Bijlage 2: Evaluatie Beleidsvisie Rondkomen 2021-2025

Pagina 1 van 61

Inhoud 1.

Managementsamenvatting .................................................................................................................. 3 1.1 Inleiding .............................................................................................................................................. 3 1.2 De uitkomsten van de evaluatie .......................................................................................................... 4 1.3 Reflectie op de bereikte resultaten ...................................................................................................... 5 1.4 Aanbevelingen volgende beleidsperiode ........................................................................................... 10 1.5 Leeswijzer ......................................................................................................................................... 11 1.6 Definities ........................................................................................................................................... 12

2.

Context ............................................................................................................................................... 14 2.1 Coronavirus....................................................................................................................................... 14 2.2 Energietoeslag .................................................................................................................................. 15 2.3 Toeslagenaffaire ............................................................................................................................... 15 2.4 Schuldhulpverleningstraject van 36 naar 18 maanden ...................................................................... 16 2.5 Oekraïense ontheemden ................................................................................................................... 16

3.

Wat is uitgevoerd en bereikt? ........................................................................................................... 17 3.1 Algemeen .......................................................................................................................................... 17 3.2 Preventie ........................................................................................................................................... 18 3.3 Vroegsignalering ............................................................................................................................... 23 3.4 Inkomensondersteuning .................................................................................................................... 28 3.5 Hulp bij schulden ............................................................................................................................... 34

4.

Integrale samenwerking .................................................................................................................... 40 4.1 Integrale samenwerking algemeen .................................................................................................... 40 4.2 Integrale samenwerking intern .......................................................................................................... 41 4.3 Externe samenwerking ...................................................................................................................... 44 4.4 Civiele beschermingsmaatregelen .................................................................................................... 50

5.

Communicatie.................................................................................................................................... 53 5.1 Strategie en concrete doelen ............................................................................................................ 53 5.2 Toepassing communicatiestrategie in de uitvoering beleidsvisie ....................................................... 54

6.

Financiën ........................................................................................................................................... 55 6.1 Begrote kosten versus werkelijke uitgaven ........................................................................................ 55 6.2 Aandachtspunten komende beleidsperiode ....................................................................................... 56 6.3 Doorkijk naar de toekomstige beleidsperiode en de financiële ruimte................................................ 56

Bijlage 1. Bijdrage maatschappelijke partners in cijfers ....................................................................... 58 Bijlage 2. Uitgebreide versie van de begroting....................................................................................... 61 Pagina 2 van 61

1. Managementsamenvatting 1.1 Inleiding De gemeente Hoorn wil dat inwoners kunnen meekomen, rondkomen en vooruitkomen. In 2021 is de Beleidsvisie Rondkomen 2021-2025 vastgesteld. Hierin staat dat de gemeente wil voorkomen dat inwoners niet kunnen rondkomen en wil helpen wanneer inwoners niet kunnen rondkomen. De Beleidsvisie Rondkomen is mede geïnspireerd op de aanbevelingen uit het onderzoek Armoedebeleid gemeente Hoorn (Bartels, 2020). In 2021 is vervolgens, als uitwerking van de Beleidsvisie Rondkomen op het onderdeel hulp bij schulden, de Beleidsvisie Integrale Schuldhulpverlening vastgesteld. Beide bovengenoemde beleidsvisies hebben betrekking op het team Rondkomen en daarmee op inkomensondersteuning en schuldhulpverlening inclusief preventie en vroegsignalering.

Onderzoeksvragen en -aanpak De beleidsvisies lopen tot en met 2025. Daarom is halverwege 2024 gestart met een evaluatie van deze beleidsvisies en de uitvoering ervan. In deze evaluatie staan de volgende onderzoeksvragen centraal: 1. In welke mate zijn de beleidsvisies Rondkomen en Integrale Schuldhulpverlening succesvol geweest? 2. In hoeverre heeft de uitvoering van de beleidsvisies ervoor gezorgd dat inwoners in de gemeente Hoorn kunnen rondkomen? 3. Welke factoren hebben een rol gespeeld bij het wel of niet bereiken van de beoogde resultaten? 4. Welke lessen kunnen we daaruit leren voor de volgende beleidsperiode? Bij de uitvoering van deze evaluatie is gekozen voor een coproductie aanpak tussen de gemeente Hoorn en Berenschot. De afdeling beleid had het voortouw bij de gegevensverzameling. Een projectteam, met beleidsmedewerkers, teammanagement inkomensondersteuning en schuldhulpverlening, communicatiemedewerker en data analist vanuit informatievoorziening, speelde een actieve en begeleidende rol in alle stappen van de evaluatie. Berenschot was betrokken als onafhankelijke expert, met als rol een kritische inbreng op inhoud en evaluatieproces en penvoerder bij het formuleren van conclusies en aanbevelingen op basis van de (analyse van de) verzamelde informatie.

Ook heeft Berenschot inhoudelijke ondersteuning geboden door de beleidstheorie van de beleidsvisie te reconstrueren, deze te vergelijken met alternatieve opties en advies te geven over het lokale beleid van de gemeente Hoorn. De uitkomsten van de evaluatie zijn getoetst in gesprekken met betrokken gemeentelijke afdelingen, het management van 1. Hoorn en team Zorg en Samenleving, en met belangrijke samenwerkingspartners. Op basis hiervan zijn de conclusies en aanbevelingen aangescherpt.

Uitvoering in context van onverwachte ontwikkelingen Het team Rondkomen is na de vaststelling van de Beleidsvisie Rondkomen 2021-2025 en de beleidsvisie Integrale schuldhulpverlening 2021-2025, in samenwerking met de samenwerkingspartners (zie ook paragraaf 4.3) aan de slag gegaan met de uitvoering van de beleidsvisies. Deze uitvoering vond plaats in Pagina 3 van 61

een stroom van onverwachte en ingrijpende ontwikkelingen, zoals het coronavirus, de komst van Oekraïense ontheemden en de toeslagenaffaire. Dat waren ontwikkelingen die de politieke en ambtelijke aandacht ‘afbogen’ en waarvan de consequenties veel inzet vroegen van de uitvoering.

Connectie van deze evaluatie met twee andere onderzoeken Twee recent uitgevoerde onderzoeken zijn parallel gelopen met dit evaluatieonderzoek. 1. Het onderzoek naar armoede en ongelijkheid in Hoorn dat in 2024 op verzoek van de rekenkamer

2.

Hoorn is uitgevoerd. De uitkomsten hiervan zijn op 23 september 2024 in een informatieve sessie aan de gemeenteraad gepresenteerd. Op dinsdag 14 januari op is het rekenkamer onderzoek in de commissie van de gemeenteraad behandeld. In de eerste helft van 2024 is kwalitatief onderzoek gedaan onder Hoornse inwoners die hulp hebben gehad bij het oplossen van financiële problemen. Dit om een beeld te krijgen over hoe de dienstverlening vanuit de gemeente door deze inwoners werd ervaren. Hiervoor is het instrument storytelling ingezet. De resultaten van dit kwalitatieve onderzoek zijn toegevoegd aan de gemeentelijke halfjaarrapportage sociaal domein 2024. Bij deze evaluatie is niet afzonderlijk met inwoners gesproken. Het uitgevoerde kwalitatieve onderzoek is daarmee aanvullend op deze evaluatie.

