01c Begroting 2023 incl. Meerjarenraming 2024 tm 2026
Tekst van het document
Begroting 2023 Inclusief meerjarenraming 2024 t/m 2026
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .....................................................................................................................................3 Algemeen..................................................................................................................................................5 Leeswijzer .............................................................................................................................................6 Financiële samenvatting .......................................................................................................................9 Beleidsbegroting .................................................................................................................................... 13 Programmaplan ................................................................................................................................. 14 1
Economie en ruimte .............................................................................................................. 15
2
Wonen, mobiliteit en openbare ruimte .................................................................................. 21
3
Duurzaamheid: klimaatambities, energietransitie en circulariteit ......................................... 29
4
Sociaal maatschappelijk, participatie en voorzieningen ....................................................... 35
5
Cultuur, sport en onderwijs ................................................................................................... 47
6
Openbare orde & veiligheid, toezicht & handhaving ............................................................ 55
7
Bestuur, organisatie en samenwerking ................................................................................ 59
8
Financiën .............................................................................................................................. 63
Paragrafen ......................................................................................................................................... 69 A. Lokale heffingen ........................................................................................................................ 71 B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 83 C. Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 91 D. Financiering............................................................................................................................... 97 E. Bedrijfsvoering ........................................................................................................................ 103 F. Verbonden partijen .................................................................................................................. 105 G. Grondbeleid ............................................................................................................................ 131 H. Ombuigingen ........................................................................................................................... 135 I.
Informatiebeveiliging en privacy ............................................................................................... 141 Financiële begroting ............................................................................................................................ 143 Overzicht lasten en baten 2021 tot en met 2026............................................................................. 145 Recapitulatie begrotingsevenwicht .................................................................................................. 147 Overzicht incidentele lasten en baten ............................................................................................. 149 Overzicht structurele toevoegingen/onttrekkingen aan de reserves ............................................... 155 Uiteenzetting financiële positie ........................................................................................................ 157 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld .......................................................................... 169 Bijlagen ................................................................................................................................................ 173 Griffiebegroting ................................................................................................................................
175 Lijst met afkortingen ........................................................................................................................ 177 Opbouwtabel Algemene Uitkering ................................................................................................... 187
ALGEMEEN
5
Leeswijzer Cijfers en presentatie van getallen Voor u ligt de begroting 2023 t/m 2026. Getallen worden in het hele boekwerk weergegeven op duizendtallen, tenzij anders aangegeven. Positieve bedragen (+/+) zijn baten of een voordeel en negatieve bedragen (-/-) zijn lasten of een nadeel. Omdat de bedragen in de financiële tabellen gepresenteerd worden op duizendtallen, kunnen er afrondingsverschillen zijn. De begroting is als volgt opgebouwd: Algemeen Een financiële samenvatting Beleidsbegroting Programmaplan De begroting 2023 is opgesteld volgens de programmastructuur van het oude coalitieakkoord “Krachtig Horst aan de Maas, gezonde blik op de toekomst” gebaseerde collegeprogramma 2018 – 2022. De reden hiervoor is dat een eventuele nieuwe programmastructuur, die past bij het nieuwe hoofdlijnenakkoord "Horst aan de Maas in Balans", nog nader uitgewerkt moet worden. We bevinden ons momenteel midden in een transitie naar het opgavegericht werken. Deze transitie, waarin ook gekeken wordt naar de best bij de maatschappelijke opgaven passende programmastructuur, is niet op tijd klaar om al in de begroting 2023 te kunnen verwerken. Het Programmaplan bestaat uit acht programma’s en elk programma is onderverdeeld in een aantal beleidsvelden. De programma’s zijn gebaseerd op de themagebieden/belangrijkste speerpunten uit het coalitieakkoord. Elk programma kent de volgende indeling: 1.
Wat is de uitdaging en wat gaan we daarvoor doen? Per beleidsveld behorende bij het programma wordt aangegeven wat de uitdaging is en wat gaan we daar in 2023 en volgende jaren voor doen. Uitgangspunt hierbij zijn de ambities uit het hoofdlijnenakkoord. De concretisering van deze ambities in doelstellingen, maatregelen en eventueel KPI's zal bij een wijziging van de begroting plaats vinden. Dit zodra de transities naar het opgavegericht werken begin 2023 verder vorm heeft gekregen. 2. Beleidsindicatoren De wettelijk verplichte beleidsindicatoren worden weergegeven. Hierbij worden de meest actuele cijfers genoemd die beschikbaar zijn. 3. Wat gaat dat kosten? Hieronder staan de lasten en baten van het programma. Eventuele stortingen en/of aanwendingen van reserves die bij het programma horen, worden ook in dit overzicht gepresenteerd, gevolgd door het resultaat. In programma 8 Financiën vindt u: - inzicht in de algemene lasten en baten - het overzicht van de algemene dekkingsmiddelen, 6
- het bedrag voor de heffing voor de vennootschapsbelasting en - het bedrag voor onvoorzien. Het overzicht van de kosten van overhead is opgenomen in programma 7 Bestuur, organisatie en samenwerking. De paragrafen De paragrafen lichten een specifiek onderdeel toe of geven een dwarsdoorsnede van de begroting. De onder A t/m G opgenomen paragrafen zijn verplicht voorgeschreven in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De paragraaf H “Ombuigingen” hebben we toegevoegd om een beter inzicht te geven in de financiële positie van onze gemeente. Paragraaf I geeft weer wat we als organisatie doen om de informatiebeveiliging en de privacy van zowel inwoners als organisatie te waarborgen.
7
Financiële samenvatting Onderstaande tabel geeft de financiële ontwikkelingen op hoofdlijnen weer. De toelichting op de ontwikkelingen vindt u in de programma’s onder het kopje “Wat gaat dat kosten?”
2023 2024 2025 2026 Begroting Begroting Begroting Begroting Meerjarenbegroting 2022-2025
-607
385
451
404
Raadsbesluiten tot en met kadernota 2023 (incl. 1e bijstelling 2022)
162
-128
-325
-1.008
Subtotaal meerjarenbegroting 2022 - 2025
-444
257
125
-603
Raadsbesluiten > kadernota 2023 < begroting
-706
2.201
4.092
110
-1.151
2.458
4.217
-494
Autonome ontwikkelingen
-907
-3.481
-4.714
-2.021
Gemeentefonds
2.596
1.436
1.750
1.897
Onontkoombaar knelpunt
-1.082
-1.288
-1.354
-1.357
Loon- en prijscompensatie
-656
-656
-656
-656
Rente, afschrijving en financiering
715
267
-451
-463
Diverse kleine mutaties < € 50.000
-345
-348
-352
-381
Niet te realiseren ombuigingen
-50
-50
-50
-50
1.032
2.547
3.071
3.594
152
885
1.461
70
Actuele begroting 2022 - 2025
Verbetervoorstellen Meerjarenbegroting 2023- 2026
+/+ = voordeel -/- = nadeel Voor rente, afschrijving en financiering, loon- en prijscompensatie, overige technische mutaties en diverse kleine mutaties volgt hieronder een korte toelichting op hoofdlijnen. Deze komen niet meer terug in de programma's. Rente, afschrijving en financiering Voor de begroting en meerjarenraming zijn de vaste activa meerjarig doorgerekend voor de rente en afschrijving. Daarnaast hebben we de financieringsbehoefte meerjarig doorgerekend. Daarvoor hebben we de definitieve saldi vanuit de jaarrekening 2021 als basis genomen, aan de hand van de notitie rente van de commissie BBV. Dit leidt op totaalniveau tot voor- en nadelen voor de komende jaarschijven. Voor de investeringen is meerjarig gerekend met een percentage van 1,0%. Loon- en prijscompensatie Voor de loon- en prijscompensatie zijn de budgetten geïndexeerd op basis van de CAO en premieontwikkeling, bestaande contracten en verplichtingen. De grootste prijsontwikkeling betreft de prijsstijging van de budgetten van gas en elektra omdat deze prijzen contractueel stijgen met 100%. Voor de ontwikkeling van gas is bijvoorbeeld rekening gehouden met € 2 p/m3 in de begroting 2023. In de begroting 2022 was dit € 1 p/m3 . Voor de stijging van gas is € 585.000 extra structureel opgenomen. Voor elektra is dit € 910.000. Totaal een toename van bijna € 1,5 miljoen. 9
Voor de ontwikkeling van de loonkosten worden de loonkosten binnen de begroting geïndexeerd op basis van de meicirculaire. Dit percentage wordt vastgesteld op basis van de verwachte caoontwikkeling binnen de overheid en de verandering op het gebied van sociale wetgeving en pensioenpremies. Voor het jaar 2023 is er een percentage opgenomen van 3,6%. Daarnaast vindt er een correctie plaats in verband met de indexatie over 2022. Door gestegen pensioenpremies en loonkosten in 2022 ontstaat een structureel tekort van 1 % vanaf 2023. Totaal zijn de loonkosten met 4,6% geïndexeerd. Overige technische mutaties Zoals de naam al zegt gaat het om technische wijzigingen. Deze zijn administratief van aard en hebben geen invloed op het saldo van onze begroting en meerjarenraming. Wel kunnen het wijzigingen zijn die op meerdere programma's betrekking hebben. Diverse kleine mutaties (< € 50.000) Deze hebben betrekking op bestaand beleid, zijn kleiner dan € 50.000 en worden niet verder toegelicht. Hieronder volgt een specificatie van de onderdelen per daarin opgenomen onderwerpen voorafgegaan door het programmanummer. De toelichting voor de onderdelen 'autonome ontwikkelingen', 'gemeentefonds, 'onontkoombaar knelpunt', 'niet te realiseren ombuigingen', 'Verbetervoorstellen' zijn opgenomen in het betreffende programma onder het kopje 'Wat gaat dat kosten'.
