Programmabegroting 2023-2026.pdf
Tekst van het document
Programmabegroting 2023 2026
Programmabegroting 2023-2026
Gemeente Hoogeveen Bezoekadres:
Raadhuisplein 1 7901 BP Hoogeveen
Postadres:
Postbus 20000 7900 PA Hoogeveen
Telefoon: Fax: E-mail: Internet:
14 0528 0528-291325 info@hoogeveen.nl www.hoogeveen.nl
Programmabegroting 2023-2026
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ...................................................................................................................................................... 2 Aanbiedingsbrief ................................................................................................................................................... 3 Begroting in kort bestek ........................................................................................................................................ 7 Kerngegevens ...................................................................................................................................................... 14 Samenstelling raad en college............................................................................................................................. 17 Trends en ontwikkelingen ................................................................................................................................... 18 PROGRAMMA’S .................................................................................................................................................. 28 01 Blijven Meedoen & talent-ontwikkeling ........................................................................................................
29 02 Jeugdhulp en Participatie ............................................................................................................................... 36 03 Gezond en Vitaal ............................................................................................................................................ 44 04 Economie........................................................................................................................................................ 53 05 Aantrekkelijk wonen en woonomgeving ........................................................................................................ 58 06 Ruimtelijke ordening en sport ........................................................................................................................ 66 07 Veilige Bereikbaarheid ................................................................................................................................... 69 08 Duurzaam en gastvrij Hoogeveen .................................................................................................................. 73 09 Veilig, Zichtbaar en transparant Hoogeveen ..................................................................................................
79 10 Overzicht algemenen dekkingsmiddelen ....................................................................................................... 85 11 Overzicht overhead ........................................................................................................................................ 86 12 Reserves ......................................................................................................................................................... 87 13 Het geraamde resultaat ................................................................................................................................. 88 14 Vennootschapsbelasting ................................................................................................................................ 89 PARAGRAFEN ...................................................................................................................................................... 90 Dienstverlening en Digitalisering ........................................................................................................................ 91 Bedrijfsvoering ....................................................................................................................................................
93 Lokale heffingen .................................................................................................................................................. 94 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................................... 100 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................................... 110 Financiering ....................................................................................................................................................... 119 Verbonden partijen ........................................................................................................................................... 124 Grondbeleid ...................................................................................................................................................... 140 Rechtmatigheid ................................................................................................................................................. 147 Overzicht van Baten en Lasten .........................................................................................................................
148 Uiteenzetting van financiële positie ................................................................................................................ 179 Vaststelling ....................................................................................................................................................... 181 Bijlage A: Overzicht investeringen .................................................................................................................... 182 Bijlage B: Overzicht reserves ............................................................................................................................. 192 Bijlage C: EMU Saldo ......................................................................................................................................... 194 Bijlage D: Lijst met afkortingen ......................................................................................................................... 195 Bijlage E: Overzicht beleidsdocumenten ........................................................................................................... 197 Bijlage F: Sociale structuur ................................................................................................................................
200 Bijlage G: Toelichting op verplichte beleidsindicatoren .................................................................................... 201
2
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Aanbiedingsbrief
Aanbiedingsbrief
Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij ontvangt u de sluitende begroting 2023 die is gebaseerd op de door de raad vastgestelde kaderbrief 2023. Coalitieakkoord We staan voor grote uitdagingen en onzekerheden. We zijn ervan overtuigd dat we die met de hartenklop van het coalitieakkoord tegemoet moeten treden. We hebben uitgesproken de samenwerking op te zoeken met inwoners, ondernemers, organisaties, gemeenteraad en ambtelijke organisatie. Samen: verbinden & verbeteren is ons motto. Alleen samen en in verbinding kunnen we de noodzakelijke verbeteringen bereiken. Alleen samen en in verbinding kunnen we de krachten in onze samenleving aanboren om de onbestendige toekomst tegemoet te treden. Want dagelijks zien we waar onze inwoners, ondernemers en samenwerkingspartners samen met de gemeente toe in staat zijn: de waterspeelplaats in Pesse, de IT-hub bij station Hoogeveen, de samenwerking die tot een prachtig nieuw park Dwingeland leidt. Het is slechts een greep uit de recente voorbeelden. En we zien sterke verbanden ontstaan, zoals de dorpscoöperatie in Hollandscheveld en de energiecoöperaties Pesse Energieneutraal en De Groene Wieken.
Gemeente Hoogeveen
3
Programmabegroting 2023-2026
Aanbiedingsbrief
In het coalitieakkoord hebben we naast deze nadruk op samenwerking ook onze grootste thema’s benoemd: het sociale gezicht van Hoogeveen, wonen, de energietransitie en een financieel gezonde gemeente. Daar worden met deze begroting stappen gezet. Andere ambities uit het coalitieakkoord vindt u ook terug in deze begroting, maar dan voorzichtig en vooral voor uitwerking na 2023. Binnen de beperkte financiële ruimte voor 2023 vinden we met elkaar ruimte voor accenten in het beleid. Die zetten we samen met onze inwoners, ondernemers, organisaties en de gemeenteraad. Daarvoor trekken we zaken die al in gang zijn gezet door en bereiden we enkele nieuwe plannen voor. We houden vast aan de werkwijze dat we eerst effectieve en uitvoerbare plannen vaststellen en dan pas integraal kijken of we de financiële middelen daarvoor vrij kunnen maken. We houden ook vast aan maximale transparantie voor de gemeenteraad. De nieuwe accenten en plannen met hun indicatieve financiële beslag staan ter informatie in deze begroting. Accent op samen, op verbinden en verbeteren Om te beginnen leggen we het accent op samen. De grote uitdagingen en onzekerheden gaan we samen aan, in verbinding met elkaar. Samen staan we sterk. De verbinding met onze inwoners heeft geleden onder corona, politiek geharrewar en bezuinigingen. Die verbinding moet worden hersteld en geïntensiveerd.
Die relatie moet op de leest van vertrouwen worden geschoeid. Dat vertrouwen in de kracht van onze samenleving hebben we. Als medewerkers van de gemeente en als College van burgemeester en wethouders staan we voor onze taak de verbinding met onze samenleving te verbeteren. De verbinding tussen raad en college is sinds de politieke crisis van 2020 vanzelfsprekender geworden en verdient onze blijvende aandacht. Tegenstellingen en verschillen van inzicht zullen blijven bestaan. Die verwachten we ook als we met elkaar een ander evenwicht zoeken tussen geld en inhoud de komende jaren. Dan komen we uit op keuzes en komt het erop aan het democratische proces open, transparant en met respect te volgen. Accent op bestaanszekerheid Daarnaast leggen we het accent op bestaanszekerheid. De huidige ontwikkelingen op het gebied van energieprijzen en inflatie zijn een groot risico voor het brede welzijn van onze inwoners. En het raakt veel meer groepen dan in het verleden. Denk aan inwoners met een eigen woning en met een inkomen dat vorig jaar nog ruim toereikend was; mensen die nu hard worden geraakt door toenemende vaste (woon)lasten. Dat komt bovenop het tekort aan menskracht in het onderwijs, de zorg en bij energiebedrijven. Daar zoek je de professionals als je hulp nodig hebt. Wij zien de gevolgen en staan naast onze hulpbehoevende inwoners.
