Rapport RKC DTZ Het beste moet nog komen

Ook wordt er een projectgroep opgericht waarmee mogelijke bundeling met andere projecten rondom werkgelegenheid in de regio en in het land kan worden onderzocht. Speerpunt 3. Profiel, imago en cultuur13

10

New Ways Drenthe is een verladingsplatform. Dat is een samenwerking van toonaangevende merkproducenten (verladers) om betrouwbare en snelle

logistieke verbindingen (corridors) te creëren richting belangrijke Europese markten. 11

Heffingen die bedrijven moeten betalen om gebruik te mogen maken van door de overheid geleverde en gefinancierde infrastructuur

12

Vierkant voor Werk (2017), “Projectenportfolio 2017”, https://www.kennispoortdrenthe.nl/wp-content/uploads/2017/03/VvW-projectenportfolio.pdf. Laatst

geraadpleegd op 8 maart 2021. 13

Vierkant voor Werk (2017), “Projectenportfolio 2017”, https://www.kennispoortdrenthe.nl/wp-content/uploads/2017/03/VvW-projectenportfolio.pdf. Laatst

geraadpleegd op 8 maart 2021.

25

Binnen dit speerpunt worden projecten opgezet rondom het profiel en het imago van de regio. Zo worden er mogelijkheden onderzocht om te komen tot een samenhangend profiel voor de regio dat breed kan worden uitgedragen en een gedeelde acquisitiestrategie waarmee bedrijven naar de regio kunnen worden getrokken. Ook worden mogelijkheden onderzocht om Science Drenthe te ondersteunen, waarmee de regio een publiek wetenschapscentrum kan krijgen, naar voorbeeld van NEMO Amsterdam. Speerpunt 4. Wonen, omgeving en infrastructuur14 Binnen dit speerpunt worden projecten opgezet rondom wonen en infrastructuur. Dit omvat onder andere een project rondom het opstellen van een gedeelde agenda rondom noodzakelijke infrastructuur voor weg, water en spoor dat nodig is om economische ambities te realiseren. Ook wordt er een samenwerkingsverband opgericht om te kunnen komen tot een slimme stad15, waarmee de regio leefbaarder, aantrekkelijker en duurzamer wordt gemaakt voor burgers en bedrijven en wordt er een dialoog gevoerd met jongeren over de toekomst van de regio om meer inzicht te krijgen in de factoren die zij essentieel vinden om zich te vestigen in de regio. Speerpunt 5. Professionele samenwerkingsstructuur16 Binnen dit speerpunt worden projecten opgezet om de professionele samenwerkingsstructuur van het programma vorm te geven.

Zo worden er clusters gecoördineerd en netwerkstructuren uitgebouwd zodat clusters en organisaties binnen de triple-helix met elkaar worden gebonden. Ook wordt er een Program Board en regionale monitor opgesteld waarmee onder andere de agenda kan worden ontwikkeld om thema’s vast te stellen voor de lange termijn en wordt er een digitaal platform opgesteld waarmee kennis kan worden gedeeld.

2.4. Analyse samenhang tussen het rapport Commissie Vollebregt en het uitvoeringsplan Er zijn een aantal verschillen tussen het rapport van de Commissie Vollebregt en het uitvoeringsplan rondom de geplande projecten. In onderstaande tabel is weergegeven in welke mate de originele actielijnen uit het commissierapport zijn vertaald in het uitvoeringsplan. Groen: de actielijn is volledig vertaald naar het uitvoeringsplan Oranje: de actielijn is deels vertaald naar het uitvoeringsplan. Rood: de actielijn is niet vertaald naar het uitvoeringsplan Speerpunt Actielijn Commissie Vollebregt Ondernemen met Ambitie

Opleiding en Kennis

14

Project Uitvoeringsplan 2017-2021

Clustering bedrijven

Clustering bedrijven

Digitaal platform voor kennisdeling

Digitaal platform voor kennisdeling

Ondersteuning hidden champions

Identificering hidden champions

Stimuleringsbudget á €30 miljoen

Bedrijvenregeling á €12 + 3 miljoen

Samenwerking in eigen regio

Onderzoeken maak- en schakelfunctie

Opzetten fieldlabs

Onderzoeken mogelijkheden voor fieldlabs

Bevorderen doorlopende leerlijnen

Verkennen doorlopende leerlijn

Vierkant voor Werk (2017), “Projectenportfolio 2017”, https://www.kennispoortdrenthe.nl/wp-content/uploads/2017/03/VvW-projectenportfolio.pdf. Laatst

geraadpleegd op 8 maart 2021. 15

Een slimme stad is een stad waar kapitaal- en communicatie-investeringen bijdragen aan duurzame economische groei en een hogere kwaliteit van leven.

16

Ibid.

26

Profiel en Imago Wonen en Infrastructuur

Professionele samenwerkingsstructuur

Opzetten kort-cyclisch onderwijs

Verkennen van mogelijkheden kortcyclisch onderwijs

Convenanten tussen kennisinstellingen en -regio’s

Onderzoeken van mogelijkheden voor convenanten

Opstellen van profiel voor de regio

Onderzoeken naar profiel van de regio

Opstellen van acquisitieportfolio

Opstellen van acquisitieportfolio

Regionale agenda voor weg-, water- en spoorinfrastructuur

Inventariseren mogelijkheden voor regionale infrastructuuragenda

Regionale visie op centrumontwikkeling

Onderzoeken mogelijkheden van Smart City

Gezamenlijk programma toerisme, cultuur en sport

Dialoog met jongeren over toekomst van de regio

Opzetten Program Board

Opzetten Program Board (6.9 fte.)

Doorontwikkeling agenda’s

Doorontwikkeling agenda’s

Vertaling Vollebregt naar Uitvoeringsplan 2017-2021

Zoals ook te zien in de uiteenzetting van de ambities en doelstellingen van het rapport van de Commissie Vollebregt en het Uitvoeringsplan 2017-2020 en in de tabel hierboven, delen de ambities en doelstellingen wel dezelfde visie als het rapport van de Commissie Vollebregt. Ze zijn gericht op het bereiken van hetzelfde uiteindelijke doel (economische structuurversterking), maar het plan is minder uitgewerkt tot concreet beoogde projectresultaten in het Uitvoeringsprogramma DTZ. Uit onze analyse blijkt dat dit het resultaat is van een aantal factoren, zoals het veel lagere budget voor het programma dan begroot door de Commissie Vollebregt, en de relatief korte termijn (uitvoeringsplan gaat over de periode 20172021 en het rapport van de Commissie Vollebregt kijkt naar 2017-2030). Ook in de interviews komt naar voren dat de ambities vanuit de Commissie Vollebregt destijds duidelijk waren, maar wellicht te ambitieus voor de manier waarop het programma DTZ uiteindelijk vorm heeft gekregen.17 Ook is de Bedrijvenregeling een stuk minder breed opgezet dan beoogd in het rapport van de commissie-Vollebregt. In het commissierapport wordt tot doel gesteld om in de periode 2017-2021 met een werkkapitaal van €30 miljoen een investering uit te lokken van €280 miljoen en jaarlijks 900 fte.

In het uitvoeringsplan wordt dit vertaald in een budget van €15 miljoen, waarbij investering van €85-€100 miljoen en 700 arbeidsplaatsen uitgelokt moesten worden in dezelfde periode van 2017-2021. Deze actielijn is dus wel concreet uitgewerkt, maar, opnieuw, minder ambitieus en met minder budget dan voor ogen in het rapport van de Commissie Vollebregt. Ook is er een verschil te zien tussen de uitwerking van verschillende speerpunten. Het speerpunt ‘wonen en infrastructuur’ is bijvoorbeeld beperkter uitgewerkt, terwijl de speerpunten ‘ondernemen met ambitie’ en ‘opleiding en kennis’ wel al verder zijn uitgedacht in het uitvoeringsplan. Er moet dus wat nuance worden gegeven aan de concreetheid van de projecten van het uitvoeringsplan in vergelijking met het rapport van de Commissie Vollebregt. Door het lagere budget en de kortere looptijd van het project is het niet mogelijk om de speerpunten uit het commissierapport volledig te vertalen naar concrete projecten in het uitvoeringsplan. Uit de interviews komt daarnaast naar voren dat de eerste vier jaar van het project vooral dienen als

17

Interview ambtenaren Emmen, 28 januari 2021; Interview ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 24 februari 2021; Raadsessie gemeenteraad Emmen,

3 maart 2021.