1.2 De uitkomsten van de evaluatie Bereikte resultaten Het team Rondkomen opereert vanuit de centrale toegang 1.Hoorn. In 2019 zijn de medewerkers schuldhulpverlening ondergebracht bij 1.Hoorn en kort daarna, eind 2020, gebeurde dat ook voor de medewerkers van inkomensondersteuning. Voor Hoornse inwoners is hiermee één loket gecreëerd waar zij met vragen op een of meerdere levensgebieden terecht kunnen. Door team Rondkomen bij 1.Hoorn onder te brengen worden hulpvragen en problemen in bredere samenhang opgepakt. Ook heeft dit bijgedragen aan kortere lijnen met de andere teams van 1. Hoorn (gebiedsteams Wmo en Jeugd), waardoor de dienstverlening aan inwoners integraal kan worden opgepakt. In het Rekenkameronderzoek komt de centrale toegang in de vorm van 1.Hoorn als een sterk punt naar voren. Met de uitvoering van beide beleidsvisies heeft de gemeente Hoorn een eerdere ingezette lijn doorgezet. Namelijk die van meer regie en een grotere rol vanuit de gemeente in de hulp aan inwoners bij schuldenproblematiek. Deze lijn is in 2012 bij de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ingezet. Doel ervan was beter te kunnen sturen op de uitvoering van schuldhulp en meer grip te hebben op de resultaten. Een logische ambitie hierbij is om als de gemeente Hoorn NVVK gecertificeerd te zijn. De inzet hiertoe heeft in 2023 tot NVVK-certificering geleid.

Het resultaat is dat de gemeente Hoorn aan de NVVK-kwaliteitseisen voldoet. Voor preventie en vroegsignalering zijn vrijwel alle voorgenomen stappen in gang gezet of uitgeprobeerd. Het beeld van wie daarmee is bereikt en wat die inzet heeft opgeleverd is nog wel onvolledig.

Pagina 4 van 61

De voornemens voor inkomensondersteuning zijn grotendeels gerealiseerd. Wat nog wel ontbreekt is het volledige inzicht of we de bewoners bereiken die de ondersteuning het hardst nodig hebben. De gemeente heeft, vanuit 1.Hoorn, een breed aanbod in de dienstverlening aan inwoners met financiële problemen en schulden. De dienstverlening is laagdrempelig: iedereen die hulp vraagt komt daarvoor in aanmerking. Het aanbod van schuldhulpverlening is getoetst aan de landelijke NVVK-normen en de gemeente Hoorn is NVVK-gecertificeerd. Ook voor schuldhulpverlening geldt dat we nog onvolledig zicht hebben in of we de juiste inwoners bereiken.

1.3 Reflectie op de bereikte resultaten Gemeentelijke uitgangspositie om meer regie te nemen is verder versterkt De keuze van meer regie en een grotere rol van de gemeente in de hulp aan inwoners bij schuldenproblematiek heeft in de afgelopen tien jaar flinke impact gehad. Niet alleen op de taakverdeling tussen de gemeente en de samenwerkingspartners, maar ook op de implementatie van het beleid in de eigen organisatie. Zowel in de interne als externe samenwerking heeft dit geleid tot een betere uitgangspositie voor regievoering en het hebben van grip op de dienstverlening van schuldhulpverlening.

Weinig tussentijdse reflectie op aanpak en resultaten Uit de evaluatie is gebleken dat de gemeentelijke organisatie te weinig heeft gereflecteerd op de gekozen aanpak, de behaalde resultaten en de effectiviteit van de aanpak. Bij het opstellen van de beleidsvisies zijn stevige ambities en doelen geformuleerd. Het valt echter op dat destijds niet expliciet is uitgewerkt waar die concreet toe moesten leiden en hoe daar zicht op moest worden gehouden. In het opgestelde implementatieplan ontbrak het aan een goed doordacht stappenplan met daarin de noodzakelijke organisatorische voorwaarden. Oftewel, bij het opstellen en het uitvoeren van de beleidsvisie ontbrak een onderliggende ‘beleidstheorie’. In een beleidstheorie zijn aannames over verwachte effecten van maatregelen benoemd en onderbouwd. Ter voorbereiding op het opstellen van de beleidsvisie is wel een lijst indicatoren opgesteld. Hier zijn vervolgens echter geen kritische prestatieindicatoren1 aan gekoppeld. Hiermee kon tussentijds en aan het eind van de beleidsperiode niet goed het doelbereik worden afgelezen waardoor een oordeel over de effectiviteit van de inzet lastig te maken is. Door te weinig reflectie en bijsturing op basis van monitoring van resultaten is de werkcultuur binnen het team Rondkomen te typeren als uitvoeringsgericht. Het team Rondkomen was sterk gericht op ‘doen en gaan lopen’.

Dit komt ook naar voren in het Rekenkameronderzoek. Een uitvoeringsgerichte houding heeft natuurlijk voordelen, maar kent ook valkuilen. Als vooraf onvoldoende wordt doordacht hoe de ambities gerealiseerd kunnen worden en wat daar organisatorisch voor nodig is, ontbreekt het aan focus en samenhang van de inzet. Hierdoor kan gebeuren dat je niet de gewenste resultaten bereikt.

1 Voor het onderdeel hulp bij schulden zijn overigens tussentijds alsnog beleidsindicatoren opgesteld voor de NVVK-

certificering. Deze zijn op het moment van deze evaluatie echter nog niet zodanig in de monitor verwerkt dat ze al volledig gebruikt kunnen worden. Pagina 5 van 61

Aandachtspunten Kijkend naar de uitvoering van de voorgenomen activiteiten en de inzet en effecten van de maatregelen, valt verder het volgende op: A. In Hoorn zijn de problematische schulden, in vergelijking met het landelijke beeld, nog steeds relatief hoog. Tegelijkertijd is, kijkend naar de resultaten van de vroegsignalering, het bereik van mensen met betalingsachterstanden relatief laag (zie paragraaf 3.3). Ook blijkt dat in de beleidsperiode het totaal aantal uitgevoerde hulptrajecten is afgenomen. Ook is het de vraag of de gekozen mix van ingezette instrumenten wel optimaal aansluit op de beoogde doelgroep (dit punt komt ook aan de orde in het rekenkameronderzoek). B. De gemeente Hoorn heeft de wettelijk geldende inkomensondersteuningsregelingen uitgevoerd, en daarnaast ook lokale inkomensondersteuningsregelingen. Inwoners met een laag inkomen konden een beroep doen op verschillende inkomensregelingen. De gemeente heeft echter niet in beeld in welke mate inwoners die recht hebben op ondersteuning dit ook hebben aangevraagd en gekregen. Op basis van de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de gemeente Hoorn is de conclusie dat niet iedereen aanvraagt waar diegene recht op heeft. Het is ook zeer aannemelijk dat lang niet iedereen op de hoogte is van de regelingen en mogelijkheden vanuit de gemeente.

Ook kunnen er redenen zijn dat iemand die wel recht heeft op inkomensondersteuning er geen gebruik van maakt, bijv. vanwege schaamte of wantrouwen richting de overheid. Er is in de afgelopen beleidsperiode onvoldoende aandacht besteed aan het beter onder de aandacht brengen van de bestaande regelingen bij inwoners die er recht op hebben en er gebaat bij zouden zijn. Deze constatering is in lijn met de constatering van de rekenkamer dat Hoorn sterk inzet op zelfredzaamheid van de inwoners en daarvoor - met de uitvoering van de landelijke en lokale regelingen - ook de voorwaarden schept. Maar waar het in Hoorn nog aan ontbreekt, is meer reflectie op het daadwerkelijke gebruik van de regelingen en het analyseren van de oorzaken van het niet-bereik of niet gebruik. C. Het bereiken en helpen van de groep mensen die niet of nauwelijks zelfredzaam zijn, lijkt in de gemeente Hoorn minder sterk ontwikkeld. Een kanttekening hierbij is dat het bereiken van weinig redzame doelgroepen, waarin vaak ook een sterke terughoudendheid of wantrouwen richting de overheid een rol speelt, voor alle Nederlandse gemeenten een lastige opgave blijkt. Om ook die groepen te bereiken, is een goed samenspel nodig met partners die gemakkelijker toegang hebben tot deze groepen en wel in staat zijn ‘achter de voordeur te kijken’ (zoals woningcorporaties en vrijwilligersorganisaties).

