Rapport Hoorn onderzoek volwaardig poppodium

Popcultuur in Hoorn Onderzoek naar een volwaardig poppodium in de gemeente Hoorn

Rapport | 6 juli 2024

Partners in verbetering

Popcultuur in Hoorn Onderzoek naar een volwaardig poppodium in de gemeente Hoorn rapport Gemeente Hoorn

Popcultuur in Hoorn

Inhoudsopgave H1 | Inleiding

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Vraagstelling

1

1.3 Verantwoording werkwijze

1

1.4 Leeswijzer

2

H2 | Samenvatting

3

H3 | Visie en ambitie

5

3.1 Gemeentelijke cultuurvisie

5

3.2 Coalitieakkoord 2022 - 2026

5

3.3 Omgevingsvisie Hoorn

5

3.4 Binnenstadsvisie

6

H4 | Markt- en behoefteonderzoek

7

4.1 Algemene sectorale trends en ontwikkelingen

7

4.2 Culturele infrastructuur Hoorn en omstreken

9

4.2.1 Hoorn

9

4.2.2 Regio

12

4.3 Demografische ontwikkelingen

13

4.4 Whize doelgroepenonderzoek

15

4.5 Consultatie

16

4.6 Benchmark

16

H5 | Businesscase

18

5.1 Profiel en activiteitenaanbod

18

5.2 Varianten

19

5.3 Governance en organisatie

19

5.4 Baten en lasten H6 | Globaal Programma van Eisen

20 21

6.1 Uitgangspunten

21

6.2 Ruimtebehoefte

21

6.3 Functionele eisen

22

6.3.1 Algemeen

22

6.3.2 Hoogte

23

6.3.3 Relaties binnen

23

6.4 Stedenbouwkundige eisen

23

H7 | Locatieonderzoek

25

7.1 Mogelijke locaties

25

7.2 Ontwikkelperspectief

27

H8 | Financien 8.1 Stichtingskostenraming

Popcultuur in Hoorn

28 28

8.2 Kapitaallasten

28

8.3 Beheerlasten

29

8.4 Meerjarige exploitatieraming

29

8.5 Financiering H9 | Bevindingen en aanbevelingen

9.1 Bevindingen 9.2 Aanbevelingen

30 32

32 33

Bijlagen

35

Colofon

36

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Popcultuur in Hoorn

H1 | Inleiding 1.1 Aanleiding Een van de achttien topprioriteiten in het Coalitieakkoord 2022 - 2026 'Durven. Doen! Dromen’ van de gemeente Hoorn is het realiseren van een “volwaardig poppodium”, waarvoor een aantal scenario’s aan de raad zal worden voorgelegd. Het aantal jongeren in de gemeente neemt af, terwijl het aantal oudere inwoners toeneemt. Daarnaast heeft de gemeente Hoorn momenteel weinig (cultureel) aanbod voor jongeren en jongvolwassenen, met name in de avonduren. Het huidige poppodium, Manifesto, voldoet niet qua capaciteit, locatie en uitstraling. De gemeente wil zich daarom richten op het verbeteren van de aantrekkelijkheid van de gemeente door het culturele aanbod te versterken met een volwaardig en aantrekkelijk poppodium voor een brede doelgroep in de stad, de gemeente en de regio.

1.2 Vraagstelling Dit onderzoek naar een “volwaardig poppodium” dient inzicht te geven in de volgende facetten. a. De visie van de gemeente op de pop- en nachtcultuur. b. De schaalgrootte van het poppodium met een doorkijk naar de inhoud en omvang van het activiteitenaanbod. c. De meest passende locatie, rekening houdende met de bereikbaarheid en aantrekkelijkheid van de locatie voor jongeren en jongvolwassenen. d. De mogelijkheden voor dubbelgebruik van de faciliteiten van het poppodium. e. Het exploitatiemodel, inclusief de mogelijkheden voor structurele en incidentele subsidies en sponsorbijdragen op lokaal, nationaal en Europees niveau. f. De organisatievorm, inclusief het model voor het besturen van het poppodium. g. De mogelijke samenwerkingsverbanden, die het poppodium zou kunnen aangaan. h. De positie van het poppodium ten opzichte van de huidige aanbieders: Manifesto en Schouwburg het Park. i. De benodigde vervolgstappen om daadwerkelijk tot een realisatie van een volwaardig poppodium in Hoorn te komen, inclusief taken, verantwoordelijkheden en kosten voor de gemeente Hoorn.

1.3 Verantwoording werkwijze In de uitvraag van de gemeente wordt de term “volwaardig poppodium” gebruikt. Deze term wordt echter niet nader gedefinieerd. In ons onderzoek verstaan we onder een “volwaardig poppodium”: ‘een professioneel poppodium, waarvan het aanbod en de capaciteit aansluiten bij de vraag vanuit de diverse doelgroepen, bij de schaalgrootte van de gemeente en bij het voorzieningenniveau van de grotere regio waarin de gemeente is gelegen; tevens voldoet het poppodium aan de criteria die door de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals aan het lidmaatschap van deze branchevereniging worden gesteld’. We zijn ons onderzoek gestart met een consultatie van diverse stakeholders en vertegenwoordigers van (potentiële) doelgroepen om inzicht te krijgen in welke ambities, beelden en wensen er leven

| 1 | Popcultuur in Hoorn

als het gaat om ‘popcultuur’ in Hoorn. In het kader van deze consultatie hebben we onder meer een openbaar ‘mini-symposium’ georganiseerd in de Noorderkerk. In aanvulling hierop hebben we een brede omgevingsanalyse uitgevoerd, waarbij we hebben gekeken naar algemene sectorale trends en ontwikkelingen, naar de omvang en aard van het verzorgingsgebied van Hoorn, naar (te verwachten) demografische ontwikkelingen en naar de culturele infrastructuur van Hoorn en de grotere regio. Ook hebben we nog een aantal verdiepende gesprekken gevoerd met groepen jongeren. Op basis van de input uit de consultatieronde en de omgevingsanalyse hebben we voor een tweetal varianten van een “volwaardig poppodium” een businesscase op hoofdlijnen uitgewerkt. De betreffende businesscases hebben we getoetst aan de hand van een beknopte benchmark en door consultatie van een expertpanel. Per variant hebben we vervolgens een globaal ‘Programma van Eisen’ (PvE) opgesteld en onderzocht hoe deze programma’s ruimtelijk inpasbaar zijn op de beschikbare locaties. De programma’s hebben we daarna doorgerekend naar een benodigd investeringsbudget en naar een jaarlijkse kapitaallast en onderhoud- en beheerlast. Deze hebben we verwerkt in een meerjarige exploitatieraming op hoofdlijnen. Per variant hebben we ook aangegeven wat de ontwikkelvoorwaarden zijn en de mogelijke risico’s.

We hebben de voortgang van ons onderzoek periodiek besproken in een gemeentelijke Projectgroep, die bestond uit de ambtelijk opdrachtgever, de beleidsmedewerker cultuur, de gemeentelijke opgavemanager, de netwerkregisseur economie & levendigheid en de concernmanager. We hebben eenmaal tussentijds onze bevindingen besproken met de bestuurlijke stuurgroep.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat een samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen. De onderzoeksvragen werken we uit in de hoofdstukken 3 tot en met 10. In hoofdstuk 11 formuleren wij ons advies aan de gemeente. In bijlage 1 hebben we een overzicht opgenomen van de organisaties en/of personen met wie we hebben gesproken. De resultaten van het in het kader van ons onderzoek uitgevoerde Whize doelgroepenonderzoek en een benchmark zijn respectievelijk terug te vinden in bijlage 2 en 3. Bijlage 4 omvat de ruimtestaten van de varianten. De stichtingskostenraming en de exploitatieraming van de varianten zijn opgenomen in respectievelijk bijlage 5 en 6. In bijlage 7 hebben we een verschillenanalyse met betrekking tot de varianten opgenomen.

| 2 | Popcultuur in Hoorn

H2 | Samenvatting Het aantal jongeren in de gemeente Hoorn zal naar verwachting verder afnemen. Tegelijkertijd is er in Hoorn momenteel weinig (cultureel) aanbod voor jongeren en jongvolwassenen, met name in de avonduren. Poppodium Manifesto is in zijn huidige vorm onvoldoende toekomstbestendig. De gemeente Hoorn wil het voorzieningenniveau voor pop- en jongerencultuur verbeteren en uitbreiden om zo de aantrekkelijkheid van de stad te vergroten. Het landschap van de popmuziek en -cultuur is in de afgelopen twee decennia sterk veranderd. Door onder andere digitalisering, globalisering en de verdere verzakelijking van de muziekindustrie is het nationale en internationale live-aanbod verschraald, terwijl het aantal professionele poppodia in Nederland sterk is toegenomen. Het interessante aanbod concentreert zich meer en meer in de grote steden in de randstad (TivoliVredenburg, Paradiso, Melkweg, Afas Live, Ziggo Dome) en in Tilburg (013). De kleinere podia in de regio moeten de concurrentie met deze ontwikkeling niet willen aangaan, nog sterker: dat is een ‘mission impossible’. Daarom dienen de kleinere poppodia hun eigen plan te trekken. En dat plan is: investeren in talentontwikkeling en daarmee het creëren van eigen aanbod. Vergelijk het met het Nederlandse voetbal dat zich staande moet houden in de wereld van het grote geld.

