Bijlage 1 - Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

Op weg naar een circulair Hoorn Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

Uitvoeringsplan Hoorn 2021 - 2024

Gemeentelijke organisatie:

ad st

Inwoners

ad st

Duurz ame sch on e

Ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed en Grond- Weg- en Waterbouw) en de eigen bedrijfsvoering.

Sociale inc lus iev e

Consumentenproducten en vleesproducten.

Verlagen impact milieu

Bewustwording

Bedrijven: Ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed en GrondWeg- en Waterbouw), bedrijventerreinen en productie- en maakindustrie

Ec

on

om

is c

he s

tad

Stimuleren innovatie

Op weg naar een circulair Hoorn in 2040

2

Op weg naar een circulair Hoorn

De corona pandemie heeft inzichtelijk gemaakt hoe verbonden we met elkaar zijn op deze wereld. In productieketens van mondkapjes tot vaccins. We zijn afhankelijk van weinig transparante ketens en dat maakt ons kwetsbaar als wereld, land en stad. Een circulaire stad biedt kansen om veerkrachtiger te worden en ons aanpassend vermogen te vergroten. In Hoorn zijn we met elkaar hard aan de slag om de stad te verduurzamen. Ondernemers, inwoners en de gemeente zetten allemaal stappen de goede kant op. Bij het zetten van deze stappen maken we economisch, financiële afwegingen. Deze afwegingen maken we nog veelal vanuit het principe dat producten gemaakt worden, gebruikt worden en daarna afval is. Dit is de lineaire gedachte. We richten ons voornamelijk op kostenverlaging en korte termijn investeringen. Als circulaire stad brengen we daar verandering in. In een circulaire stad is geen afval meer en behoudt alles zijn waarde. Afval bestaat niet. We gaan keuzes baseren op waardecreatie en de lange termijn. Ik geloof erin dat de circulaire economie een vliegwiel wordt voor het verduurzamen en leefbaar houden van onze mooie historische stad.

Dit is niet een opgave dat een enkeling kan aanpakken. Ondernemers, inwoners en de gemeente zullen allen hun steentje moeten bijdragen. Het Rijk en de provincie Noord-Holland hebben ook de ambitie voor een circulaire economie uitgesproken en ondernemen diverse acties om tot versnelling te komen. Het is niet de vraag of we een circulaire stad moeten worden maar hoe we dit doen. Als gemeente staan we aan het begin van de circulaire transitie waarbij we nog veel moeten leren, innoveren en experimenteren. Het is dan ook niet gemakkelijk om een pad uit te stippelen voor de lange termijn. We hebben een doel en stap voor stap ontdekken we de route daarnaar toe. We gaan vooral beginnen. De opgave is groot en rijkt ook buiten de gemeente, maar we gaan vooral aan de slag met wat we wél kunnen doen. Dat is het goede voorbeeld geven. Daarom is voorliggend Uitvoeringsplan Circulair Hoorn opgesteld waarin we de eerste stappen maken richting een circulaire stad.

VOORWOORD

In 2040 willen we als Hoorn klimaatneutraal zijn. Dan zijn we een stad die bij haar doen en laten geen negatieve invloed meer uitoefent op het klimaat, bij al haar activiteiten. Als mensheid halen we momenteel meer grondstoffen uit de aarde dan de aarde kan leveren. Grondstoffen raken op ten duur op en daarom zoeken we naar nieuwe methodes om welvarend te blijven in balans met de natuur.

Samir Bashara Hoorn, mei 2021

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

3

Leeswijzer

Circulaire werkwijze

In deel 1 leest u de gemeentelijke visie, ambitie, doelen, doelgroepen en focus­ gebieden. Deel 2 van het uitvoeringsplan is per doelgroep beschreven welke acties ondernomen worden om de circulaire economie in Hoorn te versnellen en wordt ingegaan op de organisatie en benodigde middelen om uitvoering te geven aan dit uitvoeringsplan.

Het Uitvoeringsplan vormt de basis voor de gemeentelijke organisatie om aan de slag te gaan met de transitie naar een circulaire economie. De uitdaging voor de gemeente om de transitie te maken naar een circulaire werkwijze en organisatie houdt niet op bij dit uitvoeringsplan, maar vergt continue aandacht en inzet van alle ambtenaren en bestuurders binnen de organisatie. Naarmate de kennis en aandacht voor circulaire mogelijkheden toeneemt is de verwachting dat mensen vaker hun circulaire ideeën delen met anderen en gaan realiseren. Het is van belang om deze energie bij mensen te belonen en te zoeken naar mogelijkheden om hun ideeën tot uitvoering te brengen, ook als dit geen onderdeel is van voorliggend uitvoeringsplan.

Van ambitie naar uitvoeringsplan Waarom dit uitvoeringsplan

Hoorn wil in 2040 een klimaatneutrale stad zijn1. Een circulaire economie is een belangrijk onderdeel om deze doelstelling te halen. Daarom is het één van de drie pijlers in het programma Duurzame Stad2. Om de start naar een transitie van een lineaire naar circulaire economie te stimuleren is voorliggend ‘Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024’ opgesteld. Het maakt concreet wat de gemeente de komende vier jaar gaat doen en hoe daar uitvoering aan wordt gegeven. Het uitvoeringsplan is een plan waarin de gemeente Hoorn de samenwerking zoekt met inwoners, bedrijven en organisaties en de regio Westfriesland om gezamenlijk de eerste stappen te zetten naar een circulaire stad.

Van enkele initiatieven naar structurele verandering

Totstandkoming van het uitvoeringsplan Het uitvoeringsplan is tot stand gekomen door onderzoek, kennis- en werksessies met belanghebbende partijen4 en ateliersessies met de gemeenteraad. Het proces bestond uit twee delen. In deel 1 zijn een definitie, visie, ambitie, doelen en focusgebieden opgesteld. Hierover heeft op 8 december 2020 besluitvorming plaatsgevonden in de gemeenteraad. In deel 2 zijn de organisatievorm, concrete acties en benodigde middelen opgesteld. Dit proces is begin 2020 gestart en halverwege 2021 afgerond. In schema 1 staan de stappen benoemd.

De afgelopen jaren is er een toenemende aandacht voor duurzaamheid en circulariteit. De transitie naar een circulaire economie staat nog in de kinder­ schoenen, ook in Hoorn. Er moet nog veel ontdekt en geleerd worden over hoe het moet en wat er kan. De eerste signalen over het niet meer functioneren van het huidige lineaire systeem3 ontstaan en de eerste circulaire bewegingen worden in gang gezet. Ook binnen de gemeente Hoorn zijn reeds circulaire initiatieven gestart en uitgevoerd zoals de circulaire inkoop van bedrijfskleding, de aanleg van een circulair fietspad en het gebruik van tweedehands meubilair bij de inrichting van het stadhuis. Met het voorliggende uitvoeringsplan wil de gemeente de circulaire economie verder aanjagen en vorm geven. 1 Raadsbesluit Programma Duurzame Stad (december 2018) 2 https://www.puurhoorn.nl/wp-content/uploads/2019/08/Programma-Duurzame-stad-versie-15-11-2018.pdf 3 h ttps://nos.nl/artikel/2092881-afrika-weert-tweedehandskleding-uit-nederland.html en https://nos.nl/artikel/2211057-china-wilons-plastic-afval-niet-meer-recyclen-dus-verbranden-we-t-maar.html 4B  etrokken externe stakeholders: Omgevingsdienst NHN, Ontwikkelingsbedrijf NHN, Dijklander Ziekenhuis, HVC, Oranje Buiten, Kringloopwinkel Noppes, Clean2Anywhere, Westfriese Uitdaging.

Betrokken interne stakeholders: Stadsbeheer en ingenieursbureau, Ruimtelijke Ontwikkeling en Economie, Inkoop, -facilitair en -ict.

