen. Daarom hebben we het Ontwikkelplan burgerzaken opgesteld. Daarmee borgen en sturen we op vastgestelde doelstellingen.

(Digitale) dienstverlening We hebben samen met de gemeente Venray de visie dienstverlening en bijbehorende inrichtingsprincipes opgesteld. We hebben ons voorbereid op de inwerkingtreding van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) en de Wet digitale overheid (Wdo). Deze wetten geven inwoners en ondernemers recht op veilige digitale dienstverlening met de overheid. We hebben ons formulierensysteem met Dimpact doorontwikkeld zodat we per aanvraagformulier een passend betrouwbaarheidsniveau voor de authenticatie met DigiD en eHerkenning in kunnen stellen. En we hebben samen met de CISO en de functioneel beheerders van andere dienstverleningsapplicaties een werkwijze vastgesteld voor het bepalen van het betrouwbaarheidsniveau. Ook hebben we samen met de vakteams het mogelijk gemaakt een aantal nieuwe producten en diensten digitaal aan te vragen.

41

Beleidsindicatoren programma Soc. maatschap., participatie en voorz. Omschrijving

2021

2022

2023

Banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Kinderen tot 18 jaar in een uitkeringsgezin

707,5

746,2

N.n.b.

3%

3%

N.n.b.

Netto arbeidsparticipatie

74,7%

75,4%

76,2%

Personen met een bijstandsuitkering per 10.000 inwoners Jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp

151

131,7

129,5

14,4%

13,9%

11%

Jongeren tot 18 jaar met jeugdbescherming

1,6%

1,3%

1,2%

Jongeren van 12 t/m 21 jaar met een delict voor de rechter Jongeren met jeugdreclassering

1%

0%

N.n.b.

0,2%

0,2%

0,2%

73,7

76,8

76,1

560

570

N.n.b.

1%

1%

N.n.b.

Lopende re-integratievoorzieningen per 10.000 inwoners van 15-64 jaar Cliënten met een maatwerkarrangement WMO per 10.000 inwoners Werkloze jongeren van 16 t/m 22 jaar

42

Wat heeft het gekost? .

.

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023

Lasten

4.1

Zorg

-27.327

-25.674

-26.617

4.2

Werk en inkomen

-15.397

-18.632

-16.728

4.3

Arbeidsmigranten

-150

-451

-464

4.5

Gezondste regio 2025

-30

-30

0

4.6

Inwonerparticipatie/inwonerinitiatieven

-5.068

-9.986

-9.989

4.7

Burgerzaken

-1.352

-1.532

-1.534

Totaal

Lasten

-49.324

-56.305

-55.332

4.1

Zorg

1.605

2.297

2.667

4.2

Werk en inkomen

7.231

8.018

7.280

4.3

Arbeidsmigranten

21

151

160

4.6

Inwonerparticipatie/inwonerinitiatieven

575

6.816

7.355

4.7

Burgerzaken

313

313

498

Totaal

Baten

9.745

17.595

17.960

.

.

Baten

Storting in de reserves Onttrekking van de reserves Resultaat

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023 -55 -5.107 -5.107 414

3.004

2.924

-39.220

-40.813

-39.552

Analyse Verschillen Verschillen 2023 begroting na wijziging versus 2023 realisatie (incl. reservemutaties) .

4.1 4.2 4.3 4.5 4.6 4.7

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Verschil

Onderverdeling beleidsvelden: Zorg Werk en inkomen

-23.376 -9.453

-23.949 -8.286

-573 1.167

Arbeidsmigranten Gezondste regio 2025 Inwonerparticipatie/inwonerinitiatieven Burgerzaken Resultaat