Ook in Hoorn zal de focus (weer meer) moeten komen te liggen op (eigen) talentontwikkeling en op het bouwen van een ‘community’ rond het poppodium. Daarmee zet Hoorn een mooie en rijke traditie voort. De stad was eerder de kraamkamer voor een aantal bekende Nederlandse artiesten en/of bands. Denk bijvoorbeeld aan Tim Knol, Johan en Jacco Gardner. Een nieuw te ontwikkelen poppodium kan hierin weer een cruciale rol spelen. Dit betekent overigens niet dat er in Hoorn geen ruimte meer is voor nationaal en internationaal aanbod van meer gevestigde namen. Integendeel. Een nieuw poppodium met een grotere capaciteit en betere voorzieningen dan de huidige opzet van Manifesto, zal naar verwachting meer interessante acts naar Hoorn kunnen halen. Een poppodium dat past bij de schaalgrootte en ligging van Hoorn, en ook aansluit bij de trends en ontwikkelingen die we in de popsector signaleren, kan als volgt worden vormgegeven: Variant a: een ‘popcentrum’. Oefen-, les- en studioruimten en een ontmoetingsfunctie voor Hoornse muzikanten, aangevuld met een goed geoutilleerde popzaal met een te flexibiliseren capaciteit tot maximaal 500 bezoekers. Variant b: een (classic) ‘poppodium’. Een goed geoutilleerde popzaal met een te flexibiliseren capaciteit tot maximaal 500 bezoekers, gericht op de presentatie van aanstormend talent en meer gevestigde namen.

Voor beide varianten geldt dat een nieuwe voorziening voor popcultuur een belangrijke bijdrage kan leveren aan (eigen) talentontwikkeling in Hoorn. Een belangrijk verschil is dat in het geval van variant a (‘popcentrum’) meerdere (samenhangende) functies fysiek worden geclusterd. Daardoor krijgt het poppodium meer de functie van ‘broed- en/of werkplaats’. De wenselijkheid van zo’n concept kwam vaak terug in de gesprekken die we in het kader van ons onderzoek hebben gevoerd. BMC ondersteunt deze gedachte, omdat hiermee een goede invulling kan worden gegeven aan de ‘culturele keten’ van ontdekken, leren, presenteren en beleven. Binnen dit concept ligt met

| 3 | Popcultuur in Hoorn

name een inhoudelijke, organisatorische en facilitaire samenwerking met Muziekschool Boedijn voor de hand. Een onderzoek naar de (potentiële) doelgroepen voor een nieuwe popvoorziening in Hoorn laat zien dat er vooral vraag is naar een toegankelijke programmering met de nadruk op de genres ‘hip hop/rap’, ‘dance’, ‘rock’ en ‘reggae’. Bezoek aan een poppodium of pop/dance festival is voor een meerderheid van de inwoners van Hoorn niet vanzelfsprekend. Om die reden zal een nieuw poppodium in Hoorn voldoende tijd en middelen moeten investeren in het opbouwen van (potentieel) publiek. Het is geen gelopen race. Poppodia zijn ooit ontstaan als ‘culturele vrijplaatsen’. Door professionalisering en schaalvergroting zijn poppodia in de loop der jaren meer en meer 'geïnstitutionaliseerd'. Dat is vaak ten koste gegaan van de aantrekkelijkheid van poppodia voor de jongere doelgroepen. Daarom is het belangrijk dat een nieuwe popvoorziening in Hoorn het karakter van een ‘vrijplaats’ behoudt. Het moet vooral niet te “gelikt” zijn. 'Autonomie' en een eigen sfeer zijn in dit verband erg belangrijk. Een voorwaarde hiervoor is dat het nieuwe poppodium wordt ontwikkeld en geëxploiteerd als een zelfstandige entiteit en identiteit. Pop- en jongerencultuur zijn sterk verbonden met de cultuur van uitgaan.

Het is daarom belangrijk dat een nieuwe popculturele voorziening gelegen is in of nabij het uitgaanscentrum van Hoorn en daar een onlosmakelijk onderdeel van gaat vormen. Dat zal naar verwachting ook een positieve spin-off hebben op de horecaondernemingen in het centrum. We hebben in dat verband twee potentiële locaties onderzocht, de Poort van Hoorn en een plot ten westen van de Schouwburg en Congrescentrum Het Park, ter plekke van de ingang van de parkeergarage. Realisatie van het poppodium op de locatie Het Park is niet haalbaar, omdat het hier gaat om een zogenoemd “buitendijks gebied”. De enige locatie die voor de vestiging van een nieuw poppodium in aanmerking komt is de Poort van Hoorn. Het deel ten zuiden van de spoorlijn sluit bij de huidige inzichten het beste aan bij de eisen die een professioneel poppodium aan zijn omgeving stelt. Met de realisatie van variant a en variant b is naar verwachting een investering van respectievelijk € 17 en € 13 miljoen, exclusief btw en exclusief grondkosten gemoeid. De bandbreedte jaarlijkse totale subsidiebehoefte, inclusief een budget voor de programma-activiteiten, komt daarmee uit op respectievelijk € 1,4 - € 1,5 miljoen en € 1,0 - 1.2 miljoen. Daarnaast dient er rekening te worden gehouden met extra ontwikkelbudget in de eerste 3 exploitatie-jaren van totaal € 0,5 miljoen.

In het geval dat de gemeente kiest voor de realisatie van een ‘popcentrum’ (variant a), dan betekent dit dat de huidige activiteiten van Manifesto op de locatie Holenweg stoppen. Wel zal dan moeten worden bekeken hoe het nieuwe poppodium zo goed als mogelijk gebruik kan maken van de kennis, ervaring en het netwerk dat Manifesto in de afgelopen 25 jaar heeft opgebouwd. Wanneer de gemeente kiest voor de realisatie van een ‘poppodium’ (variant b), dan kan worden overwogen om het huidige Manifesto om te bouwen tot oefenfaciliteiten. Twee Hoornse ondernemers hebben kenbaar gemaakt dat ze willen meedenken over een mogelijk publiek-private samenwerking als het gaat om de ontwikkeling en realisatie van een nieuw ‘popcentrum’, in het bijzonder op het vlak van oefen- en studiofaciliteiten.

| 4 | Popcultuur in Hoorn

H3 | Visie en ambitie 3.1 Gemeentelijke cultuurvisie De uitgangspunten voor het gemeentelijk cultuurbeleid zijn vastgelegd in de nota ‘Hoorn, haven voor creativiteit, Uitgangspunten voor cultuurbeleid 2012 – 2020’ (augustus 2012). In dit ‘visiedocument’, dat door het onderzoeksbureau ARRD is opgesteld, worden vier ambities geformuleerd: ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten. De gemeente ziet als belangrijkste functie van cultuur: het bijdragen aan de sociale cohesie. De inhoud van de culturele functies is leidend. Organisaties en instellingen zijn daaraan “ondergeschikt”. De cultuurvisie gaat niet specifiek in op het belang van popen nachtcultuur. Hoewel het visiedocument uit 2012 formeel nog steeds het staande beleid is, is vastgesteld dat een herijking van de gemeentelijke cultuurvisie gewenst is. Om die reden wordt al enige tijd gewerkt aan een nieuwe Cultuurnota.