Het kan voorkomen dat onderwerpen in meerdere programma's terugkomen, omdat de financiële vertaling meerdere programma's raakt. De verslaggevingsvoorschriften, het BBV, schrijven voor dat mutaties per programma worden gepresenteerd en geautoriseerd door de gemeenteraad. Het samenvoegen van gelijke regels in verschillende programma's is daarom geen optie. We begrijpen dat dit de overzichtelijkheid niet altijd ten goede komt.
2023 raming
2024 raming
2025 raming
2026 raming
-60
-60
-60
-35
0
0
-150
-150
0
0
0
-105
3 Beleidsmedewerker Milieu
-85
0
0
0
3 Verhoging budget ter ondersteuning werkzaamheden milieu
-50
-50
-50
-50
4 Omnibuzz begroting 2023-2026
-17
-27
-40
-60
4 Projectleiding en coördinatie programma arbeidsmigranten
-15
-40
-65
-65
4 Werk en inkomen - BBZ-levensonderhoud
227
104
11
11
4 Werk en inkomen - BUIG-budget
-248
-238
-244
-244
4 Werk en inkomen - Loonkostensubsidies
-200
-200
-200
-200
4 Werk en inkomen - WWB, IOAW en IOAZ
268
-86
-324
-324
4 WMO vergrijzing +3,5% per jaar Segmenten 2B en 3A
-180
-360
-540
-720
Financiële dekkingsopgave Collegeprogramma t.b.v. organisatieontwikkeling
-550
0
0
0
53
53
53
53
0
-27
-55
-82
Autonome ontwikkelingen 2 Advisering en uitvoering Masterplan wonen 2 Invoering omgevingswet 2
7
Onderhoud wegen, pleinen, fietspaden en openbare verlichting
8 Aanpassing dividend BNG 8
Aflossing lening ingebracht eigen vermogen Greenport Ontwikkelbedrijf
10
8 Inhuur WOZ en Heffen
-50
-50
-50
-50
0
-2.500
-3.000
0
-907
-3.481
-4.714
-2.021
4 Doorbetaling rijksbijdrage WSW
-94
-77
-92
24
4 Doordecentralisatie BW/MO uitgesteld van 2023 naar 2024
280
677
559
0
0
192
960
960
0
740
-101
-368
2.294
0
0
0
0
200
600
900
8 Doordecentralisatie BW/MO uitgesteld van 2023 naar 2024
-280
-677
-559
0
Vrijval/inzet stelposten salarislasten zorgdomein onder verrekening met valpreventie bij ouderen
396
381
383
381
2.596
1.436
1.750
1.897
2 Verlaging legesopbrengsten omgevingsvergunningen
-150
-300
-300
-300
4 Gevolgen stijgende inflatie inwoners
-600
-600
-600
-600
5 Indexering lopende en toekomstige investeringen
-196
-252
-318
-321
5 Indexering Meerjaren onderhoudsplan (MJOP)
-136
-136
-136
-136
-1.082
-1.288
-1.354
-1.357
-50
-50
-50
-50
-50
-50
-50
-50
1 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
61
91
122
2 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
134
201
268
2 Vrijval kapitaallasten upgrade centrum Horst
32
0
0
0
3 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
119
178
237
4 Afbouw stijging inflatie voor inwoners
0
300
450
600
4 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
64
96
128
5 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
253
380
507
6 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
1
2
2
7 Compensatie indexering Gas en Elektra
0
115
173
230
1.000
1.500
1.500
1.500
1.032
2.547
3.071
3.594
8 Toevoeging aan algemene reserve Totaal Autonome ontwikkelingen Gemeentefonds
4 Stelpost lasten aanvullende maatregelen Jeugdzorg Aanpassing stelpost Jeugdzorg meerjarig naar aanleiding van brief toezichthouder Aanpassing van de stelpost Jeugdzorg voor het boekjaar 8 2023 8
8 Aanvullende stelpost Algemene Uitkering
8
Totaal Gemeentefonds Onontkoombaar knelpunt
Totaal Onontkoombaar knelpunt Niet te realiseren ombuigingen 4
Ombuiging rolstoelen/hulpmiddelen en woonvoorzieningen wordt niet gerealiseerd
Totaal Niet te realiseren ombuigingen Verbetervoorstellen
8 Tegenboeking stelpost onderuitputting Totaal Verbetervoorstellen
11
BELEIDSBEGROTING
13
Programmaplan
14
1
Economie en ruimte
1.1 Vrijetijdseconomie
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? We willen de komende jaren onze positie op gebied van toerisme en recreatie behouden en versterken. Om aantrekkelijk te blijven voor toeristen maar ook voor onze eigen inwoners. Daarom blijven we inzetten op kwaliteit, structuurversterking en het ontwikkelen van nieuwe projecten en product-marktcombinaties. Dit doen we lokaal met de adviesraad vrijetijdseconomie en het organiseren van de toeristische netwerkdag. Belangrijk hierbij is het verbinden van verschillende sectoren zoals: verblijfsrecreatie, dagrecreatie, horeca, landschap, cultuur, erfgoed, detailhandel en agrotoerisme. Daarnaast houden we aandacht voor recreatieve gebieden zoals de Peelbergen en Kasteelpark Ter Horst en geven we uitvoering aan projecten zoals de Weerden in Lottum en Grubbenvorst en de Loswal in Broekhuizen. Ook in de omgevingsvisie zal vrijetijdseconomie een belangrijke rol spelen. We geven als dat mogelijk is ondernemers ruimte om zich toekomstbestendig te ontwikkelen in balans met de omgeving. De omgevingsvisie zal ook inzicht geven in wat we willen behouden en beschermen. Regionaal werken we samen aan een vitale vrijetijdssector. Het actieprogramma ‘Vrijetijdseconomie Noord-Limburg 2018-2025’ is herijkt. Dit leidt tot nieuwe focus en projecten voor de vrijetijdseconomie en het vrijetijdslandschap waar we de komende jaren mee aan de slag gaan.