-100 -30 -6.760 -1.094 -40.813

-104 0 -6.274 -939 -39.552

-4 30 486 155 1.261

een positief bedrag is een voordeel een negatief bedrag is een nadeel

43

Verschillen groter dan € 50.000 op beleidsveldniveau worden toegelicht. 4.1 Zorg € 573.000 nadeel Jeugdzorg € 1.113.000 nadeel Dit nadeel is voor € 380.000 te verklaren door ’uitval’ van jeugdzorg facturen die ten onrechte niet zijn meegenomen met de tweede bijstelling van de begroting. Met deze kennis was het achteraf beter geweest als we het in de oorspronkelijke begroting opgenomen bedrag niet naar beneden hadden bijgesteld. Daarnaast bedroeg de afrekening voor segment 1 Opnamevervangende behandeling en behandeling met verblijf over 2023 € 391.000 (nadeel). Qua kosten per sub segment zitten de grootste verschillen bij kleinschalige woonleefgroepen, ambulant duurzaam en ambulant perspectief 1 en 2. Bij kleinschalige woonleefgroepen zien we ook een stijging van het aantal cliënten van 2022 naar 2023 (van 11 naar 16) en de kosten per cliënt. Dat geldt ook voor ambulant duurzaam (aantal cliënten van 2022 naar 2023 van 66 naar 71 en een stijging van de kosten per cliënt). Bij ambulant perspectief 2 zien we vooral een stijging van het aantal cliënten (van 2022 naar 2023 van 181 naar 215). Bij ambulant perspectief 1 zien we juist een daling van het aantal cliënten (van 2022 naar 2023 186 naar 154) en tegelijkertijd een stijging van de gemiddelde kosten per cliënt. Dit betekent dat hierbij meer of zwaardere zorg wordt ingezet.

Regionale samenwerking beschermd wonen, maatschappelijke opvang en bemoeizorg en preventie € 336.000 voordeel Dit voordeel bestaat uit € 162.000 lagere uitgaven en € 174.000 hogere baten dan begroot. Dit budget zetten we in voor versterking van de lokale sociale basis en inwoners die tussen wal en schip vallen. In 2023 zijn ze onder andere ingezet voor eenmalige ondersteuning van welzijnspartner Synthese, de Buurtcirkel die in 2023 nog operationeel was en ondersteuning van verschillende inwoners die tussen wal en schip vielen. Hoewel we in 2023 van start zijn gegaan met de transformatie van het sociaal domein zijn een aantal zaken in 2023 nog in ontwikkeling geweest en in 2024 pas gestart, zoals de samenwerking met de ervaringswerkers van Zelfregie en de doorontwikkeling van het nieuwe team Meedoen & Geldzaken. Voor laatstgenoemde stellen we daarom voor om € 125.000 van het voordeel in 2023 over te hevelen naar 2024. De baten bestaan onder andere uit inkomsten (positief saldo) vanuit de MGR na aftrek van de regionale zorgkosten op het gebied van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. De zorgkosten zijn in 2023 lager uitgevallen dan begroot waardoor het positieve saldo van de gemeente positief afwijkt. Regionale voorzieningen jeugdzorg € 140.000 voordeel Dit voordeel komt door de afrekening over 2022 en 2023 van met name Jeugdbescherming, Jeugdzorgplus en crisishulp.

In 2023 zijn er aan onze jeugdigen minder jeugdbeschermingsmaatregelen opgelegd dan bij het opstellen van de begroting is ingeschat. Dat betekent dat we over 2023 € 75.000 terug ontvangen. Jeugdzorgplus betreft de gesloten jeugdzorg waar jeugdigen na een machtiging van de kinderrechter geplaatst worden als zij een gevaar voor zichzelf of hun omgeving vormen. In 2022 hebben minder jeugdigen uit onze gemeente gebruik gemaakt van de jeugdzorgplus waardoor we in 2023 € 31.000 hebben terugontvangen. De afrekening voor crisishulp bedroeg € 26.000 en verwachten we over 2023 nog een beperkte terugbetaling van € 4.000. WMO maatwerkvoorzieningen € 114.000 voordeel Dit voordeel zit voornamelijk in twee posten, namelijk het segment 1 en de pgb’s voor maatschappelijke opvang/beschermd wonen. Bij segment 1 (onderverdeeld in segment 1A en segment 1B) is er een voordeel van € 72.000. We zien voornamelijk dat segment 1B (kortdurende enkelvoudige ondersteuning) minder ingezet wordt dan van tevoren gedacht. We zien daarnaast in 2023 het aantal cliënten gedurende het jaar afnemen in zowel segment 1A als segment 1B. Hierdoor nemen ook de kosten gedurende het jaar af.