Net als de vele vrijwilligers en maatschappelijke organisaties die zich dagelijks inzetten voor de ander. We willen dat Hoogeveen een sociaal gezicht heeft. En we willen dat de energietransitie op termijn de betaalbaarheid van woonlasten voor onze inwoners verbetert. We zien ook dat de onrust onder onze inwoners toeneemt. Het besef dat we met elkaar zijn en dat we dezelfde gemeenschap vormen staat nogal eens onder druk. Ook realiseert niet iedereen zich altijd dat de ander niet een tegenstander is, maar een medestander in de aanpak van de uitdagingen waar we voor staan. Hier ligt een opdracht voor ons allen.
4
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Aanbiedingsbrief
Accent op wonen Verder leggen we het accent op wonen. Er is vraag naar woningen in fijne woonbuurten, in de dorpen en wijken. We schrappen de bezuiniging op wijk- en dorpshuizen en onderzoeken de mogelijkheden voor verbeterd groen in de openbare ruimte. We hebben vooral meer woningen nodig. Dat vergt dat we onze planvorming op orde hebben en klaar staan voor de nieuwe Omgevingswet. We gaan werken aan een nieuwe woon(zorg)visie en een daarbij passend grondbeleid. Er komt een gemeentelijk versnellingsteam om de woningbouw in Hoogeveen te versnellen. Het team moet voor ontwikkelaars, woningcorporaties en inwoners een vast aanpreekpunt zijn en de plannen uitwerken. Behalve aandacht voor nieuwbouw, samen met partners en inwoners, zetten we vol in op verbetering van de bestaande bouw. Het terugdringen van het energieverbruik staat hierbij voorop. Uiteraard spreken we hier met de gemeenteraad op verschillende momenten nog uitgebreid over. Accent op werken Het accent werken brengen we hier als laatste onder de aandacht. Hoogeveen is in de Regio Zwolle een van de weinige gemeenten met meer werk dan inwoners. Wij zijn een economisch aantrekkelijke gemeente en waar we goed in zijn, moeten we blijven doen en uitbouwen. Onze strategische ligging en prima ontsluiting zullen ook de komende jaren aantrekkelijk zijn voor nieuwe bedrijven. Daar moeten we klaar voor staan.
We moeten ook de kracht van onze gemeente onder de aandacht blijven brengen met marketingactiviteiten. Dat doen we als gemeentebestuur samen met onze partners in de regio. Uitdagingen en onzekerheden De afgelopen jaren heeft het gemeentebestuur gewonnen aan financiële, bestuurlijke en politieke stabiliteit. Tegelijk is onze omgeving vol ongekende uitdagingen en onzekerheden. We zien prijsstijgingen waardoor velen in financiële nood raken. De oorlog in Oekraïne heeft veel gevolgen, zoals opvang in Hoogeveen waar velen mee behept zijn. De coronapandemie laat zijn sporen nog na. De druk op de toekomst van onze agrarische sector en ook de cultuursector is hoog. Een eigen huis heeft voor starters sinds een halve eeuw niet zo ver weg geleken. De vraag naar zorg stijgt onverminderd en niemand weet of onze inkomsten daarmee gelijke tred zullen houden. De vluchtelingenopvang vraagt om nieuwe maatregelen. Verder zijn natuurwaarden in het gedrang en zien we tegelijk maatschappelijke effecten van de stikstofwetgeving. Tel daarbij op dat de werkdruk overal hoog is als gevolg van het personeelstekort. Er is geld in Den Haag. Maar leidt dat tot effectieve, tijdige en haalbare ingrepen? Ook al regel je het geld voor nieuwe ambities, dan is nog maar de vraag of er personeel voor is en benodigde middelen zoals ICT.
Het is moeilijk genoeg om nu de basis op orde te hebben; laat staan voor welke uitdagingen en nieuwe ambities we komen te staan. De hoge ambities van het Rijk komen met inkomsten voor de gemeente. We mogen er niet op vertrouwen dat deze geldstroom doorzet. Compensatie voor de invoering van de omgevingswet is niet geregeld. Elke gemeente heeft te maken met het ‘ravijnjaar’ 2026, waarin de geldstroom van Rijk naar gemeenten drastisch terugvalt. Kijkend naar het recente verleden, komt er compensatie. Resultaten uit het verleden bieden echter geen garantie voor de toekomst. We mogen vanuit voorzichtigheid er niet op vertrouwen dat de inkomsten in 2026 en verder zullen aantrekken. Verder zal de geldkraan vanuit het Rijk een keer dicht gaan. Dan kunnen de inkomsten net zo hard dalen als ze nu stijgen. Voorzichtigheid dwingt om daar nu al voorbereidingen voor te treffen. Gemeente Hoogeveen
5
Programmabegroting 2023-2026
Aanbiedingsbrief
Er is nog veel te doen voor we als gemeentebestuur aan nieuwe ambities toekomen. Door personeelstekorten, bezuinigingen in de vorm van vacaturestops, de coronacrisis, de opvang van vluchtelingen en de gevolgen van stikstofwetgeving staat het reguliere werk door de ambtelijke organisatie onder druk. Iedereen moet zijn ambities afstemmen op wat organisatorisch mogelijk is, ook wij. Ondernemers moeten soms lang wachten op hun vergunning, mensen met een klacht zien ons niet meteen reageren en samenwerkingsprojecten met inwoners lopen vertragingen op. We hebben achterstanden in beheer, onderhoud en noodzakelijke vervangingsinvesteringen. Daar komt nog bij dat er moet worden opgeruimd wat in het (verre) verleden is blijven liggen. We hebben samen veel opgebouwd en dat verdient onze zorg en aandacht. De basis eerst op orde We moeten met elkaar een been bijzetten, inwoners, ondernemers, organisaties en de medewerkers van de gemeente. Dat kunnen we. Dat heeft de Hoogeveense samenleving de afgelopen jaren wel bewezen. Aanpakken van de basis vergt tijd en energie, maar is belangrijker voor het herstel van vertrouwen in het gemeentebestuur dan nieuwe beloften. Alleen als we als gemeente de basis op orde hebben komen we tot verbinden en verbeteren met elkaar. De uitdaging wordt om daarnaast de accenten die we willen zetten ook verder te brengen.