In de beleidsvisie is outreachend werken en aansluiten bij de vindplaatsen in de wijken wel als doel gesteld. Dat doel is deels ook gerealiseerd, maar daarin zijn nog wel stappen te zetten. Voor een deel lijkt de beperkte inzet op het bereiken van weinig redzame doelgroepen samen te hangen met de focus op zelfredzaamheid in de beleidsvisie Rondkomen. Deels lijkt er ook nog niet goed nagedacht over effectieve manieren om het bereik van verschillende doelgroepen te vergroten. En daarbij lijkt er weinig besef van de maatschappelijke kosten die voor de gemeente ontstaan als mensen, die zelf niet in staat zijn om gebruik te maken van regelingen die wel voor hen zijn bestemd, niet worden bereikt. Dit laatste punt sluit ook aan bij de aanbeveling uit het rekenkameronderzoek om in de volgende beleidsperiode goed naar het profiel van wijken te kijken en naar de aansluiting van de activiteitenmix op de verschillende doelgroepen.

Pagina 6 van 61

D. Bij de ambities in de beleidsvisie hoorde ook een jaarlijkse tussentijdse evaluatie en op basis daarvan, waar nodig, een bijstelling. Dat is niet gelukt. Het ontbreekt nog steeds aan een goed werkend dashboard. In de beleidsperiode is wel gewerkt aan operationalisering van het dashboard, maar het is nog niet gelukt dit zodanig te doen dat de teams beleid en uitvoering er de benodigde overzichten mee kunnen uitdraaien. Dat hangt voor het onderdeel schuldhulpverlening samen met de nog steeds gebrekkig functionerende registratiesystemen. Als registratie lastig, onduidelijk of bewerkelijk is, leidt ook registratiediscipline daaronder en ontstaat een vicieuze cirkel. Bij de registratie van inkomensondersteuning zijn al wel belangrijke stappen vooruit gemaakt2. In samenwerking met een externe partij (KEY-groep) zijn werkprocessen in kaart gebracht en in het vierde kwartaal van 2024 handreikingen voor medewerkers opgesteld. Daarmee kan dan vervolgens ook de noodzakelijke verbeterslag gemaakt worden in het bouwen van beter aansluitende systemen en in het realiseren van het dashboard Rondkomen. Voor betere registratie van schuldhulpverlening geldt dat hiervoor nog investeringen en inspanningen nodig zijn.

Realisatie van de integrale aanpak intern In de beleidsvisie is voor wat betreft de sturing in de eigen organisatie en de samenwerking met samenwerkingspartners en opdrachtnemers expliciet de keuze gemaakt voor een integrale aanpak3, zowel intern als extern. Het vertrekpunt vier jaar geleden bij het opstellen van de Beleidsvisie Rondkomen was dat het team Rondkomen op dat moment al in de gemeentelijke organisatie binnen 1.Hoorn was gepositioneerd. Terugkijkend naar de mate waarin de ambitie van integrale samenwerking intern werd gerealiseerd kwamen uit de evaluatie een aantal knelpunten in de samenwerking tussen teams beleid, uitvoering en informatievoorziening en kwaliteit naar voren. Die knelpunten deden zich onder meer voor bij het ontwikkelen van het in de beleidsvisie Rondkomen voorgenomen dashboard schuldhulpverlening en er was ruis in de rol- en taakverdeling tussen de teams beleid en uitvoering. De teams beleid en uitvoering slaagden er niet goed genoeg in om elkaars expertise te benutten bij het realiseren van de opgaven uit de beleidsvisie. Uit de evaluatie van de interne samenwerking bleek dat de teams beleid, uitvoering en informatievoorziening en kwaliteit onderling, in de afgelopen beleidsperiode niet goed scherp hadden wat ze van elkaar mochten en konden verwachten bij het realiseren van de gestelde ambities en doelen.

Dat leverde knelpunten in de samenwerking op. Wanneer teams vastliepen in de samenwerking werden daarover signalen gegeven richting het management, maar ook op managementniveau lukte het lang niet altijd de gesignaleerde knelpunten op te lossen of tot een voor alle teams heldere prioritering te komen en voorwaarden te scheppen voor verbetering. In dit proces heeft de hectiek van de afgelopen beleidsperiode ook een rol gespeeld, samen met de gevolgen van het coronavirus en een hoog personeelsverloop. De overvolle agenda en de capaciteitsproblemen bij verschillende afdelingen zorgden voor een ‘domino-effect’, in de zin dat tijdgebrek bij de ene afdeling leidde tot knelpunten in de uitvoering bij andere afdelingen. Een ander aandachtspunt dat uit de evaluatie naar voren kwam is de wens om meer duidelijkheid in ambtelijke en bestuurlijke afspraken en het samenspel daarin. Bestuurders lijken daarmee niet altijd goed 2 3 Integraal werken houdt in dat zowel intern (tussen de verschillende teams) als extern met maatschappelijke partners alle nodige

verbindingen worden gelegd om de inwoner met problemen zo goed en snel mogelijk te kunnen helpen. Pagina 7 van 61

genoeg geïnformeerd over de ambtelijke uitvoering en missen soms daarmee voor hun rol belangrijke informatie. Als bestuurders dan op eigen initiatief interveniëren is er niet altijd voldoende ambtelijk tegenspel. Daardoor kan het zijn dat afgesproken taken of opgaven blijven liggen en in plaats daarvan tijd wordt gestoken in andere taken en opgaven, zonder dat daarover ambtelijk-bestuurlijk heldere afspraken worden gemaakt. In het afgelopen jaar is de teamindeling en de teamaansturing van het team Rondkomen nogmaals bijgesteld. Hierdoor lijkt er een betere uitgangspositie voor integraal werken binnen de gemeente gecreëerd, zoals een logischere teamindeling en een beter behapbare span of control voor de teammanagers. Maar er is op dit punt nog veel werk aan de winkel. Daarbij is het ook nodig om te kijken naar onderliggende oorzaken in de organisatie, gerelateerd aan werkcultuur, sturing, heldere opdrachtverlening (en -aanvaarding) en het scheppen van de noodzakelijke voorwaarden. En daar wordt ook al aan gewerkt. De sterke uitvoeringsgerichtheid, het gebrek aan focus op doelbereik en de knelpunten in de samenwerking die uit deze evaluatie naar voren kwamen werden door het management herkend. En zijn voor het management mede de aanleiding geweest voor het opstellen van een organisatieontwikkelplan.

Met als doel de integrale samenwerking die onmisbaar is voor het realiseren van de gemeentelijke opgaven in het sociaal domein verder te versterken.

Realisatie van de integrale aanpak extern In het realiseren van integrale samenwerking met externe samenwerkingspartners, zoals Stichting Netwerk, de Formulierenbrigade, Humanitas Thuisadministratie en SchuldHulpMaatje Westfriesland, zijn een aantal benodigde stappen gezet. Door de gemeente zijn regelmatig overleggen geïnitieerd. Het ontbrak na die gesprekken echter vaak aan het maken van heldere onderlinge werkafspraken en aan de opvolging van de gemaakte afspraken. Voor deze evaluatie hebben we uitgebreid met de belangrijkste partners van de gemeente gesproken. Van die kant kwamen, naast een aantal positieve punten, ook kritische opmerkingen. Die zijn terug te vinden in paragraaf 4.2. Zo willen (en hebben) de samenwerkingspartners vanuit de gemeente een krachtigere regierol (nodig). Ook kwam naar voren dat de gemeente van de samenwerkingspartnersom verantwoording vraagt, maar zelf in gebreke blijft als het gaat om leveren van informatie en terugkoppeling van afspraken. Er is meer wederkerigheid in de onderlinge relatie nodig is. De gemeente lijkt te weinig oog te hebben voor de maatschappelijke agenda en het belang van de samenwerkingspartners. Dat gaat ten koste van het wij-gevoel dat de partners zeer belangrijk vinden. Vanuit de uitvoering was er in de afgelopen beleidsperiode een terughoudendheid in het samenwerken met vrijwilligers.