3.2 Coalitieakkoord 2022 - 2026 Het plan is om tot 2040 het aantal inwoners in Hoorn met 9.000 personen te laten groeien. In het Coalitieakkoord 2022 - 2026 wordt er naar gestreefd om in 4 jaar 2.000 nieuwe woningen te realiseren en tot 2030 nog eens 4.000 woningen, waarvan een groot deel in de Poort van Hoorn, het gebied rondom het station, het Pelmolenpad, de Prismalocatie en het Dampten. Gesteld wordt dat bij nieuw woningaanbod de prioriteit ligt bij woningen voor starters en ouderen. Daarvoor wordt in de komende jaren een divers en aanvullend aanbod aan nieuwe woningen toegevoegd. In de Poort van Hoorn worden meer jongerenwoningen toegevoegd. Door het uitplaatsen van bedrijven naar bedrijfslocaties komt er binnen de stad ruimte vrij voor woningbouw. In het Coalitieakkoord is onder ‘Samen genieten’ het volgende opgenomen: “Samen genieten verbindt. Van museumbezoek tot muziekevenement en van sporten tot marktbezoek. Hier komen we bij elkaar en kunnen we ontspannen. Een stad leeft pas echt met een breed en aantrekkelijk aanbod van kunst en cultuur, evenementen en markten, en sport- en recreatiemogelijkheden. En het maakt de stad ook aantrekkelijk om te bezoeken en om er te verblijven. Om bezoekers naar Hoorn te trekken blazen we nieuw leven in het toeristisch beleid. Hoorn wil meer stad worden en bij een stad hoort een ‘nachtleven’.

Samen met de cultuursector en de horeca gaan we hier invulling aan geven.” Een en ander wordt onder meer uitgewerkt in de volgende acties ● “We zetten in op een volwaardig poppodium. We starten een onderzoek naar de mogelijkheden en leggen deze bestuursperiode een aantal scenario’s voor aan de raad. ● We faciliteren en stimuleren de verregaande samenwerking tussen instellingen om het brede aanbod te behouden en innovaties een kans te geven.”

3.3 Omgevingsvisie Hoorn In de Omgevingsvisie Hoorn van februari 2022 worden vijf ambities omschreven: ● ● ● ●

het aantrekkelijk maken van bestaande en nieuwe wijken; het voortbouwen op economische en toeristische kansen; het verbeteren van bereikbaarheid via weg, spoor en water; het werken aan een socialere, gezondere en veiligere omgeving;

| 5 | Popcultuur in Hoorn

●

het verder verduurzamen en vergroenen.

De provincie Noord-Holland, 18 gemeenten en marktpartijen hebben de ambitie om in de regio Alkmaar, de Kop en West Friesland tot 2030 circa 40.000 extra woningen te bouwen op binnenstedelijke locaties en zo veel mogelijk in de buurt van trein- en busstations. In de Omgevingsvisie Hoorn wordt gesteld dat in de binnenstad voldoende ruimte wordt geboden aan kunst en cultuur, en aan evenementen. Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheden van de realisatie van een cultureel centrum in de binnenstad of de Poort van Hoorn. De ontwikkelingsmogelijkheden in het centrum zijn beperkt. Wel liggen er kansen om leegstaande bijzondere gebouwen, zoals kerken en oude pakhuizen, voor een nieuwe functie te gebruiken. Op het Stadsstrand is naast recreatie, sport en evenementen ruimte beschikbaar voor horeca en cultuur.

3.4 Binnenstadsvisie Hoorn wil verder bouwen aan de toekomst. In het adviesrapport “Positionering Hoorn” van Branddoctors (7 december 2022) wordt gesteld: “Met de bouw van moderne woningen en een autoluwe binnenstad. Met meer groen en meer diversiteit. Met kwalitatieve voorzieningen in onderwijs en cultuur. Met festivals, sportieve evenementen en leuke, gezellige hotspots. Zo ontstaat er nieuw leven in de oude stad en ontwikkelt Hoorn zich stap voor stap tot Meer Stad”. Tevens wordt gesteld: een stad met reuring, levendig, bruisend, energiek, de boel opschudden, bedrijvigheid, ondernemend. De Poort van Hoorn is hét mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio West-Friesland met ruim 210.000 inwoners. Dagelijks maken duizenden reizigers en bezoekers gebruik van dit gebied, met directe verbindingen van en naar de Randstad. De gemeente Hoorn werkt samen met partners NS Stations, ProRail en de Provincie Noord-Holland aan de ontwikkeling van de Poort van Hoorn. Juist in dit gebied is er veel ruimte voor nieuwe ontwikkelingen met nieuwe en aantrekkelijke stedelijke woon-werkmilieus. De Hoornse gemeenteraad heeft in december 2023 groen licht gegeven voor een van de grootste ontwikkelingen in Hoorn. Nu de raad het bestemmingsplan, het financiële plan en het beeldkwaliteitsplan heeft vastgesteld, kan worden gestart met de daadwerkelijke realisatie van het nieuwe stationsgebied.

Naast een enorme opwaardering van het OV-knooppunt, komt hier een nieuwe en levendige stadse omgeving met ongeveer 500 woningen en andere voorzieningen. Het stationsgebied is het hart van de Poort van Hoorn. In de Poort van Hoorn komen horeca, maatschappelijke functies, woningen, kantoren en detailhandel. Het gebied aan de noordzijde krijgt een stedelijke uitstraling, waar het zowel overdag als ‘s avonds levendig is. Aan de zuidzijde ontstaat meer ruimte voor groen en ruimte om de beleving van de singels terug te brengen.

| 6 | Popcultuur in Hoorn

H4 | Markt- en behoefteonderzoek 4.1 Algemene sectorale trends en ontwikkelingen a.

b.

c.

d.

e.

f.

g.

h.

Popcultuur verbreidt zich steeds verder. Popcultuur is meer dan alleen maar popmuziek. Het is een innovatieve cultuur, die (ook) deel uitmaakt van en terug te vinden is in film, theater, beeldende kunst, games, grafische vormgeving, dans, literatuur en e-cultuur. Popmuziek is sterk verbonden met jeugd- en jongerencultuur en vormt de schakel tussen andere cultuur- en kunstuitingen. De maatschappelijke waarde en reikwijdte van popcultuur voor kunst- en cultuur, participatie, talentontwikkeling en economie groeit nog steeds. Poppodiumsector is in de afgelopen jaren explosief gegroeid. Er zijn in Nederland op dit ogenblik 68 professionele (geregistreerde) poppodia. In 2019, het meest succesvolle jaar sinds dat de branchevereniging VNPF cijfers publiceert en tevens het laatste pré-coronajaar, realiseerden 48 van deze podia gezamenlijk 16.628 activiteiten (concerten, clubavonden, muziekactiviteiten op locatie, niet-muziekactiviteiten en verhuur) en 5,2 miljoen bezoeken. De totale omzet van de 48 poppodia bedroeg in 2019 € 160,2 miljoen. Dat jaar waren er totaal 7.808 personen werkzaam bij de betreffende poppodia. Corona heeft impact gehad op de nachtcultuur. Algemeen kan worden gesteld dat het oudere publiek in 2022 en 2023 de weg naar de poppodia weer heeft teruggevonden. Wel blijkt het moeilijk om postcorona de jongeren- en nachtcultuur weer nieuw leven in te blazen.

Veel jongeren hebben vanwege de coronabeperkende maatregelen op een cruciaal moment in hun ontwikkeling thuis gezeten. Daardoor is een cultuur van ‘thuisfeestjes’ ontstaan, die nu een negatieve uitwerking heeft op het bezoek aan de podia. Met name de genres ‘hip hop’ en ‘dance’ hebben hieronder te lijden. Dertigers en veertigers als nieuwe doelgroep. Deze leeftijdsgroepen hebben vanwege een druk leven (kinderen, carrière) nog maar weinig tijd om uit te gaan. Om die reden worden er voor deze doelgroep(en) steeds vaker specifieke programma’s ontwikkeld. Een goed voorbeeld is het populaire concept ‘Vroegzat’, dat het nachtleven terugbrengt naar de avond. Populariteit festivals, maar er zijn tekenen dat groei afvlakt. In 2022 werden er in Nederland ruim 1.200 festivals georganiseerd, die circa 28,5 miljoen bezoekers trokken. De verwachting is dat het aantal festivals in 2023 en 2024 ten opzichte van 2022 daalt naar 1.150 en dat het aantal bezoeken uitkomt op circa 26 miljoen. Het aantal nieuwe festivals, een belangrijke indicator, lag in 2023 met 32 historisch laag. Toenemende globalisering. De belangstelling voor popmuziek en popcultuur groeit wereldwijd. Steeds meer fans reizen met hun favoriete artiest mee. Afstanden worden minder belangrijk. Dat geldt zeker voor regionaal en landelijk concertbezoek. Alle relevante concertzalen in Nederland zijn goed bereikbaar.