4

Schema 1: stappenplan 2020 circulair Hoorn

Op weg naar een circulair Hoorn

6

1 Wat is een circulair Hoorn?

8

2 Waarom wil Hoorn circulair worden?

10

3 Ambitie en doelen tot 2024

12

4 Doelgroepen en focusgebieden

13

DEEL 2: ACTIES EN ORGANISATIE

14

5 Inwoners

16

6 Bedrijven

18

7 Gemeentelijke organisatie

22

8 Samenvattende actielijst en planning

22

9 Organisatie

23 colofon Opgesteld door:

Over Morgen B.V. In opdracht van:

Gemeente Hoorn

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

INHOUDSOPGAVE

DEEL 1: AMBITIE EN FOCUS

5

DEEL 1

AMBITIE EN FOCUS De inzet op een circulaire economie is een transitie richting een duurzame en toekomstbestendige gemeente. Daarin wordt een nieuwe balans gezocht tussen produceren, consumeren en verwerken en het behoud van de aarde. Deze balans is momenteel verstoord doordat er meer grondstoffen uit de aarde gehaald worden dan de aarde kan leveren. In 2021 hadden we in Nederland op 27 april al de natuurlijke bronnen verbruikt die in verhouding tot onze beschikking staan dat jaar. De acht maanden daarna putte we onze planeet dus uit. Aangezien de natuurlijk hulpbronnen op aarde eindig zijn is dit niet oneindig vol te houden. Om toekomstige generaties ook nog een goed leefklimaat te kunnen bieden moet er dus veel veranderen. We werken daarom toe naar een circulaire economie. Een economie die uitgaat van het verminderen van grondstofgebruik, het minder gebruiken van onuit­ puttelijke grondstoffen en meer hergebruiken. Dit gaat dus verder dan recyclen en afvalscheiding. Een circulaire werkwijze is toe te passen op alle onderdelen van onze economie. Denk aan de industrie, bouw, landbouw, zorg en de financiële sector. Hoe de omslag naar een circulaire economie te maken wordt momenteel volop ontdekt en er moet nog veel geleerd worden. Er bestaan goede initiatieven, ook in Hoorn. Het belangrijkste is dat gestart wordt met het versnellen en door te doen te leren en te verbeteren.

6

Op weg naar een circulair Hoorn

Een blik naar circulair Hoorn 2040: Zo sluiten ondernemers, inwoners en de gemeente de grondstofketens in Hoorn. In Hoorn als circulaire stad zijn de ondernemers onderdeel van zo veel als mogelijk regionale grondstof en materiaalkringlopen. Gezamenlijk organiseren zij dat afval voor de één, grondstof voor de ander is. Niks gaat verloren. Gebruikte producten komen terug in de ketens en worden opnieuw ingezet. Direct of na reparatie of aanpassing. Bedrijven kiezen vanuit strategische overwegingen om zich te vestigen in Hoorn vanwege de samenwerking tussen ondernemers en het aantrekkelijke ondernemersklimaat. De bedrijventerreinen functioneren als ecosystemen zonder schadelijke uitstoot naar het milieu. Circulair produceren is de standaard en er is een volwassen markt voor gebruikte materialen die goed vindbaar zijn en qua kwaliteit en gemak niet onderdoen van nieuwe producten. Ook financieel gezien is het logisch om materialen en grondstoffen her te gebruiken i.p.v. duurdere nieuwe grondstoffen toe te passen. De gemeente werkt vanuit circulaire en slimme gebouwen die een gezonde werkomgeving bieden. Hiermee inspireert gemeente Hoorn anderen om ook circulair te werken en te doen. De gemeente stimuleert circulaire innovaties en projecten door circulair inkopen.

Dit doet de gemeente zelf en in regionaal verband waardoor het aantal partijen met circulaire oplossingen groeit in Hoorn en omgeving. Kennis en voorbeelden zijn openbaar toegankelijk. Slimme apps en systemen automatiseren ons werken en waardoor er meer vrije tijd is. Dit neemt nog verder toe doordat we vaker thuiswerken. Inwoners zijn zich bewust van de impact van hun gedrag op het milieu en dat de aarde haar grenzen heeft. In het onderwijs worden kennis en ervaringen geboden waardoor circulair leven normaal geworden is. Geïsoleerde huizen beperken de energiebehoefte, we wekken duurzame energie op en de mobiliteit is emissieloos en slim. In groene woonomgevingen is het gezond leven en dit biedt mogelijkheden om zelf lokaal voedsel te verbouwen. Wegwerpspullen bestaan niet meer en spullen die niet circulair zijn, zijn duurder en we kiezen vaker voor kwaliteit. Inwoners waarderen lokaal ambacht en kopen meer van lokale ondernemers en ook lokale producten. Inwoners hebben steeds meer mogelijkheden om te kiezen om te betalen voor gebruik in plaats van bezit. Dit biedt gemak en financieel biedt dit ook voordelen. Digitale middelen helpen om voedselverspilling tegen te gaan en bij het delen van auto’s en spullen. Hierdoor kopen we minder en gooien we ook minder weg.

Door diverse stimulansen wordt afval voorkomen en doordat producten ook makkelijker zelf te repareren zijn verlengen we de levensduur van producten. Wat we alsnog weggooien scheiden we netjes zodat dit door grondstofophalers opnieuw gebruikt kan worden.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

7

1. WAT IS EEN CIRCULAIR HOORN? 1.1. Wat is een circulair Hoorn

Systeemdenken

Hoorn wil in 2040 een circulaire stad zijn. Dit is een stad die leeft en onderneemt binnen de capaciteit van onze aarde en het welzijn van inwoners laat groeien. Met een houdbaar economisch systeem zonder afval en schadelijke uitstoot naar het milieu en in harmonie met de natuur. Waarin de waarde van grondstoffen, materialen en producten behouden blijft door kringlopen.

Het huidige economisch systeem van consumptie en welvaart heeft negatieve effecten voor het milieu zoals de uitstoot van broeikasgassen en ontbossing. In een circulaire economie worden de negatieve effecten voorkomen doordat alleen consumptie plaatsvindt met een neutrale of positieve invloed op het milieu. Organismen, personen en bedrijven zijn in de economie verbonden met elkaar. Net als in de natuur. Samen vormen zij een netwerk, een groot geheel, dat elkaar beïnvloedt, positief en negatief. Kenmerkend in een circulaire economie is om deze afhankelijkheden, relaties en kringlopen te zien en acties te ondernemen zodat zij elkaar positief beïnvloeden. De keuzes en besluitvorming in een circulaire economie zijn gebaseerd op zo veel mogelijk positieve waarde in hele netwerken en ketens. Niet alleen gebaseerd op economische waarde maar ook sociale en ecologische waarde. Zodat onze activiteiten binnen de capaciteit van de aarde blijven en bijdragen aan het welzijn van alle mensen en niet alleen enkele mensen.

Het bevat de onderstaande elementen: • systeemdenken; • gesloten kringlopen waarin grondstoffen, onderdelen en producten hun waarde zo veel mogelijk behouden; • hernieuwbare energiebronnen.

Economie met recycling

Grondstoffen

Restafval

8

Gebruik

cl ecy in

Productie

R

Gebruik

g

Restafval

G ro

nd s t o ffe n

Prod u

e cti

Productie

Grondstoffen

Circulaire economie

Recycling

Lineaire economie

G e bru

ik

Een aantal voorbeelden van deze systeemveranderingen zijn: • Het belasten van milieuvervuiling en het belonen van milieuwinst (de vervuiler betaald). • Besluitvormingsmodellen gebaseerd op ecologische, sociale en economische waarde • Partijen die verantwoordelijkheid nemen dat materialen en producten hun waarde behouden zodat geen afval ontstaat. Bijvoorbeeld door eigenaar te blijven en klanten te laten betalen voor het gebruik. Na gebruik gaat het product retour naar een producent die zorgt voor waarde behoud.

Op weg naar een circulair Hoorn

Geen afval door gesloten kringlopen In een circulaire economie circuleren materialen in twee aparte kringlopen: de biologische kringloop en de technische kringloop. Technische materialen volgen een ander hergebruikproces dan organische materialen.

Deze CO2 blijft opgeslagen, bijvoorbeeld in hout. Het gebruik van biologische grondstoffen heeft daarom de voorkeur boven technische grondstoffen. Het gebruik van biologische grondstoffen moet echt wel in balans zijn met de aanplant en groei van nieuwe biologische grondstoffen. In harmonie met de natuur.