Er is zelfs tijdelijk een stop geweest van de doorverwijzingen van cliënten naar de vrijwilligersorganisaties. Dit komt uitgebreider aan de orde in paragraaf 4.3. Een belangrijk aandachtspunt in de samenwerking met vrijwilligers is duidelijkheid in de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen professionals en vrijwilligers. Dit is ook landelijk een bekende uitdaging; gemeenten en vrijwilligers moeten vaak hun best doen om elkaar te vinden en te versterken, dan wel aan te vullen. Inmiddels heeft de gemeente Hoornstappen gezet om te komen tot een betere inzet van vrijwilligers, onder andere door het maken van werkafspraken met de betreffende organisaties. Ook lopen de doorverwijzingen richting vrijwilligersorganisatie weer. Ten behoeve van een effectieve samenwerking met beschermingsbewindvoerders (die ook mentorschap en curatele uitvoeren) is in 2021 een convenant afgesloten en zijn concrete samenwerkingsafspraken Pagina 8 van 61

gemaakt. Hierdoor heeft de gemeente nu meer zicht op de wijze waarop cliënten worden ondersteund door beschermingsbewindvoerders en op de doorstroom van die cliënten als de beschermingsmaatregel niet langer nodig is. Bij de gemeente is, na het afsluiten van het convenant, een contactpersoon aangesteld om binnen de gemeente opvolging te geven aan de afgesproken acties. De voor deze evaluatie gesproken bewindvoerders zijn over de hele linie tevreden met de doorontwikkeling van het samenspel in de afgelopen jaren op basis van het afgesloten convenant. Paragraaf 4.3 geeft een overzicht van wat goed lukt en wat beter kan. De kosten van beschermingsbewind, die worden betaald uit de bijzondere bijstand, zijn wel gestabiliseerd, maar zijn nog steeds hoger dan de gemeente hoopte bij het afsluiten van het convenant.

Communicatie In de communicatiestrategie is enerzijds ingezet op de vindbaarheid van de diensten van team Rondkomen. Anderzijds worden de gemeentelijke kanalen ingezet om per interventie de regeling onder de aandacht te brengen, via alle daarvoor beschikbare kanalen (zie voor uitwerking hoofdstuk 5 Communicatie). De inzet op massacommunicatie via diverse kanalen is effectief geweest voor het bereiken van een groot deel van de inwoners. Toch blijkt dat sommige doelgroepen, zoals anderstaligen of mensen met beperkte toegang tot digitale middelen, moeilijker te bereiken zijn via deze strategie. Deze kwetsbare groepen blijven vaak buiten bereik, ondanks de brede inzet van gemeentelijke kanalen. In aanvulling daarop zou het waardevol zijn om te overwegen de strategie uit te breiden met gerichtere, op maat gemaakte communicatie en te kijken naar specifieke wijken en doelgroepen. Denk hierbij aan het inzetten van tolken, meertalig voorlichtingsmateriaal en nog meer samenwerken met specifieke organisaties die zich richten op migranten en laaggeletterden. Daarnaast kan het persoonlijk benaderen van doelgroepen op locaties waar deze groepen samenkomen, bijdragen aan het beter informeren van deze mensen. Denk aan moskeeën, supermarkten, winkelcentra, taalcursussen, zorgverlening en markten.

Tot slot zou het betrekken van sleutelfiguren uit de gemeenschap als intermediairs kunnen helpen om vertrouwen op te bouwen en drempels weg te nemen voor deze moeilijk bereikbare groepen. Door deze aanvullende benaderingen te implementeren, wordt de strategie inclusiever en sluit het beter aan op de behoeften van de meest kwetsbare inwoners.

Financiën In totaliteit overstegen de afgelopen beleidsperiode de werkelijke uitgaven de begrote uitgaven. Binnen de verschillende kostenposten is het beeld gevarieerd: • Er was een ruime overschrijding van de begroting bij inkomensondersteuning. • Er werd ruim achtergebleven op de begrote kosten bij vroegsignalering, hulp bij schulden en communicatie. De posten die achterbleven op de begroting zijn deels te verklaren door de gevolgen van het coronavirus. • Op de andere punten liggen de begroting en de werkelijke uitgaven redelijk bij elkaar in de buurt. Om in dit evaluatierapport een transparant beeld te geven, wordt in hoofdstuk 6 uitgewerkt waar en waarom de jaarlijkse begroting afweek van de oorspronkelijke begroting uit de beleidsvisie. Vervolgens worden de werkelijke uitgaven afgezet tegen de jaarlijkse (bijgestelde) begrotingsposten. Gedurende de beleidsperiode zijn de oorspronkelijk begrote bedragen bijgesteld. De redenen daarvoor zijn jaarlijks Pagina 9 van 61

toegelicht aan de gemeenteraad en vervolgens gefiatteerd. Wat daarbij wel ontbrak, is de koppeling van de begrote bedragen met het voorgenomen beleid en de communicatie met de raad over de bijstelling van het beleid waar dat nodig was. Toelichting op de verschillen: • Er is sprake van een jaarlijks oplopend tekort, dat jaarlijks gerepareerd is met incidentele middelen. Dat heeft niet bijgedragen aan helderheid en transparantie. • Het tekort op de bijzondere bijstand is ontstaan als gevolg van de blijvend hoge uitgaven aan beschermingsmaatregelen. De inzet van beschermingsbewind is wel licht gedaald, maar niet in de mate die bestuurlijk werd verwacht en in 2022 werd vertaald in een bezuinigingsopgave. De wens uit de beleidsvisie was om de kosten op de bijzondere bijstand te verlagen om daarmee een toename van de schuldhulpverlening te kunnen financieren. • Het gebruik van collectieve ziektekostenverzekering is hoger gebleven dan vooraf verwacht. • De kosten voor studietoeslag zijn sneller gestegen dan verwacht. Kijkend naar de verwachte ontwikkeling in de omvang van de gemeentelijke middelen (het ‘ravijnjaar’) is het zeer waarschijnlijk dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden.

Maatschappelijk rendement kan voor de volgende beleidsperiode een belangrijk criterium zijn bij de keuze voor de inzet van de schaarse financiële middelen en de mix van schuldhulpverleningsinstrumenten. Na vaststelling van deze evaluatie is het voorstel om als tussenstap naar het maken van bestuurlijke keuzes in de gemeenteraad enkele mogelijke scenario’s op te stellen en per scenario de voor- en nadelen en de financiële voorwaarden aan te geven.

1.4 Aanbevelingen volgende beleidsperiode In deze paragraaf doen we een aantal aanbevelingen op hoofdlijnen over beleid, uitvoering, samenwerking en organisatie. De aanbevelingen over de inzet van instrumenten treft u aan in de kaderblokken met conclusies en aanbevelingen in hoofdstuk 3.

Aanbevelingen op hoofdlijnen 1. Stel in de aanloop naar een nieuwe beleidsvisie een beleidstheorie op. En besteed daarin ook voldoende aandacht aan de organisatorische voorwaarden die nodig zijn voor realisatie van ambities en doelen. 2. Herijk de balans tussen de focus op zelfredzaamheid en aandacht/inspanningen om sociaal zwakke, weinig zelfredzame groepen te bereiken en te helpen. 3. Neem de beleidsuitvoeringscyclus onder de loep, inclusief de rollen en verantwoordelijkheden daarbij. Daarbij moet rekening gehouden worden met de volgende verbeterpunten in het bestuurlijk-ambtelijk samenspel en het samenspel tussen de afdelingen: •

Werk aan verbetering van het samenspel binnen het team Rondkomen (tussen beleid en uitvoering) en het samenspel tussen het team Rondkomen en de teams bedrijfsvoering, informatievoorziening en kwaliteit. Daarbij is het, zoals het MT 1.Hoorn al in gang heeft gezet, nodig om ook te kijken naar onderliggende oorzaken in de organisatie, gerelateerd aan werkcultuur, sturing, heldere opdrachtverlening (en -aanvaarding), scheppen van noodzakelijke voorwaarden. Pagina 10 van 61

•

Maak heldere afspraken over tussentijdse reflectie en verantwoording, zowel ambtelijk als bestuurlijk.

•

Zorg dat het dashboard Rondkomen operationeel wordt.

•

Schep de voorwaarden waarmee er beter gestuurd kan worden op kwaliteit. En zorg dat Hoorn NVVK-gecertificeerd blijft.