Min of meer samenhangend met f: meer grote optredens en/of een serie optredens op één locatie. Steeds minder grotere acts touren langs de Nederlandse poppodia. Eén groot concert in Afas of de Ziggo Dome levert de artiest meer geld op dan een uitgebreide clubtour. En ook: reizen wordt voor acts steeds kostbaarder. Dus is het voordeliger om op één locatie in Nederland meerdere concerten te geven. Dit past bovendien goed bij het streven naar meer duurzaamheid. Voortschrijdende digitalisering van de samenleving. Hiermee wordt het aanbod van kunst en cultuur niet alleen toegankelijker, maar verandert deels ook de wijze waarop het publiek deelneemt aan activiteiten op dit gebied, bijvoorbeeld vanuit (het eigen) huis. Dit heeft ook invloed op het aanbod van interessante acts. Vroeger deden bands uitgebreide tournees om een nieuwe cd te promoten of te verkopen. Nu staat die nieuwe cd nog dezelfde dag op Spotify. Toch zal er bij het

| 7 | Popcultuur in Hoorn

publiek altijd een behoefte blijven bestaan om samen een concert, theatervoorstelling en/of evenement te beleven. Er gaat niets boven “live”. i. Toenemende concurrentie in de vrijetijdsmarkt. Onder andere vanwege de voortschrijdende digitalisering van de samenleving (zie ook a.) neemt het aanbod van vrijetijdsactiviteiten nog steeds toe. De consument krijgt steeds meer keuzemogelijkheden. Een goed voorbeeld is de concurrentie die de landelijke poppodia hebben ondervonden van de festivals. De grenzen tussen wat vroeger ‘hoge cultuur’ en ‘lage cultuur’ werd genoemd vervagen meer en meer. Een onderscheidend programma-aanbod wordt steeds belangrijker. In dit kader is het ook belangrijk om te signaleren dat er in de popsector meer (zaal)capaciteit is dan aanbod, waardoor poppodia vaker met elkaar moeten concurreren om interessante acts binnen te halen (zie ook f. en g.). j. Kunst en cultuur krijgen steeds meer betekenis voor verschillende groepen mensen. Kinderen en jongeren die er hun talent ontwikkelen, mensen met een verstandelijke beperking die zich erdoor kunnen uiten, eenzame ouderen die anderen kunnen ontmoeten. Daarmee ontstaan ook nieuwe verbindingen, die andere eisen stellen aan de culturele instellingen. Culturele instellingen staan meer dan ooit midden in de samenleving. k. Het belang van cultuureducatie voor kinderen en jongeren is onomstreden.

In een tijd waarin de individualisering verder toeneemt, de verschillen tussen arm en rijk weer groter worden, de polarisatie in de samenleving sterker wordt, culturen en opvattingen meer tegenover elkaar komen te staan en materiële consumptie domineert, wordt het grote belang van cultuureducatie, met name binnen het primair onderwijs, maar ook binnen het voortgezet onderwijs, algemeen erkend. Cultuureducatie is een belangrijk instrument voor persoonlijke ontwikkeling en voor het creëren van sociale cohesie. Deze erkenning vertaalt zich ook in het feit dat cultuureducatie op dit moment een belangrijk speerpunt is in het onderwijsbeleid van de Rijksoverheid. Door middel van een stimuleringsregeling als ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ geeft de landelijke overheid hier vorm aan. l. Clustering van culturele en/of maatschappelijke functies. Wanneer een vastgoedontwikkeling op inhoud wordt gestuurd, kunnen culturele en/of maatschappelijke functies in één gebouw elkaar versterken. Samenwonen en samenwerken zorgen voor meer levendigheid (juist ook overdag) en dragen bij aan een efficiënter gebruik van de beschikbare capaciteit. Het cultuurgebouw van de toekomst biedt onderdak aan meerdere, complementaire functies. In die hoedanigheid ontwikkelen cultuurgebouwen zich ook steeds meer tot een ‘third place’. Dit is een plek waar mensen, naast woning en werkplek, komen om te ontspannen. m.

Investeren in stenen gaat vaak ten koste van de programmering. De praktijk leert dat bij het ontwikkelen van cultuurgebouwen de aandacht vooral uitgaat naar de investering in het vastgoed, de stenen. Dat het programmeren (en exploiteren) van een cultuurgebouw (ook) structureel geld kost wordt vaak veronachtzaamd. Dit heeft op veel plekken in Nederland tot aanzienlijke exploitatieproblemen geleid. Het is daarom belangrijk om meteen aan het begin van de planontwikkeling een zo volledig mogelijk beeld te hebben van de jaarlijkse gebouwgebonden en niet-gebouwgebonden kosten van een culturele voorziening. n. Inspelen op demografische ontwikkelingen en nieuw publiek. Met name de podiumkunstinstellingen en de filmhuizen hebben te maken met een ‘vergrijzing’ van hun publiek. Tegelijkertijd groeit het aandeel mensen in de Nederlandse bevolking dat niet is opgegroeid met het traditionele kunst- en cultuuraanbod. Deze ontwikkeling is al langer gaande, maar de impact ervan is door de ‘Covid-crisis’ meer dan ooit manifest geworden. Culturele instellingen dienen zich deels opnieuw uit te vinden. De culturele instelling van de toekomst is inclusief en divers, zowel voor als achter de schermen, ontwikkelt nieuwe programmaconcepten, verbindt zich met andere domeinen in de samenleving (zie c.) en geeft (onvoorwaardelijk) ruimte aan nieuwe initiatieven vanuit de gemeenschap.

| 8 | Popcultuur in Hoorn

4.2 Culturele infrastructuur Hoorn en omstreken 4.2.1 Hoorn In deze paragraaf beschrijven we op hoofdlijnen de huidige culturele infrastructuur van Hoorn. Poppodium Manifesto Pop- en cultuurpodium Manifesto is voortgekomen uit het landelijk bekende jongeren- en ontmoetingscentrum Troll. Het gebouw waarin Troll vanaf 1971 was gehuisvest voldeed op den duur niet meer aan de milieunormen en dit leidde tot sluiting van het podium in 1997. Voor het poppodium werd uiteindelijk een nieuwe locatie gevonden aan de Holenweg in Hoorn. Daar opende op 9 september 1999 Manifesto zijn deuren. Manifesto beschikt over een zaal met een capaciteit van ruim 300 bezoekers. Het is een zogenoemd “kernpodium” (categorie C) en aangesloten bij de brancheorganisatie ‘Vereniging van Nederlandse Poppodia en Festivals’. Manifesto realiseert met 35 concerten, 15 clubavonden en 15 overige culturele activiteiten circa 8.500 bezoeken per jaar. Het podium is organisatorisch en juridisch onderdeel van Stichting Netwerk, de lokale organisatie voor welzijnswerk en kinderopvang. De personele organisatie bestaat uit 5 vaste medewerkers (te samen 2,18 fte.), 6 zzp’ers en 39 vrijwilligers. In 2019 heeft BMC in opdracht van de gemeente Hoorn een onderzoek gedaan naar het toekomstperspectief van Manifesto.

Wij kwamen toen tot de conclusie dat Manifesto in zijn huidige vorm qua faciliteiten, capaciteit en locatie als professioneel poppodium onvoldoende toekomstbestendig is.

Schouwburg en Congrescentrum Het Park Het Park is de theatervoorziening van West-Friesland. Het omvat twee zalen: een grote schouwburgzaal met 927 stoelen en een vlakke vloerzaal met 250 stoelen op een tribune, uit te breiden met 105 extra stoelen. Het programma-aanbod van Het Park is representatief voor een schouwburg van deze schaalgrootte en met een uitdrukkelijke regiofunctie. Alle genres komen aan bod: cabaret, toneel, kinder- en familievoorstellingen, theaterconcerten, muziektheater, musical, dans en klassiek. Met de professionele theatervoorstellingen realiseert Het Park op jaarbasis circa 100.000 bezoeken. Daarnaast fungeert Het Park ook als congrescentrum. Daarmee worden nog eens 40.000 bezoeken per jaar extra gerealiseerd. Het Park presenteert zich onder de naam ‘Pop4Hoorn’ ook als podium voor popmuziek. In dit kader staan in de periode oktober 2023 - juni 2024 optredens gepland van o.a. Van Dik Hout, Racoon, 3JS, Anneke van Giersbergen en Waylon. Het Park onderhoudt een subsidierelatie met de gemeente Hoorn. Ook ontvangt de schouwburg financiële bijdragen vanuit de gemeenten Medemblik en Drechterland.

| 9 | Popcultuur in Hoorn

Bibliotheek Hoorn De Bibliotheek Hoorn is een zelfstandige bibliotheek met een centrale vestiging in de binnenstad aan de Wisselstraat 8 en twee ‘sub’ vestigingen, respectievelijk in de Huesmolen en in de Kersenboogerd. Vergelijkbaar met andere bibliotheken in Nederland heeft ook de bibliotheek in Hoorn zich in de afgelopen decennia ontwikkeld van een ‘boekenuitleen’ tot een voorziening met een groot aantal maatschappelijke taken. De drie vestigingen van de Bibliotheek Hoorn genereren op jaarbasis circa 225.000 bezoeken. Het vastgoed in de binnenstad is eigendom van de Bibliotheek Hoorn, maar dit voldoet in toenemende mate niet meer. De staat van het gebouw is slecht en de logistiek/indeling is voor de steeds meer uitdijende taken van de Bibliotheek suboptimaal. Om die reden is de Bibliotheek Hoorn al een tijd in gesprek met de gemeente over nieuwbouw en/of herontwikkeling op een andere locatie in Hoorn.

