Document · PDF

Rapport opvolgingsonderzoek huisvesting statushouders

Raadsavond 17 juni 2021, gemeente HoogeveenBij agendapunt: Eindrapport rekenkamercommissie (RKC) opvolgingsonderzoek statushouders14.227 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

“Huisvesting en begeleiding Hoogeveense Statushouders vervolgd“ Opvolgingsonderzoek “Huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd”

1 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Inhoudsopgave

Inleiding en leeswijzer. ...................................................................................................... 3

Kernbevindingen en conclusies .......................................................................................... 5

Aanbevelingen .................................................................................................................... 7

Bestuurlijke boodschap .................................................................................................... 10

Bestuurlijke reactie ........................................................................................................... 12

Nawoord ........................................................................................................................... 17

Aanleiding en aanpak ....................................................................................................... 19 7.1

Aanleiding ................................................................................................................ 19

7.2

Aanpak ..................................................................................................................... 20

7.3

Centrale vraag .......................................................................................................... 21

7.4

Deelvragen ............................................................................................................... 21

Bijlage: Nota van Bevindingen ................................................................................................ 24 1.

Bevindingen per deelvraag ............................................................................................... 25 1.1 Wat is gedaan met de aanbevelingen van de RKC ? ...................................................... 25 1.2 Wat is de huidige stand van zaken? ............................................................................... 29

Analyse ............................................................................................................................. 38

Bijlagen bij NvB: ............................................................................................................. 43 Bijlage A: Aanbevelingen RKC-rapport “Huisvesting en begeleiding statushouders” ....... 44 Bijlage B: Aangenomen raadsvoorstel ................................................................................. 46 Bijlage C: Geraadpleegde documenten ................................................................................ 49 Bijlage D: Passages planning- en controlecyclus 2017 - 2020 ............................................ 50

2 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

1. Inleiding en leeswijzer In 2017 heeft de rekenkamercommissie Hoogeveen een onderzoek uitgevoerd naar de huisvesting en begeleiding van statushouders. Dat rapport heeft geleid tot een aantal conclusies en aanbevelingen. De commissie vroeg zich af of de toen gedane aanbevelingen zijn opgevolgd, mede omdat de wet aan wijziging onderhevig is en omdat het aantal statushouders waarvoor huisvesting moet worden gevonden en die begeleiding nodig hebben toeneemt. Ook de aard van de begeleiding gaat wijzigen. Alle reden om terug te kijken. Het onderzoek is uitgevoerd door Menno Visser, voormalig lid van de Rkc en Lydia ZwierKentie, thans lid van de Rkc. De Rekenkamercommissie dankt de contactambtenaar van de gemeente voor het geven van alle benodigde inlichtingen, en dankt de Hoogeveense organisaties die hun medewerking hebben verleend.

Dit eindrapport van het opvolgingsonderzoek “Huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd” kent de volgende indeling. Het eerste hoofdstuk beschrijft de kernbevindingen en de conclusies uit het onderzoek aan de hand van de gestelde normen. De uitgebreide beschrijving van de bevindingen vindt u in de Nota van Bevindingen die u als bijlage bij dit rapport vindt. Het tweede hoofdstuk geeft de aanbevelingen weer die de Rekenkamercommissie nu doet. Ten derde geeft de Rekenkamercommissie haar bestuurlijke boodschap. Die wordt gevolgd door de bestuurlijke reactie van het college van Burgemeester en Wethouders, en een kort nawoord daarop van de Rekenkamercommissie. Daarna volgen de aanleiding en de aanpak van het onderzoek.

3 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

4 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

2. Kernbevindingen en conclusies De raad heeft de aanbevelingen aan de gemeenteraad zelf niet uitgevoerd, en de raad heeft niet gecontroleerd of de door de raad aangenomen aanbevelingen voor het college zijn geïmplementeerd.

De aanbevelingen voor de gemeenteraad waren: 1. Geef aan het college aan, ten aanzien van welke beleidsthema’s de raad de statushouders als aparte doelgroep zou willen beschouwen, bijvoorbeeld ten aanzien van (de voorrangspositie bij) huisvesting, leerplicht, (arbeids)participatie, armoede, enzovoorts. 2. Geef aan het college aan welke informatie de raad wenst over de huisvesting en begeleiding van statushouders en in welke vorm en frequentie. 3. Vraag het college om te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen en in welke vorm en frequentie. 4. Laat over ongeveer twee jaar een nazorgonderzoek doen naar de uitvoering van de aanbevelingen door het college.1

Het beeld met betrekking tot de uitvoering van de gedane aanbevelingen aan het college is als volgt: 1. Er zijn afspraken gemaakt met betrekking tot huisvesting en begeleiding van statushouders in de woonvisie en de prestatieafspraken, zoals het college aangaf in haar reactie op de aanbeveling van de RKC in 2017. De reactie van het college was destijds de reden waarom de raad de aanbeveling hierover niet overnam. 2. Er is echter bij het vastleggen van beleid geen gebruik gemaakt van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis. Een nadere reactie van het College, zoals door het college toegezegd aan de raad bij haar reactie op de aanbevelingen van de RKC, is er niet gekomen. Uit het veld wordt aangegeven dat, gezien de verwachte zwaardere taakstelling in 2021, het verstandig kan zijn hierover het gesprek aan te gaan. 3. In de jaren na 2017 zijn er geen verhoogde taakstellingen op huisvesting van statushouders gekomen. De RKC beval aan om de kwetsbaarheid, veroorzaakt door de wijze van invulling van de taken huisvesting en begeleiding, te verminderen door meer gebruik te maken van de mogelijkheden van welzijnswerk, Vluchtelingenwerk en

Dit vervolgonderzoek is op eigen initiatief van de RKC in 2020 uitgevoerd.

5 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

andere partijen binnen het maatschappelijk middenveld (kerken, verenigingen) én om hierover ook duidelijke afspraken te maken. Deze aanbeveling werd niet overgenomen omdat het college destijds aangaf de genoemde kwetsbaarheid te zullen gaan aanpakken door de formatie, in het primaire proces van begeleiding en participatie, uit te breiden. Dat is ook gebeurd. Het college gaf tevens aan dat beleid, gericht op het vastleggen in regels of duidelijke afspraken vooraf, minder goed paste bij het ingezette proces van bestuurlijke innovatie in Hoogeveen om tot meer maatwerk en minder regels te komen en dingen aan de voorkant te organiseren. Er is inderdaad niet méér gebruik gemaakt van het maatschappelijk middenveld. De taakstellingen zijn wel gehaald. 4. De maatschappelijke begeleiding van statushouders is sinds 2017 niet méér gericht op begeleiding richting participatie en integratie. Deze aanbeveling werd destijds aangehouden: het college werd om een nadere reactie gevraagd met een uiteenzetting hoe ze invulling wil geven aan deze aanbeveling en de genoemde effecten van arbeidsmarktbeleid in relatie tot integratie vorm wil gaan geven. Deze uiteenzetting is er niet gekomen, en er zijn geen specifieke doelstellingen en indicatoren benoemd aan de hand waarvan de gemeenteraad de maatschappelijke begeleiding van statushouders kan beoordelen. De raad heeft hier ook niet meer om gevraagd.

5. De raad is geïnformeerd over de taakstellingen voor huisvesting van statushouders en de behaalde resultaten. Er is echter geen specifieke informatie verstrekt aan de raad over de kosten en de effecten van de huisvesting (waaronder de eventuele mate van verdringing) en maatschappelijke begeleiding van statushouders.