De ‘10 R’en ladder’ De ‘10 R’en ladder’ is een concretisering van hoe kringlopen te maken zijn. Hoe hoger op de ‘10 R’en ladder’, hoe hoger de mate van circulariteit. De ladder gebruikt de gemeente als uitgangspunt voor haar ambitie en uitwerking van acties. Voor bio-grondstoffen geldt het principe van cascadering, waarbij gezocht wordt naar de meest waardevolle toepassingen5.

Circulair

Technische materialen zoals fossiele brandstoffen, kunststoffen en metalen, zijn beperkt beschikbaar op aarde en kunnen niet makkelijk opnieuw worden gecreëerd. Daarom is het belangrijk dat deze eindige grondstofvoorraden goed worden beheerd. Voorafgaand aan gebruik moet er goed nagedacht worden of het gebruik voorkomen of vermindert kan worden. Tijdens gebruik moet de gebruiksduur zo lang mogelijk zijn bijvoorbeeld door hergebruik en reparatie en na gebruik worden materialen weer opnieuw gebruikt in andere toepassingen waarbij hun oorspronkelijke waarde minimaal behouden blijft.

Refuse

Niet gebruiken

Rethink

Gebruik intensiveren

Reduce

Verminderen grondstoffen

Re-usw

Hergebruiken product

Repair

Repareren

Refurbish

Opknappen

Remanufacture

Onderdelen hergebruiken in zelfde product

Repurpose

Onderdelen hergebruiken in ander product

Recycle

Recyclen

Recover

Energie terugwinnen

Slim gebruikmaken van product

Verlengen van levensduur

Nuttig toepassen materialen

Linear Hernieuwbare energie

Biologische grondstoffen zoals hout, voedsel en water, kunnen door hergebruikt worden en worden ten slotte door biologische processen opgenomen in de natuur. Biologische grondstoffen halen tijdens hun groei CO2 uit de lucht.

In een circulaire economie wordt alleen hernieuwbare energie gebruikt. De inzet daarop is door gemeente Hoorn reeds in gang gezet met de Routekaart Energieneutraal 2040. 5 Volgordelijkheid van hoogwaardige toepassingen: 1) gezondheidsproducten, 2) voeding voor mensen en dieren 3) chemie en materialen, 4) energie.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

9

2. WAAROM WIL HOORN CIRCULAIR WORDEN? In Nederland gebruiken we drie keer zoveel grondstoffen als de aarde jaarlijks ons in verhouding kan leveren. Wereldwijd groeit dit naar zes aardbollen in 2050 als er niets verandert. Hoorn is een levendige stad met een historisch hart, mooie voorzieningen en aantrekkelijke woonwijken. Hoorn wil ook in de toekomst aantrekkelijk en sterk blijven. Centraal daarbij staat dat iedereen een goed leven moet kunnen hebben, nu en in de toekomst. Maar in het huidige economisch systeem wordt de aarde uitgeput6 en warmt de aarde op7.

De huidige lineaire economie is gebaseerd op produceren, gebruiken, weggooien en deels recyclen. Dit is een eindige werkwijze want er is maar één aarde. Grondstoffen zijn op ten duur op, natuur verdwijnt, plekken worden ongezond en onleefbaar door uitstoot, uitputting en een extremer klimaat. Dit biedt weinig perspectief om huidige en toekomstige generaties een goed leven te kunnen bieden. De circulaire economie biedt een houdbaar perspectief waar welvaart en welzijn bestaan binnen de natuurlijk grenzen van de aarde. Hieraan wordt al op wereldwijd niveau, Europees-, nationaal-, provinciaal niveau gewerkt en regionaal en lokaal zijn er initiatieven die hieraan bijdragen. Ook Hoorn wil actief aan de slag met een circulaire economie en in 2040 een circulaire stad zijn. Een circulaire stad biedt de volgende kansen:

6 h ttps://www.overshootday.org/ 7 U it berekeningen blijkt dat de in de productieketens van bedrijven in Hoorn veel potentie ligt om uitstoot van broeikassen te beperken. De uitstoot in de ketens is ongeveer 800 kton CO2 equivalenten per jaar. Dit is 3 maal de jaarlijkse CO2 uitstoot ten gevolge van het energieverbruik in Hoorn. 8 R aadsbesluit Programma Duurzame Stad (december 2018) 9 G emiddeld genomen is Europa voor 80% van de grondstoffen aangewezen op import (bron: Europese Commissie)

10

Een duurzame en schone stad: Hoorn wil in 2040 een klimaatneutrale stad zijn8. Dit is een stad die bij haar doen en laten geen negatieve invloed meer uitoefent op het klimaat. Een circulaire economie is een belangrijk onderdeel om deze doelstelling te halen. Daarom is het één van de drie hoofdonderwerpen in het programma Duurzame Stad. De stad is daarmee ambitieus; daar waar het Rijk en de Provincie Noord-Holland inzetten op een circulair Nederland in 2050, wil Hoorn deze transitie in 2040 hebben gerealiseerd. Een circulaire stad beperkt klimaatverandering door de beperking van broeikasuitstoot en milieuvervuiling. Dit draagt ook bij aan een schone stad (lucht, bodem, water) en gezondheidsvoordelen voor inwoners van Hoorn. Een economisch sterke stad: Met het huidige consumptiegedrag en de productiewijze (afval na gebruik) raken grondstoffen op en zijn in de toekomst niet meer/slecht leverbaar voor het Hoorns bedrijfsleven en inwoners. Door kleinere en efficiëntere grondstofkringlopen te maken worden we minder afhankelijk van nieuwe (schaarse) grondstoffen uit onstabiele landen9. De transitie naar een circulaire economie zal samen met ondernemers en inwoners moeten plaatsvinden. Dit kan de gemeente niet alleen. Bijvoorbeeld door het mogelijk maken van circulaire innovaties van het Hoornse bedrijfsleven. Dit biedt kansen voor bedrijven en startups.

Zij zijn nodig om deze transitie voor elkaar te krijgen. Dit draagt bij aan en aantrekkelijk ondernemersklimaat en de ontwikkeling en behoud van talent. Een sociale en inclusieve stad: In een sociale en inclusieve stad doet iedereen mee en valt er niemand buiten de boot. Een circulaire stad draagt hieraan bij doordat de economie in dienst staat van het welzijn van mensen en economische groei geen doel op zich is. Concreet bekend dit o.a. dat bezit en hoge aanschaf­ kosten van spullen niet meer nodig zijn om gebruik te kunnen maken van degelijke en waardevolle diensten. Denk daarbij aan alleen betalen voor gebruik van een auto wanneer je vervoer nodig hebt in plaats van het kopen van een auto.

Op weg naar een circulair Hoorn

Duurzame en schone stad

Economisch sterke stad

Klimaatneutraal 2040

Waarde behoud van grondstoffen

Beperken uitputting van de aarde

Leveringszekerheid Kleine efficiënte kringlopen

Schone lucht

Onafhankelijk

Schone bodem Gezondheid voor inwoners

Innovaties/Bedrijfskansen

Schoon water

Behoud van talent Economie in dienst van welzijn van mensen Betalen voor gebruik

Sociale en inclusieve stad

efficiëntie in het gebruik van grondstoffen is toegenomen, is het totale grondstoffengebruik sinds 2010 nauwelijks veranderd. Voor de Nederlandse consumptie is in de productieketens wereldwijd steeds meer land nodig. Zes van de zeven nationale doelen voor afval worden naar verwachting niet gehaald. En de leveringsrisico’s voor de Nederlandse economie zijn toegenomen, in het bijzonder voor kritieke metalen. Momenteel bestaat 13% van het totale materiaalgebruik in Nederland uit gebruikt materiaal en Nederland is Europees koploper in gebruik van gerecycled materiaal11. Ook uit metingen van het PBL in 2018 blijkt dat het overgrote deel van de circulaire initiatieven in Nederland gericht is op recycling. En helaas vaak ook recycling naar laagwaardigere toepassingen. De circulaire economie beoogt hier de volgende stap in te zetten: het voorkomen van materiaalgebruik, levens­duur verlenging door reparatie en opknappen en ten slotte recycling (conform de R-ladder). Het Rijk heeft de ambitie om in 2050 circulair te zijn. Met transitieagenda’s wordt hier vanuit het Rijk uitvoering aan gegeven. Ook de Provincie Noord-Holland deelt deze ambitie en werkt hieraan middels een uitvoeringsplan.