Daarnaast is voor de PGB's voor maatschappelijke opvang, beschermd wonen en bemoeizorg en preventie(mo, bw en b&p) € 33.000 meer dan begroot terugontvangen via de MGR omdat deze bekostigd wordt uit de regionale begroting voor mo, bw en b&p. WMO rolstoel-/hulpmiddelen en woonvoorzieningen € 108.000 nadeel De kosten van de woonvoorzieningen en hulpmiddelen zijn in 2023 hoger uitgevallen dan begroot. De oorzaak hiervan zit met name in de forse toename in kosten van woningaanpassingen. We zien dat het aantal woningaanpassingen van boven de € 10.000 is verdubbeld in 2023 t.o.v. 2022. Daarnaast 44

zijn ook de kosten van de woningaanpassingen gestegen door de inflatie, zien we dat mensen langer thuis wonen en zagen we een toename van aanvragen woningaanpassingen van 60-plussers (o.a. gerelateerd aan covid). Ook bij de hulpmiddelen zien we een stijging in de aantallen hulpmiddelen van 18% in 2023 t.o.v. 2022. Openbare gezondheidszorg € 75.000 nadeel In 2023 is er een factuur betaald aan de Veiligheidsregio voor de bijdrage 2023 inzake Wet publieke gezondheid (Wpg) taken Oekraïne Sociaal Domein groot € 43.000. In de inwonersbijdrage 2023 was met dit bedrag geen rekening gehouden. Hiervoor zijn we gecompenseerd via de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast was sprake van ca. € 35.000 meer kosten dan geraamd voor controle kwaliteit kinderopvanglocaties door de GGD. Dit door een stijging in het aantal steekproeven van 15 in 2022 naar 31 en door inspectieaanvragen van nieuwe kinderdagverblijven en bso-locaties. Uitvoeringskosten gebiedsteams en MGR € 69.000 voordeel Dit voordeel bestaat grotendeels uit de afrekening van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling voor de uitvoering van module 1 en 2. Naar verwachting ontvangen we ca. € 42.000 terug. Wet verplichte GGZ € 36.000 voordeel De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) regelt het verlenen van verplichte zorg aan mensen met een psychische aandoening.

Verplichte zorg is nodig als er door de psychische aandoening gevaar (ernstig nadeel) is of dreigt voor de persoon zelf of anderen. Voor 2023 hebben we dit niet hoeven inzetten en resteert er € 36.000 budget. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten. 4.2 Werk en inkomen € 1.167.000 voordeel Energietoeslag € 630.000 voordeel De ontvangen rijksmiddelen zetten we volledig in voor de energietoeslag. Alle inwoners die in aanmerking kwamen voor automatische uitbetaling hebben de energietoeslag in 2023 al ontvangen. Alle overige inwoners kunnen tot en met 30 juni 2024 een aanvraag energietoeslag indienen. De energietoeslag kan tot en met 31 augustus 2024 aan rechthebbenden worden uitbetaald. Daarom stellen we voor om € 630.000 over te hevelen naar 2024. Participatiewet € 149.000 voordeel Het totale bedrag in de begroting 2023 is gebaseerd op prognoses. Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen hebben we ruim begroot, omdat de verwachting was dat er meer inwoners met financiële problemen ondersteuning nodig zouden hebben. We zien ten opzichte van 2022 dan ook een forse stijgende lijn in de uitgaven, en hebben we in 2023 aanzienlijk meer loonkostensubsidie verstrekt.

We verwachten dat dit de komende jaren verder blijft stijgen, echter gaat deze stijging en de stijging van het aantal verstrekte uitkeringen minder hard dan verwacht en waarmee we in de begroting 2023 rekening hebben gehouden. Sociale werkvoorziening € 139.000 voordeel Ultimo 2022 dachten we dat de NLW het jaar met een negatief resultaat zou afsluiten. In de jaarrekening 2022 hebben we hiervoor een verplichting en een budgetoverheveling naar 2023 opgenomen in totaal voor € 120.000. In 2023 bleek dat de NLW dit toch zelf heeft kunnen opvangen. Daardoor was de verplichting en overheveling achteraf niet nodig waardoor een voordeel ontstaat in 2023. Bijzondere (leen-)bijstand € 79.000 voordeel Dit voordeel is grotendeels te verklaren door het feit dat we in 2023 vanuit de Participatiewet fors minder Arriva-passen hebben verstrekt aan inwoners om gebruik te kunnen maken van het openbaar vervoer. Dit komt door de vestiging van de lokale werkvoorziening Onze Loods, waardoor meer inwoners dichter bij huis zijn gaan werken aan zijn of haar ontwikkeling. Subsidies armoede- en schuldenbeleid € 76.000 voordeel In 2023 hebben we onze financieel kwetsbare inwoners goed kunnen ondersteunen. Dit voordeel is te verklaren doordat we enerzijds een terugbetaling hebben ontvangen vanuit de afrekening van de budgetsubsidies 2022.