Het geopark Peelhorst en Maasvallei i.o. zal de komende jaren verder zichtbaar en beleefbaar worden in samenwerking met de gemeenten, provincies en waterschappen om zo uiteindelijk te komen tot een Unesco Geopark status. We zetten in op marketing op provinciaal niveau, om Limburg als toeristische bestemming nog beter op de kaart te zetten. Daarnaast zetten we in op toeristische informatie en kwalitatieve routes om bezoekers en eigen inwoners onze pareltjes te laten ontdekken. 1.2 Ruimte
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Op 1 januari 2023 treedt de Omgevingswet, de grootste stelselwijziging in decennia, in werking. Onze inzet is erop gericht om dan de basis op orde te hebben. Nieuwe processen, capaciteit op orde, meer integraal werken en ontwikkeling van houding, gedrag en vaardigheden. Op die basis bouwen we vanaf 2023 verder. Dat doen we met een doorontwikkeltraject in twee delen. Dit is enerzijds nodig om aan alle verplichtingen van de Omgevingswet te voldoen. Anderzijds gaat het om de doorontwikkeling van onze organisatie. Doorontwikkeling instrumenten Omgevingswet De omgevingsvisie en het omgevingsplan zijn in ontwikkeling. In 2022-2023 worden nieuwe processen en procedures gestart, die ook continu geëvalueerd en bijgesteld worden met het oog op efficiëntie en kwaliteit van dienstverlening. Ook starten we met het aanpassen van beleid en regelgeving. Het leren en ontwikkelen van medewerkers op inhoud, houding en gedrag is een belangrijk onderdeel om onze dienstverlening op orde te krijgen. Doorontwikkeling manier van werken In onze manier van werken richten we ons op de dienstverlening in de fysieke leefomgeving. Dat blijft continu aandacht vragen. We blijven leren van ervaringen die we opdoen.
De Omgevingswet is een vliegwiel om als organisatie in brede zin op vergelijkbare wijze in verbinding te staan met onze inwoners, ondernemers en instellingen. Als gemeente moeten we flexibel (wendbaar) en efficiënt in kunnen spelen op vragen en veranderingen ‘buiten’ en tegelijkertijd in control zijn. Verantwoordelijk
15
en aanspreekbaar blijven voor het adequaat oplossen van vraagstukken; efficiënt en innovatief, koersvast en tegelijkertijd co-creërend, betrouwbaar en vertrouwen gevend. Ontwikkelplan cluster Ruimte In 2021 is ingezet op versterking en verbetering van de dienstverlening binnen het cluster Ruimte. Met het vaststellen van de begroting voor 2022 is hier structurele formatie voor beschikbaar gesteld. Met het ontwikkelplan Ruimte werken we toe naar een robuuster en toekomstbestendig cluster. Anders denken en doen (o.a. vanuit Omgevingswet én Bidbook Organisatie Ontwikkeling) en herbezien van onze werkprocessen dragen hier aan bij. Het aantal vergunningsaanvragen en principeverzoeken blijft aanzienlijk. Dit in combinatie met een extreme krapte op de arbeidsmarkt voor met name vergunningverleners, planologen, milieuspecialisten en omgevingsjuristen, zowel voor de vaste aanstellingen als inhuur, maakt dat de beoogde en noodzakelijke verbeterstappen onder spanning staan. Actualisatie IPPC vergunningen De aanpak voor de actualisatie wordt in RUD verband bepaald. De planning is gericht op het binnen 3 jaar op orde krijgen van de alle vergunningen (voor Horst aan de Maas: 38 stuks). Onze gemeente zal hiervoor (grotendeels) capaciteit moeten inhuren. 1.3 Veehouderij
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? De visie op de veehouderij tot 2030 en het uitvoeringsprogramma bij de visie zijn vastgesteld door de raad. De looptijd van het uitvoeringsprogramma en projecten is van 2022 tot en met 2025. De uitdaging voor de komende jaren ligt in het behouden van een gezonde, veilige en natuurrijke omgeving, waar het goed wonen, werken en recreëren is. Daarbij staat centraal dat de veehouderij een economisch gezonde sector moet blijven, op toekomstbestendige locaties en met behoud van een gezonde leefomgeving. We houden rekening met de grote opgaven die landelijk spelen zoals natuur, klimaat en water, waarbij bodem en water de leidende principes zijn. In het nationaal programma landelijk gebied (NPLG) van het rijk zijn hiervoor doelen opgenomen. In gebiedsplannen werkt de provincie Limburg samen met alle stakeholders uit hoe deze doelen bereikt gaan worden. Dit gaat zo veel mogelijk via bestaande gebiedsprocessen. In juli 2023 zijn deze gebiedsplannen klaar. De koers voor de veehouderij staat in de visie veehouderij en het uitvoeringsprogramma en daar houdt het college aan vast. Met een jaarlijkse monitoring en evaluatie laat het college aan de raad de ontwikkelingen zien en de koers naar de doelstellingen uit de visie veehouderij. Belangrijke acties uit het uitvoeringsprogramma zijn: • •
Dashboard en monitoring: Aantallen veehouderijen en aantallen dieren, emissies en de ligging van de veehouderijen in 2023 ten opzichte van voorgaande jaren; De IPPC actualisatie, het flankerend beleid, meten is weten, geurvisie,- verordening, intrekkingsbeleid en herbestemmen leegstaande agrarisch gebouwen.
De invloed van landelijke ontwikkelingen, zoals de aanpak stikstof en natuurherstelmaatregelen, op de visie veehouderij Horst aan de Maas worden groter nu het rijk vergaande maatregelen afkondigde. We anticiperen hierop bij de acties en maatregelen uit het uitvoeringsprogramma.
16
1.4 Voedingstuinbouw,fruitteelt, boomkwekerij
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? De agrarische sector is een belangrijk speerpunt voor onze gemeente. We zitten in transitie van de landbouw. Landelijke tendensen als circulaire landbouw, natuurinclusieve landbouw worden gevolgd en waar dat kan, al dan niet in samenwerking met de regio, vertaald naar gemeentelijk beleid. Dat geldt ook voor ontwikkelingen als biobased gewassen, eiwitten (insecten). Omdat het gaat om een veranderingsproces zal de huidige wijze van produceren niet van vandaag op morgen drastisch veranderen en zal er, in ieder geval voorlopig, ruimte blijven voor de huidige wijze van produceren. Er zijn veel ontwikkelingen gaande, zoals de verduurzaming van de (glas)tuinbouw en de ketensamenwerking binnen de sector om te komen tot meer toegevoegde waarde en een beter verdienmodel. Ook de relatie tussen veilige voeding en gezondheid wordt steeds belangrijker voor onze inwoners en de regio. Dit biedt kansen voor de sterke ontwikkeling van o.a. de zacht fruit sector, waar we als gemeente in gesprek zijn om de mogelijkheden tot stimulering en facilitering in beeld te brengen. Daarbij speelt de gebiedsontwikkeling rondom Aardbeienland waarbij meerdere partijen aansluiten om te komen tot een grotere gebiedsontwikkeling met toekomstperspectief onder de noemer van de “fruitcampus”, een belangrijke rol.
In 2022 is met de sector gewerkt aan een visiedocument. De verwachting is dat deze in de eerste helft van 2023 kan worden opgeleverd. Met de boom- en rozenkwekerijen is een vergelijkbare koers ingezet. Eind 2022 worden de eerste gesprekken gevoerd. Dit zal in de loop van 2023 verder zijn beslag krijgen. 1.5 Economische zaken, verpachtingen enz.
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Het zijn moeilijke en uitdagende tijden voor vele bedrijven in onze gemeente en regio. De maatregelen met betrekking tot corona hebben effect gehad in de afgelopen jaren voor met name de horeca en detailhandel. Daarnaast zijn de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, zoals de enorme verhoging van energie- en grondstofprijzen en de beperkte beschikbaarheid van veel grondstoffen, voor vele sectoren erg merkbaar. Aanvullend maakt de huidige krapte en druk op de arbeidsmarkt dat 2023 voor vele bedrijven een jaar met enorme uitdagingen gaat worden. Ook spelen er beperkingen met betrekking tot stroomvoorzieningen als een bedrijf wil uitbreiden of zich nieuw wil vestigen en de maatregelen vanuit het Rijk betreffende de stikstofproblematiek zullen gevolgen hebben voor ons buitengebied. Dit alles brengt voor vele bedrijven nieuwe problemen met zich mee, waardoor ook de (financiële) mogelijkheden voor verduurzaming onder druk staan. Als gemeente zullen wij de knelpunten inventariseren en bedrijven waar dit mogelijk is begeleiden in toekomstbestendige keuzes. Daarnaast vindt er een politieke en maatschappelijke discussie plaats over de toevoeging van grootschalige bebouwing met bijbehorende vraag naar internationale werknemers. Tijdig beschikbare bedrijfslocaties voor alle sectoren zal in de toekomst een knelpunt gaan vormen.