•

Doorbreek de vicieuze cirkel rond de gebrekkige registratiesystemen, kwaliteitszorg en dashboard. Inkomens beheer is een goed voorbeeld hoe dat kan.

•

Zorg voor opheldering en waar nodig voor verbetering van de escalatie(routes). Mogelijk kan ook een bestuurlijk overleg over de beleids- en uitvoeringscyclus daarbij helpen. 4. Creëer betere sturing op de uitvoering en de inzet van (de mix van) schuldhulpproducten. Richt deze sturing op het bereiken van de beoogde doelen voor de Hoornse inwoners. 5. Verbeter het samenspel met de verschillende (soorten) externe partners. Daarbij kunnen de externe reflecties van die partners, zoals beschreven in paragraaf 4.2 en 4.3, een goede leidraad zijn. 6. Op het gebied van communicatie: •

Meer aandacht voor communicatie met en van bereik (schuldhulp en inkomensregelingen) onder ‘kwetsbare’ (weinig redzame) groepen met schulden. 7. Op het gebied van financiën: •

Breng de structurele uitgaven beter in balans met de begroting in plaats van jaarlijks repareren met incidentele middelen. Stel de begroting waar nodig onderweg bij en koppel dit aan het bijstellen van beleid (en de verantwoording daarvan).

•

Stel voor het maken van financiële keuzes door de raad een aantal mogelijke scenario’s op, waarin het maatschappelijk rendement van de activiteiten van schuldhulpverlening en inkomensregelingen is meegenomen, evenals de bredere samenhang van kosten en baten (dus breder dan Rondkomen alleen).

1.5 Leeswijzer Om een overzichtelijk beeld te geven van de vele voorgenomen activiteiten, de mate waarin die zijn uitgevoerd en de resultaten daarvan, hebben we de rapportage als volgt ingedeeld. Hoofdstuk 2 beschrijft de context waarin de uitvoering heeft plaatsgevonden. Hoofdstuk 3 beschrijft de uitvoering van de voorgenomen activiteiten. Per paragraaf komt daarin het cluster van activiteiten aan bod (zie onderstaand schema), met daaraan gekoppeld een kwalificatie (in kleuren) over de mate waarin de activiteiten zijn uitgevoerd. Deze paragrafen bevatten een toelichting per activiteit en deelconclusies en eindigen met een financieel overzicht.

Pagina 11 van 61

Figuur 1. Indeling hoofdstuk 3.

Hoofdstuk 4 beschrijft de aanpak van de integrale samenwerking, uitgesplitst in drie paragrafen: intern, extern (met partners) en beschermingsbewindvoerders (de uitvoerders van de civiele beschermingsmaatregelen). In hoofdstuk 5 staan de hoofdlijnen van communicatiestrategie. Let op: de concrete communicatieacties maken onderdeel uit van de voorgenomen inhoudelijke activiteiten die in hoofdstuk 3 zijn beschreven. Hoofdstuk 6 gaat in op de financiën, specifiek op de vraag in welke mate die toereikend zijn geweest voor de gestelde ambities en wat de financiële aandachtspunten zijn voor de volgende beleidsperiode.

1.6 Definities •

Ambitie uit Beleidsvisie Rondkomen – Het gewenste eindresultaat dat men nastreeft in het beleid.

•

Bijzondere bijstand – Bijstand voor noodzakelijke kosten die iemand niet zelf kan betalen.

•

Budgetbeheer – Een vorm van schuldhulp waarbij een instantie de financiën van de inwoner beheert.

•

Basishouding – de houding die de basis vormt voor hulpverlening die geboden wordt.

•

Budgetcoaching – Begeleiding van inwoners bij het verstandig omgaan met geld.

•

Collectieve ziektekostenverzekering – Een gemeentelijke zorgverzekering voor inwoners met een laag inkomen.

•

Doorbraakmethode – Een methodiek om inwoners die vastlopen in regelingen weer op weg te helpen.

•

Helder Hoorns – Een taalnorm voor duidelijke communicatie in begrijpelijke taal, zonder jargon, om inwoners beter te informeren.

•

HoornPas – De pas waarop onder andere het Meedoenbudget wordt geladen.

•

Hulp bij schulden – Het ondersteunen bij het vinden van een snelle passende oplossing gericht op de aflossing van schulden. Dit treedt in werking op het moment dat verwacht wordt dat een persoon zijn schulden niet meer kan betalen of al gestopt is met betalen. Daarnaast wordt nazorg of een andere passende vorm van hulp bij schulden door het college geboden. Pagina 12 van 61

•

Individuele Inkomenstoeslag – Een extra uitkering voor inwoners die langdurig van een laag inkomen moeten rondkomen.

•

Inkomensondersteuning – Financiële hulp voor inwoners die moeite hebben om rond te komen.

•

Integrale aanpak – Een werkwijze waarbij verschillende gemeentelijke teams samenwerken om inwoners beter te helpen.

•

Kindpakket – Een samengevoegd pakket van voorzieningen, specifiek voor kinderen tot 18 jaar oud, waarmee de gevolgen van het lage inkomen van de ouder(s)/verzorger(s) van een kind zoveel mogelijk beperkt worden.

•

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen – Het vrijstellen van inwoners met een laag inkomen van bepaalde gemeentelijke belastingen.

•

Maatwerkondersteuning – Een voorziening waarmee inwoners die moeite hebben met rondkomen, ondersteund kunnen worden. Hiermee wordt buiten de kaders van de overige inkomensondersteunende voorzieningen gedaan wat nodig is om het verschil te maken.

•

Meedoenbudget – Een aan sport-, culturele en/of educatieve activiteiten te besteden budget als stimulans voor inwoners om mee te kunnen doen aan de samenleving.

•

Nazorg – Activiteiten die erop zijn gericht een nieuwe schuldensituatie te voorkomen.

•

Participatiewet – Een wet die gericht is op het helpen van mensen om naar vermogen deel te nemen aan de arbeidsmarkt.

•

Recidive – Het al eerder gebruik hebben gemaakt van schuldhulpverlening.

•

Saneringskrediet – Een lening waarmee inwoners al hun schulden in één keer afbetalen en alleen nog aan de gemeente hoeven terug te betalen.

•

Schuldbemiddeling – Een schuldhulptraject waarbij inwoners met hun schuldeisers afspraken maken om schulden af te lossen

•

Schuldhulpverlening – Schuldhulpverlening in Hoorn omvat alle hulp bij (het voorkomen van) schulden, van begin tot eind.

•

Studietoeslag – Een toeslag voor studenten met een beperking die niet in staat zijn om naast hun studie te werken.

•

TONK – Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten, een steunmaatregel tijdens de coronacrisis voor huishoudens die moeite hadden om hun vaste lasten te betalen.

•

Tozo – Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers, een regeling voor ondernemers tijdens de coronacrisis.

•

Vroegsignalering – Activiteiten die erop zijn gericht een schuldensituatie zo vroeg mogelijk te herkennen.

Pagina 13 van 61

2. Context De uitvoering van de beleidsvisies vond plaats in een stroom van een aantal onverwachte en ingrijpende ontwikkelingen. Deze gebeurtenissen en omstandigheden konden bij de aanvang van de beleidsperiode niet worden voorspeld. Wel hebben ze significante gevolgen gehad voor de financiële situatie van veel inwoners en voor de organisatie van de gemeente bij het bieden van hulp aan de inwoners. Onvoorziene ontwikkelingen zijn inherent aan iedere beleidsperiode. Ze ontstaan vaak door externe factoren zoals economische schommelingen, politieke veranderingen of plotselinge maatschappelijke kwesties. In de afgelopen jaren hebben we te maken gehad met enkele ingrijpende gebeurtenissen die zowel de publieke als de private sector hebben verrast en uitgedaagd.