De opgave om naar een circulaire economie te werken sluit aan bij doelstelling om in 2030 en 2050 een significante reductie van broeikas­ emissies te realiseren zoals mondiaal afgesproken in het Klimaatakkoord van Parijs en nationaal in het Klimaatakkoord waarin in 2030 49% CO2-reductie en in 2050 95% CO2-reductie moet zijn gerealiseerd. De ICER 2021 concludeert dat de overheid met haar circulaire-economiebeleid samen met maatschappelijke partijen de basis heeft gelegd, maar dat naast de vaak vrijwillige instrumenten die nu worden ingezet, de komende jaren meer dwingende instrumenten nodig zijn om de grote ambities te realiseren.

Waar staan we in Nederland en in Hoorn met de circulaire economie? Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft in haar Integrale Circulaire Economie Rapportage (ICER 2021)10 de voortgang geschetst van de transitie naar een circulaire economie in Nederland. De hoofdlijn daarvan is dat verschillende grondstoffentrends niet de goede kant op gaan in Nederland. Alhoewel de

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

10 h ttps://www.pbl.nl/publicaties/integrale-circulaire-economie-rapportage-2021 11 h ttps://www.pbl.nl/publicaties/op-weg-naar-robuuste-monitoring-circulaire-economie

11

3. AMBITIE EN DOELEN TOT 2024 De transitie naar een klimaat neutrale gemeente is een uitdagende maatschap­ pelijke opgave die ook meerdere jaren zal duren. De overheid is dé partij om het maatschappelijke belang op de korte- en lange termijn te borgen en daarom zet zij zich in voor deze duurzame transitie. Net als bij de energietransitie zal de overheid komende jaren meer en meer een regierol gaan pakken om de economie richting een circulaire economie te veranderen. Want zoals het PBL in haar publicatie ‘Integrale Circulaire Economie Rapportage 2021’ zegt: de vrijwilligheid moet ervan af om de grote ambities te realiseren. De transitie naar een circulaire economie staat nog aan het begin, ook in Hoorn. Er moet nog veel ontdekt en geleerd worden. Exacte resultaten zijn daarom moeilijk te voorspellen. Maar Hoorn gaat wel aan de slag en sturing geven aan de transitie. Stapsgewijs werkt Hoorn naar het doel in 2040: een circulaire stad. De gemeente zet met het uitvoeringsplan de stip op de horizon en de route daarnaartoe voor komende vier jaar.

• Bewustwording van noodzaak en kennis van circulaire economie. Hiervoor wordt gekozen omdat in de beginfase het eerst nodig is dat mensen ervan weten, het begrijpen en enthousiast worden van de kansen alvorens zij zelf aan de slag gaan. • Stimuleren innovatie en hoogwaardige bedrijvigheid. Hiervoor wordt gekozen omdat het bedrijfsleven een belangrijke doelgroep is. Zij zullen circulaire oplossingen en businessmodellen moeten opzetten.

3.3. Relatie met andere thema’s en beleidsvelden De systeemgedachte van een circulaire economie en de ‘10 R’en ladder’ kunnen worden toegepast op alle onderdelen van de economie en dus activiteiten van de gemeente. Hoorn ziet circulair werken daarom als paraplu. Al deze taken circulair uitvoeren is het doel voor 2040. Dit kost tijd. Daarom wordt er voor komende vier jaar focus aangebracht waarmee de gemeente start.

3.1. Ambitie De ambitie van Hoorn voor komende vier jaar is om op koers te komen richting het doel circulair in 2040. Daarin zoekt de gemeente naar ‘laaghangend fruit’ en systeemveranderingen die bijdragen aan de doelen. De gemeente moet geloof­ waardige doelen nastreven om draagvlak te houden en het goede voorbeeld geven. De transitie naar een circulaire stad staat nog in de kinderschoenen, om op koers te komen richting een circulair Hoorn in 2040 zal de gemeente een aanjagers en voortrekkersrol gaan vervullen. De gemeente zet in op een zo hoog mogelijk R op de ‘10 R’en-ladder’ en zo hoogwaardig mogelijke toepassing van bio-grondstoffen. Het toepassen van de ‘10 R’en-ladder’ is maatwerk per situatie.

3.2. Doelen Komende vier jaar stelt Hoorn zich tot doel dat de gemeentelijke inzet richting een circulaire stad moet bijdragen aan (in willekeurig volgorde): • Verlagen van de milieu impact. Hiervoor wordt gekozen omdat dit direct bijdraagt aan het doel klimaatneutraal.

12

Voorbeelden van circulaire benadering gemeentelijke taken • De isolatieopgave binnen de energietransitie uitvoeren met circulaire materialen • De inrichting van het winkelgebied circulair uitvoeren • De uitvoering van de Participatiewet om mensen aan het werk te helpen met banen gericht op reparatie • Circulair bouwen van woningen stimuleren • Deelmobiliteit stimuleren

Naast dat circulair dus op vrijwel alle werkvelden van de gemeente is toe te passen en daar dus relatie mee heeft is er ook een duidelijke relatie met de regio Westfriesland. Binnen de regio Westfriesland wordt uitvoering gegeven aan een actieagenda circulair Westfriesland. Hoorn is hier actief bij betrokken. Voorliggend Uitvoeringsplan is hierop afgestemd.

Op weg naar een circulair Hoorn

4. DOELGROEPEN EN FOCUSGEBIEDEN De gemeentelijke inzet richt zich op de drie doelgroepen: gemeentelijke organisatie, bedrijven en de inwoners. De gemeente heeft een voorbeeldfunctie waardoor andere doelgroepen ook in beweging komen. Bij bedrijven zit de dynamiek om te komen met circulaire oplossingen en kan in potentie de meeste milieu impact behaald worden. De inwoners vertegenwoordigen voor een groot deel de vraag van de markt. Binnen de doelgroepen zijn focusgebieden gekozen omdat de transitie dusdanig groot is dat een selectie moet plaatsvinden waar komende vier jaar mee gestart wordt in Hoorn. De selectie is gebaseerd op de mate dat het focusgebied bijdraagt aan de doelen. 1. Gemeentelijke organisatie: focus op ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed en Grond- Weg- en Waterbouw) en de eigen bedrijfsvoering. 2. Bedrijven: focus op ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed en GrondWeg- en Waterbouw), bedrijventerreinen en productie- en maakindustrie. 3. Inwoners: focus op consumentenproducten en vleesproducten (voedsel).

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

13

DEEL 2

ACTIES EN ORGANISATIE Het uitvoeringsplan richt zich op drie doelgroepen: inwoners, bedrijven en de gemeentelijke organisatie. Per doelgroep is beschreven wat hun rol is in de transitie naar een circulair Hoorn en wat de doelen zijn. Vanuit daar zijn focusgebieden gekozen die het meeste bijdragen aan deze doelen. Binnen de focusgebieden zijn acties geformuleerd. Bij het bepalen van de acties is telkens voor ogen gehouden hoe de actie bijdraagt aan het doel. De type acties zijn te onderscheiden in: • Beleidsontwikkeling. Dit leidt tot structurele verandering van de werkwijze van de gemeente en toepassing in projecten. • Projecten realiseren. Dit leidt tot zichtbaar resultaat en directe milieuwinst. In projecten wordt praktijkervaring opgedaan wat vervolgens toegepast kan worden in het volgende project. • Ondersteunen van circulaire initiatieven. Innovatieve oplossingen hebben soms steun nodig om te kunnen concurreren met goedkope lineaire technieken. De gemeente kan hierbij helpen als het initiatief bij haar ambities en doelen past. • Communicatie, kennisontwikkeling en netwerken. Gezien de relatieve onbekendheid nog met het waarom, wat en hoe van circulair is dit een noodzakelijk onderdeel van het uitvoeringsplan.

INWONERS BEDRIJVEN

GEMEENTE

De voortgang van de uitvoering van de acties wordt gemonitord vanuit het Programma Duurzame Stad. De mate waarin acties bijdragen aan de doel­ stellingen wordt waar mogelijk binnen de projecten inzichtelijk gemaakt.