Het doel is de arbeidsmarkt meer in balans te brengen met regionaal beschikbare arbeidskrachten. Voor wat betreft ruimtebeslag richten we ons op regionale bedrijvigheid met name in sectoren die van oudsher in onze regio actief zijn. Denk hierbij aan agribusiness en daaraan gerelateerde maakindustrie en vrije tijdseconomie.
17
Beleidsindicatoren programma Economie en ruimte
Omschrijving
2020
2021
2022
2023
Functiemenging
52%
51,9%
N.n.b.
N.n.b.
Vestigingen van bedrijven per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
152,4
157,7
N.n.b.
N.n.b.
Wat gaat dat kosten?
2022 Begroting 2021 na 2023 2024 2025 2026 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 1.1 Vrijetijdseconomie
-866
-1.992
-1.284
-1.231
-1.205
-1.179
1.2 Ruimte
-903
-1.227
-1.243
-1.243
-1.243
-1.243
0
-257
-210
-110
-110
-10
-653
-224
0
0
0
0
-863
-1.508
-1.759
-1.256
-1.270
-1.284
-3.285
-5.207
-4.496
-3.840
-3.828
-3.716
1.1 Vrijetijdseconomie
102
158
158
158
158
158
1.2 Ruimte
658
1.518
0
0
400
400
1.3 Veehouderij
47
0
0
0
0
0
Economische zaken, verpachtingen enz.
1.030
1.089
943
943
943
943
Totaal Baten
1.836
2.765
1.101
1.101
1.501
1.501
Saldo van baten en lasten
-1.449
-2.442
-3.395
-2.739
-2.327
-2.215
Storting in de reserves
-1.163
-1.692
-56
-56
-56
-56
357
1.643
21
21
21
21
-2.255
-2.491
-3.430
-2.774
-2.362
-2.250
1.3 Veehouderij Voedingstuinb., fruitteelt, boomkwekerij Economische zaken, verpachtingen 1.5 enz. 1.4
Totaal Lasten Baten
1.5
Aanwending van de reserves Resultaat
18
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2022-2025 weer.
2023 2024 2025 2026 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025
-4.057
-3.353
-3.350
-3.350
-45
41
41
-59
Lasten Actuele begroting
-4.012
-3.395
-3.391
-3.291
Loon- en prijscompensatie
-136
-136
-136
-136
Rente, afschrijving en financiering
-19
-42
-64
-83
Diverse kleine mutaties < € 50.000
-34
-34
-34
-34
Overige technische mutaties
-351
-351
-351
-351
0
61
91
122
-4.552
-3.896
-3.884
-3.772
2023 raming
2024 raming
2025 raming
2026 raming
1.002
1.002
1.402
1.402
Raadsbesluiten t/m 19 juli
120
120
120
120
Baten Actuele begroting
1.122
1.122
1.522
1.522
Totaal baten Meerjarenbegroting 2023-2026
1.122
1.122
1.522
1.522
Economie en ruimte
-3.430
-2.774
-2.362
-2.250
Raadsbesluiten t/m 19 juli
Verbetervoorstellen Totaal lasten Meerjarenbegroting 2023-2026
Baten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. Verbetervoorstellen Compensatie indexering Gas en Elektra
2023
2024
2025
2026
Lasten
0
61
91
122
Baten
0
0
0
0
Het is nog onzeker of we door het Rijk gecompenseerd worden voor de stijging van de energieprijzen. Afhankelijk van de ontwikkelingen zal in 2023 een voorstel komen voor deze compensatie.
19
2
Wonen, mobiliteit en openbare ruimte
2.1 Bouwen en Wonen
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Masterplan wonen We willen de balans op de woningmarkt herstellen en ervoor zorgen dat iedereen in Horst aan de Maas prettig en betaalbaar kan wonen. Nu en in de toekomst. Dit staat opgenomen in het Masterplan Wonen (2021-2025). We zullen dit onder andere doen door tot en met 2025, 1.000 woningen te vergunnen. We werken, samen met de dorpen, aan het in kaart brengen van de specifieke behoeften. Dat doen we door gesprekken met inwoners en door data-analyses. Er is vooral behoefte aan levensloopbestendige woningen voor senioren en betaalbare woningen voor starters. We hebben aandacht voor alle doelgroepen woonurgenten, vaak kwetsbare inwoners. Uit onze eigen gemeente en nieuwe inwoners. Wij nemen verantwoordelijkheid voor beide groepen en komen met concrete plannen. Niet alleen nieuwbouw, maar ook de bestaande woningvoorraad verdient de aandacht. Verbetering van wijken, verduurzaming en toekomstbestendig maken van bestaande woningen zijn daarbij de speerpunten. Woonwagenbeleid Voor het optimaliseren van het beleid ten aanzien woonwagens in Horst aan de Maas en de uitvoering hiervan is een investering nodig. Er is reeds budget opgenomen voor de uitbreiding van woonwagenstandplaatsen van € 275.000 in 2022 en € 275.000 in 2023.
Afhankelijk van een nog te verfijnen onderzoek en beleid zal blijken om hoeveel standplaatsen het gaat en of dit voldoende is. Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) Tegelijk met de Omgevingswet treedt op 1 januari 2023 ook de Wet Kwaliteitsborging Bouwen (WKB) in werking. Als gevolg van deze laatste wet verschuift de toetsing van “bouwtechniek” bij aanvragen om omgevingsvergunning van “vergunningverlening” naar “toezicht”. Kort samengevat maakt in de meeste gevallen de toetsing aan het Bouwbesluit (straks het Besluit Bouwwerken Leefomgeving) geen onderdeel meer uit van de af te geven vergunning. Via een systeem van private kwaliteitsborgers wordt ten tijde van de bouw en voorafgaand aan de ingebruikname verantwoording afgelegd over de bouwtechnische kwaliteit van een bouwwerk. Deze verantwoording gebeurt door een melding in te dienen bij de gemeente. Deze werkwijze geldt voor het merendeel van de aanvragen om omgevingsvergunningsvergunning in Horst aan de Maas. De gemeente blijft bevoegd gezag bij afwijkingen, strijdigheden etc. Voor deze meldingen mogen geen leges in rekening worden gebracht. Voor de toetsing aan het omgevingsplan (nu: bestemmingsplan) blijft de gemeente wel nog verantwoordelijk. De impact van deze wetswijzigingen en met name de gevolgen voor de leges en de ambtelijke inzet wordt momenteel onderzocht.
Daarbij wordt tevens onze huidige legesverordening geactualiseerd en voorgelegd aan de raad. 2.2 Bouwgrondexploitatie
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Om onze doelen op het gebied van wonen en werken te bereiken, is onder andere een actieve grondpolitiek nodig. Om te weten waar we actief gronden moeten verwerven, zullen we in 2023 een strategische analyse opstellen waar logische gebieden zijn waar we in de toekomst woningbouw en andere ontwikkelingen nog mogelijk willen maken. In het Masterplan Wonen is de ambitie op dit gebied vastgelegd en vertaald in een 1000-woningenplan voor de periode tot en met 2025. De ambitie t.a.v. wonen kan door zowel gemeente als door 21
projectontwikkelaars c.q. particuliere initiatieven ingevuld worden. Die ambitie betekent dat er, voordat er vergund kan worden, plannen voorbereid en eventueel gronden aangekocht moeten worden. Er is al voorraad in gronden, maar wellicht is er nog meer nodig. Voor toekomstige woningbouwlocaties (en evt. bedrijventerreinen) heeft de raad een algemeen voorbereidingskrediet verstrekt. Vanuit dat voorbereidingskrediet kan per nieuw op te pakken locatie een deel gebruikt worden. Bij een succesvol voorbereidingstraject worden deze kosten dan onderdeel van de nieuwe grondexploitatie. Binnen 5 jaar na start voorbereiding moet dit duidelijk zijn. Daarmee maken we het mogelijk snel in te kunnen spelen op kansen die zich voordoen. Het risico is vrij beperkt vanwege de afdekking door de ARGE (Algemene Reserve Grondexploitatie) waarmee het niet als kapitaallasten terugkomt in de begroting, dan wel door inbreng in de toekomstige grondexploitatie. De kosten zijn bij aanvang nog beperkt. Daarnaast wordt vanuit een eerste globale verkenning al snel duidelijk of een locatie kansrijk is of niet. Herontwikkellocaties (inbreidingslocaties) om bestaand vastgoed te transformeren hebben daarin hun eigen dynamiek. Het in balans brengen en houden van enerzijds woningbehoefte en anderzijds de financiële haalbaarheid en mogelijkheden is een voortdurende uitdaging.