27

jaren waarin het netwerk wordt opgebouwd, omdat dit nodig is om verdere projecten te kunnen initiëren tussen de verschillende partijen. Verdere projecten die dichter bij de doelstellingen van het commissierapport staan kunnen dus pas later worden geïnitieerd, nadat deze netwerken zijn geconsolideerd.18 Daarnaast is een groot deel van de doelstellingen die zijn opgesteld in het uitvoeringsplan niet concreet of meetbaar uitgewerkt.

2.5. Toetsing Normenkader – Ambities en doelstellingen In deze paragraaf toetsen we de bevindingen uit de vorige paragraaf aan de normen die met betrekking tot de ambities en doelstellingen zijn vastgesteld. Met betrekking tot de ambities en doelstellingen zijn de volgende normen vastgesteld: Groen: aan de vastgestelde norm is geheel voldaan Oranje: aan de vastgestelde norm is gedeeltelijk voldaan Rood: aan de vastgestelde norm is niet voldaan Aspect

Vraag

Norm

Ambities en

1

De vastgestelde doelstellingen zijn in lijn met de bevindingen van de Commissie Vollebregt.

doelstellingen

1

De in 2017 vastgestelde ambities t.a.v. Vierkant voor Werk en later DTZ zijn concreet geformuleerd en zijn vertaald in concrete, meetbare en realistische doelstellingen

De toetsing van het normenkader wordt hieronder verder uitgewerkt.

2.5.1. Norm 1: De vastgelegde doelstellingen zijn in lijn met de bevindingen van de Commissie Vollebregt De eerste norm waaraan wordt getoetst is de mate waarin de doelstellingen in lijn zijn met de Commissie Vollebregt. Aan deze norm is voldaan doordat het uitvoeringsplan de lijn volgt van het rapport van de Commissie Vollebregt. Zo zijn de speerpunten van het uitvoeringsplan in lijn met de speerpunten uit het rapport van de Commissie Vollebregt en zijn de actielijnen uit het uitvoeringsplan (in grote of soms mindere mate) afgeleid uit die van het rapport van de Commissie Vollebregt. Zowel het uitvoeringsplan als het commissierapport heeft uiteindelijk tot doel om structuurversterking aan te brengen in de regio, waarbij de focus komt te liggen op innovatie, de doorlopende leerlijn en regiobranding. Hier zijn dan ook de meeste projecten uit het uitvoeringsplan op gebaseerd. De actielijnen uit het uitvoeringsplan gericht op het uiteindelijk realiseren van de doelstellingen uit het commissierapport. Hoewel de doelstellingen logischerwijs meer gelimiteerd zijn in het uitvoeringsplan door de kortere looptijd (2017-2021 in plaats van 2017-2030) en een minder hoog budget, zijn zij nog wel grotendeels in lijn met het rapport van de Commissie Vollebregt. Daarmee is aan de eerste norm voldaan.

18

Interview Stendert de Vries, 18 maart 2021: Interview onderwijsinstellingen, 9 maart 2021.

28

2.5.2. Norm 2: De in 2017 vastgestelde ambities t.a.v. Vierkant voor Werk en later DTZ zijn concreet geformuleerd en zijn vertaald in concrete, meetbare en realistische doelstellingen De tweede norm waaraan wordt getoetst is de mate waarin de ambities concreet zijn geformuleerd en zijn vertaald in concrete, meetbare en realistische doelstellingen. Aan deze norm wordt niet voldaan. Aan de ene kant worden de ambities wel concreet geformuleerd, maar de vertaling van deze ambities naar concrete, meetbare en realistische doelstellingen schiet tekort. Binnen de ambities van DTZ komen een aantal aspecten terug uit het rapport van de Commissie Vollebregt, zoals het aanjagen van samenwerkingen tussen de 3 O's, het aansluiten van opleidingen op vraag uit het bedrijfsleven en de branding van de regio. Hierbij kwam de focus voor de gemeenten vooral te liggen op het aanjagen van innovatie, integraal technisch opleiden en het creëren van een uitgebreid instrumentarium voor bedrijven en onderwijs. 19 Deze ambities zijn dus redelijk concreet geformuleerd en bieden een breed perspectief voor de toekomst van de regio en het programma. In het uitvoeringsplan van DTZ is te zien dat een paar actielijnen zijn uitgewerkt tot concrete doelstellingen met concrete, meetbare resultaten. Zo werd er een Bedrijvenregeling voorgesteld en werd er samengewerkt op het gebied van acquisitie.

Ook worden er plannen gemaakt om fieldlabs te ontwikkelen en, op de langere termijn, een digitaal platform voor kennisontwikkeling. De overige plannen worden minder concreet en meetbaar weergeven, doordat dit bijvoorbeeld het verkennen van mogelijkheden omvatte, zonder dat hier concrete eisen of uitgangspunten aan werden gesteld. Door het omzetten van de ambities in meer verkennende projecten werden de doelstellingen minder concreet en daarnaast minder meetbaar. Wel worden er indicatoren opgesteld voor onder andere werkgelegenheid, BNP en groei van bedrijven. Bij deze indicatoren wordt echter niet onderbouwd welke acties voor een betere score op deze indicatoren moeten zorgen, doordat er geen koppeling gemaakt wordt tussen deze indicatoren en specifieke speerpunten of actielijnen. Zoals al eerder vermeld in de analyse moet hierbij wel worden opgemerkt dat het lastig is om de ontwikkeling van economische indicatoren een op een te koppelen aan afzonderlijke acties. Veel factoren zijn namelijk van invloed op deze indicatoren, zoals de algemene ontwikkeling en andere initiatieven in de regio, op landelijk, Europees en internationaal niveau. Ook zijn veel van de initiatieven voortkomend uit DTZ gericht op de lange termijn, waardoor het koppelen van resultaten aan DTZ op een relatief korte termijn, slechts 5 jaar na het commissierapport nog lastiger wordt gemaakt.

De ambities van Vierkant voor Werk, later DTZ, zijn dus wel concreet geformuleerd, maar deze ambities zijn vervolgens niet vertaald in concrete, meetbare en realistische doelstellingen. Aan de tweede norm van het normenkader is daardoor niet voldaan.

19

Vierkant voor Werk (2017), “Uitvoeringsplan Vierkant voor Werk 2017”, https://www.kennispoortdrenthe.nl/wp-content/uploads/2017/03/VvW-

uitvoeringsplan.pdf, pp 9. Laatst geraadpleegd op 8 maart 2021.

29

3. Doelrealisatie In dit hoofdstuk wordt de doelrealisatie beschreven. In paragraaf 3.1 worden de jaarlijkse ontwikkelingen beschreven en wordt er gekeken waar uitvoering aan is gegeven. In paragraaf 3.2 wordt stilgestaan bij de wijze waarop de uitvoering en doelrealisatie gemonitord worden. In paragraaf 3.3. wordt stilgestaan bij de behaalde resultaten vanuit het programma DTZ. In paragraaf 3.4 worden de ervaringen van bedrijven over het programma DTZ beschreven. In paragraaf 3.5 wordt ingezoomd op resultaten van de Bedrijvenregeling. Deze valt, zoals beschreven in hoofdstuk 2, niet onder het programma DTZ maar wordt in opdracht van de provincie uitgevoerd door SNN. Omdat deze wel onder de speerpunten van zowel het rapport van de Commissie Vollebregt als de Meerjarenvisie 2017-2021 vallen, worden de resultaten van de regeling in dit onderzoek meegenomen. In paragraaf 3.6 vindt de toetsing aan de hand van het normenkader plaats.