En daarnaast hebben we de ondersteuning aan onze inwoners deels uit andere budgetten betaald, zoals bijvoorbeeld vanuit de stabiliteitsaanpak.

45

Onze Loods € 64.000 voordeel In de begroting 2023 hebben we rekening gehouden met een extra bijdrage voor Onze Loods om de exploitatie gezond te houden. Gezien het succes van Onze Loods is deze bijdrage uiteindelijk niet nodig geweest. Schuldhulpverlening € 43.000 voordeel Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen hebben we in 2023 ruim begroot, omdat de verwachting was dat er meer inwoners met financiële problemen ondersteuning nodig zouden hebben. Het budget is opgehoogd van € 25.000 naar € 89.000. Uiteindelijk is er € 46.000 uitgegeven aan ondersteuning. Alsnog een forse stijging ten opzichte van 2022, maar minder fors dan verwacht en waarmee we in de begroting 2023 rekening hebben gehouden. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten. 4.6 Inwonerparticipatie/inwonerinitiatieven € 486.000 voordeel Opvang vluchtelingen Oekraïne € 344.000 voordeel De werkelijke kosten die ten laste van de noodopvang Oekraïne zijn geboekt zijn lager dan de normvergoeding die we van het Rijk ontvangen. In de 2e bijstelling hebben we al een gedeelte gestort in de algemene reserve. Ten opzichte van die raming is dit voordeel € 344.000. We stellen voor om dit voordeel te storten in de nieuw te vormen reserve "opvang ontheemden". Exploitatie gemeenschapshuizen e.d.

€ 119.000 nadeel Het verschil wordt met name veroorzaakt door hogere exploitatiekosten van ’t Gasthoes omdat er in 2023 afspraken zijn gemaakt met de Belastingdienst over de te hanteren BTW percentages. Deze vallen hoger uit dan in eerste instantie ingeschat. Daarnaast is de aanloopsubsidie over 2022 én 2023 in 2023 geboekt en moet er nog een verrekening plaatsvinden van de energiekosten. Wet Maatschappelijke Ondersteuning € 83.000 voordeel Op basis van de gemaakte afspraak om jaarlijkse € 50.000 ter beschikking te stellen voor Westenwind is er in 2023 gebruik gemaakt van een regionale subsidie ter hoogte van dit zelfde bedrag. Dit bedrag van 2023 valt daarom vrij. Het resterende voordeel betreft de vrijval overige inwonersinitiatieven. Kinderopvang € 71.000 voordeel Sociaal Medische Indicatie (SMI) is een vangnetregeling die gemeenten de mogelijkheid geeft om gezinnen tijdelijk financieel te ondersteunen in de kosten van de kinderopvang als zij door bepaalde medische of sociale omstandigheden tijdelijk niet in aanmerking voor de kinderopvangtoeslag komen. Dit positieve verschil is gelegen in het feit dat er minder financiële ondersteuning is aangevraagd dan beschikbaar aan budget. CNO asielzoekers GR8 Sevenum € 46.000 voordeel In 2023 heeft het ministerie de kosten die we hebben gemaakt alsnog betaald. In de begroting was hier geen rekening meer mee gehouden.