Dit alles om te komen tot een gezond woon- en leefklimaat voor onze inwoners en bedrijven. 2.3 Wegen, pleinen, fietspaden en openbare verlichting
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? We willen goed onderhouden wegen en civieltechnische kunstwerken die veilig en heel zijn. We zorgen voor een duurzame en betrouwbare openbare verlichting die bijdraagt aan de veiligheid van onze inwoners. En we willen een klimaat robuust, veilig en begaanbaar verkeersnetwerk met snelle verbindingen, aangepast op nieuwe mobiliteitsvormen. Daarnaast gaan we in 2023 verder inzetten op het meer veilig en aantrekkelijk maken van onze gemeente voor fietsers. Het wegenbeheerplan loopt t/m 2023. Vooralsnog gaan we ervan uit dat het nieuwe wegenbeheerplan minimaal dezelfde investeringen met zich meebrengt als het huidige. Gelet op de leeftijd van ons wegennet verwachten we echter dat de noodzakelijke investeringen en onderhoudskosten in de toekomst zullen stijgen. We blijven ons inzetten op een kwalitatief goede openbare infrastructuur. Wel moet de komende jaren rekening gehouden worden met een algemene kostenverhoging als gevolg van explosieve loon- en prijsstijgingen. 2.4 Openbaar groen, bossen en landschap
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? In het openbaar groen binnen de woonkernen zetten we in op vergroening van de leefomgeving. We streven, met het oog op biodiversiteit, naar een gevarieerdere beplanting. Bij herinrichtingen, omvormingen of nieuwe aanleg wordt dit als uitgangspunt gehanteerd. Hierbij wordt ook gekeken naar maatregelen in het kader van klimaatadaptatie (o.a. tegengaan wateroverlast/ verdroging en beperken / verminderen hittestress). We zullen anticiperen op de toename van het aantal droge periodes. We zullen dan ook inzetten op meer water gegeven van bomen en heesters en het toepassen van grondverbeteringsproducten zodat water langer vastgehouden wordt. Daar waar mogelijk maken we combinaties. We breiden het areaal openbaar groen zowel kwalitatief als kwantitatief uit, zodat voldaan wordt aan de streefwaarden zoals die in het Beleidsplan Openbaar Groen 2020 zijn vastgelegd. Daarnaast zal de openbare ruimte van het Klaver 4 gebied versneld worden overgedragen aan de gemeente. We koppelen de inhaalslag voor het openbaar groen aan de aanpak tegen hittestress en het voorkomen van wateroverlast (koppelen van functies). Met betrekking tot de landschapselementen, bossen en natuurgebieden wordt volop ingezet op het verbeteren en behouden van de huidige kwaliteiten van genoemde elementen.
Onze bossen en landschapselementen hebben veel te leiden gehad onder de droogteperiodes van de afgelopen 22
jaren. Gericht beheer & onderhoud en meer diversiteit in klimaatbestendige (boom)soorten moet leiden tot kwaliteitsverbetering. Dit met het oog op de effecten van klimaatveranderingen. Hiermee wordt tevens een bijdrage geleverd aan het verbeteren van de biodiversiteit. Voor het boombeheer zijn een aantal locaties van 3 naar 6 jaar periodiek onderhoud gegaan. Uitdaging is om het boombeheer en boombestand op peil te houden in deze veranderende wereld. We breiden het areaal natuurgebieden uit door het benutten van kansen als die zich voordoen. Dit levert ook weer een positieve bijdrage aan het CO2-, Stikstof-, Fijnstofvraagstuk en is natuurlijk van invloed op de klimaatadaptieve maatregelen die genomen moeten worden. Voor bossen komt dit jaar een nieuw werkplan met de looptijd van 10 jaar. We zoeken naar een gezonde balans tussen de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen enerzijds en de landschappelijke waarden anderzijds in het landschap. We zorgen voor het behouden en inpassen van typerende landschapskarakteristieken (ontstaansgeschiedenis, gebruiks- en belevingswaarden, karakteristieken e.d.) bij de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen. Bij grotere transitieopgaves zullen we het natuurlijke systeem van het landschap nadrukkelijk als basisuitgangspunt hanteren.
We werken voortdurend aan kwalitatieve ruimtelijke ontwikkelingen die bijdragen aan een aantrekkelijk landschap voor Horst aan de Maas om te wonen, werken en recreëren. Hierbij betrekken we inwoners en landschapsorganisaties bij de inrichting in onze wijken en ons buitengebied.
2.5 Openbaar vervoer
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Actualisering verkeersbeleid en uitvoeringsprogramma mobiliteit In 2018 is de regionale mobiliteitsvisie van Trendsportal vastgesteld. Op gemeentelijk niveau is het Gemeentelijk Verkeers en Vervoersplan (GVVP 2012) het leidende verkeersbeleid. Dat beleid is toe aan vernieuwing. In lijn met de omgevingswet zal er een nieuw programma op het thema Verkeer en Mobiliteit gemaakt worden. Daarbij is het belangrijk om integraal te kijken naar de structuren van onze gemeente en een duidelijke visie neer te leggen. Deze visie vertalen we vervolgens naar een programma wat zich toespitst op de uitwerking naar concrete maatregelen, projecten en initiatieven. Denk bijvoorbeeld aan het verbreden van fietsinfra of aan het beter inrichten van de 50km/h wegen. Aan de keuzes die in dit programma gemaakt worden, zitten financiële gevolgen. Deze gevolgen zijn op dit moment nog niet inzichtelijk. Bij de vaststelling van het programma zullen deze gevolgen inzichtelijk zijn en ter besluitvorming aan de raad aangeboden worden. Naar verwachting is dat Q4 2022/Q1 2023. Verkeersveiligheid Om de verkeersveiligheid in de gemeente Horst aan de Maas te blijven verbeteren, werkt de gemeente samen met de regio Noord-Limburg en de provincie Limburg.
Het landelijke Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 wordt door vertaald naar de context van de gemeente. Het SPV beschrijft beleidsthema’s die tot risico’s kunnen leiden in het verkeerssysteem. Al deze thema’s maken onderdeel uit van het verkeerssysteem in de gemeente Horst aan de Maas en bevatten de risico's op verkeersongevallen. In 2021 is een risicoanalyse uitgevoerd waarmee in beeld is gebracht welke thema’s in de gemeente Horst aan de Maas extra focus behoeven. Hiervoor wordt eind 2022 een maatregelenpakket aan de raad voorgelegd, waarin een onderscheid gemaakt wordt in prioriteiten. Voor uitvoering van het maatregelenpakket is Rijkssubsidie beschikbaar. Vanaf 2023 kan de uitvoering van het maatregelenpakket dan plaatsvinden. Deze maatregelen worden ook onderdeel van het uitvoeringsprogramma mobiliteit. Het thema gedrag blijft actueel binnen verkeersveiligheid. Regionale samenwerking Trendsportal Het mobiliteitsveld ontwikkelt zich in een rap tempo. We krijgen te maken met een veranderende buitenomgeving en steeds meer nieuwe vormen van slimme en duurzame mobiliteit. Onze opgaven stoppen niet bij de gemeentegrens en we moeten aangehaakt blijven bij deze snelle ontwikkelingen. Daarom blijven we via Trendsportal samenwerken aan de majeure opgaven de regionale projecten. In de jaarprogramma's van Trendsportal werken we aan deze opgaven, zowel regionaal als lokaal.
23
Beleidsindicatoren programma Wonen, mobiliteit en openbare ruimte
Omschrijving
2020
2021
2022
2023
Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen
6,0
7,9
N.n.b.
N.n.b.
Wat gaat dat kosten?