Muziekschool Boedijn Muziekschool Boedijn is gehuisvest in een eigen gebouw aan de Noorderstraat. Boedijn biedt instrumenteel onderwijs, cursussen en schoolprojecten. Op jaarbasis zijn er meer dan 1.000 leerlingen verbonden aan de school. De pop & jazz-afdeling van Boedijn geeft lessen in popmuziek, jazz en elektronische muziek en begeleidt bands, zoals de big band, en organiseert o.a. optredens in Manifesto. In het huidige gebouw, dat eigendom is van de Muziekschool, zijn beperkte mogelijkheden voor repetities van grote ensembles en uitvoeringen met veel publiek.

Kunstcentrum De Blauwe Schuit Kunstcentrum De Blauwe Schuit is gevestigd in een voormalig zwembad aan de Vredehofstraat. De Blauwe Schuit voorziet in een breed cursusaanbod op het gebied van schilderen en tekenen, keramiek, beeldend, fotografie en textiel. Daarnaast is het centrum een belangrijke aanbieder van cultuureducatieve activiteiten voor de onderwijsinstellingen in West-Friesland en van workshops voor bedrijven en maatschappelijke instellingen. Het complex omvat naast les- en cursusruimten ook twee oefenruimtes voor popmuziek. Het vastgoed is eigendom van de gemeente Hoorn. Omdat de locatie Vredehofstraat in aanmerking komt voor herontwikkeling, wordt er door de gemeente niet meer geïnvesteerd in het vastgoed. Dit levert in toenemende mate problemen op voor De Blauwe Schuit als gebruiker. Musea Hoorn heeft meerdere musea binnen haar stadsgrenzen. In het Museum van de Twintigste Eeuw worden interieurs en (gebruiks)voorwerpen uit de periode 1900 tot circa 1980 getoond. Het Westfries Museum is een regionaal historisch museum. Dit museum wordt thans gerenoveerd en verbouwd. Huis Bonck is een 17e eeuws koopmanshuis en rijksmonument dat sinds 2018 is voor publiek is opengesteld als museumhuis (erfgoed). Museum Stoomtram Hoorn-Medemblik voert met historisch stroomtrammaterieel een dienst uit op de toeristische spoorweg Hoorn - Medemblik.

Centrum Varend Erfgoed Hoorn is een erfgoedmuseum dat onderdeel is van het Westfries Museum.

| 10 | Popcultuur in Hoorn

Festivals Grondslag. In juli in het Julianapark met een rock- en alternative georiënteerde programmering. Dit festival trekt gemiddeld tussen de 600 en 700 bezoekers. Grondslag wordt georganiseerd door en met uitsluitend vrijwilligers. Op onderdelen wordt facilitair samengewerkt met Manifesto. De gemeente ondersteunt dit festival in financiële zin vooralsnog voor een periode van 4 jaar. Electronic Garden Festival. Op het parkeerterrein Pelmolenpad. Het is een privaat initiatief met een programma dat zich richt op met name house, hardstyle, urban en techno. Outdoor Stereo Festival. In augustus in het Julianapark. Het is het dancefestival van Hoorn en omstreken. Het festival trekt jaarlijks zo’n 25.000 bezoekers. OSF is eveneens een privaat initiatief. Hoornse Stadsfeesten. In juni, gedurende drie dagen, verspreid over circa 10 locaties in de binnenstad van Hoorn. Er is sprake van een brede programmering: klassieke en popmuziek, koren, straattheater, kinderprogramma, poetry slams en dance battles. Alle activiteiten zijn gratis toegankelijk. Een groot deel van het programma komt tot stand in samenwerking met lokale partners. Het aantal bezoekers ligt tussen de 50.000 - 60.000. De Hoornse Stadsfeesten worden structureel gesubsidieerd door de gemeente.

Oefen- en studiofaciliteiten Onderzoek leert dat er in Hoorn nauwelijks oefenruimtes zijn. Kunstcentrum De Blauwe Schuit voorziet, zoals hiervoor al aangegeven, in twee oefenruimtes. Er maken 11 bands gebruik van deze faciliteiten. Daarmee wordt de beschikbare capaciteit bijna volledig benut, in ieder geval in de avonduren. Aan de rand van de gemeente Hoorn exploiteert Ernst van Dusseldorp The Flagship Studio. Dit is een professionele studio die samenwerkt met bekende Nederlandse artiesten/performers als Paul de Munnik, Douwe Bob, Typhoon, Diggy Dex, maar ook jong, aanstormend talent ondersteunt. Van Dusseldorp heeft in het kader van ons onderzoek aangegeven dat hij mogelijkheden ziet om bij te dragen in een nieuwe popvoorziening in Hoorn, daar waar het gaat om studio- en/of opnamefaciliteiten.

Overige popculturele initiatieven Naast de activiteiten die vanuit Manifesto worden geïnitieerd en de Hoornse festivals, zijn er in de stad ook nog andere initiatieven op het gebied van live-popmuziek. Zo wordt Huis Verloren circa 15 maal per jaar gebruikt voor de organisatie van kleinschalige popconcerten door derden en programmeerde tot voor kort een aantal cafés zelf actief live popmuziek: Live Music and more, Café Swaf en Café ’t Kroegie. Dat deze activiteiten nu nog slechts incidenteel plaatsvinden heeft volgens de horeca met name te maken met de fors gestegen kosten. Ook is een aantal horecabedrijven overgegaan in andere handen. Samenvattend kan worden gesteld dat de Hoornse horeca van veel minder betekenis is voor de live popmuziek in Hoorn en bijgevolg voor talentontwikkeling dan pakweg een tiental jaren geleden.

| 11 | Popcultuur in Hoorn

Tenslotte noemen we het Popronde, Nederlands grootste en gratis toegankelijke rondreizende muziekfestival in de binnenstad van 42 Nederlandse steden, waaronder Hoorn. 4.2.2 Regio Qua voorzieningen fungeert Hoorn als ‘centrumgemeente’ voor de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Opmeer, Medemblik en Stede Broec. In het totale verzorgingsgebied van Hoorn wonen ruim 200.000 mensen. Op het gebied van live popmuziek zijn er buiten Hoorn maar een zeer beperkt aantal kleinschalige initiatieven. We noemen in dit verband het podium in Jongerencentrum Cayen in Enkhuizen. In de grotere regio zijn wel een aantal professionele aanbieders van (live) popmuziek. Hieronder volgt een korte beschrijving.

Podium Victorie (Alkmaar, 28 km) Podium Victorie, het voormalige Atlantis, bestaat sinds september 2008. Het podium was tot begin 2017 gevestigd aan de Breedstraat. Op 9 september 2017 werd het nieuwe gebouw op de locatie Pettemerstraat 5 in gebruik genomen. Het nieuwe Victorie omvat een grote zaal voor maximaal 900 bezoekers en een kleine zaal met een maximale capaciteit van 240. Victorie is een zogenoemd “kernpodium” met een C-status. Het programma-aanbod is divers en in dat opzicht representatief voor een poppodium in het zogenoemde “clubcircuit”. Er is binnen de programmering van Victorie uitdrukkelijk aandacht voor meer “specialistische” en/of “niche” genres (indiepop, punk, blues, americana en techno). Daarnaast onderscheidt Victorie zich in het bijzonder met drie programmalijnen: soul en jazz, roots/americana en hiphop. Poppodium Victorie initieerde in 2022 totaal 524 fysieke en digitale activiteiten, waaronder 126 live concerten en 49 dance events. Met het totale activiteitenaanbod genereerde het podium circa 90.000 bezoeken. Wat opvalt is dat de meerderheid van de bezoekers van Podium Victorie niet uit de stad Alkmaar komt. 10 - 15 % van de kaarten wordt verkocht buiten de grotere regio Alkmaar (40 kilometer of verder). Op grond hiervan mag worden gesteld dat het podium voor bepaalde genres ook een landelijke uitstraling heeft.