6 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

3. Aanbevelingen Op basis van de gedane bevindingen concludeert de RKC Hoogeveen dat de door de raad aangenomen aanbevelingen aan het college bij het rapport “Huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd” uit 2017, voor een deel zijn uitgevoerd. De aanbevelingen aan de raad, door de raad zelf overgenomen, zijn niet uitgevoerd.

Anno 2021 staat op dit beleidsterrein zowel de taakstelling voor te huisvesten statushouders, als de wetgeving er anders voor, en ook de situatie van de gemeente Hoogeveen staat er anders voor dan in 2017. Allereerst treedt de nieuwe inburgeringswet per 1 januari 2022 in werking. De gemeenten krijgen onder het nieuwe stelsel weer de regierol en de verantwoordelijkheid voor de inburgering. De volgende veranderingen vinden als gevolg van de invoering van de nieuwe wet o.a. plaats: • de gemeente krijgt weer de regie op de inburgering van de statushouders. Zo koopt de gemeente straks taallessen in en doet de statushouder een aanbod tot inburgering; • de statushouders krijgen bij de gemeente zo snel mogelijk een brede intake welke aansluit op de voorinburgering vanuit het AZC. De brede intake geeft inzicht in de startpositie en ontwikkelingsmogelijkheden van de statushouder; • de gemeenten maken voor alle statushouders een Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP): het betreft een door de gemeente opgesteld trajectplan gericht op het leren van de taal in combinatie met werk, vrijwilligerswerk, studie of stage; • de statushouders worden bij vestiging financieel ontzorgd; • het leenstelsel wordt afgeschaft: statushouders hoeven geen lening meer af te sluiten voor het inburgeringstraject.

De gemeenten financieren de inburgering; • de taaleis gaat omhoog van niveau A2 naar niveau B1. Dit taalniveau is volgens de wetgever noodzakelijk om een goede startpositie te hebben op de arbeidsmarkt; • er komen drie leerroutes met eigen leerdoelen: de onderwijsroute (gericht op het volgen van vervolgonderwijs), de reguliere route (gericht op het behalen van het inburgeringsexamen) en de Z-route (gericht op deelname aan de maatschappij). Vanuit het Rijk zijn middelen aan gemeenten toegekend om zich voor te bereiden op de komst van deze wet. Ten tweede is de taakstelling voor het huisvesten van statushouders voor 2021 aanzienlijk verhoogd. Tot slot staat de gemeente Hoogeveen er met name financieel anders voor. Om vanaf 2022 te voldoen aan de eisen die de inburgeringswet aan de gemeente Hoogeveen stelt, en opdat de raad haar kaderstellende en controlerende taak naar behoren uitvoert resp. kan uitvoeren, komt de RKC tot zes aanbevelingen:

7 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Aanbeveling 1: Raad, voer de door uzelf besloten aanbevelingen gericht aan uw eigen adres uit. Betrek hierbij tevens het ingaan van de nieuwe inburgeringswet en de vereisten die deze aan de gemeente stelt: a) Geef tenminste alsnog aan het college aan ten aanzien van welke beleidsthema’s de raad de statushouders als aparte doelgroep zou willen beschouwen, bijvoorbeeld ten aanzien van (de voorrangspositie bij) huisvesting, leerplicht, (arbeids)participatie, armoede, enzovoorts. b) Geef alsnog aan het college aan welke informatie de raad wenst over de huisvesting en begeleiding van statushouders en in welke vorm en frequentie.

Aanbeveling 2: I. College, maak de gemaakte toezeggingen aan de raad waar. Raad, vraag hier ook naar. II.

College, a) Geef de raad alsnog de nadere reactie, met betrekking tot de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis, zoals door het college toegezegd aan de raad bij haar reactie op de aanbevelingen van de RKC in 2017. b) Geef de raad alsnog benoemde specifieke doelstellingen en indicatoren aan de hand waarvan de gemeenteraad de maatschappelijke begeleiding van statushouders kan beoordelen.

Aanbeveling 4: College, Ga na, of de keuze uit 2017 om formatie uit te breiden en niet meer gebruik te maken van het maatschappelijk middenveld, een houdbare keuze is. Doe dit met het oog op de nieuwe taakstellingen met betrekking tot huisvesting van statushouders, de nieuwe inburgeringswet en de huidige omstandigheden waar de gemeente Hoogeveen zich momenteel bevindt.

8 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Aanbeveling 4: College, Richt de maatschappelijke begeleiding van statushouders méér op begeleiding richting participatie en integratie, met het oog op de vereisten aan de gemeente op dit terrein vanuit de nieuwe inburgeringswet die per 1 januari 2022 ingaat. De gemeente heeft van het Rijk middelen gekregen om zich op dit terrein voor te bereiden.

9 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

4. Bestuurlijke boodschap Geacht college, geachte raad, De Rekenkamercommissie Hoogeveen heeft onderzoek gedaan naar de mate waarin de door de raad overgenomen aanbevelingen in het rapport “huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd” uit 2017 zijn opgevolgd. We zijn niet blij met onze bevindingen. Bevindingen die via ambtelijk hoor en wederhoor geverifieerd zijn. Ook met dit onderzoek heeft de RKC Hoogeveen, net als het voergaande onderzoek naar de Toegankelijkheid van Hoogeveen, stevige conclusies getrokken. Met name het niet nakomen van toezeggingen door het college en het feit dat de raad hierover geen navraag doet, alsook het door de raad niet uitvoeren van de aan zichzelf opgelegde aanbevelingen heeft ons verbaasd. Weliswaar heeft er op dit beleidsterrein ‘geen bloed gevloeid’. Dat was mede te danken aan het feit dat de taakstellingen voor het huisvesten van statushouders niet, zoals destijds verwacht, zijn toegenomen, maar zijn afgenomen in de jaren 2018-2020. Gezien de komende taakstellingen, en het inwerking reden van de nieuwe inburgeringswet, als ook de financiële situatie waar de gemeente Hoogeveen zich in bevindt, zijn de door de RKC gedane als ook de door de raad aangenomen aanbevelingen voor 2021 (weer) meer dan relevant.

Ook op dit beleidsterrein hebben we een aanbeveling gedaan, net als bij ons onderzoek naar de Toegankelijkheid, over de te kiezen rol en verantwoordelijkheid van de gemeente. Wij bevelen de gemeente aan :”ga na, of de keuze uit 2017 om formatie uit te breiden en niet meer gebruik te maken van het maatschappelijk middenveld, een houdbare keuze is. Doe dit met het oog op de nieuwe taakstellingen met betrekking tot huisvesting van statushouders, de nieuwe inburgeringswet en de huidige omstandigheden waar de gemeente Hoogeveen zich momenteel bevindt”. In het voorgaande onderzoek zijn we tegengekomen dat dit voor Hoogeveen nog een zoektocht is. Daarin is de gemeente en gemeenschap Hoogeveen geen uitzondering. Maar dit ontslaat niemand van de plicht hieraan voortvarend te werken. Wij herhalen daarom hier onze boodschap: Er zijn gezien de huidige Hoogeveense situatie, beperkte financiële middelen. Daarnaast kunnen we ervan uitgaan dat de situatie rondom Corona, ook op dit beleidsterrein zijn weerslag zal kennen. Daarom ziet de Rekenkamercommissie grote uitdagingen voor uw college en raad om de aanbevelingen te kunnen implementeren. U als raad zult zich eerst moeten committeren aan de gedachte dat ook Hoogeveen aan de nieuwe inburgeringswet moet voldoen en dat ook in woord en daad bekrachtigen. Daar is ook geld voor nodig, en dat is er nauwelijks of niet.