3.1. Jaarlijkse ontwikkelingen In deze paragraaf wordt op hoofdlijnen per jaar, aan de hand van de jaarrapportages en kwartaalrapportages, beschreven welke ontwikkelingen hebben plaatsgevonden en waar uitvoering aan is gegeven. Hierdoor ontstaat een eerste beeld van de uitvoering, alsmede van de bredere ontwikkelingen van het programma DTZ en de context waarin de werkzaamheden werden uitgevoerd. 2017 Opstartjaar: opzetten van het programmabureau, vormen van werkgroepen, aanhaken bedrijfsleven 2017 was het eerste jaar van de vijfjaarlijkse programmaperiode van Dutch TechZone (in die periode nog Vierkant voor Werk). Dit was een vooral een opstartjaar, waarin praktische zaken als het inrichten en bemensen van een programmabureau aandacht vroegen. De personele bezetting had daarbij meer tijd dan voorzien nodig: de bezetting die ingepland was vanaf januari 2017 kon pas deels in september, deels in november worden ingevuld. 20 Verder is in 2017 in stapsgewijs vorm en inhoud gegeven aan de programmaonderdelen. In het kader van het eerste speerpunt, Ondernemen met Ambitie, is een begin gemaakt met het aanhaken van het bedrijfsleven.

En er zijn ambtelijke werkgroepen gevormd, waarin ambtenaren van de vier gemeenten zitten, die zich richten op het vormen van clusters, inventariseren van inhoudelijke agendapunten, organiseren of ondersteunen van initiatieven die ertoe moeten leiden dat bedrijven zich verenigen en een inhoudelijke agenda gaan opstellen. Het programmabureau participeert in al deze werkgroepen. De activiteiten van werkgroepen in 2017 bestaan vooral uit het voeren van gesprekken met stakeholders, het opstellen van verkenningen en het voorbereiden van subsidieaanvragen.21 Hoewel in lijn met het rapport van de Commissie Vollebregt aandacht is besteed aan het opstellen van een opdracht voor een te formeren werkgroep infrastructuur, kan geen in-kind22 personeel worden geleverd dat de opdracht kan gaan uitvoeren.23

20

Rapport ‘terugblik op 2017’ Vierkant voor Werk

21

Rapport ‘terugblik op 2017’ Vierkant voor Werk

22

In-kind: bijdrage in natura (bijvoorbeeld detachering van werknemers) die niet in geld is uitgedrukt.

23

Rapport ‘terugblik op 2017’ Vierkant voor Werk

30

2018 Nieuw elan: personele wijzigingen, bedrijfsleven krijgt grotere rol binnen DTZ, groepering projecten op rol in plaats van speerpuntenstructuur Voor het programma Dutch TechZone was 2018 een bewogen jaar, waarin een aantal veranderingen in de governance en in de koers zijn doorgevoerd. In 2018 was er uitval van medewerkers van het programmabureau. De programmamanager was tot medio 2018 actief en het gesloten tijdelijke contract werd niet verlengd. De vaste bezetting van het programmabureau (bestaande uit een programmamanager, een manager strategie en een officemanager), totaal 2,1 fte, werd daardoor niet het gehele jaar door dit beoogde aantal fte uitgevoerd. Eind november werd door partijen in de board voor een structuur gekozen waarbij een programmadirecteur werd benoemd, die ook eind november aantrad. De manager strategie was van eind mei tot eind november afwezig wegens ziekte. Eind november is een nieuwe programmadirecteur aangesteld en is voor het geheel van de activiteiten een nieuwe start gemaakt. Hierbij krijgen de ondernemers een grote rol binnen het programma. Zo is sinds 2018 de voorzitter van de Program Board, dat de strategische koers uitzet en het jaarplan vaststelt, altijd een ondernemer uit het gebied. In de Program Board is de triple helix24 vertegenwoordigd: overheid, onderwijs en ondernemers.

Vanuit de Program Board is een coördinatieteam opgesteld als een dagelijks bestuur voor het programmabureau. In dit coördinatieteam is wederom de triple helix vertegenwoordigd en sluit de voorzitter van de Program Board, net als de directeur en de programmamedewerker, aan. Ook wordt in 2018 de toenmalige naam ‘Vierkant voor Werk’ vervangen door ‘Dutch TechZone’. Er wordt besloten dat dat 2019 het jaar zal worden van oplevend elan en activiteiten gericht op verbinding en versterking.25 DTZ voert zelf dus geen projecten uit. Vanwege het beperkte budget voor het programma DTZ en de beperkte capaciteit van het programmabureau is voor andere focus gekozen. Daarbij wordt de structuur aan de hand van de speerpunten uit het uitvoeringsplan (die weer vertaald zijn uit de speerpunten van het rapport van de Commissie Vollebregt) losgelaten bij het maken van het nieuwe jaarplan voor 2019, in de zin dat deze speerpunten niet langer als kapstok fungeren waaronder de activiteiten worden geschaard. In de jaaroverzichten en kwartaalrapportages worden de losse projecten waar DTZ ondersteunend aan is geweest opgesomd zonder dat hierbij gerefereerd wordt naar bepaalde speerpunten of actielijnen. Verder zijn er in 2018 diverse activiteiten uitgevoerd.

Zo heeft men zich met betrekking tot communicatie beziggehouden met het laden van het merk Dutch TechZone middels de verdere invulling van de website en het regelmatig uitbrengen van de digitale nieuwsbrief. Verder is er een Open Bedrijvendag georganiseerd waarbij werkzoekenden bedrijven hebben bezocht, waardoor enkele vacatures konden worden ingevuld, was Dutch TechZone op verschillende beurzen aanwezig, en is er een gezamenlijk bidbook opgesteld voor acquisitie van ondernemingen in de logistieke sector. Daarnaast is gewerkt aan de voorbereiding van diverse subsidie aanvragen, waarvan er zich één richt op het concept Campus Chemport Emmen, te realiseren samen met het Emmtec Business Park, waarbij samenwerking wordt gezocht met RUG, TU Twente en Wageningen UR. Verder is het Verladersplatform, bestaande uit ondernemers in de logistiek, met haar activiteiten gestart. Doel is te bezien of door slimme samenwerking tussen verladers en vervoerders op vervoersstromen kan worden bezuinigd en zo ook een bijdrage kan worden geleverd aan vermindering van de CO2-uitstoot. Dit is een kleine greep uit de verschillende activiteiten die zijn georganiseerd en projecten waar Dutch TechZone in 2018 ondersteunend was.

24

Triple helix: een samenwerkingsverband van overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen om zo economische en sociale vooruitgang te bewerkstelligen

25

Jaaroverzicht Dutch TechZone 2018

31

2019 Verbinden ondernemersverenigingen, gezamenlijk oppakken energietransitie, start en uitvoering diverse projecten en initiatieven De voorzitters van de ondernemersverenigingen in Dutch TechZone hebben na een gezamenlijk overleg in november besloten dat het overleg een andere vorm zal krijgen. Iedere gemeente wordt vanaf die tijd vertegenwoordigd door één voorzitter, die in goed overleg door de verenigingen binnen die gemeente is gekozen. De eerste taak voor de voorzitters is het plannen van een ambassadeursbijeenkomst voor alle bestuursleden van de ondernemersverenigingen in Dutch TechZone, met als doel verbinding te leggen tussen de ondernemersverenigingen en de meerwaarde van Dutch TechZone uit te leggen. Het doel is op deze manier ambassadeurs voor Dutch TechZone te creëren. In 2019 is ‘Talent in het Noorden’ op verzoek van de provincie Drenthe begonnen met een inventarisatie van de verschillende initiatieven ten behoeve van de energietransitie. Deze inventarisatie is gericht op het MKB. Na afronding van de inventarisatie en verwerking van de uitkomsten zijn deze gezamenlijk besproken met de provincies Drenthe en Overijssel en alle gemeentes van de Dutch TechZone. Er is een werkconcept gepresenteerd, dat ervoor kan zorgen dat het vliegwiel van de energietransitie op gang komt.

De gemeentes zijn van mening dat door kennis en ervaring te delen er sneller stappen kunnen worden gemaakt. Besloten is de energietransitie in de Dutch TechZone gezamenlijk verder op te pakken. Het project Ondernemer helpt ondernemer vond dit jaar plaats, waarbij voorzitters van de verschillende ondernemersverenigingen hun kennis inzetten om in de regio Dutch TechZone beginnende ondernemers te helpen met vraagstukken. Door de verschillende voorzitters zijn de contacten gelegd. Niet alleen de kleinere, startende ondernemers bleken hier baat bij te hebben, maar deze startende ondernemers bleken ook een meerwaarde voor andere bedrijven te hebben.26 Bovenstaande activiteiten zijn slechts een greep van de projecten waar DTZ in 2019 een rol heeft gespeeld. In paragraaf 3.3 zal dieper worden ingegaan op een aantal projecten waar DTZ vanuit verschillende rollen bij betrokken is geweest. 2020 Inzet op regiobranding, finaliseren gezamenlijk bidbook, Dutch TechZone monitor, betrokkenheid bij diverse initiatieven, impact van Covid-19 op de uitvoering Om meer bekendheid op te bouwen is de website van Dutch TechZone in september vervangen door een contentplatform, waarin succesverhalen over innovatieve bedrijven in de regio en mooie samenwerkingen worden benoemd. Dit geeft inwoners en ondernemers een beter beeld van wat er allemaal in de Dutch TechZone gebeurt.