2.1 Coronavirus Het coronavirus heeft op verschillende punten invloed gehad op de beleidsvisie Rondkomen, visievorming en implementatie. Zo is de Beleidsvisie Rondkomen tijdens de coronaperiode opgesteld. Door alle restricties was het niet mogelijk om fysieke bijeenkomsten te organiseren voor het participatieproces. Daarvoor in de plaats zijn digitale sessies georganiseerd met collega’s, externe partijen, raadsleden en een expertpanel Rondkomen4. Deze experts hebben meegedacht en meegelezen bij het opstellen van de Beleidsvisie Rondkomen. Tijdens de implementatie van de Beleidsvisie Rondkomen speelde corona op twee manieren een rol. Ten eerste waren medewerkers van gemeente Hoorn lange tijd genoodzaakt om vanuit huis te werken. Daardoor was er minder direct contact onderling, maar ook met inwoners. Daarnaast waren de gemeenten aan zet om extra maatregelen voor het Rijk uit te voeren. Zoals de Tijdelijke Ondersteuning voor Noodzakelijke Kosten (TONK) en de tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo). Dit drukte op de capaciteit van de uitvoeringsteams. Ook werden gemeenten aangewezen om coronatests en mondkapjes aan kwetsbare inwoners te verstrekken, onder andere via maatschappelijke organisaties.

Tijdens de coronaperiode is er nauw contact met collega’s van Economische Zaken ontstaan om samen ondernemers op de hoogte te houden van corona gerelateerde regelingen.

Tozo/TONK De Tozo was één van de maatregelen van het kabinet om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. De regeling was er voor zelfstandige ondernemers, waaronder zzp’ers. De regeling werd in West-Friesland uitgevoerd door WerkSaam. In totaal zijn 693 uitkeringen voor levensonderhoud verstrekt en 35 kapitaalverstrekkingen. De TONK was een andere regeling uit de coronacrisis. Het kabinet heeft deze aanvullende regeling getroffen voor huishoudens die, als gevolg van corona, in financiële problemen kwamen met de betaling van hun vaste (woon)lasten. Het betrof een regeling op basis van de bijzondere bijstand. Gemeenten 4 Hierin zaten een basisschooldirecteur, een sportschooleigenaar, een deurwaarder, bewindvoerders, Kredietbank Nederland,

WerkSaam en Intermaris. Pagina 14 van 61

hadden beleidsvrijheid over de invulling van de TONK. In Hoorn werd de ondersteuning ingezet voor inwoners die als gevolg van de coronacrisis te maken kregen met een inkomensterugval van ten minste 30% en hierdoor de noodzakelijke kosten niet meer konden voldoen. Het ging om kosten van huur, hypotheek, elektriciteit, gas en water. In totaal heeft de gemeente in 2021 aan 343 inwoners hulp geboden.

2.2 Energietoeslag Door de inflatie werd het leven de afgelopen jaren een stuk duurder. Dat heeft ons allemaal geraakt, maar in het bijzonder de inwoners met een laag inkomen. Met de rijksbijdrage heeft gemeente Hoorn in 2022 en 2023 in totaal 5.500 unieke huishoudens met een laag inkomen geholpen met een of meerdere energietoeslagen voor de hoge energielasten. Boven op de maatregelen vanuit het Rijk stelde de gemeenteraad geld beschikbaar om de inwoners met middeninkomens5 te helpen met de enorm gestegen energielasten. Hiermee heeft de gemeente ruim 750 huishoudens geholpen. In totaal heeft Hoorn in de periode van 2022 tot en met 2023 6.200 unieke huishoudens bereikt met de energietoeslag en de lokale regeling. Beide regelingen zijn uitgevoerd door het team Inkomensondersteuning, onderdeel van team Rondkomen. Bij de aanvragen werd er gekeken naar de persoonlijke situatie en is maatwerk toegepast. Dit heeft veel inspanning en capaciteit van de eigen organisatie gevraagd, evenals inzet van externe inhuur.

2.3 Toeslagenaffaire Vanaf 2021 moet de gemeente uitvoering geven aan de Wet hersteloperatie toeslagen. Landelijk zijn duizenden ouders en hun kinderen getroffen door de problemen met de kinderopvangtoeslag. Gemeenten bieden binnen de hersteloperatie brede ondersteuning aan (mogelijk) gedupeerden. Gedupeerden kunnen problemen hebben rondom huisvestiging, schulden, inkomen, zorg en het gezin. Gemeenten bieden daarom ondersteuning op vijf leefgebieden (financiën, wonen, zorg, gezin en werk) om een nieuwe start voor gedupeerden mogelijk te kunnen maken. Er zijn op dit moment zo’n 220 gedupeerde ouders en twintig kinderen uit de gemeente Hoorn in beeld die vanuit de hersteloperatie hulp krijgen. Deze hulp varieert van budgetcoaching tot een nieuw bed bij fysieke klachten, hulp bij een opleidingstraject of psychologische hulp. De beginfase van de hersteloperatie was vooral veel pionieren: hoe komen gedupeerden in beeld, hoe wordt de hulp aan (mogelijke) gedupeerden zo goed mogelijk ingezet? Gemeente Hoorn deed aan diverse landelijke pilots en onderzoeken mee om zo een bijdrage te leveren aan het lerende netwerk op dit dossier. Een voorbeeld hiervan was de pilot met de Belastingdienst om door middel van een toegangscode snel contact te hebben met de Belastingdienst. Tijdens een afspraak met een gedupeerde is het belangrijk om snel contact te kunnen leggen met de Belastingdienst.

De uitkomsten van de pilot hebben geleid tot invoering van deze mogelijkheid voor alle gemeenten. Daarnaast deed gemeente Hoorn mee aan onderzoek van de VNG naar inzet van de brede hulp en is er vanuit gemeente Hoorn meegedacht over de vervolgfase van inzet brede hulp. Hulp aan gedupeerden vraagt om een andere manier van denken en

5 Dit is in Hoorn gedefinieerd als huishoudens met een inkomen van 120-150% van de bijstandsnorm.

Pagina 15 van 61

handelen en daarmee ook om inzet van extra beleids- en uitvoeringscapaciteit. Er zijn twee medewerkers vanuit het uitvoeringsteam vrijgemaakt om gedupeerden te ondersteunen en helpen.

2.4 Schuldhulpverleningstraject van 36 naar 18 maanden Begin 2023 is de Faillisementswet gewijzigd. De aflosperiode van de wettelijke schuldhulpverleningstrajecten (Wsnp) is daarmee verkort van 36 naar 18 maanden. In lijn hiermee is ook de aflosperiode van de minnelijke schuldregeling (Msnp) verkort naar 18 maanden. Dit geeft inwoners met problematische schulden sneller perspectief op een schuldenvrije toekomst. Door deze wijziging is de termijn in de Beleidsvisie Integrale Schuldhulpverlening hierop aangepast en inwoners en schuldeisers zijn hier over geïnformeerd. Deze wijziging heeft natuurlijk gevolgen voor de uitvoering in de zin dat een schuldregeling minder lang loopt en dus ook minder lang inzet van schuldhulp vergt. Aan de andere kant is extra inzet begeleiding en nazorg is noodzakelijk om tot de noodzakelijke gedragsverandering bij de inwoner te komen. De lijn daarbij is, ‘zo kort als kan en zo lang als nodig’.

2.5 Oekraïense ontheemden Sinds 2022 vangt de gemeente Hoorn Oekraïense ontheemden op, op gemeentelijke opvanglocaties en in gastgezinnen. De gemeente zorgt voor opvang en ondersteuning. Er is direct een projectteam opgezet. Dit team richtte zich naast huisvesting ook op zaken als onderwijs voor de kinderen en zorg en ondersteuning. Met de komst van de eerste ontheemden is er vanuit 1. Hoorn ingezet op begeleiding, de verstrekking van leefgeld en de inzet van een coördinator voor de opvang voor Oekraïense ontheemden. Beleidsmatig is direct samenwerking en afstemming met de regiogemeenten gezocht om het leefgeld voor Oekraïners te regelen. Er is hiervoor beleid opgesteld. Op peildatum 15 augustus 2024 ontvangen 59 Oekraïners leefgeld. Voor het leren van de Nederlandse taal wordt op de gemeentelijke opvanglocatie taalles gegeven door vrijwilligers. Voor het formele taalaanbod verwijst Taalhuis door naar Vonk.

