Bijlage 2 - Rapport Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie (l&O Research)
Tekst van het document
Rapport
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
www.ioresearch.nl
Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam
Rapportnummer 2021/182
Datum juli 2021
Opdrachtgever Gemeente Hoorn
Auteurs Roy van der Hoeve Carolien Veldkamp Jaap Bouwmeester
Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
2 van 31
Inhoudsopgave 1
Management Summary ______________________________________________________________ 4
2
Inleiding _____________________________________________________________________________ 7 2.1 2.2 2.3
3
Verbinding met Hoorn _______________________________________________________________ 9 3.1 3.2
4
Culturele diversiteit in de samenleving ______________________ 12 Culturele diversiteit in de buurt __________________________ 12
Discriminatie _______________________________________________________________________ 15 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
6
Thuis voelen in Hoorn _______________________________ 9 Trots zijn op Hoorn _________________________________ 10
Culturele diversiteit_________________________________________________________________ 12 4.1 4.2
5
Aanleiding en doel onderzoek ___________________________ 7 Werkwijze en respons ________________________________ 7 Analyse en leeswijzer ________________________________ 8
Perceptie van discriminatie in Hoorn _______________________ 15 Discriminatie ervaring in omgeving _______________________ 19 Persoonlijke ervaringen met discriminatie___________________ 20 Gevolgen van discriminatie ____________________________23 Melden van discriminatie ____________________________ 24
Rol van de gemeente en samenleving _______________________________________________ 27
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
3 van 31
1
Management Samenvatting
Veel inwoners voelen zich thuis in Hoorn en zijn verbonden met de omgeving en de medebewoners van de stad. Ook is een meerderheid trots op Hoorn, op de uitstraling en de cultuur. Dit geldt voor de geschiedenis, zoals het VOC-verleden, hoewel dit ook bij sommigen voor schaamte zorgt. Niet iedere inwoner kan meedoen, sommigen voelen zich minder welkom, minder verbonden en zijn hierdoor ook minder trots. Dit zijn vaker inwoners met een niet-westerse achtergrond en/of die te maken hebben gehad met discriminatie. Discriminatie lijkt iets minder vaak voor te komen in relatie tot andere regio’s of het landelijke cijfer, maar nog steeds is de impact van discriminatie groot. Veel inwoners zien een rol weggelegd voor de gemeente, maar ook voor de Hoornse samenleving om het onderwerp meer aandacht te schenken en actief een bijdrage te leveren aan het verminderen van discriminatie. In de voorbereiding op de stadsgesprekken heeft de gemeente Hoorn in april 2021 1 een inventariserend onderzoek laten uitvoeren door I&O Research naar de ervaringen rondom verbondenheid, culturele diversiteit en discriminatie in Hoorn. Het onderzoek brengt in beeld in hoeverre er sprake is van een inclusieve samenleving en in welke mate inwoners te maken hebben met discriminatie. In totaal vulden 1.382 inwoners een online enquête in over dit onderwerp. Hieronder presenteren we de belangrijkste resultaten.
Ruime meerderheid voelt zich thuis in Hoorn De meeste inwoners voelen zich thuis in Hoorn en verbonden met de stad. Minder inwoners, bijna de helft, heeft het gevoel er helemaal bij te horen en een gevoel van saamhorigheid geldt voor nog een kleinere groep (39%). Inwoners die zich thuis voelen, benoemen dat ze al (bijna) hun hele leven in Hoorn wonen, met goede sociale contacten en dat ze de stad mooi vinden met een prettige sfeer. De mate van thuis voelen en de ervaren verbondenheid verschilt tussen groepen van inwoners: met name inwoners met een niet-westerse achtergrond voelen zich minder verbonden met Hoorn. Zij hebben het gevoel meer moeite te moeten doen om erbij te horen dan andere inwoners. Inwoners die discriminatie hebben ervaren (zelf of in hun omgeving) voelen zich ook minder thuis of verbonden met Hoorn. Inwoners die zich niet thuis voelen geven als redenen dat ze moeilijk aansluiting kunnen vinden met anderen, zich niet prettig voelen in de buurt, wel eens discriminatie ervaren of geven de verwijzing naar het koloniale verleden.
Trots op Hoorn; blik op geschiedenis is tweeledig De meerderheid van de inwoners – ruim zes op de tien - is trots op hoe Hoorn eruitziet, op de geschiedenis en de cultuur van Hoorn. Zij geven aan trots te zijn op de mooie, oude binnenstad en de haven. Ook zijn inwoners trots op het cultureel erfgoed en de VOC-geschiedenis van Hoorn. Maar er zijn ook inwoners die juist niet trots zijn vanwege deze geschiedenis: zij vinden dat er meer aandacht moet komen voor de andere kant van de geschiedenis. Daarnaast noemen inwoners dat de wijken rondom de binnenstad meer aandacht nodig hebben (bijvoorbeeld veel afval, weinig groen) en dat er veel leegstand is in het centrum. Inwoners met een discriminatieervaring tonen zich op veel punten minder trots dan andere inwoners.
1
Dit onderzoek vond plaats tijdens de coronacrisis in 2021.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
4 van 31
Gemengde houdingen ten opzichte van culturele diversiteit in de samenleving Bijna twee derde van de inwoners vindt dat aanwezigheid van verschillende culturen de samenleving mooier maakt, al geeft iets meer dan de helft aan dat Nederlandse tradities onder druk staan. Men is over het algemeen tevreden met de huidige samenstelling (63%) van hun buurt, waar mensen op een gelijkwaardige manier met elkaar omgaan. Inwoners zonder discriminatie-ervaringen zijn het meest tevreden over de samenstelling van hun buurt. De helft van de inwoners gaat ook graag om met mensen met een andere achtergrond, maar een kleiner deel (45%) staat positief tegenover een eventuele toename van inwoners met een andere achtergrond. Inwoners onder de 50 jaar en inwoners met een niet-westerse achtergrond staan positiever tegenover deze toename. Spanningen tussen bevolkingsgroepen in de buurt worden het meest ervaren door inwoners uit de wijken de Grote Waal en Kersenboogerd, en door inwoners met discriminatie-ervaringen. Het uitsluiten van mensen met een andere achtergrond laat een divers beeld zien: ruim een derde denkt dat mensen met een andere achtergrond in Nederland worden gediscrimineerd (37%), een kwart denkt van niet (26%) en drie op de tien kunnen dit niet goed inschatten.
Een vijfde van de inwoners zegt gediscrimineerd te zijn Bijna de helft van de inwoners denkt dat er veel discriminatie voorkomt in Nederland, terwijl een kwart van de inwoners denkt dat er veel discriminatie in Hoorn voorkomt. Slechts 13 procent denkt dat er veel discriminatie in hun eigen buurt of wijk voorkomt. Inwoners baseren dit op gevoelens en aannames, berichtgevingen over discriminatie in de (sociale) media, eigen ervaringen of horen dit van mensen uit hun omgeving. Ruim een kwart (28%) verwacht dat discriminatie in de toekomst zal toenemen. Een iets kleiner deel (20%) verwacht juist dat het zal afnemen. Inwoners die discriminatie hebben ervaren, schatten de mate waarin discriminatie voorkomt hoger in en verwachten een toename in de toekomst. In totaal hebben vier op de tien inwoners het afgelopen jaar discriminatie ervaren in hun omgeving en 19 procent zegt zelf te zijn gediscrimineerd. Inwoners met een niet-westerse migratie achtergrond hebben zowel persoonlijk meer te maken gehad met zowel discriminatie als met gevallen van discriminatie in hun omgeving. Ook als wordt gecorrigeerd voor geslacht, leeftijd en andere achtergrondkenmerken. Het aandeel inwoners dat te maken kreeg met discriminatie in Hoorn (19%) ligt lager dan het landelijke cijfer in 2018 (27%). Mogelijk speelt de coronacrisis en de bijbehorende maatregelen het afgelopen jaar hier een rol.
Vooral discriminatie vanwege huidskleur en afkomst Veel inwoners die discriminatie – zelf of in hun omgeving – hebben ervaren, geven aan dat zij niet gelijkwaardig werden behandeld of kregen te maken met discriminerende opmerkingen of schelden. Veel ervaren discriminatie is op basis van huidskleur, afkomst of leeftijd en vindt in een meerderheid van de gevallen plaats in de openbare ruimte binnen de gemeente Hoorn. Ruim een derde maakte dit mee in de eigen wijk. Dit is opvallend, relatief weinig inwoners denken dat discriminatie (veel) voorkomt in de eigen buurt of wijk.