Naast de successen, wordt hier ook gedeeld wat er gebeurt en waarop aangehaakt kan worden. Daarnaast is in 2020 gewerkt aan een bidbook, met als doel om in gezamenlijkheid (de vier gemeenten uit de Dutch TechZone) bedrijven en investeerders te enthousiasmeren voor het gebied. Begin 2021 is het bidbook actief in gebruik om bedrijven te overtuigen zich te vestigen in de Dutch TechZone. Daarnaast is er gewerkt aan de Dutch TechZone monitor, die in cijfers laat zien hoe het gaat met de economische prestaties van de regio. De uitwerking daarvan is opgenomen in het Regiodealproject Digitale Regiodatabank. Dutch TechZone is vertegenwoordigd in de stuurgroep van de databank. Deze cijfers van de regio worden ontsloten op een digitale kaart, die te raadplegen is via het contentplatform van Dutch TechZone. Verder was Dutch TechZone dat jaar betrokken bij de uitvoering van verschillende initiatieven in de regio. Zo ging

26

Vierde kwartaalrapportage Dutch TechZone 2019

32

Skills4Future, een meerjarig programma dat als doel heeft om in triple helix verband toekomstbestendig technisch beroepsonderwijs te realiseren, een volgende fase in. DTZ heeft een belangrijke rol gespeeld in het initiëren en opzetten van het programma, dat nu, na het verkrijgen van financiering uit de Regiodeal, op eigen benen kan staan.27 Per 1 juli 2020 zijn Ik Ben Drents Ondernemer en Kennispoort Drenthe samen verdergegaan als Ik Ben Drents Ondernemer (IBDO). In de Dutch TechZone is op diverse vraagstukken van het bedrijfsleven uit de regio samengewerkt met studenten van kennisinstellingen en er zijn diverse events en bijeenkomsten in en met de DTZ georganiseerd. Bovenstaande activiteiten zijn slechts een greep van de projecten waar DTZ in 2020 een rol heeft gespeeld. In paragraaf 3.3 zal dieper worden ingegaan op een aantal projecten waar DTZ bij betrokken was en op de resultaten hiervan. Effecten van covid-19 Daarnaast is 2020 ook het jaar waar als gevolg van covid-19 een aantal activiteiten digitaal moesten worden georganiseerd of niet konden plaatsvinden. Door de komst van covid-19 is besloten eerst alleen aan de slag te gaan met het bouwen en vullen van het contentplatform, alsmede de social mediacampagne en bijvoorbeeld fysieke activiteiten, om DTZ-branding te ondersteunen, uit te stellen.

Vanwege covid-19 zijn er daarnaast minder mogelijkheden geweest om projecten in de aanjaagfase te ondersteunen, waardoor niet het hele budget voor 2020 is besteed.28 Verder kon door covid-19 de geplande kennismaking tussen de verschillende besturen van ondernemersverenigingen, die in maart tijdens een bijeenkomst bij Fokker zou plaatsvinden, niet plaatsvinden. Er is, in plaats van de gezamenlijke bijeenkomst, een start gemaakt om de besturen van de ondernemersverenigingen individueel bij te praten over de ambities van Dutch TechZone. Door de beperkingen van covid-19 was er een digitale editie van de Open Bedrijvendag in Emmen en Hoogeveen. In Coevorden en Hardenberg ging de Open Bedrijvendag niet door. Tot slot wordt in het jaarplan van Dutch TechZone van 2020 beschreven dat door covid-19 voor vertraging en inperking van activiteiten heeft gezorgd van het nieuw opgerichte FabLab Coevorden, wat als doel heeft kinderen van de basisschool tot 15jarigen te interesseren voor techniek en de mogelijkheden voor de toepassingen daarvan. Het is nog niet te bepalen wat het uiteindelijke effect van covid-19 op de regionale economie zal zijn. Uit een aantal gesprekken met bedrijven (voornamelijk maakindustrie) kwam naar voren dat hun productiewerkzaamheden in het afgelopen jaar grotendeels door konden blijven gaan.

Er is echter niet met genoeg bedrijven gesproken om hier een representatief beeld uit te kunnen vormen voor de gehele sector in de regio.

3.2. Monitoring van resultaten In hoofdstuk 2 kwam naar voren dat er beperkt concrete en meetbare doelstellingen zijn geformuleerd. Hierdoor is het niet goed te monitoren of/ in hoeverre doelen worden gerealiseerd. Daarnaast blijkt dat er vrijwel geen monitoring heeft plaatsgevonden op de uitvoering van de speerpunten van het Uitvoeringsplan 2017-2021. Zoals beschreven in 3.1 is er eind 2018 besloten tot een nieuw elan, waarna in de

27

Jaarverslag DTZ 2020

28

Jaarverslag DTZ 2020

33

jaarplannen en rapportages is afgestapt van de speerpuntenstructuur. Doordat daardoor niet gerapporteerd wordt wat er per speerpunt en actielijn is uitgevoerd, wordt het niet goed navolgbaar in hoeverre er actie is ondernomen per actielijn en speerpunt. Ook uit verschillende interviews met de betrokken ambtenaren bij de gemeente en met het programmabureau DTZ blijkt dat in praktijk geen inventarisatie plaatsvindt wat er per speerpunt is ondernomen, noch wordt er gekeken welke acties nog ondernomen zouden moeten worden om aan het eind van de periode 2017-2021 de actielijnen onder de vijf speerpunten te voltooien. Hoewel uit het bovenstaande blijkt het niet mogelijk is om per actielijn exact te zeggen in hoeverre de doelen zijn behaald, was te zien, toen het onderzoeksteam zelf probeerde de projecten terug te herleiden naar speerpunten, dat de meeste inzet heeft plaatsgevonden op het ondernemen in de regio (speerpunt 1) en opleiding en kennis (speerpunt 2). Verder is ingezet de opzet van een professionele samenwerkingsstructuur (speerpunt 5) en met name sinds 2020 heeft er meer inzet plaatsgevonden op regiobranding (onderdeel van speerpunt 3). Te zien is dat minder is uitgevoerd rondom wonen, omgeving, infrastructuur (speerpunt 4), waarbij er geen activiteiten rondom wonen en omgeving zijn uitgevoerd.

In de gesprekken werd bevestigd dat hier tot op heden in DTZ verband zeer beperkt aan gewerkt is en kwam naar voren dat deze pijler vooral vanuit de Regiodeal zal worden opgepakt. In de stukken is geen expliciete communicatie aangetroffen, bijvoorbeeld richting de raden, waarin medegedeeld wordt dat van dit doel wordt afgestapt. De resultaten van het programma DTZ zijn daarnaast doorgaans niet goed kwantificeerbaar. Het programma DTZ heeft in de afgelopen jaren steeds meer ingezet op het bekleden van een verbindende, initiërende of faciliterende rol.29 Doordat DTZ van veel projecten geen eigenaar is, maar een ondersteunende rol heeft geleverd als bijvoorbeeld verbinder, kan niet goed bepaald worden in hoeverre een resultaat volledig toe te schrijven is aan de bijdrage van DTZ. Met het grote bedrag dat gepaard ging met het binnenhalen van de Regiodeal, kunnen vervolgens diverse projecten worden uitgevoerd die helpen om de ambities van het rapport van de Commissie Vollebregt en het daaraan gekoppelde uitvoeringsplan te realiseren. Hoewel diverse partijen hebben verklaard dat het binnenhalen van de Regiodeal niet was gelukt zonder het bestaan van DTZ, is een causaal verband tussen DTZ en het binnenhalen van de Regiodeal niet kwantitatief hard te maken (dat enkel en alleen door DTZ de Regiodeal binnen is gehaald).