10 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Wellicht wordt het ook hier tijd voor een andere weg: eerst de wil en de overtuiging, dan het opdoen van kennis om die wil en overtuiging gestalte te geven, samen met de gemeenschap. De verandering van de gemeente als hiërarchisch bepaler, naar medespeler in een netwerk. Een doel als de implementatie van de nieuwe inburgeringswet kan de gemeente niet halen door traditionele instrumenten als verordeningen en subsidies. De gemeente heeft ook bij de huisvesting van statushouders en inburgering en netwerkpartners nodig om invulling aan dit doel te geven. De gemeente moet dan een verbindende, stimulerende rol gaan spelen, geen regisserende of directieve rol. De wijze waarop dit moet worden ingevuld, we gaven dit ook al aan in het ons rapport “Toegankelijkheid voor elkaar’, kan alleen in dialoog vormgegeven worden. Een dialoog tussen college en raad, en tussen gemeente en gemeenschap. Dit geldt dus ook op het terrein van de huisvesting en begeleiding van statushouders.

Niet in de laatste plaats zijn daarnaast de eerste twee aanbevelingen (“raad, voer de door uzelf besloten aanbevelingen gericht aan uw eigen adres uit” en “college, maak de gemaakte toezeggingen aan de raad waar. Raad, vraag hier ook naar”) ook in bredere zin dan alleen op dit beleidsterrein van belang voor het democratisch functioneren van de gemeente en gemeenschap Hoogeveen.

11 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

5. Bestuurlijke reactie Aan de Rekenkamercommissie van de gemeente Hoogeveen

DATUM ONDERWERP

9 maart 2021 Rekenkamercommissierapport Opvolgingsonderzoek huisvesting en begeleiding statushouders

ONS NUMMER

Geachte leden van de Rekenkamercommissie, Allereerst willen wij u hartelijk danken voor het rapport ‘Huisvesting en begeleiding Hoogeveense Statushouders vervolgd’. Ondanks dat wij ons niet in alle conclusies en aanbevelingen herkennen, zien wij het rapport als een waardevolle bijdrage om onze dienstverlening aan de doelgroep statushouders te verbeteren. Zeker in het licht van de ontwikkelingen rondom de nieuwe Wet inburgering 2022. Dit rapport hebben wij aandachtig bestudeerd en willen graag de volgende opmerkingen maken: Wet inburgering 2022 Voordat wij een reactie geven op de aanbevelingen in uw rapport willen we nog het volgende vermelden. Zoals u zelf al memoreert treedt, naar verwachting, per 1 januari 2022 de Wet inburgering 2022 in werking. Deze wet zorgt voor een grotere rol, en daarmee ook een grotere betrokkenheid, van de gemeente bij de integratie en participatie van statushouders. We hadden al de taak om statushouders van geschikte woonruimte te voorzien, maatschappelijke begeleiding te bieden en om men naar werk toe te leiden binnen de kaders van de Participatiewet. Met de komst van de Wet inburgering 2022 komt daar het aanbieden van taaltrajecten bij. Zoals in de wettekst verwoord krijgen we als gemeente de volledige regie bij de inburgering en integratie van statushouders.

In voorbereiding op deze nieuwe wet werken we samen met de partnergemeenten uit de Arbeidsmarktregio Drenthe. Een aantal onderdelen van de nieuwe wet werken we in gezamenlijkheid uit. Daarnaast zijn we ons intern aan het voorbereiden op de nieuwe taken van de Wet inburgering 2022. Op 23 februari 2021 hebben we als college hiervoor een Plan van Aanpak vastgesteld. Dit Plan van Aanpak ziet erop toe dat onze gemeente en onze organisatie op 1 januari 2022 klaar is om deze nieuwe wet uit te voeren. Hóe we dat precies gaan doen, leggen we vast in een uitvoeringsplan die wij in de tweede helft van 2021 gaan vaststellen. Hierin nemen we mee wat we als organisatie zelf kunnen en wat we van het ‘maatschappelijk middenveld’ vragen. Dit alles in relatie tot het rijksbudget dat we voor de uitvoering van de taken gaan ontvangen. Het uitvoeringsplan zal dan ook opgesteld worden in samenwerking met de partijen in het maatschappelijk middenveld. 12 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Inhoudelijke reactie In het rapport zijn voor ons de volgende aanbevelingen geformuleerd. Aanbeveling 2: I. College, maak de gemaakte toezeggingen aan de raad waar. Raad, vraag hier ook naar. Reactie: In deze reactie geven wij bij onderdeel II. weer hoe we de aanbevelingen hebben ingevuld en gaan invullen. Daarmee hebben wij aan de gemaakte toezegging voldaan. II. College, a) Geef de raad alsnog de nadere reactie, met betrekking tot de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis, zoals door het college toegezegd aan de raad bij haar reactie op de aanbevelingen van de RKC in 2017. Reactie: De gemeente Hoogeveen voldoet al jaren aan de opgave tot huisvesting van statushouders. Soms lopen we iets achter, maar dan zijn al vaak de statushouders aan het eind van het jaar gekoppeld aan een woning, waarvan de huisvesting dan in het nieuwe jaar een feit zal zijn. Dit resultaat komt voort uit een gezamenlijke werkwijze met alle betrokken stakeholders. Onder voorzitterschap van de provincie wordt regelmatig overleg gevoerd met de volgende partijen in de regio Zuidwest Drenthe: • De werkzame woningcorporaties in de regio • Provincie Drenthe • Betrokken gemeenten in de regio • COA • Vluchtelingenwerk • en afhankelijk van het onderwerp soms ook met de GGD. De doelstelling van dit regionaal overleg is om gezamenlijk de taakstelling te gaan realiseren.

Wanneer de taakstelling wordt verhoogd wordt onderzocht of de reguliere woningmarkt, met name in bezit bij de woningcorporaties, toereikend is om de statushouders te kunnen huisvesten. Is de verwachting anders dan wordt er naar alternatieven gezocht. In het jaar 2016 is hier ook voor gekozen. Samen met de woningcorporaties hebben we alternatieve woonvormen geschikt gemaakt voor de huisvesting van statushouders, o.a. met behulp van de Leegstandswet. Daarnaast is een ander complex gebruikt voor de huisvesting van meerdere alleenstaanden gezamenlijk in verschillende woningen. Ook binnen de prestatieafspraken met de woningcorporaties en huurdersorganisaties hebben we deze werkwijze vastgelegd. Indien nodig wordt er opgeschaald om alternatieve woonvormen beschikbaar te krijgen om aan de taakstelling te kunnen voldoen. Maatwerk leveren is daarin belangrijk en ontwikkelen we oplossingen in het huisvestingsvraagstuk die passen bij Hoogeveen. b) Geef de raad alsnog benoemde specifieke doelstellingen en indicatoren aan de hand waarvan de gemeenteraad de maatschappelijke begeleiding van statushouders kan beoordelen. Reactie: We gaven in onze inleiding al aan dat we een uitvoeringsplan op gaan stellen in het kader van de Wet inburgering 2022. Hierin krijgt dit een plek. Het plan sturen wij de raad ter informatie toe.