Discriminatie heeft grote impact, maar wordt weinig gemeld Zeven op de tien ervaren grote gevolgen van discriminatie en geven aan dat zij hun ervaring (heel) erg vinden. Een op de drie ervaart ernstige negatieve gevolgen (zoals angst en stress) en vermijdt personen die te maken hadden met de discriminatie en mijdt locaties waar de discriminatie plaatsvond. Inwoners met een niet-westerse achtergrond hebben meer last van de discriminatie die zij meemaken. De meerderheid van de gediscrimineerde inwoners is het erover
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
5 van 31
eens dat hun bestaan rooskleuriger zou zijn zonder discriminatie. Desondanks voelt bijna de helft zich niet minder op zijn of haar gemak in de omgeving. Veel inwoners (81%) delen hun ervaring met iemand uit hun sociale netwerk, maar minder vaak (17%) maken zij een melding bij een instelling of instantie.
Tegengaan discriminatie als taak van de gemeente: aandacht en opstelling als actiepunt De meerderheid (62%) van de inwoners is van mening dat het de taak is van de gemeente om discriminatie te verminderen. Vier op de tien inwoners kunnen op dit moment niet goed inschatten of de gemeente nu voldoende doet om discriminatie tegen te gaan. Veel inwoners hebben suggesties gegeven hoe de gemeente discriminatie kan verminderen. Bovenaan staat het innemen van een duidelijk standpunt, actie ondernemen en aandacht geven aan discriminatie. Ook het luisteren naar inwoners, informatie geven over discriminatie en het stimuleren van contact tussen groepen komt veelvuldig voorbij. Organisaties en inwoners zelf kunnen discriminatie verminderen door ervoor te zorgen dat mensen met verschillende achtergronden met elkaar in contact komen, iedereen gelijk behandelen, het bewust worden van eigen gedrag en actie ondernemen als er discriminatie plaatsvindt.
Slotbeschouwing De uitkomsten van het onderzoek bieden een algemeen beeld van hoe inwoners van Hoorn het wonen en leven in de stad ervaren, waar het gaat om de verbinding met anderen. Dit biedt een basis en uitgangspositie voor de discussie over verbinding en inclusie die momenteel door middel van Stadsgespreken plaatsvindt. Een aantal uitkomsten nodigen uit tot verdere discussie om op die manier meer zicht te krijgen op de achtergronden ervan. Te denken valt onder meer aan het onderstaande. • Perceptie van discriminatie: inwoners schatten discriminatie in Hoorn lager in dan in de rest van het land. Zij denken dat discriminatie met name voorkomt buiten hun directe woonomgeving: in andere wijken en vooral in andere delen van het land. Klopt deze perceptie of is er misschien sprake van onderschatting van het probleem van discriminatie? Met name inwoners met een niet-westerse achtergrond denken dat discriminatie in hun wijk of stad minder voorkomt dan in de rest van het land. Voelen inwoners zich met name als individu gediscrimineerd of als onderdeel van een bepaalde groep? • Tweedeling in perceptie van de geschiedenis: uit de resultaten komen twee groepen naar voren die een duidelijke houding hebben ten opzichte van de VOC geschiedenis van Hoorn. Een groep die trots is op deze geschiedenis en een groep die zich (deels) schaamt voor de geschiedenis.
Is er een duidelijk onderscheid te maken tussen deze twee groepen? Waarom kijkt de ene inwoner negatief naar de VOC geschiedenis en de zichtbaarheid hiervan in de openbare ruimte en de andere inwoner positief? Wat kan deze groepen verbinden? • Melden van discriminatie: een groot deel van de inwoners die zelf discriminatie heeft ervaren, heeft dit niet gemeld. De redenen hiervoor zijn vooral dat zij menen dat het geen zin heeft, dat zij er geen aandacht aan willen geven of dat ze het niet belangrijk genoeg vinden. Waardoor komt het dat inwoners menen dat melden geen zin heeft? Wat kunnen organisaties en de gemeente doen om melden effectief te laten zijn en de meldingsbereidheid te vergroten?
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
6 van 31
2
Inleiding
2.1
Aanleiding en doel onderzoek
Aanleiding De gemeente Hoorn wil met inwoners en organisaties in gesprek over belangrijke onderwerpen in de stad. Daartoe behoren (institutionele) discriminatie en sociale inclusie. Deze thema’s zijn in Hoorn nog nadrukkelijker op de politieke agenda komen te staan naar aanleiding van de discussie en protesten rond het standbeeld van J.P. Coen in het centrum van Hoorn. De gemeente Hoorn wil stelling innemen in het maatschappelijk debat en ertoe bijdragen dat iedereen mee kan doen en als dat niet zo is, weet waar hij/zij terechtkan. In voorbereiding op een breed stadsgesprek hierover heeft de gemeente een inventariserend onderzoek laten doen door I&O Research naar de mate waarin discriminatie voorkomt en wat de uitingsvormen daarvan zijn. Ook wil de gemeente Hoorn inzicht in de mate waarin inwoners zich thuis voelen en of er sprake is van een inclusieve samenleving. De uitkomsten van dit onderzoek geven een beeld van hoe inwoners van Hoorn over deze onderwerpen denken, hoe zij deze aspecten beleven en vormen het startpunt voor de stadsgesprekken hierover.
Doelstelling Het doel is om inzicht te krijgen in hoeverre inwoners zich verbonden voelen met Hoorn, in welke mate er sprake is van (institutionele) racisme en discriminatie en hoe men aankijkt tegen culturele diversiteit. Het onderzoek richt zich hiermee op vier thema’s: • verbinding: de mate van thuis voelen in Hoorn en trots zijn op Hoorn; • inclusie: kan iedereen meedoen en hoe kijkt men aan tegen diversiteit? • discriminatie: ervaringen van discriminatie, zelf en in de omgeving; • tegengaan van discriminatie door de gemeente Hoorn en haar inwoners. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt als startpunt van een maatschappelijke discussie over dit onderwerp.
2.2
Werkwijze en respons
Aanpak en respons Het onderzoek is uitgevoerd met een online enquête onder de Hoornse bevolking. De doelgroep van het onderzoek bestaat uit inwoners van de gemeente Hoorn van 18 jaar of ouder. In april 2021 ontvingen 2.000 inwoners een brief met het verzoek om deel te nemen aan het onderzoek door een vragenlijst online in te vullen (door middel van een persoonlijke inlogcode). Na twee weken ontvingen de inwoners die de vragenlijst nog niet hadden ingevuld een herinneringsbrief. Uiteindelijk hebben 545 inwoners aan het onderzoek meegedaan, een respons van 27 procent. Daarnaast zijn alle leden van het Stadspanel Hoorn benaderd om aan het onderzoek mee te doen. Hiervan vulden nog eens 338 inwoners de online vragenlijst in. Ook is een open link2 op de gemeentelijke website geplaatst en gedeeld via social media, dit leverde nog eens 499 ingevulde vragenlijsten. Dit brengt de totale respons op 1.382 inwoners, zie
2
De uitkomsten van de open link zijn niet meegenomen in het berekenen van de totaalpercentages, omdat ze door de wijze van bevraging niet representatief zijn. Deze uitkomsten zijn wel gebruikt als een kwalitatieve verdieping en nadere
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
7 van 31
tabel 2.1. Voor de analyse (m.u.v. de open vragen) gebruiken we de respons vanuit de steekproef en het Stadspanel, wat neerkomt op totaal 883 inwoners. Tabel 2.1 Respons Benaderd
Respons
Steekproef
2.000
545 (27%)
Stadspanel
1.325
338 (26%)
Open link
-
499
Totaal
1.382
Vragenlijst De vragenlijst is in overleg met de gemeente Hoorn opgesteld. De vragenlijst bestaat voornamelijk uit gesloten vragen. Op enkele plaatsen in de vragenlijst bestond de mogelijkheid om een toelichting of reactie te plaatsen. Sommige van deze toelichtingen zijn in het rapport als geanonimiseerde citaten gebruikt. De vragenlijst bevat vragen over onder meer de volgende thema’s: • thuis voelen in Hoorn en trots zijn op Hoorn; • perceptie van discriminatie en ervaringen met discriminatie; • aanpak van discriminatie door de gemeente en inwoners; • culturele diversiteit in Nederland en in de wijk.