Vasthouden aan kaderbrief Het gemeentebestuur is rustiger geworden maar onze omgeving niet. Dat vergt een vaste hand. De begroting van 2023 is niet het moment voor wijzigingen van de financiële koers. We houden vast aan de uitgangspunten van de kaderbrief 2023. Voor de indexatie van de inkomsten via onder andere de OZB en parkeren impliceert dit dat we ook vasthouden aan de 3% uit de kaderbrief. Dat is een keuze voor rust, in weerwil van de extra risico’s die we daarmee lopen. We zijn er ook nog niet. Pas als we nu strak vasthouden aan het spaartempo en er geen onverwachte uitgaven op ons pad komen, bereiken we aan het einde van 2023 alle gestelde financiële begrotingsdoelstellingen. Zodra die zijn bereikt, moeten we met elkaar op zoek naar een nieuwe balans tussen financiële kaders, politieke beleidsambities en de lasten voor onze burgers en ondernemers. Deze zullen we vastleggen in de kaderbrief 2024. Dit is ook volgens de besluitvorming van de gemeenteraad van voor de zomer. Tot slot We hebben een structureel sluitende begroting zonder dat er extra bezuinigingen of enorme verhogingen van de inkomsten nodig zijn. We schreven in het verleden over onze financiële situatie het volgende: “We zijn de bocht nog niet door, laat staan de tunnel uit.” We zijn de bocht aan het nemen, maar moeten in 2023 koersvast blijven om de bocht niet uit te vliegen.
Alleen dan houden we zicht op het einde van de tunnel. Met vriendelijke groet, College van burgemeester en wethouders
6
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
Begroting in kort bestek Strategische financiële koers Onderstaand nemen wij u stapsgewijs mee in de opbouw van het resultaat van de programmabegroting 2023-2026. 1. Startpunt is de begroting 2022-2025 2. Verwerking van de kaderbrief 3. Verwerking update kaderbrief 4. Overige mutaties 5. Inflatie en indexatie De programmabegroting 2023-2026 is opgebouwd uit de volgende programma's: • Blijven meedoen en Talentontwikkeling • Jeugdhulp en Participatie • Gezond en Vitaal • Economie • Aantrekkelijk wonen en Woonomgeving • Ruimtelijke Ordening en Sport • Veilige bereikbaarheid • Duurzaam en Gastvrij Hoogeveen • Veilig, Zichtbaar en Transparant Hoogeveen
Exploitatie Verloop mutaties exploitatie Het financiële vertrekpunt van deze begroting is de Programmabegroting 2022-2025 (1. Startpunt). We hanteren verschillende uitgangspunten bij het opstellen van de begroting. De mutaties uit de kaderbrief (2. Verwerking kaderbrief) en de update van de kaderbrief (3. Verwerking update kaderbrief) vormen de basis. Zaken die nog niet bekend waren bij de kaderbrief en de update daarvan zijn verwerkt onder de aanvullende mutaties (4. Overige mutaties). 1. Startpunt Het financiële startpunt van de Programmabegroting 2023-2026 is de eindstand van de Programmabegroting 2022-2025. Deze ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Saldo Programmabegroting 2022-2025 na 1e wijziging
2023 404
2024 -96
2025 -1.368
2026 -1.368
2. Verwerking kaderbrief Op 14 juli 2022 heeft de raad de kaderbrief 2023 en de update van de kaderbrief vastgesteld. De mutaties uit de kaderbrief 2022 en de update zijn verwerkt in deze begroting. Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Mutaties uit kaderbrief: Actualisatie gemeentefonds decembercirculaire 2021 Niet te realiseren taakstelling sociaal domein Herijking exploitatie (Bijlage 1 kaderbrief) Correctie 2 opgenomen bezuinigingen: Correctie besparing van 4 naar 3 wethouders Correctie verhoging OZB (na verlaging Afvalstoffenheffing) Eindstand kaderbrief 2023 Gemeente Hoogeveen
2023
2024
2025
2026
-2.886 2.839 -789
-2.544 3.839 -3.614
-2.924 5.689 -4.634
-2.924 5.689 217
168 500 236
168 960 -1.287
168 960 -2.109
168 960 2.742
7
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
3. Verwerking update kaderbrief Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Mutaties uit update kaderbrief: Mutaties coalitieakkoord Verhoging budget Rekenkamercommissie Mutaties gemeentefonds (meicirculaire 2022) Eindstand kaderbrief 2023
2023
2024
2025
2026
1.424 35 -9.607 -7.912
1.574 55 -10.477 -10.135
1.574 55 -12.346 -12.826
1.574 55 -6.844 -2.473
4. Overige mutaties Binnen de kaders stellen wij voor om een aantal zaken te wijzigen in de exploitatie. Hierbij hebben we het criterium gehanteerd dat we geen nieuw beleid opnemen. In het overzicht van baten en lasten zijn alle aanvullende mutaties ten opzichte van de kaderbrief per programma geordend en toegelicht. Programma bedragen x €1.000 + = nadeel en - = voordeel Blijven meedoen en Talentontwikkeling Jeugdhulp en Participatie Gezond en Vitaal Economie Aantrekkelijk wonen en Woonomgeving Ruimtelijke ordening en Sport Veilige bereikbaarheid Duurzaam en Gastvrij Hoogeveen Veilig, Zichtbaar en Transparant Hoogeveen Algemene dekkingsmiddelen Overhead Reserves Totaal aanvullende mutaties Afrondingsverschillen Eindstand Programmabegroting 2023-2026
2023
2024
2025
2026
598 2.284 -584 55 232 1.938 36 59 177 -500 1.184 0 5.479 -1 -2.434
220 2.312 -916 58 481 1.608 39 -73 131 -576 480 0 3.764 -1 -6.372
529 2.328 -682 32 461 1.789 32 -72 178 -653 348 0 4.020 -3 -8.809
-6 1.625 -315 15 179 1.318 67 -72 -32 -650 294 0 2.423 0 -50
Uitkomsten Programmabegroting 2023-2026 We hebben een structureel sluitende begroting. 2023 € 2,43 miljoen positief, 2024 € 6,73 miljoen positief, 2025 € 8,81 miljoen positief en in 2026 sluiten we met een positief saldo van € 50.000. Het verschil in 2025 en 2026 zit in de lagere uitkering van het Rijk vanaf 2026. We houden vast aan de kaders zoals deze zijn opgenomen in de kaderbrief. We voeren nu geen nieuw beleid op. Inflatie en indexatie Een vraag bij elke begroting is: met welke prijsstijging moeten we rekening houden? Schatten we die hoog in, dan overdrijven we misschien de uitgaven en reserveren we geld dat we wellicht liever aan iets anders hadden besteed. Schatten we die te laag in, dan komen we aan het eind van het jaar niet goed uit. Soms zijn inflatiecijfers van dit jaar bekend en als we mogen verwachten dat die volgend jaar nog van kracht zijn, hebben we ze als zodanig opgenomen in deze begroting. Dat leidde tot grote verschillen tussen beleidsdomeinen. De indexatie bij onderhoud aan wegen is bijvoorbeeld 18%, bij jeugdzorg 3,4%. Voor onze inkomsten hanteren we in de regel de consumentenprijzenindexatie. Bij de huidige indexatie (augustus 2022) zou dat 12% zijn. We houden echter vast aan de indexatie uit de kaderbrief, namelijk 3%. De huidige financiële kaders worden opnieuw geijkt met de kaderbrief van 2024.