P3 (Purmerend, 20 km) Pop- en cultuurpodium P3 bestaat sinds 2006. P3 beschikt over twee (pop)zalen met een maximale capaciteit van 850 en 300 bezoekers, een theaterzaal met 134 stoelen op een uitschuifbare tribune, 4 oefenruimtes en 1 opnamestudio. In het programma-aanbod van P3 ligt de nadruk op de meer populaire genres, revival- en tributebands, en disco/dance. P3 organiseerde in 2019 en 2023 respectievelijk 94 en 84 culturele activiteiten (live concerten, dance en aanverwante producties), waarmee respectievelijk 21.064 en 23.924 bezoeken werden gerealiseerd. Als we de commerciële verhuringen daarbij optellen dan bezochten in 2019 en 2023 respectievelijk 39.384 en 35.500 mensen P3. Eind januari is de raad van Purmerend akkoord gegaan met een verbouwing van P3 tot een ‘integraal muziekcentrum’, waar ook de muziekschool deel van uit gaat maken.

| 12 | Popcultuur in Hoorn

Voorzieningenniveau Amsterdam en Haarlem Met de nabijheid van Amsterdam (50 km) en Haarlem (55 km) heeft de Hoornse popliefhebber toegang tot een zeer breed aanbod van nationale en internationale acts, van opkomende en/of meer alternatieve bands in clubs als Paradiso, De Melkweg en het Patronaat tot wereldberoemde artiesten in de Afas Live, de Ziggo Dome en de JC Arena, en tot een levendige grootstedelijke uitgaans- en nachtcultuur.

4.3 Demografische ontwikkelingen Het huidige aantal inwoners van Hoorn bedraagt 76.000 inwoners. In 1995 waren er nog ruim 61.000 inwoners. Er wordt nu van uitgegaan dat Hoorn in 2040 85.000 inwoners telt. Mede vanwege de te verwachten bevolkingsgroei moeten er in Hoorn tot 2035 nog veel woningen worden gebouwd. Er is vooral behoefte aan (levensloopbestendige) appartementen voor ouderen en starters De verdeling van het aantal inwoners over de leeftijdsgroepen is: ● tussen de 0 en 15 jaar: 17% ● Tussen de 15 en 25 jaar: 12% ● tussen de 25 en 45 jaar: 25% ● Tussen de 45 en 65 jaar: 26% ● 65 jaar of ouder 20% (bron: https://allecijfers.nl/gemeente/hoorn/ ) Een en ander wijkt niet veel af van de landelijke verdeling. Gezien de landelijke trend zal deze verdeling verder verschuiven naar ‘vergrijzing’. Maar door de groei van het aantal inwoners in Hoorn kan worden verwacht dat het aandeel jongeren tot 25 jaar ongeveer gelijk zal blijven. Hoorn heeft relatief veel middelbaar geschoolde inwoners. Op 1 januari 2023 bedroeg de gemiddelde WOZ-waarde van de woningen in Hoorn € 331.000. Hiermee staat Hoorn in Noord-Holland op de 42e plaats van de 44 gemeenten (bron: allecijfers.nl). De gemiddelde WOZ-waarde van een woning in Nederland bedroeg € 368.000.

In Noord-Holland was de WOZ-waarde met gemiddeld € 461.000 per woning hoger dan in de andere provincies (bron: CBS, Gemiddelde WOZ-waarde van woningen op 1 januari 2023). Deze hoge WOZ-waarde is grotendeels te verklaren door de woningen in Bloemendaal en het Gooi. 17% van de inwoners van Hoorn heeft een niet westerse migratieachtergrond. 10% heeft een westerse migratieachtergrond. In Hoorn is geen vestiging van een hogeschool. Tot 2030 neemt als gevolg van de ontgroening het aantal studenten in het (hoger) onderwijs alleen maar af. Bijgevolg is het niet te verwachten dat er in Hoorn een (vestiging van een) hogeschool komt met honderden studenten. Het onderwijs zal beperkt blijven tot masterclasses, talentacademies, lectoraten en living labs georganiseerd voor studenten die in Alkmaar, Haarlem of Amsterdam studeren en in Hoorn komen voor projecten.

| 13 | Popcultuur in Hoorn

Het verzorgingsgebied van Hoorn (Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Opmeer, Medemblik en Stede Broec) telt momenteel circa 210.000 inwoners.

Bron: Een dijk van een regio, structuurschets West Friesland, Urhahn, november 2016

Westfriesland is een agrarische regio. De sector verandert: de schaalvergroting, de verbreding van de sector en het innovatiever worden van de sector zetten door. Groeimarkten zijn de zaadveredeling (Seed Valley) en de tulpenbroeierijen. West-Friesland wil, als onderdeel van Greenport Noord-Holland Noord, de ruimte bieden voor deze transities. West-Friesland kende decennialang perioden van sterke groei. Maar die tijd is voorbij. In deze regio komen het sociaaleconomische klimaat en de leefbaarheid meer en meer onder druk te staan. Dit wordt veroorzaakt door een toenemende verschraling van de economie die het gevolg is van fysieke knelpunten, zoals bereikbaarheid en netcongestie, maar ook door ontgroening en een vergrijzing van de bevolking. De ontgroening volgt uit een (te) beperkt aanbod van banen en opleidingsmogelijkheden op redelijke reisafstand met als consequentie een moeilijk te stoppen ‘brain drain’ van theoretisch geschoolden richting de Metropool Regio Amsterdam, alsook het wegtrekken van praktisch opgeleide jongeren op zoek naar een passende baan. In West-Friesland is van circa 1970 tot 1990 veel gebouwd. Veel van de oorspronkelijke bewoners zijn of worden de komende jaren senior.

De gezinsverdunning, die hiervan het gevolg is, leidt tot een vraag naar andersoortige nieuwe woningen, waarbij moet worden onderzocht hoe in de kleinere kernen en wijken voorzieningen en/of combinaties van voorzieningen op aanvaardbare afstand zijn te realiseren. (Bron: Een dijk van een regio, structuurschets West-Friesland, Urhahn, november 2016).

| 14 | Popcultuur in Hoorn

4.4 Whize doelgroepenonderzoek Om in het kader van ons onderzoek inzicht te krijgen in de potentiële doelgroepen voor een nieuw poppodium in Hoorn hebben wij een meting uitgevoerd op basis van Whize-segmenatie. Deze methode koppelt postcodes, huisnummers en eventuele toevoegingen van inwoners aan een database met meer dan 2.000 kenmerken, bijvoorbeeld op basis van sociodemografie, levensstijl, gedrag en culturele voorkeuren. Zo worden alle ruim 8 miljoen huishoudens in Nederland ingedeeld in 11 segmenten, die weer zijn onderverdeeld in 59 subsegmenten. De gemeente Hoorn bestaat uit 34.476 huishoudens. Als we kijken naar de segmenten die Whize onderscheidt dan is het aandeel van de groepen ‘Volks en Uitgesproken’, ‘Gewoon Gemiddeld’ en ‘Gezellige Emptynesters’ (respectievelijk 21%, 18% en 15%) relatief groot. In de regio West-Friesland (61.099 huishoudens) zijn deze groepen ook oververtegenwoordigd. Voor de groepen ‘Volks en Uitgesproken’ en ‘Gewoon Gemiddeld’ geldt dat ze qua interesse in cultuur ondervertegenwoordigd zijn ten opzichte van het gemiddelde (index respectievelijk 87 en 80). De groep ‘Gezellige Emptynesters’ is daarentegen licht oververtegenwoordigd (index 107). De jongste groepen in het Whize-model zijn ‘Jong en Hoopvol’ en ‘Stedelijke Dynamiek’.