2.3
Analyse en leeswijzer
Analyse Op de data is een weging toegepast naar leeftijd, geslacht en migratieachtergrond. Dit betekent dat de verhoudingen binnen deze kenmerken zijn teruggebracht naar de werkelijk bestaande verhouding. Groepen die in de respons zijn oververtegenwoordigd krijgen een iets lager gewicht en ondervertegenwoordigde groepen tellen juist iets zwaarder mee. Op deze manier zijn de resultaten representatief voor de gehele gemeente Hoorn voor wat betreft deze kenmerken. Daar waar relevant (en significant) worden de resultaten uitgesplitst naar achtergrondgegevens zoals geslacht, leeftijd, wijk en migratieachtergrond en wordt er een vergelijking gemaakt met referentiecijfers. De antwoordcategorie ‘niet van toepassing’ is, tenzij anders aangegeven, buiten de analyse gehouden. Indien de uitkomsten niet optellen tot 100 procent is er sprake van een afrondingsverschil.
Toetsing van verbanden Om de gevonden verbanden tussen met name discriminatie-ervaringen en achtergrondkenmerken te toetsen hebben we regressieanalyses uitgevoerd. Hieruit blijkt welke kenmerken een effect hebben op de ervaren discriminatie (zelf en in omgeving) en op de perceptie van discriminatie (in Nederland, Hoorn en de eigen wijk). In deze regressieanalyse zijn de volgende achtergrondkenmerken getoetst op hun samenhang met deze percepties en ervaringen: geslacht, leeftijd, opleiding, dagelijkse bezigheid, migratieachtergrond en wijk. In het rapport zijn alleen die verbanden gerapporteerd die vanuit deze regressieanalyse een zelfstandige samenhang vertonen, gecorrigeerd voor de andere kenmerken.
inkleuring van de uitkomsten. Hierbij gaat het met name om de open vragen over onder meer specifieke gevallen van discriminatie of ongelijke behandeling.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
8 van 31
3
Verbinding met Hoorn
In dit hoofdstuk beschrijven we de mate van verbondenheid die inwoners voelen met Hoorn en andere inwoners van Hoorn. In hoeverre voelen zij zich thuis in Hoorn en waarom wel of niet? Zijn inwoners trots op Hoorn en op welke aspecten wel of niet?
3.1
Thuis voelen in Hoorn
Ruime meerderheid voelt zich thuis in Hoorn Een (ruime) meerderheid van de inwoners voelt zich thuis in Hoorn (88%) en/of voelt zich verbonden met Hoorn (70%). Bijna de helft heeft het gevoel dat ze er helemaal bij horen in Hoorn. Een gevoel van saamhorigheid met andere inwoners wordt door een kleiner aandeel van de inwoners ervaren (39%) en 14 procent van de inwoners vindt dat ze meer moeite moet doen om erbij te horen. We hebben inwoners gevraagd in een open vraag toe te lichten waarom ze zich wel of niet thuis voelen in Hoorn. Deze resultaten zijn op de volgende pagina beschreven en gepresenteerd op pagina 12. Figuur 3.1 Thuis voelen in Hoorn (n=883) Ik voel me thuis in Hoorn
88%
Ik voel me verbonden met Hoorn
9%
70%
Ik heb het gevoel dat ik er helemaal bij hoor in Hoorn
24%
47%
Ik ervaar een gevoel van saamhorigheid met de inwoners van Hoorn
39%
39%
Ik moet meer moeite doen dan andere inwoners om er bij te horen
14%
0%
46%
24%
20%
(helemaal) mee eens
3%
6%
12%
1%
14%
1% 3%
58%
40% neutraal
60%
80%
(helemaal) mee oneens
100% weet niet
Wie voelt zich vooral thuis in Hoorn en wie niet? •
• • •
Met name inwoners met een niet-westerse achtergrond voelen zich minder verbonden met Hoorn. Zij hebben ook vaker het gevoel dat ze moeite moeten doen om erbij te horen dan andere inwoners. Het gevoel erbij te horen is het sterkst onder laagopgeleiden. De ervaren verbondenheid ligt het hoogst in Centrum/Venenlaankwartier/Hoorn Noord en het laagst in Kersenboogerd. Inwoners die discriminatie hebben ervaren (zelf of in hun omgeving) voelen zich minder thuis of verbonden met Hoorn dan inwoners die geen discriminatie hebben ervaren. Ook moeten zij meer moeite doen om erbij te horen.
•
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
9 van 31
3.2
Trots zijn op Hoorn
Meerderheid is trots op Hoorn De meerderheid van de inwoners is trots op hoe Hoorn eruitziet (69%), op de geschiedenis (67%) en de cultuur van Hoorn (63%). Hun antwoorden konden inwoners toelichten in een open vraag. Deze resultaten zijn hieronder beschreven en op de volgende pagina gepresenteerd. Figuur 3.2 Trots zijn op Hoorn (n=883) Ik ben trots op hoe Hoorn er uit ziet
69%
23%
8%
Ik ben trots op de geschiedenis van Hoorn
67%
25%
6%
Ik ben trots op de cultuur van Hoorn
63%
31%
4% 1%
Ik ben trots op Hoorn
62%
33%
5%
80%
100%
(helemaal) mee oneens
weet niet
0%
20%
(helemaal) mee eens
40% neutraal
60%
2%
Wie is met name trots op Hoorn en wie niet? •
• •
Inwoners die discriminatie hebben ervaren (zelf of in hun omgeving) zijn minder trots op (de verschillende aspecten van) Hoorn dan inwoners die geen discriminatie hebben meegemaakt. Met name mannen zijn trots op de geschiedenis van Hoorn. Inwoners uit Risdam Noord Zwaag/Blokker/ Bangert en Oosterpolder zijn trotser op de cultuur van Hoorn dan inwoners uit Kersenboogerd.
Waarom voelen inwoners zich wel of niet thuis? Inwoners die zich thuis voelen, geven als toelichting dat ze al (bijna) hun hele leven in Hoorn wonen, dat ze goede sociale contacten hebben en dat ze de stad mooi vinden met een prettige sfeer. Inwoners die zich niet thuis voelen geven als redenen dat ze moeilijk aansluiting kunnen vinden met anderen, zich niet prettig voelen in de buurt, discriminatie ervaren en/of de verwijzingen naar het koloniale verleden. Zie het figuur op de volgende pagina.
Waarom zijn inwoners wel of niet trots op Hoorn? Inwoners geven aan dat zij trots zijn op de mooie oude binnenstad en de haven. Ook zijn een aantal inwoners trots op het cultureel erfgoed en de VOC-geschiedenis van Hoorn. Maar er zijn ook inwoners die juist niet trots zijn vanwege deze geschiedenis. Zij vinden dat er meer aandacht moet komen voor de donkere kant van de geschiedenis. Daarnaast noemen inwoners dat de wijken rondom de binnenstad meer aandacht nodig hebben (bijvoorbeeld veel afval, weinig groen) en dat er veel leegstand is in het centrum. Zie het figuur op de volgende pagina.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
10 van 31
“(…) Daarnaast promoot de gemeente de stad Hoorn anno 2021 niet op basis van politieke neutraliteit maar op basis van witte superioriteit middels de koloniale kreet 'Gouden Eeuw', dat onder andere op vlaggen en de website 'Ik Hou Van Hoorn' staat, waar met slavernijverheerlijkende termen als 'roemrijke tijd' gestrooid wordt. (…)” Verwijzingen
Lang woonachtig
Mooie en gezellige stad
naar koloniaal verleden
“Als je een ander kleurtje/geaardheid/kledingstijl hebt of niet in het West Friese plaatje past, word je met de nek aangekeken.”
“Omdat ik geboren en getogen in de binnenstad ben.”
Thuis voelen Sociale verbondenheid
Discriminatie
“Ik heb ontzettend veel moeite om aansluiting te vinden met de mensen hier.”
“Het verleden zit me dwars; er moet meer voorlichting komen hoe Hoorn aan zijn rijkdom kwam ...VOC is niet meer iets om trots op te zijn.”
“Prachtige stad, goede sfeer, mooie ligging.”
Geen aansluiting
Binnenstad en haven
Slavernijverleden
“Vele fijne ontmoetingen in de buurt, in de wijk en in de stad”
“Hoorn heeft een prachtige geschiedenis met de VOC die niet vergeten mag worden. Deze mensen hebben onze stad groot gemaakt en Nederland groot gemaakt.”