13 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Aanbeveling 3: College, Ga het gesprek aan met de wooncoöperaties of er, gezien de verwachte zwaardere taakstelling in 2021, gebruik gemaakt kan c.q. moet gaan worden van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis. En indien de uitkomst va het gesprek op dit punt positief is, maak dan ook gebruik van de handreiking bij het vastleggen van beleid. Reactie: Als college zijn we voortdurend in gesprek met de woningcorporaties. Met name rondom de vastgelegde prestatieafspraken. Zoals we in onze reactie naar aanleiding van aanbeveling 2.II hebben aangegeven zullen we met de gezamenlijke stakeholders zoeken naar oplossingen om de taakstelling te realiseren. Als college staan we open voor elke aanpak die toepasbaar is en laten we ons inspireren door voorbeelden in het land. In dit verband willen wij u ook informeren over de laatste ontwikkelingen in het asielbeleid vastgesteld door de Landelijke regietafel vluchtelingenbeleid. Het nieuwe beleid is gericht op een Flexibel asielsysteem voor de lange termijn. De eerste contouren van dit nieuwe beleid zijn recentelijk met ons gedeeld. Wanneer hier meer over bekend wordt zullen we de gemeenteraad informeren over de gevolgen voor onze gemeente. Het beleid is er o.a. op gericht om flexibeler met veranderende instroom van asielzoekers en de huisvesting van statushouders om te kunnen gaan.

Ook de inburgering van de statushouders krijgt hierin een prominentere plek. Aanbeveling 4: College, Ga na, of de keuze uit 2017 om formatie uit te breiden en niet meer gebruik te maken van het maatschappelijk middenveld, een houdbare keuze is. Doe dit met het oog op de nieuwe taakstellingen met betrekking tot huisvesting van statushouders, de nieuwe inburgeringswet en de huidige omstandigheden waar de gemeente Hoogeveen zich momenteel bevindt. Reactie: Ook hier verwijzen wij naar het ophanden zijnde uitvoeringsplan. Wij gaan een afweging maken tussen de taken die wij wettelijk gezien moeten doen, de capaciteit en kwaliteiten van onze eigen organisatie en die van het maatschappelijk middenveld in relatie tot de Rijksmiddelen die ons toekomen. Wat we hierbij niet onvermeld willen laten is dat we vanaf 1 januari 2021 onze tijdelijke formatie van 32 uur hebben omgezet in structurele formatie. Hierdoor bestaat de formatie van maatschappelijke begeleiding, zoals u ook in uw Nota van Bevindingen aangeeft, uit 3 ‘vaste’ medewerkers. Zij bieden de maatschappelijke begeleiding voor Hoogeveen en De Wolden. Voor de invulling van de taken van onze maatschappelijke begeleiders verwijzen we u verder naar onze reactie op onderstaande aanbeveling. In de gedachte van Schone Lei zullen de kosten van de wettelijke taken niet meer mogen bedragen dan de geoormerkte Rijksbijdrage.

Aanbeveling 4: 14 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

College, Richt de maatschappelijke begeleiding van statushouders méér op begeleiding richting participatie en integratie, met het oog op de vereisten aan de gemeente op dit terrein vanuit de nieuwe inburgeringswet die per 1 januari 2022 ingaat. De gemeente heeft van het Rijk middelen gekregen om zich op dit terrein voor te bereiden. Reactie: Deze aanbeveling alsook de genoemde bevindingen zoals weergegeven op pagina 31 van uw rapport kan de suggestie wekken dat het de taak is van onze maatschappelijk begeleiders om statushouders richting participatie en integratie te begeleiden. Dit klopt slechts ten dele, dat leggen we hieronder uit. Binnen het team ‘Statushouders’ kennen we namelijk 2 verschillende functies: 1. De maatschappelijk begeleiders. Onze maatschappelijk begeleiders ondersteunen de statushouders bij de huisvesting in Hoogeveen (o.a. regelen van geschikte woonruimte) en daarna bij allerhande, veelal praktische zaken (aanvraag uitkering, toeslagen, regelen school voor kinderen etc.) waar men tegenaan loopt bij het wonen in Nederland. Onze maatschappelijke begeleiders worden in hun werk ondersteund door vrijwilligers. 2. De werkcoaches statushouders. Onze werkcoaches zijn verantwoordelijk voor de begeleiding naar werk (re-integratie), scholing en/of participatie in de samenleving.

Het is een misverstand dat het niet aantoonbaar is dat er voldoende instrumenten zijn die werkcoaches bij hun werk kunnen inzetten. Hiervoor kennen we namelijk de Reintegratieverordening Hoogeveen 2020 (en al haar voorgangers). In deze reintegratieverordening staan alle instrumenten die de werkcoaches kunnen inzetten voor alle bijstandsgerechtigden, dus ook voor onze statushouders. Daarbij hebben we in onze huidige re-integratieverordening, als één van de weinige gemeenten in Nederland, specifiek een instrument voor statushouders opgenomen. Dit is namelijk de taalstage, waarin statushouders tijdens een stage bij bijvoorbeeld een bedrijf enerzijds extra taalvaardigheden kan aanleren en anderzijds werkervaring opdoet. Zoals u kunt lezen gaan wij bewust wat dieper in op deze aanbeveling. Dit doen wij omdat niet de indruk moet bestaan dat wij onvoldoende beleidsmatig voor deze doelgroep geregeld hebben én dat er in de uitvoering te weinig gebruik gemaakt wordt van de instrumenten in het kader van re-integratie en participatie van statushouders. Tot slot: bij het opstellen van het uitvoeringsplan gaan wij nogmaals kritisch kijken naar de verdeling van de taken binnen het team Statushouders.

Aanbeveling 5: College, Verstrek de raad specifieke informatie over de kosten en de effecten van de huisvesting (waaronder de eventuele mate van verdringing) en maatschappelijke begeleiding van statushouders. Reactie: In het uitvoeringsplan gaan we opnemen welke indicatoren wij gaan gebruiken bij de beoordeling van de effectiviteit van onze inzet van het team Statushouders. En op welke manier we deze gegevens aan de raad verstrekken. Voor de specifieke huisvesting van de statushouders maken wij als gemeente geen kosten. De statushouder kan voor de inrichting van de woning een lening aanvragen bij de gemeente op basis van bijzondere bijstand. 15 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

In de Woonvisie 2017 - 2020 is bij de verwachte groei-opgave van het aantal huishoudens rekening gehouden met de blijvende vraag van statushouders. De netto woningbehoefte is hiervoor opgehoogd, naast de natuurlijk aanwas en binnenlandse migratie, met 165 woningen tot 2025. Deze ambitie is vertaald in de prestatieafspraken met de woningcorporaties, welke jaarlijks wordt gemonitord. De laatste twee jaar zijn het volgende aantal sociale huurwoning met voorrang toegewezen aan statushouders: • In 2019 17 woningen; • In 2020 19 woningen. Derhalve zien we ook dat de statushouder particulier woningen huurt, maar slechts mondjesmaat. De verdringing die mogelijk ontstaat vanuit de opgave tot huisvesting van statushouders wordt daarmee enigszins gecompenseerd. Vragen

Wij gaan ervan uit dat wij u helder hebben geïnformeerd. Een groot deel van uw aanbevelingen nemen we mee in de verdere invulling en uitvoering in het kader van de Wet inburgering 2022. Heeft u nog vragen? Neemt u dan contact op met Dick Doornbos. Hoogachtend, college van burgemeester en wethouders

Secretaris

Burgemeester

16 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

6. Nawoord De RKC Hoogeveen dankt het college voor de uitgebreide bestuurlijke reactie op de conclusies een aanbevelingen in het rapport. Het college geeft aan het rapport als een waardevolle bijdrage te zien om de dienstverlening aan de doelgroep statushouders te verbeteren. Zeker in het licht van de ontwikkelingen rondom de nieuwe Wet inburgering 2022. Het college geeft aan, dat de gemeente zich intern aan het voorbereiden is op de nieuwe taken van de Wet inburgering 2022. Het plan van aanpak is vastgesteld en het uitvoeringsplan zal in de tweede helft van 2021 vastgesteld worden. Met dit uitvoeringsplan, geeft het college aan, zal dit college zowel aan de vereisten van de nieuwe wet per 2022, als alsnog aan de toezeggingen van het college in 2017, gaan voldoen. Dit plan zal de raad ter informatie worden toegestuurd.