Pagina 16 van 61

3.

Wat is uitgevoerd en bereikt?

3.1 Algemeen 3.1.1 Doelgroepen In de Beleidsvisie Rondkomen lag de focus in de uitvoering op de volgende doelgroepen: • inwoners die ten gevolge van (landelijke) invloeden, buiten hun macht om, (tijdelijk) in financiële problemen (dreigen te) raken; • inwoners die via de gemeente of via partners van de gemeente hulp ontvangen; • inwoners met minderjarige kinderen; • inwoners met inkomsten uit arbeid; • inwoners met inkomsten uit een onderneming, in het bijzonder met zzp-status; • inwoners met AOW-leeftijd en • inwoners die langdurig arbeidsongeschikt zijn. Vanuit de Beleidsvisie Integrale Schuldhulpverlening worden deze doelgroepen aangevuld met: • jongeren; • crisissituaties. Er is op basis van de beleidsvisie wel extra aandacht gegeven aan deze doelgroepen, maar in het implementatieplan zijn er per doelgroep geen concrete acties benoemd. Als er bij schuldenproblemen minderjarige kinderen betrokken zijn, wordt daar altijd gerichte hulp aan geboden. Er zijn stappen gezet in de dienstverlening aan ondernemers/zzp’ers, waardoor zij beter geholpen worden. De hulpverlening aan ondernemers is structureel belegd binnen het team Schuldhulpverlening. Voor de schuldhulpverlening zijn twee partijen aanbesteed. Daarnaast wordt er meer samengewerkt onder andere Economische Zaken, BBZ van WerkSaam, het Startersloket en vrijwilligersorganisaties.

Er wordt gewerkt aan een sociale kaart gericht op de doelgroep ondernemers. Hierin wordt regionaal opgetrokken. Daarnaast is een samenwerking gestart met Stichting Over Rood, een stichting speciaal voor deze doelgroep. Zij helpen ondernemers met financiële zorgen. Voor de inwoners is dit traject gratis. Om de doelgroep jongeren te bereiken, wordt samengewerkt met Horizon, VONK en Stichting Netwerk. Het Horizon en VONK hebben een subsidie ‘Financiële educatie mbo’ toegekend gekregen. Hier wordt verder vorm aan gegeven, waarover de gemeente meedenkt. Hulpverlening gericht op deze doelgroep is nog niet optimaal, dit is een belangrijk aandachtspunt. Deelconclusie De focus op de verschillende doelgroepen is benoemd, maar er is geen gerichte aanpak uitgewerkt per doelgroep om die groepen ook beter te bereiken. Dit is een aandachtspunt voor de volgende beleidsperiode.

Pagina 17 van 61

3.2 Preventie Ambitie uit de Beleidsvisie Rondkomen Voorkomen wordt dat inwoners in de (nabije) toekomst (zwaardere) hulp van de gemeente nodig hebben.

3.2.1 Interventies

Figuur 2.

3.2.2 Toelichting op de interventies Algemeen Veel interventies zijn gericht op samenwerking met organisaties om bepaalde doelgroepen te bereiken. En daartoe heeft altijd wel overleg met de betreffende organisaties plaatsgevonden. Over het behalen van resultaten en rapportage over de voortgang zijn echter lang niet altijd heldere en goede werkafspraken gemaakt. Er is daardoor ook beperkt zicht op de daadwerkelijke effecten en resultaten. En het is bij veel maatregelen ook nog niet duidelijk hoeveel inwoners bereikt worden. Er wordt al gewerkt aan het maken van betere werkafspraken hierover en in de aanloop naar de volgende beleidsvisie wordt dit verder opgepakt.

Financiële educatie via het onderwijs De gemeente heeft twee partijen gecontracteerd om via het onderwijs in Hoorn financiële educatie te verzorgen. Maatschappelijke organisatie Money Start verzorgt een lesprogramma voor Praktijkschool Westfriesland en het voortgezet speciaal onderwijs. Theatergroep PlayBack geeft voorstellingen aan het voortgezet onderwijs.

Pagina 18 van 61

Uit een evaluatie die Money Start heeft gedaan, blijkt dat zowel leerlingen als docenten enthousiast zijn over het lesprogramma. In de lessen kwam het gesprek over omgaan met geld en schulden goed op gang. ‘Het belangrijkste wat ik heb geleerd is hoe ik met geld om moet gaan’ (leerling De Spinaker 2023). Vanaf het derde kwartaal in 2022 tot en met 2023 zijn er data beschikbaar over het lesprogramma van Money Start. De lessen zijn gegeven op Praktijkschool Westfriesland, VSO de Spinaker en VSO de Stormvogel. In totaal zijn er in 2022 en 2023 180 lessen gegeven, waarbij in totaal 573 leerlingen aanwezig waren.

250

210

200 140

150

105

100 50

42 4

48

26 39

14

55

36 34

0 Aantal lessen

Aantal leerlingen

Aantal lessen

2022 (Q3 en Q4) Praktijkschool Westfriesland

Aantal leerlingen 2023

VSO de Spinaker

VSO de Stormvogel

Figuur 3. Aantal lessen en leerlingen financiële educatie (Money Start).

Door Theatergroep PlayBack zijn in 2021, 2022 en 2023 in totaal dertien voorstellingen gespeeld. Dit was voor leerlingen van Praktijkschool Westfriesland, d’Ampte, Oscar Romero, Werenfridus en de School voor Persoonlijk Onderwijs. Hiermee werden ongeveer 650 leerlingen bereikt. Er is beperkt budget voor de inzet van financiële educatie; niet alle leerlingen vanaf de basisschoolleeftijd in Hoorn worden hiermee bereikt. Wel is het belangrijk om dit in te blijven zetten en waar mogelijk uit te breiden. Bijvoorbeeld door meer inzet vanuit de eigen uitvoering. Deelconclusie Financiële educatie moet worden voortgezet en uitgebreid. Deze interventie past goed in doel van preventie, namelijk het voorkomen dat inwoners in de (nabije) toekomst (zwaardere) hulp van de gemeente nodig hebben.

Voorlichting bij Life events Op de Life events ‘18 en volwassen’ en ‘scheiden’ is ingezet. Inwoners die 18 jaar zijn geworden, krijgen via de Rijksoverheid een bericht over wat ze moeten regelen. Er is ook door de gemeente een webpagina6 ontwikkeld met informatie hierover. Daarnaast is nagedacht over een proactieve benadering van inwoners die 18 worden en is bedacht om hun een ansichtkaart met QR-code te sturen. Dit is vanwege tijdgebruik in processen (nog) niet uitgevoerd.

6 Gemeente Hoorn - 18 jaar en dan?

Pagina 19 van 61

Op de gemeentelijke website zijn opties voor hulp en ondersteuning toegevoegd die inwoners nodig hebben bij een (mogelijke) relatiebreuk. Ook is er een echtscheidingsspreekuur, waar inwoners terechtkunnen met vragen. Deelconclusie In deze beleidsperiode was de inzet op Life events nog heel beperkt. Een van de redenen hiervoor was dat het aansluiten op Life events een mate van integrale samenwerking en inspanning vergt, die niet voldoende was. Er zijn meer Life events waarop ingezet kan worden en waarover keuzes gemaakt moeten worden. Inspelen op Life events is daarom ook voor de volgende beleidsperiode interessant.