Geschiedenis
Trots op Hoorn Culturele bezienswaardigheden
Wijken rondom de binnenstad
“De binnenstad vind ik heel mooi maar de wijken er om heen kunnen wel wat zorg gebruiken.”
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
Leegstand in het centrum
“De oude binnenstad en zijn verleden komen tot werkelijkheid als je rond de haven wandelt.”
11 van 31
4
Culturele diversiteit
In dit hoofdstuk beschrijven we de houdingen van inwoners van Hoorn ten opzichte van culturele diversiteit. Hoe staan inwoners tegenover culturele diversiteit in Nederland, culturele diversiteit in hun buurt en mensen met een andere achtergrond?
4.1
Culturele diversiteit in de samenleving
Gemengde houdingen ten opzichte van culturele diversiteit in de samenleving Een meerderheid (64%) van de inwoners van Hoorn vindt dat aanwezigheid van verschillende culturen de samenleving mooier maakt. Tegelijkertijd vindt iets meer dan de helft van de inwoners dat Nederlandse tradities onder druk staan (58%). De helft gaat graag om met mensen met een andere achtergrond, iets minder dan de helft staat hier neutraal in. Over uitsluiting van mensen met een andere achtergrond zijn de meningen verdeeld: ruim een derde denkt dat mensen met een andere achtergrond in Nederland worden gediscrimineerd (37%), een kwart denkt van niet (26%) en drie op de tien hebben hierover geen mening. Figuur 4.1 Culturele diversiteit in de samenleving (n=883) De aanwezigheid van verschillende culturen maakt de samenleving mooier
64%
Nederlandse tradities staan onder druk
58%
Ik ga graag om met mensen met een andere achtergrond
19%
50%
In Nederland worden mensen met een andere achtergrond uitgesloten en gediscrimineerd
(helemaal) mee eens
20%
29%
40%
neutraal
60%
9%
21%
1%
2%
5% 2%
43%
37%
0%
4.2
26%
26%
7%
80%
100%
(helemaal) mee oneens
weet niet
Culturele diversiteit in de buurt
Meerderheid tevreden over huidige samenstelling van de buurt Een meerderheid van de inwoners van Hoorn is van mening dat bewoners in hun buurt gelijkwaardig aan elkaar zijn (67%) en maar 9 procent denkt dat er spanningen zijn tussen bevolkingsgroepen in hun buurt. Een toename van mensen met een andere achtergrond zou minder dan de helft (45%) positief vinden, 39 procent staat hier neutraal in en 13 procent vindt dit negatief.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
12 van 31
Figuur 4.2 Culturele diversiteit in de eigen buurt (n=883) In mijn buurt zijn bewoners gelijkwaardig aan elkaar
67%
20%
9%
5%
Ik ben tevreden over de bevolkingssamenstelling van mijn buurt
63%
24%
11%
2%
13%
2%
Ik vind het positief als meer mensen met een andere achtergrond in mijn buurt komen wonen
45%
In mijn buurt zijn spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen
9%
0% (helemaal) mee eens
39%
19%
18%
54%
20%
40%
neutraal
60%
80%
(helemaal) mee oneens
100% weet niet
Tevreden met de bevolkingssamenstelling De meeste inwoners zijn positief over de huidige samenstelling van hun buurt (63%). In 2019 was nog 67 procent van de inwoners in Hoorn tevreden met de bevolkingssamenstelling van hun buurt3. Voor Noord-Holland en Nederland zijn de cijfers vergelijkbaar: in 2019 was 66 procent van de inwoners in Noord-Holland en 68 procent van de Nederlanders1 tevreden met de samenstelling van hun buurt. Tabel 4.1 Tevredenheid bevolkingssamenstelling in Hoorn, regio en Nederland Hoorn 2020 Tevreden met bevolkingssamenstelling buurt
3
63%
Hoorn 2019
67%
Noord-
Nederland
Holland 2019
2019 1
66%
68%
CBS (2020), Veiligheidsmonitor 2019, 1 maart 2020
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
13 van 31
Verschillen in geslacht, opleiding, leeftijd en achtergrond • • •
• •
•
• •
•
•
Met name hoger opgeleiden en vrouwen zijn van mening dat verschillende culturen de samenleving mooier maakt. Het idee dat mensen met een andere achtergrond in Nederland worden gediscrimineerd is het sterkst onder vrouwen en jongeren (18-34 jaar). Het gevoel dat Nederlandse tradities onder druk staan is het hoogste onder mannen, inwoners van 50 jaar en ouder, inwoners met een Nederlandse achtergrond en lager opgeleiden. Vooral inwoners tussen de 18 en 49 jaar, hoogopgeleiden en inwoners met een nietwesterse achtergrond gaan graag om met mensen met een andere achtergrond. Met name inwoners uit de wijken Risdam Zuid/Nieuwe Steen en Risdam Noord Zwaag/Blokker/ Bangert en Oosterpolder zijn van mening dat Nederlandse tradities onder druk staan. Inwoners met discriminatie-ervaringen schatten de mate van discriminatie in Nederland hoger in. Zij staan daarnaast positiever tegenover mensen met een andere achtergrond. Laagopgeleiden en inwoners zonder discriminatie-ervaringen zijn het meest tevreden over de samenstelling van hun buurt. Inwoners t/m 49 jaar en inwoners met een niet-westerse achtergrond zijn het meest positief over een cultureel diverse buurt. Met name inwoners met een Nederlandse achtergrond zijn niet positief over dit idee.
Spanningen tussen bevolkingsgroepen in de buurt worden het meest ervaren door inwoners uit de wijken de Grote Waal en Kersenboogerd, en door inwoners met discriminatie-ervaringen. Het idee dat inwoners uit de wijk gelijkwaardig zijn aan elkaar is het sterkst in de wijken Risdam Zuid/Nieuwe Steen en Risdam Noord Zwaag/Blokker/Bangert en Oosterpolder, en onder inwoners zonder discriminatie-ervaringen.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
14 van 31
5
Discriminatie
In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten over discriminatie in Hoorn. Hoe kijken inwoners van Hoorn aan tegen discriminatie in hun woonplaats, in welke mate hebben zij dit ervaren in hun omgeving en hoeveel inwoners zijn zelf gediscrimineerd? Voor deze laatste groep gaan we dieper in op de reden en vorm van discriminatie en de gevolgen van deze ervaring(en).
5.1
Perceptie van discriminatie in Hoorn
Kwart van inwoners denkt dat er veel discriminatie in Hoorn voorkomt Bijna de helft van de inwoners denkt dat er veel discriminatie voorkomt in Nederland, terwijl maar een kwart van de inwoners denkt dat er veel discriminatie in Hoorn voorkomt. Opvallend is dat terwijl een kwart van de inwoners denkt dat er veel discriminatie in Hoorn voorkomt, slechts 13 procent denkt dat er veel discriminatie in hun eigen buurt of wijk voorkomt. De meerderheid van de inwoners die denkt dat in hun buurt veel discriminatie plaatsvindt, vindt dit heel erg (75%). Figuur 5.1 Denkt u dat er veel of weinig discriminatie voorkomt in…? (% (heel) veel) (n=883) 100% 80% 60%
49%
40%
25% 13%
20% 0% ..Nederland
..Uw woonplaats
..Uw buurt/wijk
Wie schat de mate van discriminatie hoger in en wie lager? • • • •
Vrouwen denken dat er meer discriminatie plaatsvindt dan mannen, of dat nu in de wijk, Hoorn of Nederland is. Degenen die zelf of in hun omgeving met discriminatie te maken hebben gehad, denken in het algemeen dat dit vaker voorkomt. Met name inwoners met een (niet-westerse) migratieachtergrond denken dat er minder discriminatie in Hoorn en in hun eigen wijk voorkomt dan in de rest van het land. Inwoners van Kersenboogerd denken dat er meer discriminatie in hun wijk voorkomt dan inwoners uit Risdam Noord, Zwaag, Blokker, Bangert en Oosterpolder.
75%
van de inwoners die denkt dat er discriminatie voorkomt in hun woonplaats of buurt, vindt dit (heel) erg. Een vijfde (19%) staat hier neutraal in. Een klein deel vindt dit niet erg (4%) of weet het niet (1%).