Deze groepen zijn met respectievelijk 5% en 2% aandeel in het totaal aantal huishoudens ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde in Hoorn weinig aanwezig, maar in vergelijking met de rest van West-Friesland juist veel. Qua interesse in cultuur scoren beide groepen bovengemiddeld (index respectievelijk 110 en 127). Als we kijken naar de voornoemde groepen in relatie tot de interesse in het bezoeken van een popconcert, popfestival of dance-event dan zien we dat ‘Jong en Hoopvol’ en ‘Stedelijke Dynamiek’ sterk oververtegenwoordigd zijn ten opzichte van het gemiddelde (index respectievelijk: 159 en 180) en de groepen ‘Volks en Uitgesproken’ en ‘Gewoon Gemiddeld’ ongeveer gemiddeld iets oververtegenwoordigd zijn (index respectievelijk 102 en 106). Als we dit vertalen naar het aantal huishoudens dat bekend is met een bezoek aan een popconcert, popfestival of dance-event dan zijn dit er in Hoorn 1.860 en in de rest van West-Friesland 3.112. Als we kijken naar de muzieksmaak van de groepen die zijn oververtegenwoordigd in Hoorn, dan valt op dat de interesses van de groep ‘Volks en Uitgesproken’ met name liggen bij reggae, hip hop/rap, dance, alternative en R&B. Voor de groep ‘Gewoon Gemiddeld’ zijn dat dance, top 40 pop, hip hop/rap, rock en alternative.

Qua muzieksmaak hebben de ‘Gezellige Emptynesters’, vergeleken met de eerstgenoemde twee groepen, een wat afwijkende interesse: lichte muziek, nederlandstalig luisterlied, country/folk, licht klassiek en blues. De muzieksmaak van de groepen die ondervertegenwoordigd zijn in Hoorn, maar wel hoog scoren als het gaat om het bezoeken van popconcerten, popfestivals of dance-events laat het volgende beeld zien: zowel ‘Jong en Hoopvol‘ als ‘Stedelijke Dynamiek’ hebben vooral hun interesses liggen bij hip hop/rap, dance, en alternative. Daarnaast onderscheidt ‘Stedelijke Dynamiek’ zich met een uitgesproken voorkeur voor reggae en valt bij ‘Jong en Hoopvol’ de interesse in zwaar klassieke muziek en soft pop op.

| 15 | Popcultuur in Hoorn

Op basis van het Whize-doelgroepenonderzoek mag worden gesteld dat het (potentiële) publiek voor een nieuw poppodium bestaat uit ruim 5% van het totaal aantal huishoudens in Hoorn, zijnde 1.860 huishoudens. Als we daar het potentiële publiek in de rest van West-Friesland bij optellen, dan komen we uit op 4.972 huishoudens. De mogelijkheden om het (potentiële) publiek voor het nieuwe poppodium verder uit te breiden zullen vanzelfsprekend mede afhankelijk zijn van de kwaliteit en diversiteit van het toekomstige activiteitenaanbod van het podium. Gelet op het feit dat de doelgroepen die het meest bekend zijn met het bezoeken van een poppodium, popfestival of dance-event in Hoorn relatief klein zijn en gegeven de muzieksmaken van de drie doelgroepen die in Hoorn oververtegenwoordigd zijn, kunnen we voorzichtig concluderen dat het nieuwe poppodium zich in de eerste plaats moet richten op meer populaire en toegankelijke genres, zoals hip hop, dance, reggae en rock. Er lijkt maar beperkt ruimte te zijn voor een meer ‘niche programmering’. Wel kunnen met concertseries liefhebbers van meer specifieke genres worden bediend (denk bijvoorbeeld aan blues, country/folk en nederlandstalig). Het zal naar verwachting ook tijd kosten om het publiek voor een nieuw poppodium op te bouwen. Voor de volledige rapportage in het kader van het Whize doelgroepenonderzoek verwijzen we naar Bijlage 2.

4.5 Consultatie In het kader van ons onderzoek hebben we diverse culturele organisaties, vertegenwoordigers van specifieke doelgroepen en andere stakeholders en/of belanghebbenden geconsulteerd. Daarnaast hebben we op 29 november 2023 in de Noorderkerk een openbaar toegankelijk mini-symposium over ‘popcultuur in Hoorn’ georganiseerd. Aanvullend hierop hebben we nog verdiepende gesprekken gevoerd met Hoornse jongeren. Hoewel de beelden bij wat een passende popculturele voorziening in Hoorn zou moeten zijn verschillen, tekende zich in de gesprekken die we hebben gevoerd en de informatie die we hebben opgehaald tijdens het mini-symposium, wel een rode draad af, namelijk ● het nieuwe poppodium geeft voldoende ruimte aan (eigen) talentontwikkeling In Hoorn ● het nieuwe poppodium is goed bereikbaar en is gelegen in de nabijheid van het Hoornse uitgaansgebied ● het nieuwe poppodium zorgt voor kruisbestuiving tussen de diverse muziekdisciplines ● het nieuwe poppodium is een veilige plek om uit te gaan ● het nieuwe poppodium is ook overdag een plek voor ontmoeting en/of om te werken en/of te studeren Een overzicht van de partijen die BMC in het kader van het onderzoek heeft geconsulteerd is opgenomen in Bijlage 1.

4.6 Benchmark We hebben gekeken naar 10 poppodia in gemeenten met een bandbreedte inwonertal van 60.000 95.000 en met een min of meer vergelijkbare geografische ligging: Roermond, Bergen op Zoom, Vlaardingen, Gouda, Hengelo, Lelystad, Sudwest Fryslan, Sittard-Geleen, Hilversum en Purmerend.

| 16 | Popcultuur in Hoorn

Hoewel qua inwonertal een grotere stad dan de gemeenten uit de benchmark, hebben we Alkmaar nog aan de benchmark toegevoegd. Dit vanwege het feit dat Poppodium Victorie zich ook in de grotere regio rondom Hoorn bevindt. Een aantal podia en/of gemeenten heeft uiteindelijk niet de door de gemeente Hoorn/BMC gevraagde informatie opgeleverd of deze informatie was incompleet, waardoor het niet mogelijk was om een goede vergelijking te maken. Om die reden beperkt de benchmark zich tot ● Gebouw-t - Bergen op Zoom (69.663) (1) ● De Kroepoekfabriek - Vlaardingen (76.472) ● Metropool - Hengelo (82.311) (2) ● Corneel - Lelystad (84.091) 1 zaal ● Bolwerk - Sudwest Fryslan (90.435) ● De Vorstin - Hilversum (94.426) ● P3 - Purmerend (95.177) ● Victorie - Alkmaar (112.311) (1) Gebouw-t en Theater De Maagd zijn samen ondergebracht in Stichting Podiumkunsten Bergen op Zoom en omstreken. (2) Metropool heeft twee vestigingen, een poppodium in Hengelo en een poppodium in Enschede.

Wat als eerste opvalt is dat het aantal professionele en door de gemeente gesubsidieerde poppodia in gemeenten met minder dan 70.000 inwoners zeer beperkt is. Daarbij geldt in bijna alle gevallen logischerwijs: hoe meer inwoners, hoe groter het poppodium. De poppodia uit de benchmark in gemeenten met >90.000 inwoners beschikken allemaal over meerdere zalen. Daarnaast is er, wederom logischerwijs, een verband tussen de schaalgrootte van het podium (en van de gemeente waarin dat podium is gevestigd) en het aantal activiteiten op of vanuit het podium. Het podium in Lelystad initieert op jaarbasis circa 90 popculturele activiteiten, terwijl dat aantal in Alkmaar ruim boven de 300 uitkomt. Een aantal poppodia combineert de podiumfunctie met andere culturele functies: oefenruimtes (De Vorstin, P3, Gebouw-t), specifieke projecten en/of ruimten voor talentontwikkeling (De Kroepoekfabriek), Kunstencentrum en onderwijs (Bolwerk) en mediapresentaties (De Vorstin). Er is een logische samenhang tussen de schaalgrootte van het poppodium, het aantal activiteiten dat wordt geïnitieerd en de omvang van de organisatie, uitgedrukt in fte en in aantal vrijwilligers. Een klein podium als Corneel heeft 4,87 fte aan medewerkers in dienst en werkt met 50 vrijwilligers, terwijl een relatief groot podium als De Vorstin 20 fte aan vaste medewerkers telt met daarnaast 140 - 160 vrijwilligers.