De RKC geeft de raad graag het volgende mee: 1. Het is aan de raad om te constateren of, met het ter informatie toezenden van het uitvoeringsplan, wordt voldaan aan de toezeggingen van het college d.d. 2017 en aan door de raad gewenste wijze van informeren van de raad op dit beleidsveld. In 2017 besloot u dat u “specifieke doelstellingen en indicatoren aan de hand waarvan de gemeenteraad de maatschappelijke begeleiding van statushouders kan beoordelen” en “specifieke informatie over de kosten en de effecten van de huisvesting (waaronder de eventuele mate van verdringing) en maatschappelijke begeleiding van statushouders” wenste te ontvangen.

2. De RKC geeft met dit rapport aan, dat de aanbevelingen aan de gemeenteraad, door de gemeenteraad aldus besloten in 2017, door u nog niet zijn geïmplementeerd. Deze waren: •

• •

Geef aan het college aan, ten aanzien van welke beleidsthema’s de raad de statushouders als aparte doelgroep zou willen beschouwen, bijvoorbeeld ten aanzien van (de voorrangspositie bij) huisvesting, leerplicht, (arbeids)participatie, armoede, enzovoorts. Geef aan het college aan welke informatie de raad wenst over de huisvesting en begeleiding van statushouders en in welke vorm en frequentie. Vraag het college om te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen en in welke vorm en frequentie.

17 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Op deze punten voortbouwend, wil de RKC u als raad als suggestie meegeven, dat het nu een goed moment is om u als gemeenteraad op dit beleidsterrein kaderstellend en controlerend beter te positioneren. Dit kunt u op dit beleidsveld doen, door aan te geven welke maatschappelijke resultaten u wilt behalen met inburgering. Van belang is dat inburgering zoveel mogelijk wordt gepositioneerd in het brede sociale domein. Zo kunnen gemeenten hun taken op het gebied van inburgering waar nodig, goed verbinden met hun taken op met name het gebied van participatie en werk. Waar relevant ook met (jeugd)zorg en andere vormen van (maatschappelijke) ondersteuning. Hiervoor kunt u als gemeenteraad een gemeentelijke verordening vaststellen. 2

Bron: VNG “De nieuwe Wet inburgering, een introductie voor raadsleden”

18 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

7. Aanleiding en aanpak 7.1 Aanleiding In februari 2017 heeft de Rekenkamercommissie van gemeente Hoogeveen (RKC) het onderzoek afgerond onder de titel “Huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd”. Dit rapport is in september 2017 behandeld door de raad. De centrale boodschap luidde: “De huisvesting van statushouders in de gemeente Hoogeveen verloopt overwegend doeltreffend, in de zin dat over het algemeen de taakstelling wordt gehaald. Zowel op het terrein van huisvesting als op het terrein van begeleiding ontbreken echter beleidskaders. Dit maakt de uitvoering kwetsbaar. Die kwetsbaarheid wordt ook veroorzaakt door de wijze van invulling van beide taken. Het is namelijk onbekend of de werkwijzen robuust genoeg zijn voor een eventuele verhoogde taakstelling. De doelmatigheid van de huisvesting en de begeleiding is moeilijk te beoordelen, vanwege het ontbreken van gerichte financiële informatie. De gemeenteraad van Hoogeveen wordt verder weinig geïnformeerd en betrokken bij dit onderwerp. Uit het onderzoek zijn negen aanbevelingen naar voren gekomen: vijf voor het college en vier voor de raad. De aanbevelingen voor het college waren: 1.

Verduidelijk afspraken tussen de gemeente Hoogeveen en woningcorporaties door deze vast te leggen, bijvoorbeeld in een huisvestingsverordening of de nieuwe woonvisie, met name waar het gaat om de voorrangspositie van statushouders en de gewenste oplossingsrichting voor het huisvesten van statushouders. 2. Maak bij het vastleggen van beleid gebruik van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis waarin de volgende huisvestingsstrategieën worden beschreven en verder worden uitgewerkt in concrete instrumenten voor gemeenten: a. gebruik bestaande woningen efficiënter; b. gebruik bestaande woningen langer; c. stel verkoop van huurwoningen uit; d. gebruik bestaande woonruimte waar nog niet aan gedacht is en bouw nieuwe woningen of wooneenheden. 3. Overweeg, om de kwetsbaarheid te verminderen, meer gebruik te maken van de mogelijkheden van welzijnswerk, Vluchtelingenwerk en andere partijen binnen het maatschappelijk middenveld (kerken, verenigingen) en hierover ook duidelijke afspraken te maken. Dit geldt zowel bij de uitvoering van de begeleiding van statushouders als bij het betrekken bij, en informeren van, bewoners en andere partijen in de wijk over de komst van statushouders.

19 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

4. Richt de maatschappelijke begeleiding van statushouders meer op begeleiding richting participatie en integratie. Hiervoor is het niet alleen van belang inzichtelijk te maken wat de afstand van statushouders tot de arbeidsmarkt is. Het is ook van belang inzichtelijk te krijgen welke effecten er te verwachten zijn van verschillende arbeidsmarktstrategieën voor deze specifieke groep. Vervolgens moeten er specifieke doelstellingen en indicatoren benoemd worden aan de hand waarvan de gemeenteraad deze begeleiding kan beoordelen.

5. Het college moet de raad faciliteren in de rol die hem wettelijk toekomt en, ter invulling van de actieve informatieplicht, structureel meer specifieke informatie verstrekken aan de raad over het verloop, de kosten en de effecten van de huisvesting (waaronder de eventuele mate van verdringing) en maatschappelijke begeleiding van statushouders. Op die manier wordt de raad in positie gebracht om zijn kaderstellende en controlerende taak uit te oefenen. Dit maakt de positie van de raad sterker als deze met vragen vanuit de samenleving wordt geconfronteerd.

De aanbevelingen voor de gemeenteraad waren: 1. Geef aan het college aan ten aanzien van welke beleidsthema’s de raad de statushouders als aparte doelgroep zou willen beschouwen, bijvoorbeeld ten aanzien van (de voorrangspositie bij) huisvesting, leerplicht, (arbeids)participatie, armoede, enzovoorts. 2. Geef aan het college aan welke informatie de raad wenst over de huisvesting en begeleiding van statushouders en in welke vorm en frequentie. 3. Vraag het college om te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen en in welke vorm en frequentie. 4. Laat over ongeveer twee jaar een nazorgonderzoek doen naar de uitvoering van de aanbevelingen door het college. In februari 2020 heeft de RKC een plan van aanpak vastgesteld voor een kort en krachtig opvolgingsonderzoek naar de implementatie van de aanbevelingen van de RKC Hoogeveen die zij gedaan heeft op basis van het betreffende rapport ‘huisvesting en begeleiding van statushouders’.