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
15 van 31
berichtgevingen
eigen ervaringen
gevoelens/ aannames
gehoord van anderen discriminatie in Hoorn
Waaruit blijkt dat er discriminatie voorkomt? We vroegen inwoners waaruit het blijkt dat discriminatie voorkomt in hun woonplaats of buurt. Grofweg is dit in te delen in vier categorieën (zie hierboven): gevoelens en aannames, berichtgevingen over discriminatie, eigen ervaringen en/of ervaringen van mensen uit hun omgeving.
Gevoelens van discriminatie Voor velen is er sprake van discriminatie in de omgeving vanwege de gevoelens die zij hebben of aannames die men doet. Men gaat ervan uit dat discriminatie aanwezig is; niet alleen in Nederland, maar ook in Hoorn en de eigen wijk. Men geeft aan dat deze discriminatie niet altijd zichtbaar is en ook onbewust tot uiting kan komen: “Ik denk dat discriminatie bewust of onbewust overal voorkomt. Ik merk het niet direct in mijn buurt, maar het is er vast wel. Ik betrap me er zelf ook wel eens op dat ik een mening heb over de afkomst van op straat hangende mensen in mijn buurt”. Men gaat ervan uit dat discriminatie op veel plekken voorkomt, inwoners lichten toe: • “Discriminatie is iets wat je lastig kan uitbannen. Het is een gevoel van beide kanten.” • “Er is geen enkele reden om aan te nemen dat Hoorn een uitzondering op de regel is, zeker niet gezien de blinde vlekken van de gemeente op het gebied van (post)kolonialisme.” • “Ik denk dat discriminatie overal nog een beetje voorkomt. In Hoorn niet meer of minder dan in andere steden.” • “Iedereen discrimineert wel op een bepaald level. Vaak onbedoeld en onwetend. We worden allemaal ook wel eens gediscrimineerd. Discriminatie is van alle rangen, standen en geledingen.
De een ervaart dit als erger of vervelender dan de ander.” Deze gevoelens worden door sommigen versterkt door de politiek, zoals tijdens de campagnes richting de verkiezingen of juist door het stemmen op bepaalde politieke partijen: “Zie de uitslagen van landelijke verkiezingen waar partijen als PVV en Forum van Democratie erg veel stemmen behaalden”. De populariteit van deze partijen geeft meerdere inwoners het gevoel dat polarisatie en discriminatie in de hand wordt gespeeld in lokaal, maar ook landelijk opzicht.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
16 van 31
• •
“Er hingen posters van Forum van Democratie en ik kreeg een flyer van Forum in de brievenbus. In de stemuitslag scoorden PVV en Forum hoog in de wijk Kersenboogerd.” “Natuurlijk bestaat er discriminatie in Hoorn. Het maatschappelijke gevoel iets voor en van elkaar leren staat al langer onder druk. Politiek laat zich zien door de populistische partijen, welke ook deel uitmaken van de Hoornse gemeenteraad.”
In de (sociale) media Voor een deel komen percepties van discriminatie tot stand door wat inwoners zien of lezen in de (sociale) media. Voorbeelden zijn de demonstraties over Zwarte Piet, The Black Lives Matter en J.P. Coen. Door deze berichtgevingen komt men in aanraking met de discriminatie-ervaringen van anderen. Ook zien zij hoe er wordt gereageerd naar andere groepen, zoals onder berichten op social media: “De Black Lives Matter vorig jaar zegt genoeg, Facebook stond vol met nare opmerkingen”. • “Ik word gevoed door TV, kranten ect. Zelf ervaar ik het niet zo.” • “Kijk maar naar de demonstraties over Zwarte Piet en J.P. Coen.” • “De taal en meningen die worden toegepast wanneer het gaat over arbeidsmigranten en discriminatievraagstukken.”
Gehoord van anderen Sommige inwoners ondervinden discriminatie niet zelf, maar horen hierover van mensen die zij kennen. Ze vertellen over ervaringen van bijvoorbeeld familieleden of beschrijven wat zij horen van anderen. • “Dat hoor ik van vrienden die een andere huidskleur of seksuele voorkeur hebben.” • “Ik heb een donkere schoonzoon en kleinkinderen. Wij ervaren daardoor de discriminatie.” • “In de Grote Waal maak ik als intern begeleider schrijnende gevallen van discriminatie mee. De verschillen van tolerantie per wijk zijn groot.” • “Dat blijkt uit hoeveel mensen over mensen met een buitenlandse afkomst praten. Momenteel gaat het veel over Poolse arbeidsmigranten.”
Eigen ervaringen Een deel van de inwoners maakte zelf discriminatie mee of ze ziet het in hun (directe) omgeving gebeuren. Men ervaart dat groepen racistisch bejegend worden, er sprake is van ongelijke behandeling of dat er segregatie optreedt, omdat er niet of nauwelijks contact is tussen culturen en groepen. Meerdere inwoners zien grote verschillen tussen wijken in de stad, wat een nadelig effect heeft op de saamhorigheid en de inclusiviteit: “Er is weinig vermenging. De scheiding die er is van de mensen die in de binnenstad wonen, wit en over het algemeen rijk en de mensen die bijv. in de Grote Waal wonen”. Inwoners over de dingen die zij of anderen in hun omgeving meemaken: • “Als ik zie hoe mensen met elkaar omgaan kan dat veel beter. Met ouderen wordt weinig rekening gehouden.” • “Buurtbewoners die soms racistische opmerkingen maken naar bepaalde etnische groepen.” • “De omgang tussen verschillende groepen botst nog wel eens wat door gedrag van jongeren van een andere cultuur versterkt wordt door jongeren die naar andere wijken gaan om baldadigheden en troep te maken.” • “Hoe mensen met verschillende culturen met elkaar omgaan of over elkaar praten.” • “Dat blijkt volgens mij omdat Nederlanders niet veel contact zoeken met buitenlanders en andersom ook.”
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
17 van 31
Kansenongelijkheid De eigen ervaringen zijn divers en raken inwoners met alle achtergronden en vinden plaats op verschillende plekken in Hoorn. Zij zien dit bij hen zelf, maar ook bij anderen die hiermee te maken hebben. Er wordt anders gekeken, men voelt zich niet gelijkwaardig behandeld of in sommige gevallen racistisch bejegend. “Er wordt erg naar tegen mensen met hoofddoek of buitenlandse uiterlijk gedragen, zelfs in het gemeentehuis. Ik heb vaak een naar gevoel in het gemeentehuis, maar ook in de winkels in Hoorn of zelfs op de Rode Steen. Ik heb het gevoel alsof ik niet word geaccepteerd door de Nederlandse gemeenschap in Hoorn”. Deze kansenongelijkheid zien inwoners bijvoorbeeld op en rond de werkvloer, maar ook op de woningmarkt: “Het gebeurt de laatste tijd ook vaak bij de komst van de statushouders die we steeds vaker terug zien in de buurt en die huizen toegewezen krijgen, terwijl de Nederlanders geen huizen kunnen krijgen”. • “Ik denk dat er krapte is in banen en huizen en dat daardoor niet iedereen een kans krijgt. Verder wordt in wat er geregeld wordt aan festiviteiten en faciliteiten meer naar de jeugd gekeken dan naar ouderen.” • “Er wordt toch gekeken naar huidskleur. Dit verbaast mij, aangezien ik zelf gekleurd ben. Ik heb er nooit mee te maken gehad, alleen nu ik kinderen heb, merk ik dat het wel degelijk speelt.
Het is een sluimering die er altijd is.” • “Ik heb nooit discriminatie ondervonden. Sinds een paar jaar draag ik een hoofddoek en het is niet te beschrijven hoe er met je wordt omgegaan. Soms is het subtiel en soms word je rechtuit respectloos behandeld.” • “Het is omgekeerde discriminatie, er wonen hier te veel mensen met een buitenlandse afkomst.” • “Doordat buitenlandse mensen overal voorrang op krijgen. Vind ik het discriminatie naar de mensen die hier al langere tijd wonen.”