Prioriteitsgelden dorpsraden € 28.000 voordeel De dorps- en wijkraden ontvangen jaarlijks een toevoeging van respectievelijk € 8.500 en € 5.000. Dit overgangsjaar mag een dorps-/wijkraad nog een startbudget van maximaal € 25.000 in kas hebben (met uitzondering van de dorps-/wijkraad die een spaardoel hebben). Niet alle dorps-wijkraden ontvangen hun maximale toevoeging, omdat er dan zoveel in kas zit, dat het de gestelde € 25.000 overschrijdt. Vandaar dat er op deze post een positieve afwijking is. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten. 4.7 Burgerzaken € 155.000 voordeel Leges reisdocumenten € 68.000 voordeel In 2023 zijn meer reisdocumenten aangevraagd dan verwacht. Bij de verwachte aantallen gaan we uit van het aantal documenten dat gedurende dat jaar verloopt. Vermissingen of aanvraag van extra documenten worden hier niet in meegenomen.

46

Inschrijven nieuwe buren € 35.000 voordeel De extra inzet voor inschrijving van arbeidsmigranten is uit een ander budget bekostigd dan aanvankelijk de bedoeling was. Bevolking € 23.000 voordeel In 2023 zijn er minder juridische advies kosten gemaakt dan in voorgaande jaren. Overige vergunningverlening € 19.000 voordeel Er zijn in 2023 meer vergunningen verleend, waardoor er meer leges zijn ontvangen dan begroot. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten.

47

5. Cultuur, sport en onderwijs

5.1 Kunst en cultuur

Wat hebben we gedaan? In 2023 hebben we ons erop gericht het verenigingsleven en voorzieningenniveau in de kernen in stand te houden, omdat dit bijdraagt aan ontmoeten, leefbaarheid en sociale cohesie, met andere woorden vitale kernen. Daarvoor zijn we in nauw contact gebleven met lokale culturele veld en door de inzet van de cultuurconsulent. In 2023 heeft 't Gasthoês zich verder ontpopt tot sociaal cultureel centrum van Horst aan de Maas. Waar inwoners, verenigingen en cultuurmakers elkaar ontmoeten samenwerken, ondersteund door subsidiepartners en maatschappelijke en culturele organisaties. 5.2 Sport

Wat hebben we gedaan? Blijf in beweging Ook in 2023 hebben we via het stimuleren van sport en bewegen een bijdrage geleverd aan een gemeente waarin iedereen op een gezonde en actieve manier kan opgroeien en oud worden en waarin het prettig wonen en ontspannen is. Dat hebben we samen met externe partners gedaan, zoals de kinderopvang, het basis- en voortgezet onderwijs, zorgorganisaties en sportverenigingen. We hebben hierbij sport en bewegen ingezet om te kunnen ontmoeten, mee te doen, integratie te bevorderen, plezier te beleven en voor de leefbaarheid in Horst aan de Maas. Het programmaplan Sport aan de Maas 2023-2026 vormt hiervoor de basis. 5.3 Kasteelpark ter Horst

Wat hebben we gedaan? Visie in ontwikkeling Het college besloot in oktober 2023 de gebiedsvisie uit te breiden met het afwegingskader en een uitvoeringsagenda. Het proces om deze aanvullende opdrachten uit te kunnen voeren werd in gang gezet. Er wordt een nadrukkelijkere relatie gelegd met het beleid voor Toerisme en recreatie waarbij de natuur- en erfgoedwaarden in het gebied als dragers van het gebied het uitgangspunt zijn. 5.4 Onderwijs

Wat hebben we gedaan? Integraal Huisvestingsplan: uitvoering en voorbereiding op toekomst In 2023 lag de focus op het nieuwbouwplan van Integraal Kindcentrum de Weisterbeek en het starten van diverse aanpassingen aan basisschool de Doolgaard. De clustering van de basisscholen in Sevenum op één locatie hebben we verder voorbereid. We zijn in 2023 gestart met het opstellen van een nieuw Integraal Huisvestingsplan (IHP) waarin we de vraagstukken rondom Meterik en Griendtsveen hebben opgenomen.