7.2 Aanpak Het vervolgonderzoek is uitgevoerd in de maanden april tot en met november door (voormalig)RKC-lid M. Visser en (huidig) RKC-lid L.M.D. Zwier-Kentie. Aan de hand van een vragenlijst is informatie opgevraagd bij de ambtelijke contactpersoon. Vervolgens zijn relevante documenten opgevraagd. Zie bijlage 2 voor de geraadpleegde documenten. Navraag ter toetsing van bevindingen is gedaan bij Woonconcept, Actium, Vluchtelingenwerk NN, GGD Drenthe, Domesta. Voor de Nota van bevindingen, versie voor ambtelijk wederhoor, zijn reacties binnen gekomen en verwerkt van Domesta, Actium, Vluchtelingen werk Noord Nederland en de GGD. De reactie van Woonconcept is door omstandigheden na vaststelling

20 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

van de Nota van Bevindingen binnengekomen, deze gaf een bevestiging van het reeds beschreven beeld. De RKC dankt de betrokkenen die de vragen hebben beantwoord voor hun bijdrage. De Nota van Bevindingen is door de RKC vastgesteld op 14 januari 2021. De ambtelijke reactie is ontvangen op 27 januari 2021. Er zijn geen feitelijke onjuistheden geconstateerd. Het rapport is aan het college van B&W aan geboden ter bestuurlijk wederhoor op 17 februari.

7.3 Centrale vraag De centrale vraag van het vervolgonderzoek is: wat is er gedaan met de aanbevelingen van het rapport ‘huisvesting en begeleiding van statushouders’?

7.4 Deelvragen Om de centrale vraag te beantwoorden zijn de volgende deelvragen geformuleerd: 1. Wat is de huidige stand van zaken m.b.t. de implementatie van de aanbevelingen? 1.1 Zijn de afspraken tussen de gemeente Hoogeveen en woningcorporaties verduidelijkt door deze vastlegging in bijvoorbeeld in een huisvestingsverordening of de nieuwe woonvisie, met name waar het gaat om de voorrangspositie van statushouders en de gewenste oplossingsrichting voor het huisvesten van statushouders? 1.2 Is bij het vastleggen van beleid gebruik gemaakt van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis waarin de volgende huisvestingsstrategieën worden beschreven en verder worden uitgewerkt in concrete instrumenten voor gemeenten: a. gebruik bestaande woningen efficiënter; b. gebruik bestaande woningen langer; c. stel verkoop van huurwoningen uit; d.

gebruik bestaande woonruimte waar nog niet aan gedacht is en bouw nieuwe woningen of wooneenheden? 1.3 Is er, om de kwetsbaarheid3 te verminderen, meer gebruik gemaakt van de mogelijkheden van welzijnswerk, Vluchtelingenwerk en andere partijen binnen het maatschappelijk middenveld (kerken, verenigingen) en zijn hierover ook duidelijke afspraken gemaakt? 1.4 Is de maatschappelijke begeleiding van statushouders meer gericht op begeleiding richting participatie en integratie? 1.5 Faciliteert het college de raad in de rol die hem wettelijk toekomt en, ter invulling van de actieve informatieplicht, door structureel meer specifieke informatie te verstrekken

veroorzaakt door de wijze van invulling van de taken huisvesting en begeleiding. Het was in 2017 onbekend of de werkwijzen robuust genoeg zouden zijn voor een eventuele verhoogde taakstelling.

21 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

aan de raad over het verloop, de kosten en de effecten van de huisvesting (waaronder de eventuele mate van verdringing)? 2. Wat heeft het college gedaan met de aanbevelingen? 3. Wat heeft de raad gedaan met de aanbevelingen? De normen die gehanteerd zijn ten bate van de analyse om te komen tot conclusies en aanbevelingen, zijn als volgt: 1. De door de raad aangenomen aanbevelingen zijn geïmplementeerd 2. De door de raad aangenomen aanbevelingen zijn geïmplementeerd 3. De raad heeft de aanbevelingen die zij heeft overgenomen aan zichzelf uitgevoerd en gecontroleerd dat de door de raad aangenomen aanbevelingen voor het college zijn geïmplementeerd

22 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

23 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Bijlage: Nota van Bevindingen

Nota van bevindingen opvolgingsonderzoek “Huisvesting en begeleiding statushouders: kwetsbaar en onvoldoende geborgd”

24 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

1. Bevindingen per deelvraag In dit hoofdstuk worden de deelvragen beantwoord aan de hand van de bevindingen. Voor de leesbaarheid is dit gedaan in de volgorde a. wat heeft college en raad gedaan met de aanbevelingen?’ (vraag 2 & vraag 3), en vervolgens in b. ‘ wat is de stand van zaken van implementatie van de aanbevelingen?’ (vraag 1).

1.1 Wat is gedaan met de aanbevelingen van de RKC ? Het rapport van de RKC is behandeld op 7 september 20174. Het raadsvoorstel (opgesteld door het presidium, met gebruikmaking van de schriftelijke reactie van het college) luidde als volgt: A. De aanbevelingen voor het college als volgt te behandelen: 1. 2. 3. 4. 5.

Aanbeveling 1 niet overnemen; Aanbeveling 2 aanhouden; Aanbeveling 3 niet overnemen; Aanbeveling 4 aanhouden; Aanbeveling 5 overnemen. Toelichting

1. Aanbeveling 1 (niet overnemen): omdat het college in haar reactie aangeeft dat ze al invulling heeft gegeven aan deze aanbeveling. Met de implementatie ervan is al gestart. Het college geeft aan dat de huisvestingsopgave voor statushouders voldoende is geborgd in de woonvisie en later in de daaraan te koppelen prestatieafspraken. 2. Aanbeveling 2 (aanhouden): het college is hier niet concreet op ingegaan en wordt in een nadere reactie verzocht om aan te geven in hoeverre ze de genoemde huisvestingstrategieën gaat gebruiken. 3. Aanbeveling 3 (niet overnemen): het college heeft aangegeven de genoemde kwetsbaarheid te zullen gaan aanpakken door de formatie, in het primaire proces van begeleiding en participatie, uit te breiden. Beleid gericht op het vastleggen in regels of duidelijke afspraken vooraf past minder goed bij het ingezette proces van bestuurlijke innovatie in Hoogeveen om tot meer maatwerk en minder regels te komen en dingen aan de voorkant te organiseren. 4. Aanbeveling 4 (aanbeveling aanhouden): het college wordt om een nadere reactie gevraagd met een uiteenzetting hoe ze invulling wil geven aan deze aanbeveling en de genoemde effecten van arbeidsmarktbeleid in relatie tot integratie vorm wil gaan geven.

Op het raadsvoorstel staat de datum van 8 september vermeld, dat is onjuist.