Een derde verwacht evenveel discriminatie in toekomst Inwoners van Hoorn zijn verdeeld over discriminatie in de toekomst. Een derde verwacht dat er in de toekomst evenveel discriminatie zal zijn als nu. Een toename in discriminatie wordt door 28 procent verwacht, een afname door 20 procent. Tabel 5.1 Verwacht u dat er in de toekomst meer, evenveel of minder discriminatie in de samenleving zal voorkomen? (n=883) Meer
Evenveel
Minder
Weet ik niet
28%
34%
20%
18%
Verwachting discriminatie in de toekomst – verschillen in leeftijd en ervaring • •
De verwachting dat discriminatie zal toenemen is het grootst onder inwoners van 50 jaar en ouder. Met name jongere inwoners (18-34 jaar) verwachten een afname. Met name inwoners die discriminatie hebben meegemaakt verwachten dat discriminatie zal toenemen in de toekomst.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
18 van 31
5.2
Discriminatie ervaring in omgeving Tabel 5.2 Om welke vorm(en) van discriminatie ging het hierbij? (n=340)4
Vier op de tien hebben discriminatie in omgeving meegemaakt
Vorm van discriminatie % De meerderheid van de inwoners (61%) van Niet als gelijkwaardig behandelen 64% Hoorn zegt het afgelopen jaar geen Discriminerende 54% discriminatie in hun omgeving te hebben opmerkingen/schelden meegemaakt. Een op de vijf inwoners heeft wel Contact vermijden 29% eens gezien of ervaren dat dat iemand werd Treiteren/pesten 21% gediscrimineerd vanwege zijn of haar Bedreiging 11% huidskleur of afkomst. Een deel heeft ervaren Discriminerende uitingen in kranten, 10% dat iemand gediscrimineerd werd vanwege tijdschriften, radio, tv, internet, enz. zijn of haar geloof (10%), een beperking of Beschadiging en/of bekladden van 9% eigendommen chronische ziekte (8%), seksuele oriëntatie Discriminerende teksten op muren e.d. 7% (8%), leeftijd (8%) of geslacht (6%). Enkele Seksueel lastig vallen andere redenen die worden genoemd zijn 6% Anders gewicht, corona, denkbeelden of er anders 5% Lichamelijk geweld uitzien. In totaal hebben vier op de tien 3% inwoners (39%) het afgelopen jaar meegemaakt dat iemand in hun omgeving werd gediscrimineerd. De meest voorkomende vorm van discrimineren die deze inwoners hebben waargenomen in hun omgeving was ongelijkwaardig behandelen (64%) en discriminerende opmerkingen of schelden (54%). Bij een derde ging het om contact vermijden en bij een vijfde om treiteren of pesten.
De meeste van deze inwoners noemen één vorm van waargenomen discriminatie (43%), bijna de helft noemt twee, drie of vier vormen (49%).
Figuur 5.2 Heeft u de afgelopen 12 maanden wel eens meegemaakt dat iemand in uw omgeving, anders dan uzelf, gediscrimineerd werd? (n=883) Nee
61%
Ja, vanwege huidskleur
19%
Ja, vanwege afkomst
19%
Ja, vanwege geloof
10%
Ja, vanwege een beperking of chronische ziekte
8%
Ja, vanwege seksuele oriëntatie
8%
Ja, vanwege leeftijd
8%
Ja, vanwege geslacht
6%
Ja, om een andere reden
4%
Ja, vanwege genderidentiteit
3%
Ja, vanwege zwangerschap
1%
0%
4
20%
40%
60%
80%
100%
Naar inwoners die discriminatie meemaakten bij anderen in omgeving in de afgelopen 12 maanden
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
19 van 31
Wie heeft minder of meer ervaring met discriminatie in de omgeving? • •
•
Inwoners met niet-westerse achtergrond ervaren in hun omgeving vaker discriminatie dan andere inwoners.5 Inwoners met een Nederlandse of westerse achtergrond ervaren minder discriminatie in hun omgeving dan inwoners met een niet-westerse achtergrond. Deze laatste groep heeft met name meer discriminatie-ervaringen vanwege geloof of huidskleur ervaart. Hoger opgeleiden ervaren vaker discriminatie in hun omgeving dan lager opgeleiden.
5.3
Persoonlijke ervaringen met discriminatie
Meeste inwoners geen eigen ervaring met discriminatie afgelopen jaar
Hoe vaak kwam dit voor? (n=162) •
Eén keer (28%)
Een op de vijf inwoners van Hoorn (19%) geeft aan dat zij • Een paar keer per jaar (43%) gediscrimineerd zijn in het afgelopen jaar. De grootste • Minstens een keer per maand (20%) groep ervaarde dit enkele keren per jaar (43%) en drie op de • Minstens een keer per week (7%) tien maandelijks of vaker (zie kader). Meer inwoners in • (bijna) elke dag (2%) Hoorn hebben discriminatie bij anderen ervaren het afgelopen jaar (39%) dan zelf (19%). Ter vergelijking: in 2018 ervaarde 27 procent van de inwoners van Nederland discriminatie6. Acht op de tien inwoners van Hoorn hebben geen discriminatie meegemaakt. De coronacrisis van het afgelopen jaar kan invloed hebben gehad op de ervaringen met discriminatie, zowel op de hoeveelheid als op de vorm en locatie van discriminatie. Figuur 5.3 Ervaren discriminatie in Hoorn en Nederland 100% 80% 60% 40% 20% 0%
19%
27%
Inwoners van Hoorn: zelf
Inwoners Nederland (2018)
39%
Inwoners van Hoorn: bij anderen
Wie heeft met name discriminatie ervaren het afgelopen jaar? • •
Inwoners met een niet-westerse migratieachtergrond ervaren meer discriminatie dan inwoners zonder migratieachtergrond. 7 Met name inwoners van Hoorn die werkloos of arbeidsongeschikt zijn, zeggen vaker discriminatie te hebben ervaren.
5
Dit effect blijft in stand als we corrigeren voor geslacht, leeftijd en andere achtergrondkenmerken.
6
SCP (2020), Ervaren Discriminatie in Nederland II, maart 2020.
7
Dit effect blijft in stand als we corrigeren voor geslacht, leeftijd en andere achtergrondkenmerken.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
20 van 31
In de meeste gevallen dat inwoners van Hoorn discriminatie hebben ervaren was dit vanwege huidskleur, afkomst, leeftijd of een andere reden. Voorbeelden van andere redenen zijn overgewicht, opleidingsniveau of (Nederlands) uiterlijk. Ook worden hier voorbeelden van afkomst genoemd. • “Vanwege mijn geboortenaam. Men denkt dan gauw dat je niet genoeg Nederlands spreekt.” • “Vanwege blanke afkomst.”
Tabel 5.3 Bent u zelf in de afgelopen twaalf maanden wel eens gediscrimineerd om een van onderstaande redenen? (n=883) Nee
81%
Ja, vanwege huidskleur
5%
Ja, vanwege afkomst
5%
Ja, vanwege leeftijd
5%
Ja, om een andere reden
5%
Ja, vanwege geslacht
3%
Ja, vanwege een beperking of chronische ziekte
3%
Ja, vanwege geloof
2%
Ja, vanwege seksuele oriëntatie
1%
Ja, vanwege politieke voorkeur/levensovertuiging
1%
Ja, vanwege genderidentiteit
0%
Ja, vanwege zwangerschap
0%
De discriminatie nam het vaakst de vorm aan van niet gelijkwaardig behandelen (65%). Daarnaast ging het voor een deel om discriminerende opmerkingen of schelden (38%) en het vermijden van contact (29%). Lichamelijk geweld en discriminerende teksten op muren e.d. is vrijwel niet voorgekomen in het afgelopen jaar. Discriminatie bij een sollicitatie wordt een aantal keer genoemd als andere vorm van discriminatie. Figuur 5.4 Om welke vorm(en) van discriminatie ging het hierbij? (n=172) 8 Niet als gelijkwaardig behandelen
65%
Discriminerende opmerkingen/schelden
38%
Contact vermijden
29%
Treiteren/pesten
13%
Anders
12%
Bedreiging
10%
Discriminerende uitingen in de media
9%
Seksueel lastig vallen 4% Beschadiging en/of bekladden van eigendommen
3%
Discriminerende teksten op muren e.d.