Wel staat vast dat het bestaan van DTZ en de versterkte samenwerking die hierdoor tussen partijen ontstond, een positieve bijdrage heeft geleverd aan het binnenhalen van de Regiodeal. Dit illustreert dat de voornaamste activiteiten van het programma DTZ, het met elkaar in contact brengen van personen en initiatieven, niet goed plat te slaan zijn in concrete cijfers wanneer het aankomt op resultaten en effecten. Bovenstaande, in combinatie met het beperkte aantal fte binnen het programmabureau (2,1 fte), heeft ertoe geleid dat er geen monitoring heeft plaatsgevonden op het behalen totaalresultaten van DTZ in verhouding tot de speerpunten, noch is er bijgehouden wat DTZ aan concrete resultaten per gemeente oplevert. In de interviews met ambtenaren van de gemeenten wordt aangegeven dat het ook niet goed mogelijk is om exact de resultaten per gemeente vast te stellen. Wanneer een bedrijf zich vestigt of uitbreidt in een gemeente heeft dit namelijk ook vaak positieve spillovers voor omliggende gemeenten tot gevolg. Bijvoorbeeld omdat dit werkgelegenheid biedt voor inwoners van randgemeenten of omdat nieuwe bedrijvigheid het vestigingsklimaat van de regio als geheel verbetert. Bijvoorbeeld doordat dit ervoor zorgt dat er nieuwe woningen worden gebouwd, er meer voorzieningen bijkomen of er geïnvesteerd wordt in verbetering van de infrastructuur in het gebied.

Het feit dat vestiging of uitbreiding niet alleen positief is voor de desbetreffende gemeente, maar dat de hele regio hiervan profiteert wordt als de funderende gedacht van DTZ beschouwd.

29

Jaarplan DTZ 2019, jaarplan DTZ 2020 en jaarplan DTZ 2021, jaarverslag DTZ 2020

34

Leden van het programmateam en verschillende leden van de Program Board onderschreven in de interviews dat het duidelijk naar de buitenwereld toe zichtbaar maken van wat het programma DTZ in cijfers oplevert, een worsteling is geweest en dat hier nog mogelijkheid voor verbetering zit.30 Hierin zijn in 2020 wel stappen gemaakt. Zo is in september 2020 de website van DTZ vervangen door een contentplatform. Op dit platform staan verhalen over innovatieve bedrijven in de regio en worden verschillende samenwerkingen tussen ondernemers en onderwijs beschreven.31 Door het verhaal te vertellen van succesvolle initiatieven waar DTZ een bijdrage heeft geleverd kan zo toch een indruk worden verkregen van de resultaten van DTZ, zonder dat dit in cijfers hoeft te worden gevat.

3.3. Resultaten In de vorige paragraaf is beschreven waardoor veel van de activiteiten van het programma DTZ niet goed kwantificeerbaar zijn. Om toch een beeld te kunnen schetsen van resultaten waaraan DTZ een bijdrage heeft geleverd worden hieronder diverse voorbeelden van projecten beschreven waarbij DTZ een rol heeft gespeeld in de initiëring, financiering of realisering. Regiodeal Zuid- en Oost- Drenthe Een groot deel van de projecten waarbij DTZ de rol van verbinder heeft gespeeld, worden gerealiseerd binnen de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe (hierna Regiodeal). De Regiodeal, overeengekomen in juli 2019 en van start gegaan in oktober 2019, geeft uitvoering aan 24 projecten die ervoor moeten zorgen dat de regio verder opbloeit. Binnen de Regiodeal wordt samengewerkt met het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, gemeenten en de provincie. De vier gemeenten die onderdeel zijn van DTZ, namelijk Emmen, Hoogeveen, Hardenberg en Coevorden, maken ook deel uit van de Regiodeal. Ook de gemeenten Aa en Hunze, Borger-Odoorn werken mee.

Binnen de deal worden projecten geïnitieerd en gerealiseerd, zoals het duurzaamheidscentrum, een regiodatabank voor ondernemers en de IT-hub.32 Met de Regiodeal gaat een groot budget33 gepaard, waardoor verschillende projecten en initiatieven kunnen worden gefinancierd die bijdragen aan het behalen van de ambities die vanuit de Commissie Vollebregt zijn geformuleerd voor DTZ. DTZ heeft bij de Regiodeal opnieuw de rol gespeeld van verbinder. Uit een groot deel van de interviews komt naar voren dat DTZ essentieel is geweest voor het ontstaan van de Regiodeal, doordat de samenwerkingen al eerder geconsolideerd waren in DTZ.34 Ook bood DTZ een goede basis voor het uitbouwen van de deal, doordat het initiële plan met speerpunten van DTZ in grote mate overeenkomt met de doelstellingen van de Regiodeal. Beide programma’s zijn gefocust op het creëren van werkgelegenheid, het opleiden van hoogwaardige arbeiders, het creëren van een aantrekkelijk woon-, leef- en vestigingsklimaat en het positief in het licht stellen van de regio als bron van innovatie binnen chemie, HTSM, energie en logistiek.35 De resultaten van de Regiodeal zullen voornamelijk in de komende paar jaar zichtbaar worden.

30

Interview programmabureau DTZ, diverse interviews met bedrijven

31

Jaarverslag DTZ 2020

32

Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe (2019), ”Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe van start met 24 projecten”,

https://www.Regiodealzuidoostdrenthe.nl/nieuws/regio-deal-zuid-oost/. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 33

De regionale overheden investeren samen 20 miljoen euro. Het Rijk stelt eveneens 20 miljoen beschikbaar.

34

Interviews programmabureau DTZ, 23 februari 2021.

35

Rijksoverheid (2019), ”Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe", https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2019/07/15/regio-

deal-zuid--en-oost-drenthe/Regio_Deal_Zuid_en_Oost_Drenthe.pdf. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021.

35

Skills4Future Skills4Future is een initiatief aangedreven door het Alfa College en het Drenthe College, in samenwerking met NHL Stenden, uit mei 2020. Skills4Future heeft als doel een sterk en toekomstbestendig technisch mboberoepsonderwijs te realiseren in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, hoger beroepsonderwijs en overheden. Naast het aanjagen van innovatie en de onderlinge samenwerking in de regionale maakindustrie (clustervorming technisch bedrijfsleven) ligt de focus op toekomstbestendig vakmanschap en digitaliseringvraagstukken binnen de regionale industrie. Door samen te werken met bedrijven kunnen scholen ervoor zorgen dat er genoeg personeel is voor deze bedrijven, zodat ze niet net als TVM een verhuizing hoeven te overwegen wegens een gebrek aan kundig personeel.36 Skills4Future wordt aangehaald als een initiatief waarbij DTZ optrad als initiatiefnemer en verbinder, zodat het initiatief kon worden opgezet onder de vlag van DTZ. In 2020 werd het verkrijgen van financiering is afgerond en anderzijds de uitvoering is opgestart. Naast het inrichten van de programmaorganisatie is gestart met het uitwisselen van kennis en ervaring over het huidige onderwijsaanbod van de verschillende opleidingsinstituten. In eerste instantie is onderzocht wat het huidige aanbod is en welke trends in het bedrijfsleven door het onderwijs zijn gesignaleerd.

Aansluitend is een onderzoek gestart naar de opleidingsvraag van het bedrijfsleven. Dankzij een financiële bijdrage van de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe is de financiering van het programma afgerond en staat het project op eigen benen. Ook is er een programmamanager geworven. De volgende fase van Skills4Future concentreert zich op de inhoudelijke doelstellingen. Er wordt voortgeborduurd op de al ingezette activiteiten en van daaruit wordt bepaald welke opleidingen (of modules daarin) allereerst worden ontwikkeld of vernieuwd. Dutch TechZone is vertegenwoordigd in de stuurgroep en zal ook op andere mogelijke manieren dit programma blijven ondersteunen.37 IT-hub De IT-hub in Hoogeveen is een project waarin vooral gericht wordt op het opleiden van hoogwaardige IT-specialisten door middel van een samenwerking tussen scholen en de RUG. De deal, getekend in februari 2021, is mede tot stand gekomen via de Regiodeal, en word georganiseerd door een coalitie van provincie, gemeente, bedrijfsleven en onderwijs. Hierbij heeft de IT-hub ook tot doel de verzekeraar TVM te behouden in Hoogeveen, nadat TVM aangaf een verhuizing naar Zwolle te overwegen in verband met het tekort aan IT-specialisten in Hoogeveen.38 De IT-hub werd in de interviews een aantal keer genoemd in relatie tot de rol van DTZ bij projecten.