25 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

5. Aanbeveling 5 (overnemen): het college geeft hier deels invulling aan door in haar reactie te spreken over het zorgdragen van meer inzicht in de kosten en besteding van middelen maar doet dit niet ten aanzien van effecten. Aanvullend zou het college daarom moeten weergeven hoe ze de raad op de hoogte houdt van de effecten van huisvesting en maatschappelijke begeleiding. Op die manier is de raad beter in staat om het procesverloop beter te volgen en zijn controlerende taak ter hand te nemen. B. De aanbevelingen voor de raad als volgt te behandelen: Aanbeveling 1 overnemen; Aanbeveling 2 overnemen; Aanbeveling 3 overnemen; Aanbeveling 4 niet overnemen. Toelichting

2. Aanbeveling 1 (overnemen): als een genoemd beleidsthema in de raad ter besluitvorming komt (zoals bij een nota of visie) kan worden bepaald of er aanleiding is om het college op te dragen met specifieke informatie over statushouders als doelgroep te komen. Over de noodzaak daartoe wordt op dat moment door de raad besloten. Het is aan de raad zelf om dit in het voorstadium van de besluitvorming te bepalen. Aanbevelingen 2 en 3 (overnemen): met het verzoek aan het college om voor 1 januari 2018 een rapportage te sturen waarin staat welke informatie beschikbaar is, voorzien van een procesvoorstel en tijdspad voor een structurele pro-actieve informatievoorziening. Daarna kan de raad beoordelen of dit voorstel voldoet aan zijn informatiebehoefte . Het college krijgt tegelijkertijd het verzoek om te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen en hoe ze de raad daarvan in de toekomst op de hoogte houdt, zodat deze de voortgang kan monitoren. 4. Aanbeveling 4 (niet overnemen): niet nu, maar na de genoemde periode van twee jaar zal bekeken worden in hoeverre een nazorgonderzoek nodig of gewenst is. Context De rekenkamercommissie Hoogeveen heeft onderzoek gedaan naar de manier waarop de gemeente Hoogeveen de huisvesting en begeleiding van statushouders heeft georganiseerd.

Aanleiding is de grote maatschappelijke en politieke aandacht voor dit onderwerp in de afgelopen jaren. In haar reactie op het onderzoeksrapport stelt het college blij te zijn met de conclusie van de commissie dat de huisvesting van statushouders in Hoogeveen doeltreffend verloopt. Ze stelt dat ze haar verantwoordelijkheid neemt door statushouders passend te huisvesten. Daarbij wordt bewust niet gefocust op procedures, beleidskaders en doelstellingen, maar op het tijdig vinden van passende huisvesting. De aanbevelingen van de commissie zegt het college ter harte te zullen nemen. Ze stelt dat de administratie en verantwoording over de middelen een aandachtspunt is en dat gezorgd

26 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

zal worden voor meer inzicht in de kosten en de besteding van de middelen ten behoeve van de huisvesting van statushouders en meer specifieke financiële informatie. In het voorgestelde besluit staan een aantal aanbevelingen genoemd waar het college in haar reactie al maatregelen op heeft genomen. Daardoor is het niet nodig is deze nog over te nemen. Zo wordt aanbeveling 1 verwerkt door de huisvestingsopgave voor statushouders in de vastgestelde woonvisie te borgen en later in de daaraan te koppelen prestatieafspraken. Daarom is het college niet van plan een huisvestingsverordening op te stellen met regels voor de verdeling van woonruimte. In de woonvisie staat dat het college afspraken over de huisvesting van statushouders per buurt wil maken en met de corporaties in overleg wil treden over wat een redelijke balans is en of, en waar, er een maximum moet zijn in buurten en dorpen als het gaat om het huisvesten van statushouders. Het college spreekt in haar reactie verder dat pragmatische handelen en het maken van goede werkafspraken met partners tot het gewenste resultaat leidt, zonder zich daarbij te concentreren op procedures, beleidskaders en doelstellingen. Een beleid gericht op het vastleggen in regels of protocollen past minder goed bij. Vandaar dat er geen reden bestaat om aanbeveling 3 van de rekenkamercommissie over te nemen.

Beoogd resultaat Door middel van het besluit desgewenst invulling geven aan de aanbevelingen die de rekenkamercommissie heeft opgesteld, met als doel om de controlerende en kaderstellende rol van de raad te versterken. Alternatieven Het volgende alternatief is mogelijk: 1. De aanbevelingen in zijn geheel overnemen. Dan wordt echter geen rekenschap gegeven van de maatregelen die het college al heeft genomen naar aanleiding van het rapport en dat zou tot een overregulering of formalisering kunnen leiden in de beleidsuitvoering. 2. De aanbevelingen in zijn geheel niet overnemen. Dit kan ertoe leiden dat de noodzakelijk geachte aanpassingen in het beleid niet worden doorgevoerd. Financiële gevolgen Er zijn geen financiële gevolgen verbonden aan dit besluit. Juridische effecten Er zijn geen juridische effecten verbonden aan dit besluit. Pagina 4 van 5 Participatie en communicatie Het besluit zal worden gecommuniceerd met de rekenkamercommissie, het college van B&W en de ambtelijke organisatie.

27 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

Nazorgonderzoek Aanbeveling 4 aan de gemeenteraad geeft ter overweging om over twee jaar een nazorgonderzoek te doen. De noodzakelijkheid daartoe zal de raad tegen die tijd afwegen en dan een besluit nemen.

De raad heeft op 7 september 2017 besloten conform het raadsvoorstel. Bevindingen De aanbevelingen aan het college zijn onderwerp van dit onderzoek in § 2.2. De aanbevelingen aan de raad luidden, nogmaals, als volgt: 1. Geef aan het college aan ten aanzien van welke beleidsthema’s de raad de statushouders als aparte doelgroep zou willen beschouwen, bijvoorbeeld ten aanzien van (de voorrangspositie bij) huisvesting, leerplicht, (arbeids)participatie, armoede, enzovoorts. 2. Geef aan het college aan welke informatie de raad wenst over de huisvesting en begeleiding van statushouders en in welke vorm en frequentie. 3. Vraag het college om te rapporteren over de voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen en in welke vorm en frequentie. 4. Laat over ongeveer twee jaar een nazorgonderzoek doen naar de uitvoering van de aanbevelingen door het college. Het besluit was: Aanbeveling 1 overnemen; Aanbeveling 2 overnemen; Aanbeveling 3 overnemen; Aanbeveling 4 niet overnemen (niet nu, maar na de genoemde periode van twee jaar zal bekeken worden in hoeverre een nazorgonderzoek nodig of gewenst is).

Het volgende is bevonden: 1. Navraag bij de griffie leert dat de raad geen specifieke actie ondernomen heeft met betrekking tot statushouders na behandeling van het RKC-rapport en dat het onderwerp sinds 2017 niet in de raad aan de orde is geweest. 2. Er zijn daarmee geen stukken of raadsbehandelingen aangetroffen waaruit blijkt dat er aanvulling is gegeven aan een door de raad geïnitieerde invulling van aanbeveling 1 t/m 3.

28 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

3. De informatievoorziening aan de raad door het college wordt behandeld onder deelvraag 5 van dit onderzoek. Aanbeveling 4 is middels dit onderzoek uitgevoerd op eigen initiatief van de RKC. Er is geen overweging door raadsleden geweest, conform de tekst van het raadsbesluit.