14

Op weg naar een circulair Hoorn

Systeemverandering binnen Hoorn Circulaire systeemverandering begint bij mensen. Mensen maken en veranderen systemen door hun gedrag. Daarom is dit uitvoeringsplan opgesteld samen met de mensen binnen de gemeente Hoorn. De teams hebben zelf de acties kunnen inbrengen en staan ook zelf aan de lat om deze uit te voeren ondersteund met voorliggend uitvoeringsplan en het programma Duurzame Stad. Door zowel concrete acties en projecten te gaan doen en daarnaast circulariteit ook te verweven in beleid en de werkwijze van alle afdelingen binnen de gemeente, zet Hoorn stappen van een lineair naar een circulair systeem.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

15

5. INWONERS 5.1. Inwoners in de transitie naar een circulaire economie De transitie naar een circulair Hoorn is noodzakelijk voor ons als mensen. Voor inwoners is met name de invloed van hun leefomgeving op gezondheid en welzijn van belang en de beschikbaarheid van banen in een bloeiende en eerlijke economie waarin iedereen kan meedoen. Door de keuzes die inwoners zelf maken in hun gedrag dragen zij bij aan de transitie naar een circulaire stad. Door minder te kopen en spullen delen te met anderen, producten langer te gebruiken, kapotte producten te (laten) repareren, tweedehands producten te kopen en circulaire producten af te nemen. Zodra producten niet meer gebruikt kunnen worden is het van belang dat inwoners dit zo goed mogelijk kunnen scheiden zodat er in een gesloten kringloop weer nieuwe producten van gemaakt kunnen worden.

Repaircafe Wat doe je met een broodrooster die het niet meer doet? Met een fiets waarvan het wiel aanloopt? Of met een trui waar mottengaatjes in zitten? Weggooien? Niet doen! Bespaar kosten en spaar het milieu en laat je kapotte spullen gratis repareren door vakkundige reparateurs. Stichting Netwerk organiseert in verschillende wijkcentra in Hoorn een Repair Café. Door het onderling contact leren buurtgenoten elkaar in deze Repair Cafés beter kennen. Door het repareren te promoten, wil Stichting Netwerk bijdragen aan het verkleinen van de afvalberg.

Een deel van de inwoners zal vanuit eigen overtuiging circulair gedrag vertonen. Maar bij een groot deel van de inwoners is er nog veel te winnen. Dit heeft verschillende oorzaken zoals het gebrek aan kennis over de noodzaak, gebrek aan informatie, gebrek aan duurzame alternatieven of anderszins. De gemeente staat relatief dichtbij de inwoners en kan hen goed bereiken en daarbij helpen.

5.2. Doelen De doelen voor de komende vier jaar zijn: a. Bewustwording en kennis bij inwoners vergroten over de circulaire economie en wat zij daaraan kunnen bijdragen. b. Verlagen milieu impact inwoners

16

Op weg naar een circulair Hoorn

5.3. Focus De gemeente richt zich komende 4 jaar naar inwoners op de volgende focusgebieden: a. Consumptiegoederen, ofwel spullen. Uit onderzoek12 blijkt dat huishoudens in Nederland de grootste milieu impact veroorzaken door het verbruiken van spullen zoals elektronica en meubels. Elektronica heeft binnen het onderdeel spullen een impact van ongeveer 25% en is daarmee relatief groot. b. Vleesproducten, na ‘spullen’ veroorzaakt de consumptie van vlees13 de grootste milieu impact bij huishoudens. Mensen in Nederland consumeren 50% meer vlees dan het voedingscentrum aanraadt. Daarnaast verspillen we gemiddeld 34 kg14 voedsel per persoon per jaar in Nederland.

5.4. De acties richting inwoners De gemeente gaat haar visie en ambitie uitdragen en gaat handvatten bieden hoe bewoners zelf aan de slag kunnen. De acties richten zich met name op bewustwording en kennis vergroten bij inwoners. De verwachting is dat dit leidt tot ander, circulair gedrag en daarmee milieu impact. De volgende acties worden uitgevoerd. • Het organiseren van een inspirerende informatiereeks en thema-avonden in bijvoorbeeld het lokale theater/bioscoop. • De inzet van het platform Puur Hoorn om circulaire initiatieven in de schijnwerpers te zetten en kennis en informatie met handelingsperspectief voor inwoners te verstrekken. • De ontwikkeling van een educatief programma voor leerlingen waarin circulair als integraal onderdeel van duurzaamheid wordt meegenomen. De acties richting inwoners worden aangestuurd door de projectmanager circulaire economie binnen het programma Duurzame Stad.

12 https://www.ce.nl/publicaties/2195/top-10-milieubelasting-van-de-gemiddelde-consument-versie-februari-2018 13 https://www.ce.nl/publicaties/2195/top-10-milieubelasting-van-de-gemiddelde-consument-versie-februari-2018 14 Milieucentraal.nl

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

17

6. BEDRIJVEN 6.1. Bedrijven in de transitie naar een circulaire economie De bedrijven in Hoorn kunnen een grote bijdrage leveren in de transitie naar een circulaire stad. Bedrijven maken producten, verzorgen diensten en kunnen hierdoor zorgen voor een circulair aanbod. Bij bedrijven zit de innovatiekracht om circulaire oplossingen te bedenken en het potentieel om de grootste verlaging van de milieubelasting te behalen. Hoorn wil werken aan een uitnodigend ondernemersklimaat. Dit betekent ook hulp bieden bij transities zoals de circulaire economie. Een circulaire economie kan in Hoorn nieuwe banen creëren. Op uitvoerend vlak zoals demontage, reparatie en transport maar ook op het gebied van innovaties en ontwerp. Op basis van onderzoek door TNO uitgevoerd op nationale schaal is de inschatting dat een circulaire economie in Hoorn ongeveer 200 extra banen kan opleveren. Om de transitie naar een circulaire economie waar te maken is samenwerking op regionale schaal cruciaal. Duurzaamheid stopt namelijk niet bij de gemeente­ grenzen en daarnaast heeft Hoorn een regionale centrumfunctie. Samenwerkingen tussen bedrijven uit diverse sectoren en omliggende regio’s zorgen ervoor dat er gezamenlijk nieuwe circulaire oplossingen bedacht kunnen worden wat bijdraagt aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat van Hoorn.

De gemeente zet daarom in op regionale samenwerking tussen gemeenten en bedrijven om de circulaire economie aan te jagen.

6.2. Doelen De doelen voor de komende vier jaar zijn: a. Bewustwording en kennis bij bedrijven binnen de focusgebieden vergroten. b. Verlagen van de milieu impact met bedrijven binnen de focusgebieden. c. Stimuleren innovatie en hoogwaardige bedrijvigheid.

18

FastFeetGrinded - runnerworld - sportschoenen recycling FastFeetGrinded zamelt gebruikte schoenen in, verpulvert en scheidt ze in een lokale fabriek en levert het granulaat als grondstof aan producenten van speeltuinen, buitensportvelden, atletiekbanen en sportschoenen.

Op weg naar een circulair Hoorn

6.3. Focus De inzet van de gemeente richt zich naar bedrijven op de volgende focusgebieden. a. Ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed en GWW). Binnen de bouwsector is veel winst te behalen op de milieu impact en de bouwsector is sterk vertegenwoordigd in Hoorn15. Tevens zijn gebouwen, wegen en openbare ruimte ook zichtbaar voor de samenleving en kunnen daardoor bijdragen aan de bredere bewustwording. De gemeente kan middels haar ruimtelijk instrumentarium invloed uitoefenen op bouwende partijen. b. De bedrijventerreinen vanwege de clustering van bedrijven met milieu impact en de aanwezige samenwerkingen tussen gemeente en het bedrijfsleven op deze terreinen. Op bedrijventerreinen is ook productie- en maakindustrie

aanwezig. Er is een scan uitgevoerd van de Hoornse bedrijven16. Daaruit blijkt dat de productie- en maakindustrie als sector een hoge milieu impact heeft. Binnen de Hoornse productie- en maakindustrie blijkt dat geen dominante deelsector aanwezig is met de meeste milieu impact. De focus zal binnen de productie- en maakindustrie zal liggen op bedrijven met een hoge milieu impact. Daarnaast wordt onderzocht of deze of een vergelijkbare scan ook regionaal uitgevoerd kan worden en of regionaal vervolgacties bepaald worden. Regionaal wordt naast bovenstaande focusgebieden ook ingezet op het versnellen van de circulaire economie in de bio grondstoffen en agrarische sector en in de horeca en recreatiesector.