DTZ heeft bijvoorbeeld geen organisatorische rol bij de IT-hub, en is ook geen eigenaar van het project. Wel is DTZ betrokken als coördinator, en hebben de eerdere relaties tussen de 3 O’s die gevormd zijn door DTZ bijgedragen aan het vormen van het project. DTZ wordt hierdoor gezien als basis voor projecten, zoals de IT-hub, die tot stand komen in de Regiodeal, maar deels gevormd worden met behulp van relaties opgedaan in DTZ.39 De meeste resultaten van de IT-hub moeten nog tot stand komen, maar het project is al wel geslaagd in het behouden van TVM in Hoogeveen. Campus Emmen De campus Emmen is, net als de IT-hub, een aankomend project waarvoor de intentieovereenkomst in december 2020 is getekend. Binnen de campus is vooral aandacht voor groene chemie. De campus hierbij vooral gericht op het bieden van een plek waar start-ups, studenten, professionals bedrijven, onderwijs en overheid elkaar kunnen ontmoeten om samen te werken aan innovaties binnen de (groene) chemie. Ook de doorlopende leerlijn heeft hierbij aandacht 36

Metaalmagazine, (2020). ”Skills4Future versterkt onderwijs in regio", https://www.metaalmagazine.nl/nieuws/skills4future-versterkt-onderwijs-in-

regio/78801/. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 37

Jaarverslag DTZ 2020

38

Vinkenvleugel, S. (2020), ”De IT-hub in Hoogeveen krijgt €1,5 miljoen van provincie", RTV Drenthe, https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/159857/De-IT-hub-in-

Hoogeveen-krijgt-€1-5-miljoen-van-provincie. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 39

Interview met programmabureau DTZ, 23 februari 2021

36

gekregen, onder andere door een samenwerking tussen de RUG en NHL Stenden en plannen rondom nieuwbouw van het Drenthe College nabij NHL Stenden, waardoor onderwijs wordt geconcentreerd in Emmen. 40 De campus Emmen werd in de interviews genoemd als resultaat van de samenwerking rondom DTZ. Net als bij de IT-hub heeft DTZ geen directe, organisatorische rol binnen het project, maar wordt het wel aangehaald als verbinder. DTZ heeft hierbij gezorgd voor de verbindingen tussen de verschillende partijen van het intentieakkoord, zoals de provincie, de gemeente Emmen, NHL Stenden, Drenthe College en de RUG. Zonder de relaties gevormd binnen DTZ, zo stellen betrokkenen, zou een samenwerking als de campus Emmen minder snel, of helemaal niet, tot stand komen. 41 Doordat de overeenkomst in december 2020 is getekend, zijn er nog geen concrete resultaten vast te stellen van het project. Innofuture Innofuture is een jaarlijks terugkerend evenement rondom technologie en innovatie, gestart in februari 2019. Bij dit evenement tonen bedrijven innovaties en ontwikkelingen via workshops, zoals robots en drones. Bij dit evenement worden verschillende partijen samengebracht, zoals scholen en bedrijven. Innofuture wordt aangejaagd en gesteund door DTZ.

Hierbij maakt DTZ opnieuw gebruik van de samenwerkingen binnen het programma om bedrijven en instellingen met elkaar te verbinden om dit soort evenementen te kunnen organiseren. 42 Met Innofuture wordt beoogd jongeren en kinderen enthousiast te maken om in de toekomst iets te gaan doen met techniek. Dit om in te zetten dat jongeren in de regio blijven om te studeren en later ook te werken. Door het evenement zou dus de instroom van nieuwe studenten in techniekopleidingen moeten worden bevorderd. Gezien de start in 2019 was kan nog niet worden bepaald in hoeverre Innofuture daadwerkelijk heeft gezorgd voor hogere instroom van studenten in techniekopleidingen. FabLab Coevorden FabLabs zijn werkplaatsen ingericht rondom techniek en innovatie, waar vooral kinderen meer kunnen leren over technische ontwikkelingen door bijvoorbeeld kennis te maken met machines en drones. De hoop hierbij is dat deze introductie kinderen aanspoort om in de toekomst in te stromen in techniekopleidingen en hen daarna op te leiden tot hoogwaardige vaklieden voor de verschillende bedrijven in de regio.

De FabLabs zijn dus geïntroduceerd om instroming bij technische opleidingen te bevorderen.43 DTZ heeft bijgedragen aan deze FabLabs, waarvan er een is gerealiseerd in Coevorden in januari 2021, door een verbindende rol te spelen tussen de verschillende bedrijven en onderwijsinstellingen die verbonden zijn aan het project. Doordat bedrijven en onderwijsinstellingen elkaar kenden via DTZ kwam de samenwerking sneller op gang.44 De resultaten van FabLab Coevorden zijn, gezien de realisatie in januari 2021 is geweest, nu nog niet de bepalen. Gezamenlijk bidbook Naast de projecten waarbij DTZ een verbindende rol speelt, speelt DTZ ook een rol bij het opstellen van een gezamenlijk bidbook. Een bidbook is een projectvoorstel zodat (private) opdrachtgevers een idee krijgen hoe de gemeente of een andere actor een project wil realiseren, bijvoorbeeld door garanties te geven voor financiering of politieke steun, en bevat vaak ook plannen voor bijvoorbeeld een hoofdkantoor. Het opstellen van een gezamenlijk bidbook, aanvullend op de eigen bidbooks van de gemeenten, kan ervoor zorgen dat het bidbook sterker wordt, waardoor de kans groter wordt dat de regio een project mag uitvoeren. In 2019 is begonnen met het gezamenlijke 40

Emmer Courant (2020), ”Campus Emmen wordt verder ontwikkeld", https://emmercourant.nl/artikel/1142583/campus-emmen-wordt-verder-

ontwikkeld.html. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 41

Interview Jan Nap, 1 maart 2021

42

Interview programmabureau DTZ, 23 februari 2021.

43

Ondernemend Coevorden (2020), ”FabLab een stap dichterbij”, https://www.ondernemendcoevorden.nl/nl/news/actueel/news_id,80/FabLab-een-stap-

dichterbij. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 44

Interview NHL Stenden, Alfa College, Drenthe College, 9 maart 2021.

37

bidbook. In 2020 is het basisformat van het bidbook is gereed gemaakt en is gewerkt aan de tekstuele opmaak. Begin 2021 is het bidbook dan ook actief in gebruik om bedrijven te overtuigen zich te vestigen in de Dutch TechZone. Hierdoor kunnen op dit moment nog geen resultaten van het bidbook worden vastgesteld. DTZ heeft de gezamenlijke bidbooks dus geïnitieerd binnen de gemeenten, in samenwerking met ook andere partijen zoals de provincie Drenthe en Oost-Nederland. Het bidbook is hierbij onderdeel van het speerpunt om verdere samenwerking uit te stralen en ervoor te zorgen dat projecten, of bedrijven, binnen kunnen worden gehaald. Hierbij zorgt de samenwerking ervoor dat plannen sterker kunnen worden dan als iedere gemeente individueel een projectvoorstel doet waardoor er concurrentie ontstaat.45 Circulariteits- en Duurzaamheidscentrum Hoogeveen (Alfa College) Het Circulariteits- en Duurzaamheidscentrum Hoogeveen is een centrum binnen het Alfa College, geopend in juni 2019. Het centrum biedt een werk- en leeromgeving voor (zij-)instromers. Een voorbeeld is het ontwerpen van een Tiny House46, waarbij samengewerkt wordt met wetenschappers, ontwerpers en bedrijfsleven. Hierdoor krijgen komend studenten en werkenden meer perspectief op mogelijkheden, en hopelijk meer motivatie om een carrière na te streven binnen techniek.