8
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
Uitgangspunten overige mutaties We hanteren verschillende uitgangspunten bij het opstellen van de begroting. Om zo realistisch mogelijk te begroten, hebben we voor vrijwel alle mutaties ons gebaseerd op ervaringsgegevens. Voor onze uitgaven ramen we realistische indexeringen en volumeaanpassingen. Voor de kosten van Jeugdhulp, WMO en SWW is de basis dat we de arbeidskosten ontwikkeling van 2023 volgen op basis van het advies van het Rijk. De budgetten voor onderhoud van het gemeentelijk vastgoed zijn bijgesteld op basis van de geactualiseerde onderhoudsinspectie uit 2022. We zijn nog bezig met het opstellen van een plan van aanpak om voor al het gemeentelijk vastgoed inzicht te krijgen in de toekomstige maatregelen en keuzes (instandhouding, renovatie, nieuwbouw, verduurzaming). Dit zal plaats moeten krijgen in de kaderbrief 2024. Vanaf 2023 moeten we een nieuw contract afsluiten voor energie. Op basis van de huidige energieprijzen betekent dit voor Hoogeveen een verhoging van gemiddeld 203%. In totaliteit is dit een verhoging van € 2,4 miljoen. Om behoedzaam te begroten hebben we deze kosten structureel opgenomen in de begroting. We hebben afgesproken de inkomsten jaarlijks te verhogen op basis van de consumentenprijsindex (CPI). Op dit moment (augustus 2022) is de index 12% (ten opzichte van augustus 2021). Dit zou een aanzienlijke stijging van de tarieven betekenen.
We houden vast aan de index van 3% zoals is opgenomen in de kaderbrief 2023. Er zijn enkele zaken waarvan we weten dat het komt, maar waarvan nog geen concreet beleid is vastgesteld. Dit is nu nog niet opgenomen in de begroting. Wanneer zaken meer concreet zijn worden ze integraal afgewogen bij de GemRap 2023 of de Kaderbrief 2024. Hieronder een overzicht van zaken die nu niet zijn verwerkt in de begroting maar waar we nog samen met de raad besluiten over moeten nemen.
Nieuw beleid, niet opgenomen in begroting Indexatie subsidie culturele partijen Professionalisering ondernemend Hoogeveen Onderzoek bovenregionaal bedrijventerrein Openbaar groen, aanbrengen meer groen Openbare speelvoorzieningen, ontmoetings- en beweegplekken creëren. Uitvoeren beleid arbeidsmigranten Vitale vakantieparken Uitvoeringskosten klimaatakkoord Uitvoering omgevingswet Evenementen Totaal
2023
2024
2025
2026
155 30 10 70
155 30
155 30
155
200
200
200
20 500 271 351 935 333 2.675
200 500 105
200 500 69
200 500 30
245 175 1.610
126 1.280
126 1.211
Gemeentefonds Volgens de bestendige gedragslijn nemen we als uitgangspunt de meicirculaire 2022 voor de begroting 2023. De uitkomsten van de meicirculaire 2022 zijn verwerkt in de update van de kaderbrief. Tot en met 2025 ontvangen we meer geld van Rijk, daarna leveren we in. Vanaf 2026 zijn de middelen die we van Rijk ontvangen € 10 miljoen lager dan in 2025. De onzekerheid over de Rijksmiddelen maakt dat het lastig is om 4 jaar vooruit te kijken en middelen structureel in te zetten. Gemeente Hoogeveen
9
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
Investeringen De investeringen en kapitaallasten zoals opgenomen in de kaderbrief zijn de basis van deze begroting. Conform de kaderstelling nemen we alleen vervangingsinvesteringen op, met uitzondering van investeringen in onderwijshuisvesting en strikt noodzakelijke nieuwe investeringen. Bij de kaderbrief 2024 zullen we de investeringen en het investeringsplafond opnieuw integraal afwegen. Voorafgaand aan de kaderbrief zullen we een nota investeringen opstellen. Aan de hand van deze nota zullen we met voorstellen komen in de kaderbrief. Overzicht investeringen (bedragen x € 1.000)
2023
2024
2025
Onderwijshuisvesting
4.500
4.500
2.500
Tamboer
469
Inrichting (bergings-)gebieden waterstructuur
145
2026
Budget begraafplaatsen Budget speelvoorzieningen
113
148
108
222
Reconstructies openbaar groen
153
130
130
130
Asfaltprogramma - wegen
962
818
818
Asfaltprogramma - fietspaden Houten damwand industriehaven
372
315
315
Houten damwand kanaalweg
564
71
Zuiderparkbrug
39
Damwand industriehaven NZ
1.770
Berkenlaan brug
65
Schooldijkje brug
54
Visie Stadscentrum (fase 2)
981
Regio Stedenfonds
470
1.259
Renoveren bestaande buitensportvelden
770
830
9.570
9.809
Totaal
282 4.272
352
Mutaties investeringen Het uitgangspunt voor de investeringen zijn de investeringen zoals opgenomen in de kaderbrief. Er zijn geen nieuwe investeringen opgenomen. Wel is de huidige investeringsplanning geactualiseerd. In de GemRap 2022 is al aangegeven het begrote bedrag van € 5 miljoen voor onderwijshuisvesting niet in 2022 uit te gaan geven. Hiervan is € 2 miljoen opgenomen in 2023 en € 2 miljoen in 2024. In 2023 wordt de subsidie afgerekend met de Provincie voor het project Visie Stadscentrum. Een deel van het budget uit 2022 wordt in 2023 ingezet. De bedragen voor het renoveren van buitensportvelden zijn aangepast door prijsstijgingen. Daarnaast bleek uit de laatste inspectie dat velden eerder vervangen moeten worden dan was opgenomen in de kaderbrief. De investeringen worden verder toegelicht in bijlage A.
10
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
Het totaalbeeld van de investeringen (inclusief het lopende jaar 2022) ziet er als volgt uit: Jaar (Bedragen x € 1.000) 2022 2023 2024 2025 2026 Totaal
Investering MJB 2023
Personele kosten
Algemene exploitatie
Bijdragen derden
10.242 9.570 9.809 4.272 352 34.246
576 243 170 111 5 1.105
7.603 8.462 8.473 3.949 347 28.835
2.063 865 1.166 212 0 4.307
Totaal investeren we € 34,2 miljoen in de jaren 2022 t/m 2026. Met de raad is een investeringsplafond van circa € 6,5 miljoen per jaar afgesproken. Voor de jaren 2022 t/m 2026 zal het plafond uitkomen op € 36,8 miljoen (5 jaren keer € 6,5 miljoen plus € 4,3 miljoen aan bijdragen van derden). In deze begroting is nog minimaal invulling gegeven aan jaarschijf 2026 omdat we geen nieuw beleid hebben opgenomen.