Ter vergelijking: Manifesto werkt nu met 2,18 fte, 6 freelancers en 36 vrijwilligers. Tevens is er ook een min of meer logisch verband tussen de schaalgrootte van het podium en de gemeentelijke subsidie. De bandbreedte subsidie bij de drie kleinere podia (Corneel, Bolwerk en Kroepoekfabriek) bedraagt € 345.000 - € 437.000. Die van de grotere podia € 1.200.000 - € 2.400.000 (Metropool voor beide vestigingen samen). Ter vergelijking: de subsidie die binnen Stichting Netwerk wordt toegerekend bedraagt circa € 250.000. De subsidiebedragen zijn overigens niet één op één met elkaar te vergelijken, omdat de betrokken gemeenten verschillende systematieken hanteren met betrekking tot de huur en de gehele of gedeeltelijke compensatie hiervan. Voor de volledige benchmark verwijzen we naar Bijlage 3.

| 17 | Popcultuur in Hoorn

H5 | Businesscase 5.1 Profiel en activiteitenaanbod Op basis van de uitkomsten van het markt- en behoefteonderzoek (zie hoofdstuk 4) komen we tot een profiel van een (nieuwe) popculturele voorziening in Hoorn met de volgende kenmerken: a. het biedt met name jonge inwoners van Hoorn de mogelijkheid om hun talenten te ontwikkelen en te presenteren; b. het biedt Hoornse talenten de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en samen muziek te maken; c. het biedt de inwoners van Hoorn een divers en toegankelijk professioneel programma-aanbod met de nadruk op de populaire genres, zoals rock, singer-songwriters en golden oldies/coverbands; d. de zaal heeft een schaalgrootte die past bij het verzorgingsgebied en geografische ligging van Hoorn: 500 staand en 200 zittend, en die ook complementair is aan de capaciteit van Het Park (theaterconcerten) en de mogelijkheden die de Hoornse horeca (incidenteel) biedt voor optredens. Het (eigen) activiteitenaanbod van de nieuwe popculturele voorziening bestaat o.a.

uit ● live concerten ● dance-events ● ‘frisfeesten’ ● sessies, workshops en masterclasses ● ‘open podium activiteiten’ ● popquiz avonden ● voordrachten en debat ● bandcoaching ● schoolvoorstellingen ● faciliteren van werk- en studieplekken ● tentoonstellingen De faciliteiten van de nieuwe popculturele voorziening zijn (ook) beschikbaar voor culturele en maatschappelijke activiteiten van ‘derden’ en incidenteel ook voor private initiatieven (bedrijfspresentaties, symposia, vergaderingen et cetera). Dit draagt niet alleen bij aan een zo efficiënt mogelijk gebruik van de beschikbare capaciteit (met een positief effect op de exploitatie), maar zorgt ook voor levendigheid overdag. Het faciliteren van studie- en/of werkplekken kan een belangrijke meerwaarde opleveren voor het concept. De nieuwe popculturele voorziening is een belangrijke schakel in de culturele en maatschappelijke infrastructuur van Hoorn. Pop werkt samen met collega-culturele organisaties (denk bijvoorbeeld aan Het Park, Muziekschool Boedijn en de Bibliotheek Hoorn) en met het jongerenwerk, het onderwijs en het welzijnswerk (Netwerk). Er worden gezamenlijke programma’s ontwikkeld rond speciale thema’s en/of activiteiten gericht op specifieke doelgroepen, er wordt kennis uitgewisseld en het podium ondersteunt maatschappelijke initiatieven in facilitaire zin.

| 18 | Popcultuur in Hoorn

5.2 Varianten De combinatie van de functies ‘broed- en werkplaats voor talentontwikkeling’ (lees: maken) en ‘podium’ (lees: presenteren) kan in beginsel op twee manieren worden vormgegeven: a. Popcentrum Beide functies komen op één locatie samen; we spreken dan liever over een ‘popcentrum’ dan over een ‘poppodium’; een referentiebeeld dat wij hierbij hebben is Db’s in Utrecht. b. Poppodium Beide functies komen niet op één locatie samen. Het poppodium is de plek voor presentatie en aanvullend daarop zijn er verspreid over de stad voorzieningen die ondersteunend en/of faciliterend zijn aan talentontwikkeling, zoals oefen-, opname- en ontmoetingsruimtes. Het poppodium kan in dit geval wel als ‘aanjager’ voor talentontwikkeling fungeren, maar dan meer “op afstand” en/of als spin in het web. Het samenbrengen van de ‘makersfunctie’ en de ‘presentatiefunctie’ op één locatie zal naar verwachting zowel inhoudelijke als facilitaire synergievoordelen opleveren en zorgt voor meer dynamiek. Vergeleken met een ‘stand alone podiumfunctie’ vraagt het wel om een substantieel hogere investering. Daarbij moet worden bedacht dat, wanneer de gemeente de ‘makersfunctie’ belangrijk vindt, er ook nog op andere plekken in de stad moet worden geïnvesteerd, in het geval dat het concept van het ‘popcentrum’ niet wordt gerealiseerd.

Voor beide varianten geldt dat het aantal eigen culturele activiteiten (live concerten, dance en overige culturele activiteiten) aanzienlijk hoger zal liggen dan het huidige aanbod van Manifesto. We gaan in het eerste exploitatiejaar uit van minimaal 100 eigen culturele activiteiten, waarmee circa 20.000 bezoeken worden gegenereerd. Groei in 5 jaar naar 150 culturele activiteiten en 30.000 bezoeken achten we goed mogelijk. Vergelijk: Manifesto realiseert nu 65 culturele activiteiten met circa 8.500 bezoeken op jaarbasis. In Bijlage 7 hebben we de voor- en nadelen van beide varianten nader inzichtelijk gemaakt. In de hoofdstukken 6 en 7 werken we beide varianten uit in respectievelijk een globaal ‘programma van eisen’ (PvE) en in een eerste investerings- en exploitatieraming.

5.3 Governance en organisatie Het huidige poppodium in Hoorn, Manifesto, is juridisch en organisatorisch onderdeel van Stichting Netwerk Hoorn. In onze rapportage naar aanleiding van ons onderzoek naar het toekomstperspectief van Manifesto in 2019 hebben wij aangegeven dit voor een poppodium een onwenselijke constructie te vinden. Om in dit tijdsgewricht slagvaardig te kunnen opereren behoeft een poppodium een eigen en specifieke bestuurlijke aansturing. Het ligt dus voor de hand om een nieuw poppodium in Hoorn te ontwikkelen binnen een eigen entiteit en identiteit. Dit zal vanwege de inhoudelijke doelstelling van het poppodium in beginsel een stichting zijn. Niettemin moet de vraag worden gesteld of het om redenen van efficiency wenselijk is om het nieuwe poppodium onder te brengen bij een groter (juridisch en organisatorisch) construct met vergelijkbare doelstellingen. Eerder is in dit verband door betrokken partijen gewezen op een mogelijke samenwerking en/of integratie met Schouwburg en Congrescentrum Het Park. Zo zou het poppodium

| 19 | Popcultuur in Hoorn

kunnen profiteren van de schaalvoordelen die samenwerking met Het Park biedt. Een dergelijke samenwerking is het meest kansrijk als er sprake is van een min of meer fysieke clustering: twee identiteiten op één en dezelfde locatie. Maar ook “op afstand” zijn er mogelijkheden voor samenwerking, met name in de backoffice (denk aan beheer, onderhoud, administratie en gezamenlijke inkoop). Toch moeten de voordelen hiervan niet worden overschat, omdat de bedrijfsvoering, werkwijze en cultuur van een schouwburg en die van een poppodium op een aantal belangrijke onderdelen van elkaar verschillen. Personeel is niet vanzelfsprekend inzetbaar bij beide onderdelen, waardoor er maar zeer beperkt synergievoordelen zijn te realiseren.

5.4 Baten en lasten De exploitatielasten van een nieuw poppodium in Hoorn bestaan uit - de directe kosten van de voorstellingen/optredens: gages, uitkoopsommen, techniekkosten, cateringkosten, verkoop- en promotiekosten, en beveiligingskosten; - de indirecte en/of overheadkosten: personeelskosten, gebouwgebonden kosten (o.a. huur, onderhoud, schoonmaken en energie), marketingkosten, algemene kosten en afschrijvingen op eigen investeringen. Daar staan de volgende (eigen) baten tegenover - recettes; - inkomsten uit horeca; - inkomsten uit ‘maatschappelijke’ en 'commerciële' verhuur; - inkomsten uit de verhuur van oefen- en studioruimtes (in het geval van het ‘Popcentrum’); - sponsor- en fondsenbijdragen. Het saldo lasten / (eigen) baten is het door de gemeente te subsidiëren deel. Om toegankelijk te zijn voor een breed publiek en om een wezenlijke bijdrage te kunnen leveren aan ‘talentontwikkeling’ zal een nieuwe popvoorziening in Hoorn tarieven moeten hanteren die jongeren, minder draagkrachtige inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties in staat stellen om onbelemmerd gebruik te maken van de beschikbare voorzieningen. In z’n algemeenheid geldt dat het goed opbouwen van de exploitatie van een nieuw poppodium 3 - 5 jaar in beslag neemt.