Voorlichting via werkgevers en zzp-organisaties Inwoners uit Hoorn die inkomen uit loondienst hebben, worden via samenwerkingen met (grote) werkgevers in Hoorn, samenwerkingsverbanden en WerkSaam (en het UWV) voorgelicht over financiële vaardigheden en omgaan met geld. In 2024 heeft de gemeente voorlichting gegeven tijdens een bijeenkomst over schuldhulpverlening aan ondernemers. Hierbij waren organisaties aanwezig die samenwerken met of hulp bieden aan ondernemers/zzp’ers, zoals het Startkersloket en ondernemingsverenigingen. Hier kan meer aandacht aan worden besteed, om een nog grotere doelgroep te bereiken. Ook via het team Economische Zaken wordt relevante informatie over rondkomen gedeeld met werkgevers en zzp-organisaties. Economische Zaken krijgt soms signalen over werknemers met geldzorgen. Over het algemeen wordt alleen bij werkgevers die deze signalen geven, voorlichting gegeven. Dit wordt niet breder ingezet vanwege capaciteitstekort. Wat werkgevers duidelijk aangeven, is dat ze het liefst persoonlijke contactgegevens van medewerkers van de gemeente krijgen om de drempel naar hulp te verlagen. Dit wordt nu niet verstrekt. Ook de interne organisatie heeft hierin een belangrijke rol. Intern zijn collega’s via een presentatie tijdens het zogenoemde ‘Hoorns kwartiertje’ geïnformeerd over de mogelijkheden van team Rondkomen.

Daarnaast zijn ook aan de HR-afdeling concrete handvatten gegeven om mensen door te verwijzen naar team Rondkomen of naar de ingang bij de betreffende gemeente. Deelconclusie Het bereiken van meer inwoners via grote en kleine werkgevers en zzp-organisaties is in de afgelopen periode alleen ad hoc uitgevoerd, wanneer zich kansen en ingangen aandienden. Het is, gezien het streven om problematische schulden te voorkomen en om inwoners die toch schulden opbouwen te bereiken, aan te bevelen om deze aanpak in de volgende beleidsperiode meer structureel in te zetten.

Voorlichting aan uitkeringsgerechtigden waaronder individuele gesprekken bij bijstandsuitkering via WerkSaam Inwoners met een uitkering vanuit WerkSaam en het UWV krijgen informatie en voorlichting over financiën, inkomensondersteuning en hulp bij schulden, maar over de invulling en de monitoring ervan zijn geen concrete (werk)afspraken gemaakt. Inwoners worden gewezen op de mogelijkheden en waar nodig ook doorverwezen naar de gemeente. Of zij zich daadwerkelijk melden voor ondersteuning en/of hulp blijft Pagina 20 van 61

onbekend. Dit wordt niet (en mag ook niet worden) geregistreerd. Hierdoor ontbreekt het dus aan inzicht in de effecten van de informatievoorziening en voorlichting en in de hulpvragen die uitkeringsgerechtigde inwoners hebben als het gaat om kunnen rondkomen. Ook het UWV geeft inwoners voorlichting en informatie over financiële vaardigheden en omgaan met geld. Inwoners met een uitkering van WerkSaam krijgen geen individuele gesprekken aangeboden over specifiek de financiële gevolgen van het aanvaarden van betaald werk vanuit een uitkeringssituatie. Dit kan wel aan bod komen tijdens re-integratiegesprekken. Ook stelt WerkSaam tijdens uitkeringsintakegesprekken en heronderzoeksgesprekken vragen over verschillende leefgebieden, waaronder financiën. Hierbij geeft WerkSaam informatie over de regelingen en over de hulp bij geldzorgen vanuit de gemeente Hoorn. WerkSaam verwijst in beschikkingen naar de website van de gemeente. Op de website van WerkSaam staat informatie met directe linken naar de gemeentelijke websites. Inwoners die binnen 5 jaar niet ontwikkelbaar zijn naar werk en gedurende een langere periode een uitkering krijgen van WerkSaam zijn aangemerkt als ‘zorgklant’7. Zij ontvangen informatie over inkomensondersteuning en hulp bij rondkomen vanuit 1.Hoorn.

Concreet betekent dit dat alle inwoners met een bijstandsuitkering van WerkSaam informatie en/of voorlichting krijgen vanuit WerkSaam of vanuit 1.Hoorn. Opvallend is dat bijstandsgerechtigden wel worden of zijn geïnformeerd over inkomensondersteunende regelingen en de mogelijkheden van hulp, maar dat zij niet altijd gebruikmaken van alle regelingen waar zij recht op hebben. Zo hebben alle zorgklanten recht op een individuele inkomenstoeslag. In de praktijk zien we dat toch niet alle zorgklanten deze toeslag ook ontvangen. Dit geldt ook voor andere inkomensondersteunende regelingen.

2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 -

1.769

2021

1.663

1.590

2022

2023

Figuur 4. Aantal inwoners met bijstandsuitkering (Participatiewet) in de gemeente Hoorn. De aantallen zijn gebaseerd op de stand van begin januari. Bron: Jaarstukken 2023, WerkSaam Westfriesland, bewerking gemeente Hoorn.

Deelconclusie WerkSaam zet op een aantal onderdelen in op de voorgenomen activiteiten op het thema Rondkomen. Dat geldt ook voor het UWV. De resultaten en effecten van de activiteiten zijn in de beleidsperiode niet geëvalueerd en ook in deze evaluatie is het niet mogelijk daar al uitspraken over te doen. Er is te weinig zicht op de behaalde resultaten en er zijn daar onvoldoende duidelijke werkafspraken over. Dit sluit aan bij de opmerking van de rekenkamer over de samenwerking met WerkSaam die versterkt kan worden. Voortzetting van dergelijke activiteiten en het maken van werkafspraken in de volgende beleidsperiode is aan te bevelen.

7 Een zorgklant is een bijstandsgerechtigde die binnen nu en vijf jaar niet ontwikkelbaar is naar betaald werk. Diegene ontvangt wel

een uitkering van WerkSaam maar wordt niet aan het werk geholpen. Vanuit 1.Hoorn wordt ondersteuning en begeleiding bij participatie geboden. Pagina 21 van 61

Pilot: WerkloonT Via de pilot WerkloonT van Stimulansz zou aan ten minste vijftig inwoners inzicht worden geboden in hun financiën en hulp bij een mogelijke armoedeval. Deze pilot is niet gestart. WerkSaam startte eerder in 2021 een pilot met de rekentool WerkloonT, maar is hiermee gestopt. De tool bleek bij de uitvoering van de pilot namelijk niet nauwkeurig genoeg te zijn. Deelconclusie Begin 2022 kwam WerkSaam tot de conclusie dat de rekentool WerkloonT niet nauwkeurig genoeg was, er werden te veel afwijkingen ten opzichte van de werkelijke situatie geconstateerd. Aandachtspunt voor de komende beleidsperiode is of er alsnog een alternatief in te zetten is en of dit wenselijk is.

3.2.3 Financiën

Begroot

Werkelijk

45.000 39.730 39.904 40.000 35.000 30.00029.149

30.000 25.000 20.000 20.000 15.000

14.532

10.000 5.000 2021

2022

2023

Figuur 5. Preventie.

In de beleidsvisie is voor preventie rekening gehouden met een structureel budget van € 30.000 voor financiële educatie. In 2021 was het budget niet volledig nodig, en is daarom deels afgeraamd. Daarnaast is in 2022 een extra budget geraamd voor de pilot WerkloonT. De uitgaven van 2021 tot en met 2023 zijn voor financiële educatie.

Pagina 22 van 61

3.3 Vroegsignalering Ambitie uit de Beleidsvisie Rondkomen Inwoners die hulp nodig hebben, worden zo vroeg mogelijk bereikt.

3.3.1 Interventies

Figuur 6.

3.3.2 Toelichting op de interventies Melding betalingsachterstanden In het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening leveren schuldeisers, ofwel de bij wet benoemde signaalpartners, betalingsachterstanden van inwoners aan bij de gemeente. Hiervoor maakt Hoorn gebruik van het daartoe geïnstalleerde (en landelijk veel gebruikte) RIS-systeem en sluit Hoorn bij het maken van samenwerkingsafspraken aan bij het Landelijke Convenant Vroegsignalering. Momenteel zijn er in Hoorn ongeveer vijftig signaalpartners aangesloten die meldingen kunnen doen in het RISsysteem. De belangrijkste signaalpartner is de woningcorporatie Intermaris, die huurachterstanden meldt in het RIS-systeem. Deelconclusie Het is gelukt om het RIS-systeem te operationaliseren zodat signaalpartners betalingsachterstanden kunnen melden. Het is daarbij goed om alert te blijven op nieuwe signaalpartners.