Reservepositie Om de Algemene reserve weer op het gewenste niveau te krijgen, is in de exploitatierekening gehouden met stortingen aan de Algemene reserve. Er wordt € 3,7 miljoen in 2023, € 5,2 miljoen in 2024 en € 5,7 miljoen in 2025 en € 5,7 miljoen in 2026 toegevoegd aan de Algemene reserve. Daarnaast zijn de resultaten grondexploitatie verwerkt in de verwachte reservestanden. De Algemene reserve kent op basis van deze begroting eind 2026 een omvang van € 53,1 miljoen. De uitkomsten (saldi) van deze begroting zijn hierin niet meegenomen. Hieronder het overzicht van de verwachte begrote stand van de reserves per 31/12. Reserves (bedragen x 1.000)
2023
2024
2025
2026
31.795 50 31.845
38.703 0 38.703
45.966 0 45.966
53.106 0 53.106
Begrote stand op 31/12 Algemene reserve Reserve Structuurvisie Totaal reserves
Stand van zaken financiële kaders Enkele jaren geleden hebben we financiële kaders opgesteld waaraan we kunnen aflezen in hoeverre Hoogeveen financieel gezond is. In deze begroting komen we op onderstaande kengetallen: Kengetallen Schuldpositie Solvabiliteit Weerstandsvermogen
Vastgesteld kader Maximaal 80% Minimaal 18% Minimaal 1,0
2023
2024
2025
2026
58% 19% 1,92
61% 21% 2,34
57% 24% 2,78
55% 28% 3,21
Schuldpositie: met een schuldpositie tussen de 55% en 61% voldoen we aan het door de raad vastgestelde kader van maximaal 80%. Solvabiliteit: de solvabiliteit komt op basis van deze begroting eind 2023 op 19% en loopt op naar 28% in 2026. Daarmee voldoen we aan de norm van Schone lei van 18%. Weerstandvermogen: naar verwachting is de weerstandratio eind 2023 1,92. Aan dit getal hangt de classificatie ‘ruim voldoende’. Ons uitgangspunt is dat deze minimaal ‘voldoende’ moet zijn. Sluitende begroting: deze begroting is structureel en reëel sluitend. De begroting is 'pessimistischrealistisch' opgesteld, waarmee de belangrijkste risico's zijn afgedekt. Gemeente Hoogeveen
11
Programmabegroting 2023-2026
Begroting in kort bestek
Daarnaast zijn een aantal nog te realiseren taakstellingen uit de huidige begroting bijgesteld: taakstelling buurthuizen, sociaal domein en bijdrage SWO. In de paragraaf Weerstandsvermogen geven we een uitwerking van deze kengetallen op basis van deze begroting. Conclusie We bieden een structureel sluitende begroting aan voor 2023. We zijn de bocht aan het nemen, maar moeten in 2023 koersvast blijven om de bocht niet uit te vliegen. Alleen dan houden we zicht op het einde van de tunnel.
12
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Kerngegevens
Kerngegevens De kerngegevens geven een beeld van de financiële, sociale en fysieke structuur van de gemeente.
Totaalbeeld inkomsten en uitgaven In onderstaande grafieken laten wij op hoofdlijnen de herkomst van onze middelen zien en hoe wij die inzetten.
Inkomsten (€ 216,8 miljoen)
Lokale heffingen: opbrengst OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, parkeergelden, leges etc. Overdrachten: gemeentefondsuitkering en overige rijksbijdragen voor o.a. bijstand, onderwijs. Overige baten: huuropbrengsten, (grond)-verkopen, schade-uitkeringen, dividend, bijdragen van derden, onttrekking reserves etc.
14
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Kerngegevens
Waar geven we het geld aan uit? (€ 214 miljoen)
Gemeente Hoogeveen
15
Programmabegroting 2023-2026
Samenstelling raad en college
Samenstelling raad en college Gemeenteraad Fracties Gemeentebelangen CDA PvdA VVD ChristenUnie SP Forum voor Democratie D66 Groen Links SGP
Leden 7 6 5 3 3 2 2 1 1 1
Griffier: Cindy Elken - van Mierlo Gemeenteraad Burgemeester Karel Loohuis • Veiligheid en handhaving • Bestuur • Internationale contracten Wethouder Jan Zwiers • Wonen en Volkshuisvesting • Economische zaken & Dutch Tech Zone • Beheer openbare ruimte • Binnenstad • Bestuurlijke vernieuwing • Coördinerend wethouder verbinding met samenleving Wethouder Derk Reneman • Financiën • Personeel & Organisatie, bedrijfsvoering en ICT • Dienstverlening • Grondzaken en vastgoed
Algemeen directeur/gemeentesecretaris Jelmer Mulder • Gemeentesecretaris Wethouder Jeroen Westendorp • Duurzaamheid, energietransitie, milieu en afval • Jeugd • Participatiewet, minimabeleid & armoedebestrijding • Recreatie en toerisme
Wethouder Mark Tuit • Onderwijs - leren en ontwikkeling • Cultuur • Zorg incl. WMO • Natuur, landschap en klimaatadaptatie • Coördinerend wethouder verbinding met samenleving
Wethouder Roelof Bisschop • Ruimtelijke ordening, vergunningen en beleid • Verkeer en vervoer • Sport
Gemeente Hoogeveen
17
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Trends en ontwikkelingen Blijven Meedoen en Talentontwikkeling Cultuur Binnen de culturele sector hebben door Covid-19 grote verschuivingen plaatsgevonden. Om het hoofd boven water te kunnen houden, hebben professionele cultuurmakers hun toevlucht gezocht tot andere banen. Dat heeft geleid tot een tekort aan bijvoorbeeld muziekdocenten. Ook zijn bezoekers terughoudender in het bezoeken van voorstellingen. De verwachting is dat de toenemende kosten voor levensonderhoud een negatief effect op deelname aan culturele activiteiten gaat hebben. Dat betekent dat de sector op zoek moet naar nieuwe vormen van cultuuraanbod. Regionale samenwerking Het bevorderen van de samenwerking binnen de culturele sector en tussen de sector en overheid draagt bij aan het toekomstbestendig maken van de culturele sector in de gemeente Hoogeveen. Tijdens Covid-19 en ook daarna is gebleken dat regionale samenwerking een positieve bijdrage levert aan de culturele sector. Daarom participeren wij zowel ambtelijk als bestuurlijk actief in het regionale samenwerkingsverband 'Stedelijke cultuurregio Zwolle'. Een van de speerpunten van dit samenwerkingsverband is talentontwikkeling in de regio. Dit speerpunt sluit aan bij de cultuurvisie van de gemeente Hoogeveen. Cultuur in het sociaal domein Cultuur wordt meer en meer ingezet als middel in het sociaal domein.
Ook in de gemeente Hoogeveen wordt het aankomende jaar gebruikt om te onderzoeken op welke manier cultuur een bijdrage kan leveren aan de opgave in het herontwerp sociaal domein. Locatie theatervoorstelling Boer Koekoek Theater De Tamboer heeft het initiatief genomen om een locatietheatervoorstelling over de boerenopstand van 1963 te ontwikkelen. Het verhaal is bekend als het verhaal van boer Koekoek en vertelt een belangrijk deel van de geschiedenis in Hollandscheveld. De ontwikkeling van dit theaterspektakel, door makers van onder andere het Pauperparadijs en de voorstelling over het leven van Johan Cruijff, draagt bij aan een grotere (landelijke) exposure van Hoogeveen. Met dit theaterspektakel wordt, in samenwerking met lokale toeristische, recreatieve en horecaondernemers, een aantrekkelijk en vernieuwend aanbod voor inwoners en bezoekers gerealiseerd. Onderwijs Schoolpleinen Revolutie Drenthe Buitenspelen levert een waardevolle bijdrage aan de ontwikkeling van een kind. Aan de fysieke en sociale vaardigheden, maar het draagt ook positief bij aan lezen en rekenen. Binnen het provinciale project ‘Schoolpleinen Revolutie Drenthe’ worden daarom schoolpleinen omgezet in buitenlokalen: groene en gezonde speel-en leeromgevingen die de zintuigen prikkelen en kinderen de ruimte geven om te bewegen en te ontdekken. In 2023 volgt voor scholen nog een subsidieronde.