Het centrum wordt gerealiseerd onder de vlag van de Regiodeal, in een samenwerking tussen de gemeente Hoogeveen, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven.47 DTZ speelt opnieuw de rol van verbinder binnen het Circulariteits- en Duurzaamheidscentrum. Zonder de samenwerkingen die zich hebben gevormd binnen DTZ had het project wellicht niet of minder snel kunnen starten, ook doordat de focus door DTZ op de regio komt te liggen. DTZ heeft dus de rol van verbinder en legt hiermee de basis voor het project, ook al wordt het project gerealiseerd in de Regiodeal.48 De resultaten van het Circulariteits- en Duurzaamheidscentrum zullen pas in een later stadium meer vorm krijgen, maar het centrum levert hopelijk een (zij-)instroom op van studenten voor de techniekopleidingen die gericht zijn op de energietransitie. Deze studenten kunnen dan mogelijk een rol gaan spelen bij de bedrijven gevestigd in de regio die partners zijn bij het project.

3.4. Ervaringen van bedrijven Om een beter beeld te krijgen van hoe bedrijven de rollen en diensten van het programma DTZ beoordelen, hebben wij verschillende bedrijven en ondernemersverenigingen geïnterviewd. Gezien de evaluatie van de Bedrijvensubsidieregeling niet tot de scope van het onderzoek behoort – wij nemen alleen de behaalde resultaten van deze regeling in het onderzoek mee –, hebben de beschreven ervaringen alleen betrekking op het programma DTZ en dus niet op de ervaring rondom de Bedrijvensubsidieregeling, die in opdracht van de provincie Drenthe wordt uitgevoerd door SNN. In deze paragraaf beschrijven wij kort de meest genoemde reacties. We maken daarbij een uitsplitsing tussen de grootste meerwaarde van DTZ en ontwikkelpunten voor de toekomst Grootste meerwaarde DTZ Overheden werken samen in plaats van elkaar te beconcurreren Wanneer wij bedrijven vroegen naar wat volgens hen de grootste meerwaarde van het programma Dutch TechZone was, werd er vaak verwezen naar de gemeentegrensoverschrijdende samenwerking die er dankzij DTZ is tussen de gemeenten Emmen, Coevorden, Hoogeveen en Hardenberg. Waar deze gemeenten elkaar voorheen nog wel eens beconcurreerden (met bijvoorbeeld bouwgrondprijzen) wanneer een bedrijf geïnteresseerd was om zich in één van de 45

Ibid.

46

Kleine, vaak duurzame huisjes die minder impact hebben op het klimaat doordat zij bijvoorbeeld energiezuinig zijn of werken met waterstof.

47

Schilt, J. van, (2019). ”Alfa College Hoogeveen uithangbord van circulair bouwen en leerlingen werken mee”, Dagblad van het Noorden,

https://www.dvhn.nl/drenthe/Alfa-College-Hoogeveen-uithangbord-van-circulair-bouwen-en-leerlingen-werken-mee-24534597.html. Laatst geraadpleegd op 17 maart 2021. 48

Interview NHL Stenden, Alfa College, Drenthe College, 9 maart 2021.

38

gemeenten te vestigen, wordt er nu samengewerkt om een bedrijf naar de regio te krijgen. Daarbij wordt het gemeenschappelijk belang gezien: wanneer een bedrijf zich bijvoorbeeld vestigt in Emmen kunnen Coevorden en Hoogeveen hier ook van profiteren. Bijvoorbeeld doordat inwoners uit deze gemeenten mogelijk komen te werken voor het bedrijf in Emmen, of omdat dit bedrijf mogelijk werk creëert voor toeleveranciers in de regio. Daardoor is er ook meer een gezamenlijke koers tussen de gemeenten, waardoor initiatieven vaker door meerdere gemeenten ondersteund worden waardoor deze verder kunnen worden gebracht. Dit versterkt de regio als geheel en dit werkt ook door op de individuele gemeenten. Ook is meerdere malen het opstellen van gezamenlijk bidbook voor de regio als positieve ontwikkeling benoemd. Meer kennis over elkaar en begrip tussen overheid en bedrijven Ook geven diverse ondernemers aan dat er meer begrip van weerszijden tussen de overheid en het bedrijfsleven over hoe dingen bij de ander werken en dat de portefeuillehouders beter weten wat er gaande is bij bedrijven en ook onderling bij elkaar. Dit vergroot het wederzijds begrip en er wordt daardoor meer in mogelijke kansen dan in belemmeringen gedacht.

Betere aansluiting onderwijs en het bedrijfsleven Verder wordt de verbeterde aansluiting tussen het onderwijs en bedrijven als een positief resultaat van het programma DTZ gezien, waardoor de opleiding van scholieren beter aansluit op de wensen vanuit de arbeidsmarkt. Daarnaast werken bedrijven mee aan bijvoorbeeld gastcolleges op scholen waarin het bedrijf laat zien wat ze doen en hierdoor scholieren enthousiasmeert om een technische opleiding te volgen. Dit loopt via Vrienden voor Techniek, een initiatief dat wordt ondersteund door DTZ. Ook de gesproken onderwijsinstellingen onderstrepen de resultaten als gevolg van de betere aansluiting tussen het onderwijs en het bedrijfsleven. DTZ biedt volgens hen een mooi netwerk om contacten te leggen en opleidingen beter te laten aansluiten op de vraag vanuit bedrijven. Anderhalf jaar geleden hebben de onderwijsinstellingen uit de Program Board van DTZ een subsidie binnengehaald met acht andere hogescholen in kleinere steden. Bij deze aanvraag was van belang dat bedrijven aansloten, en DTZ kon zorgen voor verbinding. De onderwijsinstellingen gaven daarbij aan dat als ze dit zelf zouden moeten opzetten het snel langer dan een jaar zou duren.

Al gevolg daarvan is €12 miljoen aan subsidie binnengehaald die ook deels teruggevloeid naar de bedrijven.49 Kennisoverdracht en samenwerking tussen bedrijven Ook heeft DTZ ervoor gezorgd dat bedrijven in de regio elkaar hebben leren kennen en elkaar weten te vinden voor samenwerkingsmogelijkheden. Er is bijvoorbeeld door bedrijven in de regio met elkaar gespard over hoe de ingezette digitalisering nog verder vorm kon worden geven. Verschillende bedrijven hebben, nadat zij met elkaar in contact zijn gebracht door het programmateam, met elkaar naar verdere optimalisatiemogelijkheden rondom digitalisering gekeken. Dit voorbeeld is door meerdere bedrijven aangehaald. Verder wordt als voorbeeld de samenwerking tussen de verschillende ondernemersverenigingen in het DTZ-gebied benoemd. Eén platform voor initiatieven Ondernemers zijn positief over de wijze waarop DTZ kan worden gebruikt als platform om initiatieven te lanceren. Daarbij wordt bijvoorbeeld het nieuwe contentplatform benoemd, waarin initiatieven worden beschreven waarop aangehaakt kan worden. Voor DTZ was er minder overzicht rondom verschillende initiatieven en liepen deze soms langs elkaar heen.

49

Interview met onderwijsinstellingen NHL Stenden, Drenthe college en Alfa College

39

Ontwikkelpunten Verdere versterking van regiobranding Veel bedrijven geven aan dat in de toekomst nog verder ingezet moet worden op de branding van de regio, om zo meer naamsbekendheid voor de DTZ-regio te verwerven en meer bedrijvigheid te verwerven. Daarbij wordt vaak Brainport in Eindhoven aangehaald: ondernemers hopen dat de DTZ-regio ook dergelijke bekendheid en aantrekkingskracht kan krijgen. Zij zien hier voor het programma DTZ een belangrijke rol weggelegd. Hoewel bedrijven aangeven dat hier in de afgelopen periode wel stappen in zijn gezet, bijvoorbeeld door de komst het contentplatform, geven zij aan dat de inzet op branding in de toekomst verder geïntensiveerd mag worden. Daarbij worden diverse voorbeelden genoemd van uitvindingen (zoals bluetooth) en innovaties die uit de DTZ-regio komen die volgens bedrijven sterker naar buiten toe kunnen worden uitgedragen. Hier is de regio nu nog vaak te bescheiden in. Meer bekendheid van DTZ verwerven bij kleine ondernemers Door bedrijven werd aangekaart dat DTZ nu bij de ondernemersverenigingen volledig bekend is, maar nog niet bij al hun bij leden. Vooral kleinere ondernemers zouden nog meer aangehaakt kunnen worden. In een interview werd geopperd dat DTZ dit bijvoorbeeld zou kunnen doen door aan te sluiten bij ledenvergaderingen en zich daar te presenteren.