49

5.5 Accommodaties

Wat hebben we gedaan? Goede en betaalbare accommodaties Het hebben en houden van kwalitatief goede en betaalbare accommodaties staat de komende jaren onder spanning. We willen immers de totale kostendekkendheid van onze accommodaties verbeteren. Uitgaven en inkomsten meer in balans brengen. Dat is een fikse opgave met de huidige begrotingsuitdagingen: we willen/moeten besparen op energielasten en het onderhoud kent daarbij sterk stijgende bouwkosten. Daarnaast zit er ook een grens op de bijdragen (huren) die verenigingen kunnen leveren aan de inkomstenkant. In 2023 zijn we gestart met het actualiseren van het gemeentelijk accommodatiebeleid. Daarnaast gaven we uitvoering aan of ondersteunden we geplande projecten in deze periode, zoals de renovatie van de MFA Smetenhof en de nieuwbouw van het Sportcentrum in Meterik. 5.6 Subsidies

Wat hebben we gedaan? Stimulans om bij te dragen aan vitale gemeenschappen In 2023 heeft de gemeenteraad het nieuwe subsidiebeleidskader ‘Samen werken aan Vitale Gemeenschappen’ vastgesteld. Daaropvolgend stelde het college ven B en W zes subsidieregelingen vast. De nieuwe kaders zijn erop gericht om verenigingen en organisaties te stimuleren om – met hun activiteiten op het gebied van sport, cultuur en maatschappelijk gebied - bij te dragen aan vitale gemeenschappen; leefbaarheid, ontmoeten en sociale cohesie. We kennen subsidies toe op basis van gelijkwaardigheid, transparantie, uitvoerbaarheid, vertrouwen en eigenaarschap. Er vond geen bezuiniging plaats, de verdeling van subsidies is wel veranderd. Organisaties die in aanmerking komen voor een meerjarige (waarderings)subsidie, hebben allemaal een nieuwe aanvraag ingediend, die voor 31 december is beoordeeld en beschikt. Beleidsindicatoren programma Cultuur, sport en onderwijs Omschrijving

2021

2022

2023

Absoluut verzuim per 1.000 leerlingen

2,7

3,6

N.n.b.

Relatief verzuim per 1.000 leerlingen

13

19

N.n.b.

Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers), % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs Niet-sporters (wordt eens per 4 jaar gemeten)

1,2%

1,7%

2,2%

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

50

Wat heeft het gekost? .

.

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023

Lasten

5.1

Kunst en cultuur

-1.828

-2.301

-1.928

5.2

Sport

-4.744

-4.510

-4.152

5.3

Kasteelpark ter Horst

0

0

0

5.4

Onderwijs

-4.257

-4.586

-4.507

5.5

Accommodaties

-93

-103

-63

Totaal

Lasten

-10.922

-11.500

-10.650

0

541

325

1.225

1.500

1.841

726

897

1.133

0

0

0

1.951

2.938

3.299

Baten

5.1

Kunst en cultuur

5.2

Sport

5.4

Onderwijs

5.5

Accommodaties

Totaal

Baten

.

.

Storting in de reserves Onttrekking van de reserves Resultaat

Primaire Begroting na Wat heeft het Begroting wijziging gekost in 2023 2023 2023 -100 -1.756 -1.756 392

2.061

2.061

-8.678

-8.257

-7.047

Analyse Verschillen Verschillen 2023 begroting na wijziging versus 2023 realisatie (incl. reservemutaties) .

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Begroting na wijziging 2023

Realisatie 2023

Verschil

Onderverdeling beleidsvelden: Kunst en cultuur Sport

-1.661 -2.815

-1.504 -2.116

157 699

Kasteelpark ter Horst Onderwijs Accommodaties Resultaat

0 -3.678 -103 -8.257

0 -3.364 -63 -7.047

0 314 40 1.210

een positief bedrag is een voordeel een negatief bedrag is een nadeel

Verschillen groter dan € 50.000 op beleidsveldniveau worden toegelicht.