Rijke schooldag Niet alle kinderen en jongeren groeien op in een omgeving die hun ontwikkeling optimaal ondersteunt.
18
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Om ervoor te zorgen dat alle leerlingen in Nederland zichzelf kunnen ontplooien wordt met de Rijke Schooldag door de Rijksoverheid in het primair en voortgezet onderwijs een impuls gegeven aan brede talentontwikkeling, met aanvullende activiteiten op het gebied van sport, cultuur, cognitieve begeleiding en sociaal-emotionele ontwikkeling. Ondersteuningsstructuur We werken samen met partners aan een eenduidige ondersteuningsstructuur op de scholen, als invulling van een goede samenwerking onderwijs-jeugdhulp. Doelen zijn: snel ondersteuning toegankelijk (zonder wachtlijst), minder individuele indicaties en de kosten omlaag. Gevolgen oorlog Oekraïne We verwachten door de oorlog in Oekraïne een langdurige instroom en langere verblijfstijd van vluchtelingen. We nemen onze verantwoordelijkheid als het gaat om onderwijshuisvesting en deelname aan opvang en onderwijs en het voorkomen van uitval. We werken hierin samen met de schoolbesturen voor primair en voortgezet onderwijs en Alfa-college en waar nodig met kinderopvangorganisaties. Jeugdhulp en Participatie Jeugdhulp • We werken voortdurend aan het vergroten van de efficiëntie en de effectiviteit van de Jeugdhulp. We willen betere zorg tegen lagere kosten. Beide aspecten zijn even belangrijk en passen in de landelijke en de gemeentelijke opdracht om de jeugdhulp te transformeren.
• Er is telkens nieuwe jurisprudentie als het gaat om het benutten van eigen kracht en/of wat wij, als overheid, van ouders mogen verwachten in de opvoeding. De uitspraken spreken elkaar soms tegen. Beleid en uitvoering volgen deze jurisprudentie; het is een kwestie van flexibel zijn en ons door het jaar heen verhouden tot de nieuwste informatie. Op basis van de laatste inzichten hebben we de verordeningen en beleidsregels begin 2022 aangepast. • We werken aan het versterken van de samenwerking en samenhang tussen beleid en uitvoering. • Het Rijk en de VNG komen met een hervormingsagenda. De geplande datum voor de presentatie van deze agenda is bijgesteld van 1 januari 2022 naar november 2022. De uitvoering van deze agenda moet leiden tot lagere kosten. Door het uitblijven van de agenda hebben we dit nog niet kunnen realiseren, behoudens die zaken die we zelf kunnen regelen. • Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is daarnaast bezig met de voorbereiding van een stelselwijziging jeugd. Dit gaat over Jeugdbescherming maar er wordt ook breed gekeken naar het verbeteren van de Jeugdhulp. Het is op dit moment nog niet duidelijk wanneer een en ander wordt ingevoerd maar duidelijk is wel dat dit onze uitvoering gaat raken. • Ondertussen werken we door aan de afgesproken maatregelen. We beperken de instroom bij lichte problematiek.
We werken met categorieën waarbij we per groep een specifieke aanpak organiseren. We monitoren de effecten gedurende de inzet van jeugdhulp op de afgesproken doelen. Daarmee willen we tijdige uitstroom bevorderen. Daarnaast wordt er actiever samengewerkt met de (cliënten via de) huisartsen en medisch specialisten. Met de invoering van de verordening leggen we nu elke verwijzing vast in een beschikking waarin we de duur aan van de geboden ondersteuning vastleggen en ook leggen we vast dat een herindicatie via de gemeentelijke toegang loopt. • Met gecertificeerde instellingen wordt beter samengewerkt door de invoering van een samenwerkingsprotocol en door inzet van de zorgmakelaars.
Gemeente Hoogeveen
19
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Participatie • De economie lijkt dit jaar weinig hinder te hebben ondervonden van Covid-19. De laatste verwachtingen van het Centraal Plan Bureau (19 augustus 2022) laten economische groeicijfers zien van 4,4% in 2022 en 1,1% in 2023. De vraag naar arbeid is hoog waarbij er sprake is van krapte op de arbeidsmarkt. • Toch heerst er ook onzekerheid in de markt door de inflatie (11,4% over 2022) en een stijging van de energieprijzen. Dit zal naar alle waarschijnlijkheid leiden tot een toename van het aantal inwoners dat kampt met financiële problemen. • Inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen, hebben vaak een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Dit betekent dat er bij deze inwoners vaak sprake is van problemen op meerdere leefgebieden die intensieve begeleiding vragen om de stap richting werk te kunnen zetten. Om deze begeleiding te kunnen bieden, is extra geld nodig. De doelgroepen jongeren en statushouders vragen extra inzet omdat hun problemen vaak complexer zijn. Gezond en Vitaal Relatie tussen financiële problemen en gezondheid Door de hoge inflatie en de daarbij achterblijvende loonstijging daalt de koopkracht gemiddeld 6,8% in 2022. Daarbij is er inflatie-ongelijkheid: hoe lager het inkomen, hoe sterker de financiële last van de inflatie wordt gevoeld. Door de hoge inflatie stijgt het aandeel personen in armoede landelijk tot 8%.
Ouderen en mensen met een beperking worden extra hard getroffen. Ze hebben geen mogelijkheid om zelf iets aan hun financiële situatie te veranderen, anders dan door te bezuinigen. Zo komt 1 op de 8 ouderen in Nederland door de hoge inflatie nauwelijks rond. Ook inwoners met middeninkomens en hoge huisvestingskosten komen in de problemen. Financiële problemen en gezondheid hangen nauw met elkaar samen. Mensen met een laag inkomen en een lage opleiding (basisonderwijs + vmbo) leven minder lang en leven 15 jaar in minder goede gezondheid dan mensen met een hbo- of universitaire opleiding en een hoog inkomen. Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten, zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychosociale problemen of opvoedproblemen komen vaker voor. Volwassenen met geldzorgen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen op lange termijn. Mensen die te maken hebben met chronische stress hebben meer moeite met het onderscheiden van hoofd- en bijzaken, ze zijn gevoelig voor kortetermijnbelangen en directe beloning, staan minder open voor advies en hulp en ze zijn minder goed in staat om positieve intenties om te zetten in actie.