Daarbij werd benoemd dat dit is aangekaart bij het programmabureau en daar positief op dit voorstel is gereageerd. Versterking samenwerking Duitse grensregio’s In een interview met een ondernemersvereniging werd benoemd dat veel bedrijven hun leveranciers en/of klanten ook over de grens zakendoen. DTZ kan als regio sterker worden als de samenwerking met Duitse grensregio’s wordt geïntensiveerd. Duidelijkere koers varen Een paar bedrijven gaven aan dat de economische koers van DTZ nog scherper mag. Daarbij kan gedacht worden aan meer explicitering in waarop ingezet zal worden en waarop niet. Een paar bedrijven geven aan dat er nu soms versplintering wordt ervaren in de verschillende activiteiten en initiatieven die door DTZ ondersteund worden.

3.5. Resultaten bedrijvensubsidieregeling 3.5.1. Opzet, doelen en budget De Bedrijvenregeling is in maart 2017 in het leven geroepen om een fonds te bieden aan bedrijven in Emmen, Coevorden en Hoogeveen, waarbij ingezet werd op projecten rondom vestiging van nieuwe bedrijven in de regio, uitbreiding van bestaande bedrijven en/of diversificatie, waarbij een bestaand bedrijf nieuwe producten voor nieuwe markten ontwikkelt of activiteiten wijzigt. Aanvankelijk konden bedrijven bij de regeling drie vormen van subsidie aanvragen, namelijk subsidies rond innovatie (RID), arbeidsplaatsen (APR) en rentekorting (RKR). Het doel van de Bedrijvenregeling is het stimuleren van economische structuurversterking in het werkingsgebied door subsidies ter beschikking te stellen aan projecten van ondernemingen in de regio. Het werkingsgebied van de regeling omvat de gemeenten Coevorden, Emmen en Hoogeveen. Hardenberg kon niet meedoen aan de regeling. De bedrijvensubsidieregeling komt voort uit het advies van de Commissie Vollebregt, waarin de actielijn 1.4 vormt van

40

het eerste speerpunt ‘ondernemen met ambitie’.50 Dit financieringsfonds zou volgens de Commissie Vollebregt een werkkapitaal van €30 miljoen krijgen, wat een investering zou moeten uitlokken van €280 miljoen en jaarlijks 900 fte over een periode van 2017 tot 2021. Ook in het Uitvoeringsplan 2017-2021 komt de regeling terug in speerpunt 1, project 1.7.51 Concreet doel van de regeling was het uitlokken van investeringen tussen de €85 miljoen en €100 miljoen, waarbij in totaal 700 arbeidsplaatsen moesten worden gerealiseerd. Deze zijn gebaseerd op bruto effecten, waarbij iedere arbeidsplaats uniek is. Dit is dus minder ambitieus dan de actielijn uit het rapport van de Commissie Vollebregt. Daarnaast krijgt de Bedrijvenregeling ook minder budget dan genoemd in het rapport van de Commissie Vollebregt, namelijk €15 miljoen in plaats van €30 miljoen.52 De Bedrijvenregeling ontving gedurende een periode van drie jaar met een budget van €12 miljoen, waarbij bij positief resultaat deze periode zou worden verlengd met één jaar en er extra €3 miljoen beschikbaar zou worden gesteld. Dit laatste is uiteindelijk ook gebeurd. Het fonds werd beschikbaar voor bedrijven die gevestigd zijn of zich wilden vestigen in de gemeenten Emmen, Hoogeveen en Coevorden.

Het SNN werd hierbij aangesteld als de uitvoerder namens de GS van Drenthe.53 De Bedrijvenregeling werd gefinancierd door het ministerie van Economische Zaken, de provincie Drenthe en de drie gemeenten.54 De financiering is weergegeven in onderstaande tabel. Overheid

Inleg 2017-2021

Ministerie van Economische Zaken Provincie Drenthe

€3.500.000 €6.500.000

Emmen Coevorden

€2.712.969 €892.043

Hoogeveen

€1.394.988

Totaal

€15.000.000

3.5.2. Uitvoering en bijstelling van de regeling De regeling kreeg in het eerste jaar zeer veel aanvragen binnen die ook gehonoreerd werden (zie ook figuur 1 en figuur 2), waardoor er geld van het tweede jaar naar voren moest worden getrokken. Na dit eerste jaar, in februari 2018, is de regeling geëvalueerd. Hieruit kwam naar voren dat er strengere voorwaarden moesten komen voor bedrijven die zich wilde aanmelden.55 De regeling is vervolgens in juni 2018 aangepast. Enkele van de wijzigingen waren het afschaffen van de RKR, die toch weinig werd gebruikt door lage rentes en meer financieringsmogelijkheden, en het onmogelijk maken van het inschrijven voor meer dan één component van de regeling, wat eerder nog wel kon. Ook werd er minder budget beschikbaar gesteld voor grote bedrijven, namelijk maar €400.000, en werden er soepelere 50

Commissie Vollebregt – Alberda van Ekenstein (2016), “Economische programma 2017-2021”,

https://www.parlementairemonitor.nl/9353000/1/j4nvgs5kjg27kof_j9vvij5epmj1ey0/vk5oit09bnz4/f=/blg777613.pdf”, pp. 18-19. Geraadpleegd op 4 maart 2021. 51

Vierkant voor Werk 2016, “Projectenportfolio”, https://www.kennispoortdrenthe.nl/wp-content/uploads/2017/03/VvW-projectenportfolio.pdf. Pp. 22. Laatst

geraadpleegd op 12 april 2021. 52

Ibid.

53

Ibid.

54

Vierkant voor Werk (2017), ”Bestuurlijke afspraken Bedrijvenregeling Vierkant voor Werk”. Laatst geraadpleegd op 11 april 2021.

55

PNO (2018). “Evaluatie Bedrijvenregeling Vierkant voor Werk (BRVvW) 2017”,

https://www.gemeenteraademmen.nl/nc/vergaderingen/document/document/46370/via/theme%3A1406.html. Geraadpleegd op 4 maart 2021.

41

criteria ingesteld voor het MKB. Ook is het aanmeldsysteem veranderd naar een tendersysteem, waardoor aanvragen met hoge kwaliteit eerst subsidie kregen.56 In april 2019 is de regeling opnieuw geëvalueerd. Hierbij werd geadviseerd om het subsidieplafond van de APRcomponent naar 0 te verlagen, omdat er andere regelingen beschikbaar zijn die gericht zijn op het creëren van arbeidsplaatsen. Ook is de economische situatie veranderd (er was een flinke daling van de werkloosheid als gevolg van de betere economische conjunctuur) waardoor de APR overbodig bleek.57 Ook werd geadviseerd om de tender weer om te zetten naar een call. Dit maakt de regeling toegankelijker richting ondernemers, onder andere doordat ze daardoor gedurende de aanvraagprocedure konden worden geadviseerd en ondersteund. In de volgende paragraaf zal verder worden ingegaan op de resultaten van de Bedrijvenregeling, gekoppeld aan de originele doelstellingen. Deze cijfers zullen vervolgens per aspect worden behandeld, namelijk subsidieaanvragen en subsidieverleningen, verwachte arbeidsplaatsen en type aanvragen. Hierbij zal ook worden ingegaan op de doelen rondom uitgelokte investeringen en de prioritaire sectoren. De cijfers die worden aangedragen zijn up to date tot maart 2021.

3.5.3. Resultaten bedrijvenregeling (tot en met maart 2021) De resultaten worden hieronder schematisch weergegeven in grafieken, waarna de informatie uit de grafieken in onderstaande paragraaf nader zal worden toegelicht. De jaartallen in de grafieken geven het jaar in waarin de subsidie werd aangevraagd. De cijfers gaan over de periode 2017 tot en met maart 2021. De regeling is in 2019 niet opengesteld. Daarom is dit jaar niet opgenomen.

56

Gemeente Coevorden (2018), “Gewijzigde Bedrijvenregeling Dutch TechZone”, https://raad.coevorden.nl/documenten/Ingekomen-stukken-1/20180529-

Brief-raad-gewijzigde-Bedrijvenreg-Dutch-Techzone.pdf”. Laatst geraadpleegd op 4 maart 2021. 57

Buck Consultants (2019). “Evaluatie Bedrijvenregeling Dutch TechZone 2018”. Laatst geraadpleegd op 4 maart 2021.

42

Figuur 1. Aangevraagde en verleende subsidies 2017 tm maart 2021