1.2 Wat is de huidige stand van zaken? Zijn de afspraken tussen de gemeente Hoogeveen en woningcorporaties verduidelijkt? Aanbeveling 1 luidde: “Verduidelijk afspraken tussen de gemeente Hoogeveen en woningcorporaties door deze vast te leggen, bijvoorbeeld in een huisvestingsverordening of de nieuwe woonvisie, met name waar het gaat om de voorrangspositie van statushouders en de gewenste oplossingsrichting voor het huisvesten van statushouders”. Deze aanbeveling werd door de raad niet overgenomen5, omdat het college in haar reactie aangaf dat ze al invulling had gegeven aan deze aanbeveling. Met de implementatie ervan was al gestart. Het college gaf aan dat de huisvestingsopgave voor statushouders voldoende is geborgd in de woonvisie en later in de daaraan te koppelen prestatieafspraken. Bevindingen:

1. Na afronding, maar voor de behandeling door de raad, van het rapport van de Rkc is er een nieuwe Woonvisie vastgesteld. In de Woonvisie - 2017-2020 (vastgesteld op 23 maart 2017) wordt aandacht besteed aan de huisvesting van statushouders. Er staat o.a. in de Woonvisie:

“Afspraken over huisvesting statushouders per buurt. Een zeer onzekere factor is de mate en duur van de stroom vluchtelingen richting Nederland, en de mate waarin statushouders in Hoogeveen blijven wonen: wanneer de grote toestroom lang aanhoudt, leidt dat tot een aanzienlijke behoeftegroei aan sociale huurwoningen. Statushouders worden met voorrang gehuisvest.

“Statushouders hebben urgentie en de taakstelling moet gehaald worden. Binnen die randvoorwaarde zoeken we naar goede inpassing in buurten en dorpen van Hoogeveen. We kijken met de corporaties naar: ‐ Wat een redelijke balans is, of en waar er een maximum moet zijn in buurten en dorpen als het gaat om het huisvesten van statushouders; ‐ Hoe de gemeente met de corporaties, al dan niet ook met particuliere partijen en buurgemeenten, om kan gaan met het hoge instroomscenario zoals opgenomen in het woningmarktonderzoek. Dit kan mogelijk met tijdelijke huisvesting.”

Met enige aantekeningen van de VVD m.b.t. de wens voor een huisvestingsverordening.

29 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

2. In de Prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties6 2018-2022 (actualisatie 2020, overeengekomen op 4 december 2019) staat o.a.: -

“Corporaties leveren, naar rato van hun voorraad, een bijdrage aan de gemeentelijke taakstelling statushouders door maximaal 10% van de vrijkomende sociale huurwoningen beschikbaar te stellen voor het huisvesten van statushouders. Bij een toenemende taakstelling vanuit de gemeente gaan partijen in gesprek en zoeken naar oplossingen, zodat de wachttijd/zoektijd/slaagkans voor regulier woningzoekenden gelijk blijft.”

“Partijen monitoren jaarlijks gezamenlijk op gemeenteniveau: a. het aantal sociale huurwoningen en de voorraadontwikkeling naar CBS buurt/wijk en (dorps)kern; b. de realisatie van de taakstelling statushouders; c. het aantal statushouders dat zich vestigt in en vertrekt uit de gemeente;”

“Daarnaast vinden partijen het belangrijk voor een leefbaar Hoogeveen dat statushouders zich welkom voelen in de gemeente en goed integreren. Partijen kiezen met inwoners voor een integrale aanpak om de leefbaarheid in wijken en buurten te verbeteren.”

“De gemeente Hoogeveen is verantwoordelijk voor de realisatie van de taakstelling voor huisvesting van statushouders en werkt hiervoor samen met de corporaties in haar gemeente. De gemeente blijft de afstemming van de huisvesting van statushouders initiëren op regionaal niveau. Gemeente en corporaties zijn bereid om naar oplossingen te zoeken en collegiaal samen te werken (met andere corporaties en gemeenten), wanneer de situatie daarom vraagt.”

“De gemeente draagt zorg voor de begeleiding van statushouders.”

“Actium houdt haar sociale huurwoningen voldoende bereikbaar voor reguliere woningzoekenden en wijst daarom maximaal 20% van de vrijgekomen woningen toe via bemiddeling aan bijzonder doelgroepen (waaronder urgenten en statushouders), buiten het reguliere woonruimteverdeelsysteem om.”7

“Domesta stelt jaarlijks ca. 5% van de vrijkomende woningen beschikbaar voor bijzondere doelgroepen (naast de statushouders). Domesta onderzoekt samen met de gemeente of statushouders gehuisvest kunnen worden in de omliggende dorpen van de gemeente.”

In Hoogeveen zijn de volgende partijen betrokken bij de prestatieafspraken omtrent huisvesting: de wooncorporaties Actium ,Domesta, Woonconcept, stichting huurderbelangen Domesta en huurdersplatform MEVM. 7 Aangegeven is dat de statushouders en urgenten niet meetellen in de 20%, behalve voor de doelgroepen urgenten bij bemiddeling.

30 Eindrapport Opvolgingsonderzoek Huisvesting en begeleiding statushouders Versie: definitief

“Woonconcept levert een bijdrage aan de gemeentelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders, door maximaal 10% van de vrijkomende sociale huurwoningen hiervoor beschikbaar te stellen.”

“SHDH ondersteunt huurders bij hun inspanningen om statushouders zich welkom te laten voelen in de buurt.”

Uit de bevindingen blijkt dat aanbeveling 1 inderdaad is uitgevoerd door vastlegging in de woonvisie en de bijbehorende prestatieafspraken vanaf 2018. Er is geen huisvestingsverordening opgesteld. Navraag bij de betreffende woningcorporaties levert een bevestiging op van deze bevinding. Daarbij is tevens aangegeven dat er voor een vergelijkbare, maar nieuwe overlegstructuur gekozen in de bijgewerkte prestatieafspraken voor 2021. Deze bijgewerkte afspraken worden begin december 2020 door de deelnemende partijen ondertekend8.

Is bij het vastleggen van beleid, gebruik gemaakt van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis? Aanbeveling 2 luidde in volledigheid: Maak bij het vastleggen van beleid gebruik van de handreiking huisvestingsvormen voor vergunninghouders van het Platform Opnieuw Thuis waarin de volgende huisvestingsstrategieën worden beschreven en verder worden uitgewerkt in concrete instrumenten voor gemeenten: a. gebruik bestaande woningen efficiënter; b. gebruik bestaande woningen langer; c. stel verkoop van huurwoningen uit; d. gebruik bestaande woonruimte waar nog niet aan gedacht is en bouw nieuwe woningen of wooneenheden. Aanbeveling 2 werd destijds aanhouden: het college is hier niet concreet op ingegaan en werd in een nadere reactie verzocht om aan te geven in hoeverre ze de genoemde huisvestingstrategieën gaat gebruiken. Naar de informatie van de RKC is deze nadere reactie nooit gekomen. Bevindingen: 1. In de woonvisie staat: “Een zeer onzekere factor is de mate en duur van de stroom vluchtelingen richting Nederland, en de mate waarin statushouders in Hoogeveen blijven wonen: wanneer de huidige situatie lang aanhoudt, leidt dat tot een aanzienlijke behoeftegroei aan sociale huurwoningen. Het is, met het oog op deze onzekere factor, belangrijk om voorbereid te zijn op vraagverandering, en niet te sturen op één aantal.

Vooral het afremmen of versnellen van verkoop en sloop van woningen heeft snel effect, het versnellen of remmen van bouwplannen is minder direct in te zetten.” -

“Omgang met onzekerheden in de toestroom van statushouders vereist een flexibele houding, open staan voor oplossingen die bijvoorbeeld tijdelijk zijn of in een buurgemeente. We vragen in de prestatieafspraken aan de corporaties hoe zij

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10259577/1