2022 Begroting 2021 na 2023 2024 2025 2026 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 2.1 Bouwen en wonen
-2.459
-3.527
-2.655
-2.705
-2.587
-2.612
2.2 Bouwgrondexploitaties
-3.697
-4.610
-4.564
-4.569
-4.600
-4.597
-5.733
-6.622
-6.192
-6.206
-6.412
-6.715
-3.671
-5.595
-3.536
-3.598
-3.586
-3.584
2.5 Openbaar vervoer
-325
-318
-323
-324
-324
-324
Totaal Lasten
-15.884
-20.671
-17.270
-17.402
-17.509
-17.832
2.1 Bouwen en wonen
3.305
2.509
2.187
2.237
2.037
1.685
2.2 Bouwgrondexploitaties
4.842
4.666
4.339
4.339
4.339
4.339
1.027
296
273
545
272
406
367
120
95
95
95
95
2.5 Openbaar vervoer
349
348
348
349
349
349
Totaal Baten
9.889
7.938
7.243
7.565
7.093
6.875
Saldo van baten en lasten
-5.995
-12.733
-10.027
-9.837
-10.416
-10.957
Storting in de reserves
-3.415
-1.065
-610
-882
-609
-609
Aanwending van de reserves
2.779
4.048
405
426
451
451
Resultaat
-6.631
-9.750
-10.232
-10.292
-10.574
-11.115
Wegen, pleinen, fietspaden en openb.verl Openbaar groen, bossen en 2.4 landschap 2.3
Baten
Wegen, pleinen, fietspaden en openb.verl Openbaar groen, bossen en 2.4 landschap 2.3
24
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2022-2025 weer.
2023 2024 2025 2026 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025 Raadsbesluiten t/m 19 juli Lasten Actuele begroting
-17.039
-17.016
-17.108
-17.136
373
859
386
676
-17.413
-17.875
-17.494
-17.812
Autonome ontwikkelingen
-60
-60
-210
-290
Loon- en prijscompensatie
-564
-564
-564
-564
Rente, afschrijving en financiering
-17
-60
-192
-152
Diverse kleine mutaties < € 50.000
-46
-46
-46
-78
Overige technische mutaties
187
187
187
187
Verbetervoorstellen
32
134
201
268
-17.880
-18.284
-18.118
-18.441
2023 raming
2024 raming
2025 raming
2026 raming
7.602
7.649
7.650
7.682
Raadsbesluiten t/m 19 juli
224
695
222
-28
Baten Actuele begroting
7.826
8.344
7.872
7.654
Onontkoombaar knelpunt
-150
-300
-300
-300
Loon- en prijscompensatie
1
1
1
1
Rente, afschrijving en financiering
9
-16
9
9
Diverse kleine mutaties < € 50.000
-22
-22
-22
-22
Overige technische mutaties
-15
-15
-15
-15
7.648
7.992
7.544
7.326
-10.232
-10.292
-10.574
-11.115
Totaal lasten Meerjarenbegroting 2023-2026
Baten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025
Totaal baten Meerjarenbegroting 2023-2026 Wonen, mobiliteit en openbare ruimte
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. Autonome ontwikkelingen Advisering en uitvoering Masterplan wonen
2023
2024
2025
2026
Lasten
-60
-60
-60
-35
Baten
0
0
0
0
In het Masterplan Wonen 2021-2025 is de ambitie opgenomen om de woningmarkt weer in balans te brengen door het toevoegen van woningen en het transformeren van bestaande woningen. Door het toevoegen van woningen voor met name starters en senioren ontstaat er doorstroming. Een belangrijk deel van de woningen die toegevoegd worden is voor mensen met een laag inkomen. De transformatie van bestaande woningen is met name gericht op duurzaamheid en het zorggeschikt maken. Voor het in balans brengen van de woningmarkt is
25
het ook van belang dat het schaarse woningaanbod goed verdeeld wordt en bereikbaar en betaalbaar is voor alle doelgroepen. Daarvoor ontwikkelingen we sturingsinstrumenten, hiervoor is extern advies benodigd. Deze kosten lopende komende jaren door, omdat er diverse instrumenten nog worden ontwikkeld o.b.v. diverse verordeningen vanuit de overheid, zoals doelgroepen- en huisvestingsverordening en opkoopbeleid. Ook blijven we met de dorpen in gesprek over de ontwikkeling van de woonbehoeften, er is budget nodig voor het faciliteren van bijeenkomsten en laten uitvoeren van woononderzoeken. Door de actualiteit op de woningmarkt zijn de kosten de afgelopen jaren opgelopen tot de nu structureel gevraagde bedragen. We verwachten dezelfde kosten voor de komende jaren. Invoering omgevingswet
2023
2024
2025
2026
Lasten
0
0
-150
-150
Baten
0
0
0
0
De Omgevingswet is de afgelopen 1,5 jaar op verschillende momenten uitgesteld en treedt nu per 1-1-2023 in werking. Om tot aan 2029 de uitwerking, implementatie en doorontwikkeling van de omgevingswet te kunnen realiseren, is het van belang ook voor de jaren 2025 en 2026 een budget van € 150.000 per jaar op te nemen in de begroting t.b.v. de doorontwikkeling van de visie, plan, opleiding en (externe) ondersteuning Omgevingswet. Onderhoud wegen, pleinen, fietspaden en openbare 2023 2024 2025 2026 verlichting Lasten
0
0
0
-105
Baten
0
0
0
0
Het wegenbeheerplan loopt t/m 2023. Voor de berekening van de kapitaallasten in de jaarschijf 2026 gaan we ervan uit dat in het nieuwe wegenbeheerplan voor de jaarschijf 2025 minimaal een identiek investeringsvolume van toepassing is gelijk aan 2024. Dit zou voor de jaarschijf 2026 een extra kapitaallast van € 105.000 betekenen. Het investeringsvolume sluit aan met het investeringsoverzicht. Onontkoombaar knelpunt Verlaging legesopbrengsten omgevingsvergunningen
2023
2024
2025
2026
Lasten
0
0
0
0
Baten
-150
-300
-300
-300
Als gevolg van de invoering van de Wet Kwaliteitsborging (private bouwtechnische toetsing) per 1 januari 2023 verdwijnen de legesinkomsten voor vergunningsvrije en meldingsplichtige bouwactiviteiten. Alleen de vergunning op grond van het Omgevingsplan blijft bestaan, de zgn. planologische of omgevingsplantoets. Een extern bureau ondersteunt ons om de impact op onze legesinkomsten en of de teruggang voor een deel kan worden teruggehaald door ophoging van de leges voor het omgevingsplangedeelte. Op basis van de huidige gegevens, de huidige verordening en een bijstelling in de legesverordening adviseert men ons rekening te houden met een structureel verlies aan inkomsten vanaf 2024 van 3 ton. Voor 2023 wordt uitgegaan van de helft. Indien noodzakelijk zal hier in de tweede bijstelling van 2023 een correctie op volgen. Verbetervoorstellen Compensatie indexering Gas en Elektra
2023
2024
2025
2026
Lasten
0
134
201
268
Baten
0
0
0
0
Het is nog onzeker of we door het Rijk gecompenseerd worden voor de stijging van de energieprijzen. Afhankelijk van de ontwikkelingen zal in 2023 een voorstel komen voor deze compensatie. Vrijval kapitaallasten upgrade centrum Horst
2023
2024
2025
2026
Lasten
32
0
0
0
Baten
0
0
0
0
De investeringen voor upgrade centrum Horst voor herontwikkeling Zuid zijn nog niet afgerond. De begrootte kapitaallasten vallen volgend jaar dan ook nog niet in de begroting.
26
Overzicht investeringen
Meerjarige investeringen op basis van al eerder genomen besluiten , Bruto Bijdr. Netto investering derden investering Rehabilitatie en reconstructie wegen 2023
2023
2024
2025
2026
2.000
2.000
2.000
Bermen en sloten buitengebied 2023
50
50
50
Investering openbare verlichting 2023
146
146
146
Aanleg woonwagenstandplaatsen 2023
275
275
275
MIP 2023 Oude Raadhuis Horst: renovatie dak
52
52
52
Bermen en sloten buitengebied 2024
50
50
50
Investering openbare verlichting 2024
146
146
146
MIP 2024 Zonnehof Tienray
13
13
13
Bermen en sloten buitengebied 2025
50
50
50
Investering openbare verlichting 2025
146
146
146
Bermen en sloten buitengebied 2026
50
50
50
Investering openbare verlichting 2026
146
146
146
Nieuwe / toekomstige investeringen .