We verwachten dan ook dat de koopkrachtdaling negatieve gevolgen heeft voor de volksgezondheid en dat er een groter beroep wordt gedaan op ons ondersteuningsaanbod op het gebied van zorg en welzijn. Tegelijkertijd verwachten we dat onze hulpverlening minder succesvol zal zijn omdat mensen vooral bezig zijn met overleven. Toenemend beroep op gemeente door stijgende zorgkosten en personeelstekorten De houdbaarheid van het Nederlandse gezondheidszorgsysteem staat onder druk. De wijze waarop het zorgsysteem is georganiseerd in combinatie met de dubbele vergrijzing leidt tot een onevenredig grote kostenstijging en druk op de arbeidsmarkt. Volgens de huidige prognoses stijgen de zorgkosten met 5% per jaar. Daarnaast worden de gezondheidsverschillen tussen verschillende groepen steeds groter. Hierdoor neemt het beroep op het sociaal domein toe. Ouderen en mensen met een beperking blijven langer thuis wonen en doen voor ondersteuning een beroep op de gemeente. Ook het Rijk, de zorgverzekeraars en zorgaanbieders vragen steeds vaker om ondersteuning vanuit de gemeente ter vervanging of ter aanvulling op de zorg vanuit de Wet langdurige zorg en de Zorgverzekeringswet. Zo wordt gemeenten gevraagd om ondersteuning te bieden aan inwoners die door personeelstekorten moeten wachten op ggz-zorg.
20
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Klimaatverandering Door klimaatverandering hebben we steeds meer te maken met extreem weer. We hebben uitzonderlijk droge zomers. In de toekomst krijgen we vaker te maken met zulke droge zomers, want de kans op droogte neemt door klimaatverandering toe. Ook komt hevige regen vaker voor. Vooral de winters zijn natter geworden, maar ook in de zomer valt meer neerslag in de vorm van korte hevige buien. Hevige en langdurige neerslag zorgt al voor wateroverlast in de vorm van schade aan bebouwing en onbegaanbare wegen. Op deze verandering moeten we ons goed voorbereiden. Daarom moeten we de openbare ruimte en ons waterbeheer en rioleringssysteem hierop aanpassen. Er wordt al langer gewerkt aan een klimaatbestendige gemeente. De in 2018 opgeleverde visie ‘klimaatrobuust Hoogeveen’ met bijbehorend uitvoeringsplan was hierin een belangrijke eerste stap. Klimaatadaptatie krijgt sindsdien vaker aandacht binnen gemeentelijke projecten. De opgave vraagt om structurele aandacht voor klimaatadaptatie in de gemeente. Water en riolering Het rioleringssysteem gaat tegenwoordig verder dan een onzichtbaar ondergronds buizensysteem. Het is niet meer voldoende om wateroverlast door veranderende weersomstandigheden ondergronds op te vangen. De oplossing moet vaker bovengronds in de openbare ruimte gezocht worden, door meer ruimte voor water en groen te creëren.
Er zijn rioolgemalen, kolken, goten, drainage, wadi’s, sloten en bergingsvijvers. Dit vormt een samenhangend systeem voor de inzameling van afvalwater, het verwerken van hemelwater en het regelen van de grondwaterstand. In de planperiode van het Riool- en Waterprogramma 2023-2028 (opvolger watertakenplan) ligt een accent op klimaatadaptatie, met name op het beter omgaan met extreme buien. Het beheer van aanwezige voorzieningen krijgt prioriteit. In Hoogeveen hebben we veel riolering met een gemiddelde leeftijd van 40 jaar. De vervanging hiervan is een forse opgave voor de komende periode. Economie Landelijke trend Covid-19 heeft een negatief effect op de economische ontwikkeling in het algemeen maar zeker ook lokaal. Het Rijk heeft in een ruimhartig steunpakket de ondernemers en bedrijven geholpen om de economie draaiende te kunnen houden. Er zijn relatief weinig faillissementen tot nu toe. We zien wel dat bedrijven meer intern gericht zijn en zich heroriënteren. Tegen de verwachtingen in heeft dit toch geleid tot groei van bedrijvigheid, zoals we ook kunnen terugzien in de verkoopcijfers bedrijfskavels. In 2023 zal een aantal van de ondernemers die eerder verleende steun hebben ontvangen moeten terugbetalen. Dit kan leiden tot een terugval in bedrijvigheid.
Verder zijn er momenteel diverse factoren die de invloed hebben op de economische omstandigheden en het investeringsbudget van bedrijven. Niet te onderschatten is de krapte op de arbeidsmarkt. De stikstofproblematiek, oorlog in Oekraïne, stijgende gasprijs, rente bedragen en dergelijke maken dat er onzekere tijden aankomen. Ook de hoge inflatie van het afgelopen half jaar, de beperktere koopkracht van de consument en het dalende consumentenvertrouwen baart zorgen. Door deze omstandigheden worden we nu al, maar kunnen we zeker in 2023 geconfronteerd worden met veranderende economische omstandigheden. Hoe dat eruitziet en welke omvang het heeft, is nu niet goed in te schatten. Beleidsontwikkelingen Economische Focus van Hoogeveen Samen met Ondernemend Hoogeveen hebben we een Economische Focus van Hoogeveen gemaakt. Deze focusagenda geeft een duidelijk kader om de volgende stappen te zetten in de economische positionering.
Gemeente Hoogeveen
21
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
De speerpunten zijn: 1. Ondernemend Hoogeveen De huidige ondernemersorganisatie Ondernemend Hoogeveen is onvoldoende toegerust om haar rol als samenwerkingspartner en belangenbehartiger te kunnen uitvoeren is. Een sterk georganiseerd bedrijfsleven is onontbeerlijk om samen met en voor ondernemers het vestigingsklimaat te verbeteren. Voor het verhogen van de organisatiegraad en deze professionalisering is tijdelijke financiële ondersteuning door de gemeente noodzakelijk. 2. Samenwerking voor voldoende en goed opgeleide werknemers We gaan door met de goede samenwerking op lokaal en regionaal niveau tussen ondernemers, het onderwijs en de gemeenten. We willen dat het onderwijs aansluit bij de vraag vanuit de bedrijven. Een goed voorbeeld hiervan zijn DOC33 en IT HUB. We zetten ons in om bedrijven na te laten denken over de toekomst en jongeren te ondersteunen in hun ontwikkeling. 3. Bedrijventerreinen die klaar zijn voor de toekomst Bedrijven vasthouden en aantrekken doen we ook door de bedrijventerreinen klaar te stomen voor de toekomst. Hoe schakelen we ook daarover op groene energie? Hoe zorgen we voor zo min mogelijk afval? Hoe kunnen we energie besparen? We willen samen met ondernemers werken aan de energietransitie en verduurzaming van bestaande bedrijventerreinen. 4.