Karsten Tenten De Blueline tent van Karsten tent is volledig samengesteld uit gerecyclede materialen zoals oude spijkerbroeken en afvalplastic en 100% klimaatneutraal geproduceerd.

15 Zie potentiescan bijlage Notitie Circulair Hoorn 2021-2024, december 2020 16 Zie potentiescan bijlage Notitie Circulair Hoorn 2021-2024, december 2020

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

19

6.4. De acties richting bedrijven De acties die de gemeente uitvoert om bedrijven te helpen in de transitie naar een circulaire economie zijn gericht op het ondersteunen en starten van circulaire initiatieven met bedrijven en communicatie, kennisdeling en netwerken. Dit past bij de beginfase waarin de transitie zich bevindt. De gemeente maakt nadrukkelijk gebruik van de netwerken in de regio en bestaande regionale samenwerkings­ verbanden zoals Duurzaam Ondernemend Westfriesland om de acties voor bedrijven uit te voeren.

Ondersteunen en starten van circulaire initiatieven met bedrijven Innovatieve oplossingen hebben soms steun nodig om te kunnen concurreren met goedkope lineaire technieken. De gemeente kan hierbij helpen als het initiatief bij haar ambities en doelen past. Om bedrijven op weg te helpen neemt de gemeente samen met de regio het initiatief om bedrijven te mobiliseren om gezamenlijk circulaire kansen te onderzoeken. De onderstaande acties worden komende jaren uitgevoerd.

• Aanjagen van de regionale samenwerking op het vlak van de circulaire economie door het uitvoeren en verder ontwikkelen van de actieagenda in Westfriesland. • Het opzetten en onderhouden van een ketensamenwerking rondom circulair beton: onder andere het organiseren van ketenbijeenkomsten waarin de gemeente in samenwerking met het bedrijfsleven stappen en middelen ontwikkelt waaruit projecten kunnen worden gestart. • Het opzetten en onderhouden van een ketensamenwerking rondom circulair asfalt: onder andere het organiseren van ketenbijeenkomsten waarin de gemeente in samenwerking met het bedrijfsleven stappen en middelen ontwikkelt waaruit projecten kunnen worden gestart. • Onderzoek naar het opzetten van of aanhaken bij een regionale fysieke grond­ stoffenbank voor gemeenten, marktpartijen en organisaties in de bouw en GWW. • Het faciliteren van workshops om bedrijven inzicht te geven om te komen tot een circulair businessmodel en hoe leveranciers en ketenpartners kunnen worden bevraagd en uitgedaagd op circulariteit. Via Circo Track van provincie Noord-Holland.

BambooBaby BambooBaby biedt wasbare luiers aan gemaakt van bamboevezels. Hiermee gaan zij grondstof­ verspilling tegen en willen zij wasbare luiers voor iedereen toegankelijk maken.

20

Op weg naar een circulair Hoorn

• Ondersteuningsregeling voor circulaire initiatieven en innovaties. • Uitwerking van fase 2 van bedrijventerrein Zevenhuis. De circulaire mogelijk­ heden onderzoeken in de buitenruimte en stimulering van circulaire bedrijfs­ voering op het bedrijventerrein.

Communicatie, kennisontwikkeling en netwerken Het doel van de acties die gericht zijn op communicatie en netwerken is bewustwording, kennisontwikkeling en verbindingen creëren bij en tussen bedrijven waardoor circulariteit steeds meer toegepast wordt door bedrijven. Hierdoor verlagen bedrijven hun milieu impact. De onderstaande acties worden komende jaren uitgevoerd:

Kringloopwinkels Kringloopwinkels beperken de hoeveelheid grof huisvuil door hergebruik te stimuleren, met balans tussen milieu, mens en maatschappij. Minder kansrijken op de arbeidsmarkt krijgen de mogelijkheid zich op werkgebied te (her)ontwikkelen. In kringloopwinkels is een ruim assortiment van gebruikte meubels, kleding, huishoudelijke artikelen, elektronica.

• Jaarlijkse organisatie van een Westfriese week van de Circulaire Economie. • Jaarlijks drie netwerkbijeenkomsten organiseren over circulaire economie. • Inspiratietour organiseren voor bedrijven in bouwsector waarbij een circulair voorbeeldproject wordt bezocht. • Regionaal communicatiekanaal (website/platform) opzetten en onderhouden om bedrijven te informeren, inspireren en verbinden. • Inzet van het platform Puur Hoorn om een podium te bieden aan circulaire initiatieven. De acties richting bedrijven worden gezamenlijk aangestuurd door het team Economische Zaken en projectmanager circulaire economie binnen het programma Duurzame Stad.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

21

7. GEMEENTELIJKE ORGANISATIE 7.1. Gemeentelijke organisatie in de transitie naar een circulaire economie Om op koers te komen richting een circulaire stad zal de gemeente de komende jaren een aanjagers en voortrekkersrol vervullen. Hierdoor wil zij de andere doelgroepen in beweging brengen. De gemeente Hoorn doet al een aantal circulaire projecten. Er is echter nog veel te winnen om circulariteit breed binnen de gemeentelijke organisatie toe te passen. Met de keuzes in dit uitvoeringsplan wil de gemeente systematisch en gericht circulariteit integreren binnen de organisatie en daarmee een eerste stap zetten naar een circulaire werkwijze. Er is gekozen om in te zetten op activiteiten die het meest bijdragen

aan de gestelde doelen. Daarbinnen zijn acties bepaald in overleg met de gemeentelijke teams en afdelingen.

7.2. Doelen De doelen voor de komende vier jaar zijn: a. Bewustwording en kennis te vergroten bij medewerkers van de gemeente. b. Verlagen van de milieu impact van het gemeentelijk handelen c. Stimulatie van innovatie door als opdrachtgevende partij het bedrijfsleven uit te dagen en de kans te geven om circulaire oplossingen te ontwikkelen, aan te bieden en toe te passen.

Zoutstrooier De zoutstrooiers die worden ingezet bij de gladheidsbestrijding zijn onlangs gerefurbished. De basis van de zoutstrooiers is behouden, maar verschillende onderdelen zijn vervangen. Hierdoor voldoen de zoutstrooiers weer aan de nieuwste eisen.

22

Op weg naar een circulair Hoorn

7.3. Focus De gemeente richt zich op de volgende focusgebieden. a. Ruimtelijke ontwikkelingen (Bouw, Vastgoed, GWW en inrichting openbare ruimte) vanwege de invloed die de gemeente heeft op het ruimtelijk, juridisch en planologisch instrumentarium en de milieu impact van de bouwsector. Tevens zijn gebouwen, wegen en openbare ruimte ook zichtbaar voor de samenleving en kunnen daardoor bijdragen aan de bewustwording. b. De eigen bedrijfsvoering vanwege de zichtbaarheid, bijdrage aan bewustwording voor medewerkers en invloed die de gemeente hier zelf op heeft. Bij bedrijfsvoering valt te denken aan ICT-middelen, inrichting gemeentelijk vastgoed, het bedrijfsrestaurant, e.d. Keuzes kunnen o.a. gemaakt worden op de milieu impact.

7.4. De acties voor de gemeentelijke organisatie De acties richten zich op beleidsontwikkeling, bewustwording en kennisontwikkeling en het realiseren van circulaire projecten.