1%
Lichamelijk geweld
0%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
8
Naar inwoners die discriminatie persoonlijk hebben meegemaakt in de afgelopen 12 maanden
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
21 van 31
Discriminatie vaak in de openbare ruimte De discriminatie vond op verschillende locaties plaats. De openbare ruimte wordt door meer dan de helft van de inwoners die dit hebben meegemaakt genoemd als locatie. Vervolgens zijn de eigen buurt (36%), de arbeidsmarkt (31%) en winkels (27%) veel genoemde locaties. Bij ‘anders’ wordt onder andere de gemeente een paar keer genoemd of voorbeelden van de openbare ruimte. Door de coronacrisis het afgelopen jaar kunnen deze resultaten afwijken van eerdere jaren, bijvoorbeeld doordat de horeca voor een groot deel van het jaar gesloten was. Figuur 5.5 Waar kwam deze discriminatie voor (welke locatie of situatie)? (n=172)5 Openbare ruimte
53%
Eigen wijk/buurt
36%
Arbeidsmarkt
31%
Winkels
27%
Media/politiek debat
13%
Sociale media
12%
Anders
11%
Horeca / uitgaansgelegenheden
10%
Politie/justitie
8%
Privésfeer (familie of vrienden)
6%
Onderwijs
5%
Verzekering/banken
3%
Sport/verenigingen
2%
0%
89%
10%
20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
van de discriminatie vond plaats binnen de gemeente Hoorn; 28 procent vond plaats buiten Hoorn en voor 2 procent is dit onduidelijk.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
22 van 31
5.4
Gevolgen van discriminatie
70%
van de inwoners die gediscrimineerd zijn het afgelopen jaar vond dit (heel) erg. 21 procent staat hier neutraal in en 8 procent vond dit niet erg.
Daders vermijden en angst als gevolg van discriminatie Welke gevolgen heeft discriminatie? Onder de inwoners die zich gediscrimineerd voelden, zegt bijna een derde (29%) de personen die hen discrimineerden te vermijden. Een op de vijf vermijdt de plek waar de discriminatie plaatsvond, houdt afstand van personen die lijken op degene die hem/haar discrimineerde, en/of zoekt meer verbondenheid met mensen met dezelfde achtergrond. Figuur 5.6 Welke gevolgen heeft het gehad dat u zich gediscrimineerd heeft gevoeld? (n=172) Ik vermijd de persoon/personen die mij discrimineerden
29%
Ik vermijd de plek waar de discriminatie plaatsvond
20%
Ik houd afstand van mensen die lijken op de mensen die mij discrimineerden
18%
Ik zoek meer verbondenheid met mensen die dezelfde achtergrond hebben als ik
21%
0% (Heel) vaak
20%
20%
20%
28%
20%
Soms
40%
Nooit
11%
31%
9%
32%
16%
11%
41%
8%
14%
22%
29%
60%
80%
Ik wil dat wel, maar dat kan niet
100% n.v.t.
Bijna de helft van de inwoners zegt zich niet minder op zijn gemak te voelen in zijn of haar woonomgeving door de discriminatie (48%). Een derde voelt zich soms angstig als gevolg van de discriminatie. Figuur 5.7 Welke gevolgen heeft het gehad dat u zich gediscrimineerd heeft gevoeld? - gevoelens (n=172) Ik voel me minder op mijn gemak in mijn woonomgeving
17%
23%
Ik voel mij angstig als gevolg van discriminatie
13%
33%
0%
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
20% (Heel) vaak
48%
12%
42% 40% Soms
60% Nooit
12% 80% n.v.t.
100%
23 van 31
Meer dan de helft van de inwoners met een persoonlijke discriminatie-ervaring geeft aan dat zijn of haar leven er beter uit zou zien zonder discriminatie. Voor een derde beïnvloedt de discriminatie zijn of haar leven en een kleiner deel (29%) heeft in het leven veel last van discriminatie. Figuur 5.8 Effect van discriminatie op leven (% (helemaal) mee eens) (n=172) Mijn leven zou er rooskleuriger uitzien zonder discriminatie
54%
Discriminatie beïnvloedt mijn leven
35%
Ik heb in mijn leven veel last van discriminatie
29%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Wie ervaart met name negatieve invloed van persoonlijke discriminatie? • • • • •
5.5
Inwoners met een niet-westerse achtergrond hebben meer last van de discriminatie die zij meemaken dan inwoners met een Nederlandse achtergrond. Mannen hebben meer last van deze persoonlijke discriminatie dan vrouwen. Inwoners tussen de 35 en 49 jaar ervaren het meeste last, meer dan inwoners van 50 jaar en ouder. Inwoners die discriminatie in hun omgeving ervaren ondervinden ook meer gevolgen en negatieve invloed van de discriminatie die zij persoonlijk meemaken. Lager opgeleiden voelen zich minder op hun gemak in woonomgeving en vermijden vaker personen die hen discrimineerden. Mannen houden minder vaak afstand, zoeken minder vaak verbondenheid met mensen met eenzelfde achtergrond, en voelen zich minder niet op hun gemak in hun woonomgeving dan vrouwen als gevolg van discriminatie. Vrouwen vermijden vaker personen die hen discrimineerden.
Melden van discriminatie
81%
van de inwoners die gediscrimineerd zijn hebben hun discriminatie ervaring met iemand gedeeld. Daarentegen heeft 17 procent de discriminatie gemeld bij een persoon, instelling of meldpunt.
Inwoners delen ervaring met vrienden of familie We vroegen inwoners die het afgelopen jaar gediscrimineerd zijn of zij hun ervaring(en) hebben gedeeld met anderen. Veruit het grootste deel (68%) heeft het gedeeld met vrienden of familie. Een deel heeft het met een instantie gedeeld (12%). Delen op social media of internet komt bijna niet voor (4%) en een vijfde heeft zijn of haar ervaring helemaal niet gedeeld.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
24 van 31
Figuur 5.9 Delen van discriminatie ervaringen met… (meerdere antwoorden mogelijk) (n=172) 4% 12%
Met vrienden/familie Niet gedeeld
13%
Met iemand anders 68%
Met een instantie
19%
Op social media/internet
Meeste inwoners maken geen melding van discriminatie Inwoners kunnen discriminatie melden bij een instelling, politie, persoon of meldpunt9. Opvallend is dat een ruime meerderheid (83%) hun ervaring met discriminatie niet heeft gemeld. Een klein aandeel (7%) maakte een melding bij de politie. Een enkeling kiest ervoor om zijn of haar ervaring bij een meldpunt voor discriminatie aan te geven (1%). Figuur 5.10 Melden van discriminatie bij… (meerdere antwoorden mogelijk) (n=172) 7%
1%
7%
Nee
8%
Bij een andere instelling of persoon Bij de politie Bij een vertrouwenspersoon 83%
9
Bij een meldpunt voor discriminatie
Meldpunt: dit kunnen verschillende meldpunten zijn, niet alleen Art.1 NHN
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
25 van 31
Een derde denkt dat melden geen zin heeft De meest genoemde redenen waarom inwoners discriminatie niet melden, is dat zij denken dat melden niet helpt (30%), dat ze het niet belangrijk genoeg vonden (29%) of dat ze er geen aandacht aan willen schenken (27%). Een deel zegt dat ze niet weten waar zij zoiets kunnen melden (13%). Figuur 5.11 Waarom heeft u het niet gemeld? (meerdere antwoorden mogelijk) (n=142) Melden helpt niet
30%
Ik vond het niet belangrijk genoeg
29%
Ik wil er geen aandacht aan schenken
27%
Ik weet niet waar ik zoiets kan melden
13%
Ik heb het zelf opgelost
12%
Anders
11%
Het kost me te veel tijd en moeite
11%
Ik ben bang voor de gevolgen
6%
Ik weet niet zeker of het discriminatie was 5% 0%
20%
40%
60%
80%
100%
Melden draagt het meest bij aan bewustwording van discriminatie Een aantal inwoners heeft de discriminatie wel gemeld. Voor een deel van hen heeft het melden ervoor gezorgd dat het duidelijker is dat mensen last hebben van discriminatie (43%). Een derde geeft aan dat zij hun verhaal kwijt konden en/of dat ze hulp kregen bij het verwerken van de discriminatie. Voor een klein deel heeft het melden ertoe geleid dat de discriminatie stopte (12%). Figuur 5.12 Waaraan heeft het melden bijgedragen? (% (heel) veel) (n=30) 10 Het is duidelijk dat mensen last hebben van discriminatie
43%
Ik kon mijn verhaal kwijt
33%
Ik kreeg hulp bij het verwerken van wat er is gebeurd
32%
Degene die het heeft gedaan wordt gestraft De discriminatie is opgehouden
19% 12%
0%
10
20%
40%
60%
80%
100%
Vanwege het lage aantal waarnemen zijn deze resultaten vooral indicatief.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
26 van 31
6
Rol van de gemeente en samenleving
In dit laatste hoofdstuk kijken we naar de rol van de gemeente, organisaties en inwoners in het verminderen of tegengaan van discriminatie.