Bruto Bijdr. Netto investering derden investering
2023
Rehabilitatie en reconstructie wegen 2024
3.000
3.000
Rehabilitatie en reconstructie wegen 2025
4.000
4.000
Rehabilitatie en reconstructie wegen 2026
4.000
4.000
Upgraden centrum Horst: herontwikkeling zuid, Kloosterhof, lint noordzijde
2.389
2.389
539
Investeringen Horst West *
2.400
1.400
1.400
1.000
2024
2025
2026
3.000 4.000 4.000 1.850
* Raadsbesluit "Ontwikkeling en kredietaanvraag Horst-West" van 20 september 2022 is hierin nog niet verwerkt.
27
3 Duurzaamheid: klimaatambities, energietransitie en circulariteit 3.1 Afvalverwijdering
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Horst aan de Maas is al ruim 10 jaar koploper in Nederland als het om afvalscheiding gaat. Op de eerste plaats is dit te danken aan de inzet van al onze inwoners. Zij worden hierbij geholpen door onze unieke manier van afval inzamelen, die zich kenmerkt door het hoge serviceniveau. Aan dit hoge serviceniveau en onze koploperspositie houden wij de komende jaren vast. Dit brengt wel de nodige uitdagingen met zich mee, op praktisch en financieel gebied. Door stijgende loonkosten, veranderende Arbo-normen, recordhoge brandstof- en energieprijzen en de invoering van een CO2-heffing en toenemende circulaire verwerking, stijgen ook de kosten van de afvalinzameling en -verwerking. Dit gaan we voelen als we de komende jaren contracten moeten vernieuwen. De prijs van de inzameling en verwerking is een deel van het totaal van de Afvalstoffenheffing en zal de hoogte hiervan verder onder druk zetten. Door ons afvalbeleid te evalueren, te onderzoeken wat met het oog op de Afvaldriehoek (service, kosten, milieu/duurzaamheid) onze opties zijn voor de toekomst en hier keuzes in te maken, zorgen we voor een duurzaam en effectief afvalbeleid waarbij we de kosten niet uit het oog verliezen. In 2023 wordt het statiegeld op blikjes ingevoerd.
De verwachting is dat dit, net als na invoering van het statiegeld op kleine plastic flesjes, tot een aanzienlijke afname van het zwerfafval zal leiden. Na de enorme toename van het aantal MooiMakers in 2020 en 2021, gaan we er voor zorgen dat we deze belangrijke groep vrijwillige zwerfafvalprikkers ook de komende jaren aan boord houden. Zo houden we Horst aan de Maas ook in de periode 2023-2026 samen schoon. 3.2 Riolering, waterkering, afwatering
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Horst aan de Maas heeft een uitgebreid rioolstelsel. Dit beheren we om wateroverlast en risico's voor de volksgezondheid te voorkomen. Ook voldoen we aan de wettelijke verplichtingen op het gebied van waterbeheer en bereiden we ons voor op de extremen van het weer en willen we klimaat adaptief worden. De stip op de horizon daarbij is 2050. Dan is Horst aan de Maas klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Het financieel kader voor deze ambities wordt daarbij gevormd door het Gemeentelijk Rioleringsplan. Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) Het GRP 2022-2026 is in november 2021 door de Raad vastgesteld. Het GRP vormt het beleidsmatig en financieel kader voor wettelijke taken zoals de inzameling van afvalwater en verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater. In het GRP staat dat de huidige rioolheffing van € 217 voor de periode 2023-2026 moet worden verhoogd naar € 237. In het najaar van 2022 wordt er een actualisatie van het GRP doorgevoerd en daaruit moet blijken in hoeverre deze geplande stijging noodzakelijk/toereikend is. We onderzoeken mogelijkheden van tariefdifferentiatie (principe de vervuiler betaalt) en bekijken of dit en het eventueel verlengen van de afschrijvingstermijnen de geplande stijging van de rioolheffing kan beperken. De resultaten worden in de heffing voor 2023 of 2024 voorgesteld.
Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie De raad heeft in november 2021 met de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie ingestemd. Hier zijn een aantal beleidsmatige zaken en concrete projecten benoemd. Onder andere dat alle scholen 29
Horst aan de Maas Groen-Blauw worden en er 7 urgente knelpunten wateroverlast stedelijk gebied worden opgelost. Daarnaast zetten we in op het bestrijden van hittestress met focus op kernen HorstSevenum-Grubbenvorst (80.000 m2 groen) en stellen we een klimaatadaptief toetsingskader en Strategisch Klimaatadaptatieplan op. Ten slotte brengen we onze opgave voor klimaatadaptatie in ons buitengebied in beeld door een Groen-Blauwe aderkaart op te stellen. Het gaat erom om de hoofdstructuren van Water en Groen in beeld te brengen, zodat je daar kansen en mogelijkheden voor Klimaatadaptatie aan kunt koppelen. Voor alle projecten is budget aanwezig en is met de aanpak gestart. Voor aanpak van urgente knelpunten kan via Waterpanel Noord ruim € 500.000,- subsidie worden binnengehaald mits ultimo 01-01-2027 voltooid. De wijze waarop en wanneer, jaarlijks of na afloop realisatietermijn 01-01-2027, deze subsidie uitgekeerd wordt is nog onzeker. Het eerste project is nu in voorbereiding en gaat in 2023 in uitvoering. Van alle genoemde onderdelen zijn (meerdere) projecten in voorbereiding en komen in 2023 tot uitvoering. Kaderrichtlijn Water (KRW) De KRW is een Europese richtlijn voor de verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater. Lidstaten hebben deze in nationale wetgeving geïmplementeerd en moeten per 01-01-2027 voldoen.
Nederland heeft de opgaven naar verschillende sectoren door vertaald. Voor gemeenten betekent dit dat de frequentie van riooloverstorten op oppervlaktewater teruggedrongen moet worden. De opgave is voor Horst aan de Maas in beeld gebracht: er moet 37,9 ha verhard oppervlak van het riool afgekoppeld worden en er moeten 20 Groene bergingen gemaakt worden. De KRW is een wettelijk verplichte opgave, bij in gebreke blijven kunnen sancties uit Brussel volgen die Den Haag aan gemeenten kan door vertalen. Daarnaast kan -naar analogie van het stikstofbeleid- het verlenen van Omgevingsvergunningen voor bedrijven in gevaar komen. In het Gemeentelijk Rioleringsplan is 11,3 miljoen euro opgenomen voor uitvoering van werkzaamheden. De eerste 3 Groene bergingen zijn in de planfase en gaan in '23 in uitvoering. Met de voorbereiding van andere bergingen wordt gestart. De afkoppelopgave loopt al vanaf 2017 en gaat ook in 2023 onverminderd verder. Projecten In 2020 en 2021 zijn voorbereidingen gestart voor het Klimaat adaptief maken van een aantal pleinen en hofjes in onze gemeente. Deze gaan 2023 in uitvoering. Waterpanel Noord In 2021 hebben de bestuurders van Waterpanel Noord het Waterketenplan 2021-2025 vastgesteld. In dit plan zijn 10 lopende en 16 nieuwe projecten beschreven. Van iedere partner in de samenwerking wordt een actieve bijdrage in de uitvoering van projecten verwacht.
Zo is Horst aan de Maas penvoerder voor Groen-Blauwe schoolpleinen en Waterklaar en nemen we ook deel in (voorbereidings)projecten zoals een branchestandaard riolering en het vervolg op de Stresstest Light. 3.3 Milieu en duurzaamheid
Wat is onze uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Binnen het hoofdthema Milieu en Duurzaamheid staat er in 2023 vooral op energiegebied veel te gebeuren. We lichten zes belangrijke punten toe: Nationaal Isolatieprogramma (het NIP) In 2023 werken we aan de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma. Individuele of samenwerkende gemeenten kunnen vanaf oktober 2022 bij het rijk geld aanvragen voor isolatieprojecten. De exacte voorwaarden zijn nu (juli 2022) nog niet bekend. Horst aan de Maas is toch al samen met de RES-regio NML een aanvraag aan het voorbereiden, vooral gericht op woningen met de laagste energielabels (labels E, F en G). De uitvoering start naar verwachting in de loop van 2023. Een belangrijke uitdaging daarbij is het tekort aan uitvoerend personeel.