Beleidsontwikkeling Door beleid te ontwikkelen op circulariteit in de gemeentelijke processen wordt een eerste stap gezet richting structurele systeemverandering binnen de gemeente. Beleid dient als basis voor de uitvoering van projecten. Hierdoor leidt beleidsontwikkeling ook tot lagere milieu impact in projecten. De komende vier jaar wordt ingezet op de volgende beleidsontwikkelingen: • Circulaire inkooprichtlijnen opstellen met de R-ladder als uitgangspunt. Gedacht wordt aan de looptijd van contracten te baseren op functionele/ technische afschrijving in plaats van financiële afschrijving in kort tijdsbestek, gebruik i.p.v. bezit, total cost of usership, mate van circulaire ambities bij leveranciers en inzicht in bespaarde milieu impact. • Beleid circulair bouwen/gebiedsontwikkeling opstellen incl. praktische handvatten en randvoorwaarden voor toepassing in projecten. Het beleid moet toepasbaar zijn in gronduitgiftes, intentie-en anterieure overeenkomsten, gemeentelijk vastgoedontwikkeling en inrichtingsplannen.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

De R-ladder in projecten De ‘10 R’en ladder’ is een concretisering van hoe kringlopen te maken zijn. Circulair Refuse

Niet gebruiken

Rethink

Gebruik intensiveren

Reduce

Verminderen grondstoffen

Re-usw

Hergebruiken product

Repair

Repareren

Refurbish

Opknappen

Remanufacture

Onderdelen hergebruiken in zelfde product

Repurpose

Onderdelen hergebruiken in ander product

Recycle

Recyclen

Recover

Energie terugwinnen

Slim gebruikmaken van product

Verlengen van levensduur

Nuttig toepassen materialen

Linear

Hoe hoger op de ‘10 R’en ladder’, hoe hoger de mate van circulariteit. De R-ladder wordt gebruikt als uitgangspunt voor het gemeentelijk handelen, waarbij wordt ingezet op een zo hoog mogelijke ‘R’ op de ladder. Voorbeeld: bij de actie om 3 circulaire proeftuin projecten in de bouw/ gebiedsontwikkeling uit te voeren moeten onderstaande opties eerst onderzocht worden voordat nieuwe circulaire grondstoffen toegepast worden: • R0: Is het echt noodzakelijk om nieuw te bouwen of zijn er andere duurzamere oplossingen om het probleem op te lossen? • R1: Is het gebruik van het gebouw te intensiveren zodat minder m2 gebouwd hoeven te worden. • R2: Door een lichtere constructie is er minder bouwmateriaal nodig. • R3-7: Kunnen bestaande gebouwen of elementen hergebruikt worden? Direct, of na reparatie of opknappen?

23

• Circulair opnemen in LIOR (leidraad inrichting openbare ruimte). Gedacht wordt aan een langere levensduur, restwaarde en total costs of ownership/ usership. • Bij team stadsbeheer een circulaire kringloop sluiten en onderdeel maken van de standaardwerkmethode • Bij team bedrijfsvoering een circulaire kringloop sluiten en onderdeel maken van de standaardwerkmethode

Circulair parkeerterrein voetbalvereniging Always Forward In augustus 2020 is een nieuw circulair parkeerterrein in gebruik genomen bij voetbalvereniging Always Forward. Het gaat om 145 extra parkeerplaatsen die op vier onderdelen zijn verduurzaamd. Er is geen grond afgevoerd, de helft van de parkeerplaatsen zijn waterdoorlatend gemaakt met grasstenen, in de nieuwe betonstraatstenen is oud beton verwerkt en onder de betonstraatstenen bestaat de wegfundering uit de oude lavafundering van een voetbalkunstgrasveld. Daarnaast is gewerkt met regionale aannemers en is de CO2-uitstoot tijdens de uitvoering verlaagd.

Veiligheidskleding De gemeente koopt haar veiligheidskleding circulair in. Versleten veiligheidskleding wordt gerepareerd. Kleiding die niet meer kan worden gerepareerd, wordt ingezameld om vervolgens te worden ingezet als hoogwaardige grondstof voor nieuwe kleding.

24

Op weg naar een circulair Hoorn

Projecten realiseren Hoorn wil graag concreet aan de slag. Door te doen leert de gemeentelijke organisatie en wordt zichtbaar dat circulair werken echt mogelijk is. Goed voorbeeld doet volgen, dat geldt binnen de organisatie maar ook naar buiten toe richting bedrijven en inwoners. Daarom wordt er gestart met een aantal circulaire concrete projecten. Binnen de projecten wordt de R-ladder toegepast zodat de milieu impact verlaagd wordt. De gemeente geeft op deze manier het goede voorbeeld en stimuleert de markt om circulaire oplossingen te ontwikkelen. • 3 circulaire proeftuin projecten in de bouw/gebiedsontwikkeling van team Ruimtelijke ontwikkeling • Circulariteit toepassen binnen de raamovereenkomst elementverharding en in 2024 circulariteit onderdeel maken van de aanbesteding van de nieuwe raamovereenkomst passend bij ambities van de raad. • 6 projecten van team Stadsbeheer met functionele uitvraag naar de markt om samen circulaire oplossingen toe te passen. Gedacht wordt om dit toe te passen bij rioleringen en kunstwerken. • Binnen het raamcontract asfalt met de marktpartij KWS jaarlijks een proeftuin opzetten om circulaire innovatie de ruimte te geven. • Een plan maken en uitvoeren voor verbetering van afvalscheiding in het gemeentelijke vastgoed.

• Circulariteit wordt bij de inrichting van het stadhuis als thema opgenomen, waarbij onder andere de volgende kansen worden gezien: Inrichting en beheer: hergebruik van materialen oude stadhuis, circulaire inrichting en flexibiliteit ruimtes, demontabele binnenwanden, circulaire vloerbedekking, -akoestische elementen, bedrijfsafval verminderen en scheiden. Facilitair: circulaire meubilair en -inventaris, -restaurant en keuken, warme drankenvoorzieningen. Uitwerking vindt plaats binnen het project.

binnen de organisatie informatie verstrekt worden over wat circulair voor mensen betekend en worden er handvatten geboden hoe mensen aan de slag kunnen met hulp van concrete voorbeelden en successen. Ook het zichtbaar maken van wat er binnen de gemeente al gebeurd is hier onderdeel van en past bij het uitdragen van de voorbeeldfunctie. • Inspiratie- en voorlichtingsbijeenkomsten organiseren. Informeren over goede voorbeelden elders, mogelijkheden voor verdieping en het opdoen van kennis via evenementen zoals de nationale week van de circulaire economie. • Uitdragen en zichtbaar maken van de circulaire activiteiten die de gemeente doet, passend bij de voorbeeldfunctie. Door het delen van de geleerde lessen vindt bredere ontwikkeling plaats. • Kennisontwikkeling door training/kennissessies voor de inkopers, aanbestedingsjuristen en - experts. De acties binnen de gemeentelijke organisatie worden uitgevoerd door verschillende teams. Dit zijn het team Duurzame Stad, Stadsbeheer, Ruimtelijke Ontwikkeling en Facilitaire Zaken.

Circulair beton De gemeente is bewust bezig met onderzoeken naar de mogelijkheid voor het toepassen van circulair beton in haar civiele kunstwerken en de vervanging van asfalt.

Communicatie en kennisontwikkeling Circulair is relatief nieuw voor veel mensen en daarom is dit een belangrijk element van de aanpak komende jaren. Net als richting inwoners en bedrijven zal

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

25

8. SAMENVATTENDE ACTIELIJST EN PLANNING GEMEENTELIJKE ORGANISATIE OVERKOEPELEND Focus Rol gemeente Overkoepelend Communicatie

Overkoepelend

Communicatie

Overkoepelend

Beleid

RUIMTELIJKE ONTWIKKELING Focus Rol gemeente ruimtelijke Beleid ontwikkeling ruimtelijke ontwikkeling

26

Projecten

Actie Interne kennisdeling, bewustwording en zichtbaarheid creeëren door inspiratie- en voorlichtingsbijeenkomsten organiseren en actief informatie delen. Uitdragen en zichtbaar maken van de circulaire activiteiten die de gemeente doet, passend bij de voorbeeldfunctie. Circulaire inkooprichtlijnen opstellen.

Tijdspad 2021-2024

Actiehouder Projectmanager circulariteit

Betrokkenen Gemeentelijke organisatie

Hoofddoel Bewustwording en kennisontwikkeling

2021-2024

Projectmanager circulariteit

Gemeentelijke organisatie

Bewustwording en kennisontwikkeling

2021-2022

Team Inkoop

Projectmanager circulariteit

Milieuimpact / Stimuleren innovaties

Actie Opstellen beleid circulair bouwen/gebiedsontwikkeling incl. praktische handvatten en randvoorwaarden. Drie circulaire leerprojecten/proeftuinen realiseren.