51

5.1 Kunst en cultuur € 157.000 voordeel Monumentenzorg € 60.000 voordeel Door de raad is er in 2023 € 50.000 beschikbaar gesteld voor het opstellen van een beleidsnota erfgoed. We stellen voor dit bedrag over te hevelen naar 2024. Exploitatie monumenten/historische gebouwen € 34.000 voordeel Van oudsher is er een budget gereserveerd voor het onderhoud van de voormalige basisschool in Meterik. Inmiddels is de gebruikersfunctie van het gebouw veranderd, maar is het budget hierop nog niet aangepast. Muziekopleiding Hafabra € 31.000 voordeel De subsidie werd berekend op basis van het aantal leerlingen t/m 18 jaar. Dat aantal is in de loop der jaren afgenomen. Kunst en cultuur € 17.000 voordeel In 2023 hebben we rijksmiddelen ontvangen in het kader van het Gezond en ActiefLeven Akkoord (GALA) Dit voordeel is ontstaan omdat we diverse kosten, die we uit het cultuurbudget hadden willen betalen, ten laste van het GALA-budget hebben gebracht in 2023. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten. 5.2 Sport € 694.000 voordeel Regeling specifieke uitkering sport € 275.000 voordeel Eind 2023 is de specifieke uitkering btw Sport op 100% vastgesteld. Bij de toekenning van de subsidie is rekening gehouden met 73,63%.

Stelpost MIP/MJOP € 100.000 voordeel Dit betreft het budget voor dekking van kapitaallasten bij investeringen (nieuwbouw en renovatie) waarbij sprake is van circulariteit in materiaalgebruik. Het budget wordt ingezet bij afronding van een investeringsproject. Het budget is in 2023 nog niet ingezet, omdat er nog geen projecten zijn afgerond. Toekomst bestendig maken binnensport € 71.000 voordeel Dit budget is opgenomen voor onvoorziene of extra kosten bij o.a. de nieuwe sporthal in Meterik, of de gymzaal in Lottum die onlangs gerenoveerd is. De stelpost is nog niet ingezet omdat renovaties en nieuwbouw in 2023 nog niet afgerond waren. Daarnaast hebben we ook extra kosten door het openhouden van de gymzaal in America en het tijdelijk beschikbaar stellen van de voormalige gymzaal in Hegelsom. Om toekomstige exploitatiekosten de dekken zijn deze stelposten nog niet ingezet. Exploitatie zwembad de Berkel € 70.000 voordeel Dit voordeel bestaat vooral uit de opbrengsten van de zwemlessen voor ABC diploma én in opbrengsten van het vrij zwemmen. Exploitatie sporthallen € 69.000 voordeel Door de latere ingebruikneming van de sporthal in Meterik dan gepland, zijn de kosten lager uitgevallen dan begroot. Exploitatie gymnastiekzalen € 55.000 voordeel De belangrijkste oorzaak van dit voordeel is de sluiting van de gymzalen in Meterik en Hegelsom.

Breedtesport € 54.000 voordeel In 2023 hebben we rijksmiddelen ontvangen in het kader van het Gezond en ActiefLeven Akkoord (GALA). Dit voordeel is ontstaan omdat we een deel van de kosten, die we normaliter uit het budget breedtesport betalen, ten laste van het GALA-budget hebben gebracht in 2023. 5.4 Onderwijs € 314.000 voordeel Subsidie peuterspeelzalen € 150.000 voordeel Het 1e en 2e dagdeel voor VVE-kinderen in het PeuterPlusProgramma wordt gefinancierd via het onderwijsachterstandenbeleid (OAB)-budget. Daardoor ontstaat een voordeel in het subsidiebudget voor peuterspeelzalen.

52

Bijzonder basis onderwijs onderwijshuisvesting € 103.000 voordeel Dit voordeel bestaat grotendeels uit lagere toegerekende rente. Het rentepercentage is ultimo 2023 namelijk aangepast van 1% naar 0,25%. Bijzonder basis onderwijs vervoerskosten bewegingsonderwijs € 32.000 voordeel Dit budget voorziet ook in het opvangen van het gymonderwijsvervoer bij verbouwing van scholen en gymzalen waarbij leerlingen op een andere locatie moeten gymmen. In 2023 is dit niet geheel nodig geweest, maar het bedrag zal in de volgende jaren nog hard nodig zijn. Bijzonder voortgezet onderwijs onderwijshuisvesting € 23.000 voordeel Dit voordeel betreft lagere toegerekende rente. Het rentepercentage is ultimo 2023 namelijk aangepast van 1% naar 0,25%. Het restantverschil bestaat uit een aantal kleinere posten.

53

6. Openbare orde & veiligheid, toezicht & handhaving

6.1 Openbare orde en veiligheid