Meerderheid vindt het de taak van de gemeente om discriminatie tegen te gaan De meerderheid (62%) van de inwoners van Hoorn is van mening dat het de taak van de gemeente is om discriminatie te verminderen. Een derde van de inwoners heeft geen duidelijke mening over of de gemeente nu voldoende aandacht hiervoor heeft of voldoende doet om discriminatie te verminderen en ongeveer vier op de tien inwoners weten het niet. In totaal 15 procent vindt dat de gemeente voldoende doet om discriminatie tegen te gaan. Figuur 6.1 Rol van de gemeente Hoorn in het tegengaan van discriminatie (n=883) Het is de taak van de gemeente om discriminatie te verminderen of tegen te gaan
62%
De gemeente Hoorn heeft aandacht voor het verminderen of tegengaan van discriminatie
22%
De gemeente doet voldoende om discriminatie te verminderen of tegen te gaan
9%
32%
15%
0%
24%
35%
20%
(helemaal) mee eens
9%
40% neutraal
60%
10% 4%
36%
41%
80%
(helemaal) mee oneens
100% weet niet
Verschillen in opvattingen over de rol van de gemeente •
• • •
Met name vrouwen en inwoners van 50 jaar en ouder vinden dat het de taak van de gemeente is om discriminatie te verminderen. Hoger opgeleiden en inwoners die geen discriminatie hebben meegemaakt in hun omgeving zijn het hier vaker mee oneens. Vooral mannen en lager opgeleiden vinden dat de gemeente aandacht heeft voor het verminderen van discriminatie. Meer inwoners die geen discriminatie hebben meegemaakt in hun omgeving en lager opgeleiden vinden dat de gemeente voldoende doet tegen discriminatie. Inwoners die discriminatie hebben meegemaakt vinden dat de gemeente niet genoeg doet om discriminatie tegen te gaan.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
27 van 31
Wat kan de gemeente doen om discriminatie tegen te gaan? De inwoners van Hoorn konden aan het eind van de vragenlijst suggesties geven hoe de gemeente discriminatie in Hoorn kan verminderen of tegengaan. In totaal hebben 413 inwoners suggesties gegeven11. Deze antwoorden hebben we ingedeeld in een aantal categorieën. Tabel 6.1 Suggesties voor de gemeente om discriminatie te verminderen (n=413)12 Een standpunt innemen, actie nemen en meer aandacht geven aan discriminatie
43%
Meer luisteren naar en aansluiten bij de inwoners
20%
Stimuleren van contact tussen/mengen van verschillende culturen
13%
Meer informatie over discriminatie geven aan de inwoners (bewustwording)
13%
Meer aandacht voor discriminatie in het onderwijs
10%
Gelijke kansen creëren voor iedereen
9%
De verantwoordelijkheid ligt (ook) bij de inwoners
8%
Niet te veel aandacht aan discriminatie geven
3%
De meeste antwoorden hebben te maken met ‘een standpunt innemen, actie nemen en meer aandacht geven aan discriminatie’. Inwoners vinden dat de gemeente zich duidelijker mag uitspreken en actiever kan zijn in het tegengaan van discriminatie. • “Een duidelijk standpunt innemen en optreden tegen de discriminatie.” • “In plaats van die beeld van Coen een monument voor gelijkheid of een beeld van iemand die een goed voorbeeld voor de maatschappij is of was.” • “Eindelijk een keuze maken over Coen, en daar ook duidelijk voor staan () hak een knoop door en leg uit waarom je dat doet. Of het beeld nou blijft staan of weg gaat, een keuze laat zien dat de gemeente visie heeft.” • “Niet bang zijn om gelabeld te worden als "racist" en gewoon de groepen die overlast veroorzaken aanpakken.” Daarnaast vindt een deel van de inwoners dat de gemeente meer moet luisteren naar inwoners die te maken hebben met discriminatie. Het stimuleren van contact tussen verschillende groepen en informatie geven over discriminatie wordt genoemd, evenals aandacht geven aan discriminatie in het onderwijs. Voorlichting over discriminatie kan leiden tot meer bewustwording. Een klein deel vindt dat de gemeente juist niet te veel aandacht aan discriminatie moet geven. Tot slot noemen een aantal inwoners dat zij zelf ook verantwoordelijk zijn voor het verminderen van discriminatie.
• “In ieder geval gehoor geven aan de discriminatie denk ik. Of ruimte bieden voor degene die er veel last van hebben om er over te spreken.” • “Een lokale campagne waarin de diversiteit van de Hoornse samenleving in beeld wordt gebracht, met eigen inwoners en dus niet met figuranten zodat mensen zich kunnen herkennen en identificeren.” • “Ik denk dat vooral vroege voorlichting op scholen en rollenspellen om te beginnen bij een jonge groep kinderen effectief zal zijn.” • “Begin met mensen neer te zetten in de gemeenteraad die weten wat discriminatie inhoudt en niet figuren die in hun veilige bubbel zijn opgegroeid.” • “Activiteiten organiseren waarbij verschillende buurten elkaar treffen.”
11
12
Dit zijn zowel respondenten vanuit de steekproef/panel als vanuit de open link. Antwoorden uit de steekproef/panel en open link, % van de inwoners die suggesties hebben gegeven.
Thuis in Hoorn: verbinding en inclusie
28 van 31
Wat kunnen organisaties en inwoners doen om discriminatie tegen te gaan? Naast de vraag wat de gemeente kan doen, stelden we de vraag wat de samenleving - inwoners en organisaties in Hoorn - kan doen om discriminatie te verminderen. In totaal hebben 887 inwoners hiervoor suggesties gegeven. Deze antwoorden hebben we opnieuw ingedeeld in een aantal categorieën, zie de tabel hieronder. Tabel 6.2 Suggesties voor organisaties en inwoners om discriminatie te verminderen (n=887)13 Ervoor zorgen dat mensen uit verschillende culturen met elkaar in contact komen/in gesprek gaan met elkaar
31%
Iedereen gelijk behandelen en zorgen dat iedereen mee kan doen
26%
Actie ondernemen als er wordt gediscrimineerd
14%
Meer aandacht voor discriminatie en informatie over geven
14%
Bewustwording (van eigen gedrag en dat van anderen)
14%
Meer luisteren naar elkaar en begrip tonen
7%
Meer aandacht voor discriminatie tijdens de opvoeding en op school
6%
Geen/niet te veel aandacht geven
4%
Het goede voorbeeld geven
3%
Het grootste deel van de antwoorden hebben betrekking op het stimuleren van meer contact en gesprekken tussen mensen van verschillende culturen, zowel door organisaties als door inwoners zelf. Daarnaast wordt elkaar gelijk behandelen door een relatief groot deel van de inwoners genoemd als suggestie om discriminatie te verminderen. • “Inwoners: respect hebben voor elkaars cultuur maar er ook over kunnen praten met elkaar. Organisaties: meer culturele diversiteitsbijeenkomsten bijvoorbeeld.” • “Samenwerken; Buurtfeesten. Vakantie spelen. Sport en beweging. Leer fietsen maatje voor vrouwen. (…). Verzin dingen die mensen samen brengt, elkaar leren kennen.” • “Elkaar accepteren, respecteren en normaal doen tegen elkaar.” Indien er sprake is van discriminatie zou het helpen als inwoners en organisaties hier actie op ondernemen, bijvoorbeeld door elkaar aan te spreken op elkaars gedrag. Andere suggesties zijn meer aandacht hebben voor discriminatie en je bewust worden van discriminatie, niet alleen door anderen maar ook (onbewust) door jezelf: “In de spiegel kijken.” Een aantal inwoners noemt meer luisteren naar elkaar en begrip tonen, aandacht in opvoeding en onderwijs voor discriminatie en zelf het goede voorbeeld geven. Ook hier vinden sommigen dat men juist niet te veel aandacht moet geven aan discriminatie. • “Vraag wat mensen hebben meegemaakt.
Stel je voor hoe het is om alles achter te hebben moeten laten en zonder familie en vrienden in een vreemd land een nieuw leven op te bouwen. Onbekend maakt onbemind.” • “Elkaar aanspreken op ongewenst gedrag. Inwoners actief informeren over wat precies onder discriminatie valt omdat mensen vaak geen idee hebben hoe kwetsend bepaalde uitlatingen voor anderen kunnen zijn.” • “Meldpunt discriminatie instellen.” • “Kritisch zijn naar zichzelf en het eigen handelen. Soms zijn dingen zo ingeburgerd dat je niet ziet dat je misschien zelf ook wel eens discrimineert.”