Tijdspad 2021-2022

Actiehouder Team RO

Hoofddoel Milieuimpact

2022-2024

Projectmanager circulariteit

Betrokkenen Projectmanager Circulariteit, PM en SB PM, RO en SB

Milieuimpact / Bewustwording en kennisontwikkeling/ Stimuleren innovaties

Op weg naar een circulair Hoorn

STADSBEHEER Focus Stadsbeheer

Rol gemeente Beleid

Actie Circulair opnemen in LIOR (leidraad inrichting openbare ruimte).

Stadsbeheer

Projecten

Stadsbeheer

Projecten

Circulariteit toepassen in de raamovereen2023-2024 komst tot 2023 voor elementenverharding en in 2024 circulariteit opnemen in nieuwe raamovereenkomst passend bij ambities van de raad. Onderzoek naar de realisatie van een opslag 2022 depot voor her te gebruiken producten/ elementen in de openbare ruimte.

Stadsbeheer

Projecten

Stadsbeheer

Projecten

Stadsbeheer

Projecten

Stadsbeheer

Projecten

BEDRIJFSVOERING Focus Rol gemeente bedrijfsvoering Projecten

bedrijfsvoering

Projecten

Tijdspad 2021

6 projecten van team Stadsbeheer met 2022-2024 functionele uitvraag naar de markt om samen circulaire oplossingen toe te passen. Een circulaire kringloop sluiten en onderdeel 2021-2024 maken van de standaardwerkmethode Binnen het raamcontract asfalt met KWS 2022-2024 gezamenlijk circulaire stappen zetten conform huidig contract. 2022-2024 Een plan maken en uitvoeren voor verbetering van afvalscheiding in het gemeentelijke vastgoed.

Actie Circulariteit wordt bij de inrichting van het stadhuis als thema opgenomen.

Actiehouder Team Stadsbeheer

Team wegen en verhardingen

Team Stadsbeheer

Projectmanager circulariteit, Werkgroep circulair Westfriesland Team Civiele kunstwer- Kwartiermaker SB, ken en team Riolering Projectmanager circulariteit Team Stadsbeheer Kwartiermaker SB, Projectmanager circulariteit Team Wegen en Kwartiermaker SB, Verhardingen Projectmanager circulariteit Team Stadsbeheer Contractant afval­ inzameling

Tijdspad 2021-2022

Actiehouder Team Facilitaire zaken

Een circulaire kringloop sluiten en onderdeel 2021-2024 maken van de standaardwerkmethode.

Team Facilitaire zaken

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

Betrokkenen Kwartiermaker SB, Projectmanager circulariteit Kwartiermaker SB, Projectmanager circulariteit

Hoofddoel Milieuimpact

Milieuimpact

Milieuimpact

Milieuimpact / Stimuleren innovaties Milieuimpact

Milieuimpact / Stimuleren innovaties Bewustwording en kennisontwikkeling

Betrokkenen Hoofddoel Projectbetrokkenen Bewustwording en Stadhuis vernieukennisontwikkeling wing. Projectmanager circulariteit Kwartiermaker FZ, Milieuimpact Projectmanager circulariteit

27

BEDRIJVEN Focus Overkoepelend

Rol gemeente Regionale samenwerking

Actie Uitvoering Regionaal Actieplan.

Overkoepelend

Beleid

Ontwikkeling van vervolg van de Actieagen- 2022-2023 da Circulaire Economie Westfriesland ’21-’22.

Overkoepelend

Communicatie

Jaarlijkse organisatie van een Westfriese week van de Circulaire Economie.

2021, 2022

Overkoepelend

Communicatie

Jaarlijks drie netwerkbijeenkomsten organiseren over circulaire economie.

2021, 2022

Overkoepelend

Communicatie

Overkoepelend

Communicatie

Workshop voor bedrijven: leren hoe je je 2021-2022 leverancier kunt bevragen op circulariteit en circulair businessmodel maken. Via Circo Track van provincie NH. Communicatiekanaal (website) opzetten en 2021-2022 onderhouden om bedrijven te informeren, inspireren en verbinden. (regio)

Overkoepelend

Communicatie

Overkoepelend

Ondersteunen circulaire initiatieven Ondersteunen circulaire initiatieven

Ruimtelijke ontwikkelingen

28

Inzet van het platform Puur Hoorn om een podium te bieden aan circulaire initiatieven en kennis en informatie met handelingsperspectief te bieden aan bedrijven. Ondersteuningsregeling voor circulaire initiatieven en innovaties voor Hoornse bedrijven Het opzetten en onderhouden van een ketensamenwerking rondom circulair beton: onder andere het organiseren van ketenbijeenkomsten .

Tijdspad 2021-2024

2021-2024

2021-2024

2021-2023

Actiehouder Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit

Betrokkenen Regio Westfriesland

Regio Westfriesland

Regio Westfriesland

Hoofddoel Bewustwording en kennisontwikkeling, Milieuimpact, Stimuleren innovatie Bewustwording en kennisontwikkeling, Milieuimpact, Stimuleren innovatie Bewustwording en kennisontwikkeling

Regio Westfriesland

Bewustwording en kennisontwikkeling

Regio Westfriesland

Bewustwording en kennisontwikkeling / Stimuleren innovaties

Regio Westfriesland

Bewustwording en kennisontwikkeling

Puur Hoorn en ondernemers

Bewustwording en kennisontwikkeling

Team Economisch Zaken

Stimuleren innovaties

Regio Westfriesland

Milieuimpact / Stimuleren innovaties

Op weg naar een circulair Hoorn

Ruimtelijke ontwikkelingen

Ondersteunen circulaire initiatieven

Het opzetten en onderhouden van een 2021-2023 ketensamenwerking rondom circulair asfalt: onder andere het organiseren van ketenbijeenkomsten. Onderzoek naar starten/aanhaken fysieke 2022 grondstoffenbank overheden en marktpartijen in de bouw en GWW.

Ruimtelijke ontwikkelingen

Ondersteunen circulaire initiatieven

Ruimtelijke ontwikkelingen

Communicatie

Inspiratietour circulair bouwen voor bedrijven.

Bedrijventerreinen en maakindustrie

Project

Uitwerking van fase 2 van bedrijventerrein 2022-2024 Zevenhuis; mogelijkheden onderzoeken in de circulaire buitenruimte en stimulering circulaire bedrijfsvoering op het bedrijventerrein.

INWONERS Focus Overkoepelend

Rol gemeente Communicatie

Overkoepelend

Communicatie

Overkoepelend

Communicatie

Actie Inspirerende informatiereeks in het lokale theater over circulariteit De inzet van het platform Puur Hoorn om circulaire initiatieven in de schijnwerpers te zetten en kennis en informatie met handelingsperspectieven. De ontwikkeling van een educatief programma voor leerlingen waarin circulair als integraal onderdeel van duurzaamheid wordt meegenomen.

Uitvoeringsplan Circulair Hoorn 2021-2024

2021-2022

Tijdspad 2021-2022 2021-2024

2021-2024

Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economisch Zaken

Regio Westfriesland

Milieuimpact / Stimuleren innovaties

Regio Westfriesland

Milieuimpact

Regio Westfriesland

Bewustwording en kennisontwikkeling

Actiehouder Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit Kwartiermaker Economische Zaken / Projectmanager circulariteit

Betrokkenen Puur Hoorn en inwoners Puur Hoorn en inwoners

Hoofddoel Bewustwording en kennisontwikkeling Bewustwording en kennisontwikkeling

Puur Hoorn en inwoners

Bewustwording en kennisontwikkeling

Projectmanager circu- Bewustwording en lariteit kennisontwikkeling

29

9. ORGANISATIE Om in 2040 een circulaire stad te zijn is ieders inspanning nodig. De gemeente zelf, inwoners, bedrijven en alle andere organisaties. De gemeente neemt met dit uitvoeringsplan het initiatief om samen met inwoners en bedrijven stappen te zetten naar een circulaire stad, e.e.a. in samenhang met het programma Duurzame Stad en de andere duurzame pijlers daarbinnen.

9.1. Organisatieprincipes

Circulair in het systeem van de gemeente De gemeente Hoorn zal circulair zo veel als mogelijk verweven in haar huidige activiteiten. Circulair is een werkwijze die omarmt zal moeten worden door de teams binnen de gemeente, ondersteunt door programma Duurzame Stad. Door zowel concrete acties en projecten te gaan doen maar ook circulair te verweven in beleid en de werkwijze verandert Hoorn haar lineaire systeem naar een circulair systeem.