30
Warmte visie Daarnaast gaan we in 2023 verder met de lokale uitvoering van de Warmtevisie. In 2022 is samen met het duurzaam bouwloket de eerste collectieve inkoopactie voor inwoners gestart, gericht op de isolatie van vloer, bodem en spouwmuren. Eind 2022 is een tweede collectieve inkoopactie gestart, gericht op isolerend glas. De uitvoering daarvan zal doorlopen tot in 2023. Een collectieve inkoopactie voor warmtepompen is een optie voor 2023. Ook andere actiepunten uit de warmtevisie worden opgepakt, waaronder het zoveel mogelijk ondersteunen van inwonerinitiatieven zoals in Kronenberg en Meterik. Energiearmoede In 2023 gaan we, in nauwe samenwerking met het sociaal domein, ook verder met de aanpak van energie-armoede. Daarvoor wordt onder andere gedacht aan de inzet van energiecoaches. KODE In 2023 gaan we ook verder met de uitvoering van het Kader voor Opwekking van Duurzame Elektriciteit (KODE). Begin 2023 zijn de integrale gebiedsverkenningen afgerond waarin wordt gekeken naar de mogelijkheden en de businesscase voor het grootschalig opwekken van duurzame elektriciteit met zon en wind. De raad neemt daarna een besluit over het vervolg van deze gebiedsontwikkelingen. Aanpak netcongestie Door een overvol elektriciteitsnet is er al langer geen ruimte om nieuwe duurzame opwekprojecten aan te sluiten.
Maar sinds juni 2022 is er ook afnameschaarste, dat wil zeggen dat er geen ruimte is voor het aansluiten van nieuwe of het uitbreiden van bestaande grootverbruikers. Vooral bedrijven hebben daar last van. Hoe langer de schaarste aanhoudt, hoe vaker dit voor problemen zorgt. Daarom is de aanpak van netcongestie een prioriteit voor 2023. De gemeente heeft hierbij een beperkte rol, maar zal zoveel mogelijk medewerking verlenen aan de provincie en het rijk, die meerjarige plannen aan het opstellen zijn voor investeringen in de energie-infrastructuur. Regionale energie strategie Noord- en Midden-Limburg Verder komt er in 2023 duidelijkheid over het vervolg van de Regionale Energiestrategie voor Noorden Midden-Limburg (RES NML). In 2022 is een kwartiermaker gestart die eind 2022/begin 2023 met een plan komt voor een robuuste regionale RES-organisatie. Tegelijkertijd loopt in 2023 het inhoudelijke traject om te komen tot de zogenaamde “RES 2.0”. Dat is een regionaal beleidsdocument over energie en de opvolger van de RES 1.0 die in 2021 is vastgesteld. Integraal duurzaamheidsbeleid In 2020 heeft de gemeenteraad een integraal duurzaamheidsbeleid vast gesteld met de titel “#WijGaanGroen”. Daarin ligt de focus op 4 doelen: de gemeente wil in 2050 klimaatneutraal, klimaatbestendig, circulair en natuur-inclusief zijn. Inhoudelijk is dit beleid nog grotendeels actueel.
Maar het bijbehorende uitvoeringsprogramma loopt eind 2022 af. Daarom staat voor 2023 een nieuw integraal uitvoeringsprogramma duurzaamheid op de planning. Ondertussen is de organisatie begonnen aan een omslag naar opgavegericht werken. Het is nog niet duidelijk welke plek duurzaamheid daarin krijgt. Daarom wordt het opstellen van een nieuw uitvoeringsprogramma duurzaamheid uitgesteld tot die duidelijkheid er is, zodat het programma direct aansluit op de richting die is gekozen voor het opgavegericht werken. Beleidsindicatoren programma Duurzaamheid
Omschrijving
2020
2021
2022
2023
Omvang huishoudelijk restafval, kg per inwoner
27,2
N.n.b.
N.n.b.
N.n.b.
% Hernieuwbare elektriciteit
14,3
N.n.b.
N.n.b.
N.n.b.
31
Wat gaat dat kosten?
2022 Begroting 2021 na 2023 2024 2025 2026 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 3.1 Afvalverwijdering
-4.330
-6.065
-6.235
-6.274
-6.326
-6.343
3.2 Riolering, waterkering en afwatering
-4.634
-4.861
-5.321
-5.350
-5.542
-5.560
3.3 Milieu en duurzaamheid
-1.632
-1.851
-1.193
-1.103
-1.103
-1.103
-10.595
-12.778
-12.749
-12.726
-12.971
-13.005
3.1 Afvalverwijdering
4.967
6.954
7.123
7.225
7.316
7.333
3.2 Riolering, waterkering en afwatering
4.335
5.685
5.881
5.886
6.078
6.084
-3
33
15
15
15
15
Totaal Baten
9.299
12.672
13.019
13.126
13.409
13.432
Saldo van baten en lasten
-1.296
-106
270
399
438
427
Storting in de reserves
-337
-337
-4
-4
-4
-4
Aanwending van de reserves
1.823
1.136
69
5
5
5
189
693
335
401
440
429
Totaal Lasten Baten
3.3 Milieu en duurzaamheid
Resultaat
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2022-2025 weer.
2023 2024 2025 2026 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025
-12.083
-12.070
-12.159
-12.234
Raadsbesluiten t/m 19 juli
-210
-170
114
88
Lasten Actuele begroting
-11.872
-11.900
-12.273
-12.322
Autonome ontwikkelingen
-394
-347
-247
-264
Loon- en prijscompensatie
-266
-266
-266
-266
Rente, afschrijving en financiering
-14
-129
-160
-188
Diverse kleine mutaties < € 50.000
0
0
0
0
-207
-207
-207
-207
0
119
178
237
-12.753
-12.730
-12.974
-13.009
Overige technische mutaties Verbetervoorstellen Totaal lasten Meerjarenbegroting 2023-2026
32
2023 raming
2024 raming
2025 raming
2026 raming
12.981
12.826
12.895
12.900
Raadsbesluiten t/m 19 juli
-241
-195
88
62
Baten Actuele begroting
12.740
12.631
12.983
12.962
Autonome ontwikkelingen
259
297
197
214
Rente, afschrijving en financiering
14
129
160
187
Overige technische mutaties
74
74
74
74
Totaal baten Meerjarenbegroting 2023-2026
13.088
13.131
13.414
13.437
Duurzaamheid: klim.amb/energ.trans/circ.
335
401
440
429
Baten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2022-2025
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. Autonome ontwikkelingen Afvalbegroting 2023-2026
2023
2024
2025
2026
Lasten
-259
-297
-197
-214
Baten
259
297
197
214
In verband met diverse ontwikkelingen worden budgetten van de afvalbegroting aangepast. Mutaties in de afvalbegroting worden verrekend met de voorziening afval. Beleidsmedewerker Milieu
2023
2024
2025
2026
Lasten
-85
0
0
0
Baten
0
0
0
0
Voor de oriëntatie op bovenlokale (regio en provincie), landelijke en Europese ontwikkelingen op het beleidsterrein milieu bijv. de komst van de Omgevingswet wordt een beleidsmedewerker milieu gezocht. Verhoging budget ter ondersteuning werkzaamheden milieu
2023
2024
2025
2026
Lasten
-50
-50
-50
-50
Baten
0
0
0
0
In 2022 is vanuit het Verbeterplan Ruimte formatie toegevoegd ter invulling van de functie van medewerker Milieu binnen Team Omgeving. Vanwege de grote mate van krapte op de arbeidsmarkt van een dergelijk specifieke functie, is de werving nog niet succesvol geweest. De noodzaak en behoefte is echter onverminderd hoog. Het extern wegzetten van deze werkzaamheden is echter essentieel. Omdat we hier op de korte termijn geen veranderingen in verwachten, is een verhoging van het budget noodzakelijk om hiermee de kostbaardere externe inhuur te kunnen bekostigen. Verbetervoorstellen Compensatie indexering Gas en Elektra