Toekomstbestendige bedrijventerreinen Via de Regiodeal Zuid- en Oost-Drenthe is € 70.000 beschikbaar voor het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen. Samen met Ondernemend Hoogeveen hebben we een plan van aanpak opgesteld dat in 2023 moet leiden tot een uitvoeringsplan voor de energietransitie en het toekomstbestendig maken. Mochten we op basis van deze nieuwe inzichten projecten willen initiëren, dan moeten hiervoor (incidenteel) middelen vrijgemaakt worden. Cofinanciering vanuit de gemeente/ondernemers is vooralsnog niet aan de orde. 5. Ontwikkeling bedrijventerreinen Met uitzondering van een kavel van 1,8 ha in het zuidelijk deel van de Turbine zijn alle kavels in Buitenvaart verkocht. Momenteel wordt de vestiging van Fage op Riegmeer voorbereid en dit gebied uitgifte klaar gemaakt. De kavels in het noordelijk deel worden door ons zelf uitgegeven en de uitgifte en ontwikkeling van het zuidelijk deel gebeurt door derden. Met de ontwikkelende partij willen we onder andere afspraken maken over een gezamenlijk uitgiftebeleid. De provincie Drenthe heeft in 2022 in het kader van een provinciaal bedrijventerreinenstrategie een behoefteraming bedrijventerreinen gedaan en wil ook in regionaal verband afspraken maken. Gelet op de historische vraag zouden we met het huidige planaanbod (inclusief het zuidelijk blok Riegmeer) tot 2030 voldoende bedrijventerrein moeten hebben.
Deze reserveren we voor met name de lokale MKB-vraag. Een grote ruimtevrager kan de uitgifteprognose behoorlijk veranderen. Voor de additionele en vervangingsvraag (bijvoorbeeld door transformatie naar wonen) zien we behoefte aan een bovenregionaal bedrijventerrein. Daarom willen we samen met de gemeenten Coevorden en Emmen en de provincie een onderzoek opstarten óf en zo ja, waar een bovenregionaal bedrijventerrein gerealiseerd kan worden. 6. Regionale samenwerking De samenwerking in en deelname aan de Dutch TechZone, Regiodeal Zuid- en Oost Drenthe en Regio Zwolle is nodig om de belangen van een grotere regio, inclusief de belangen van Hoogeveen, te dienen. Samenwerking en lobby in de regio moeten bijdragen aan onze economie, woningbouw en bereikbaarheid. De Gemeente Hoogeveen fungeert als draaischijf tussen deze samenwerkingen. Vitaal Stadscentrum Covid-19 heeft de afgelopen 2 jaar een enorme impact op het Stadscentrum gehad, naast de trend die we de laatste jaren al signaleren, namelijk terugloop. We zien dat de omzet van de detailhandel (non-food) de afgelopen jaren landelijk ruim twintig procent is gedaald (kleding en schoenen zelfs circa 34 procent).
22
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Verschillende landelijke winkelketens zijn de afgelopen jaren failliet gegaan en hebben lege panden achtergelaten. Directe oorzaak is het veranderend koopgedrag van de consument. Enerzijds vindt oriëntatie en/of aankoop via internet plaats. Anderzijds beschouwt de consument het winkelen als een ‘dagje uit’, waarbij beleving, horeca, cultuur, activiteiten en gezelligheid naast een breed winkelaanbod belangrijke overwegingen zijn voor een bezoek aan een stadscentrum. Stadscentra veranderen van ‘place to buy’ in ‘place to be’. Door deze veranderingen hebben stadscentra te kampen met lagere omzetcijfers in de retail, waardoor er meer leegstand is ontstaan. COVID-19 heeft deze dalende trend versterkt doorgezet. Daarnaast zorgen de hoge inflatie van het afgelopen half jaar, de meer beperkte koopkracht van de consument en het dalende consumentenvertrouwen dat deze trend nog verder doorzet. De uiteindelijke effecten zijn op dit moment nog niet te overzien. Aantrekkelijk wonen en woonomgeving Wonen In Hoogeveen merken we, net als in heel Nederland, een enorme druk op de woningmarkt. De prijzen van koopwoningen zijn fors gestegen. In onze toekomstvisie gingen we nog uit van een beheerste groei. Gelet op alle ontwikkelingen is het de vraag of we deze ambitie naar boven moeten bijstellen en een nieuwe toekomstvisie moeten opstellen. We zetten de komende jaren in op de woningbouwopgave.
Om in te spelen op deze behoefte wordt in Regio Zwolle verband gewerkt aan een verstedelijkingsstrategie. In de nieuwe Hoogeveense woonvisie, die in 2023 wordt vastgesteld, concretiseren we onze woonambitie en geven we deze vorm en inhoud. Als gemeente willen we ervoor zorgen dat andere partijen woningen kunnen bouwen. Er zijn woningen nodig voor onze eigen inwoners, jong en oud, met of zonder gezin. Daarnaast moeten we zorgen dat er gebouwd kan worden voor mensen van buiten de gemeente. Er is bijvoorbeeld een toenemende vraag naar woningen vanuit de Regio Zwolle. We werken dit uit in de woon(zorg)visie. We willen daarin ook vastleggen hoe we omgaan met ‘zelfbewoningsplicht’ om juist gewone kopers in plaats van beleggers kansen te geven. In de visie is aandacht voor regelingen die nodig zijn om wonen en een woning betaalbaar te maken. Zeker voor starters is dat hard nodig. Duurzame wegen Bij onderhoud aan asfaltwegen zetten we in op het gebruik van laagtemperatuur asfalt in de deklagen. Hierdoor is minder aardolie en aardgas nodig in de productie en tijdens het aanbrengen. Een groot gedeelte van dit product bestaat uit gerecycled materiaal. In het kader van duurzaamheid en circulariteit hechten we veel waarden aan deze innovatie. Wet natuurbescherming In 2023 vervalt de huidige gedragscode flora en fauna.
Omdat bij het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden in de openbare ruimte voldaan moet worden aan de Wet natuurbescherming moeten we de huidige gedragscode actualiseren. In 2022 is daarom begonnen met de uitwerking van een leidraad. In de eerste helft van 2023 laten we de gedragscode bestendig beheer Hoogeveen en de Leidraad (interne instructie) vaststellen. Dit zal consequenties hebben voor het (bij)scholen van medewerkers, de uitvoering van het werk en de werkmethode. Verplichte ecologische werkprotocollen hebben een grote impact op de voorbereiding en uitvoering. In een ecologisch werkprotocol wordt vastgelegd hoe tijdens de werkzaamheden rekening moet worden gehouden met de natuurwaarden. Gedegen onderzoek naar de aanwezigheid van beschermde soorten is een belangrijke basis voor het ecologisch werkprotocol. We verwachten hierdoor extra budget nodig te hebben.
Gemeente Hoogeveen
23
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Plan invasieve soorten Er geldt een Europees verbod op bezit, handel, kweek, transport en import van een aantal schadelijke exotische planten en dieren. Deze soorten staan op de zogenoemde Unielijst. Gemeente Hoogeveen heeft geen vastgestelde aanpak en bijbehorende financiële middelen voor het behandelen van soorten op de Unielijst. Een Plan invasieve soorten wordt hiervoor opgesteld; hierin worden beleidsmatige en beheersmatige afspraken vastgelegd. Daarin wordt ook de aanpak van Japanse duizendknoop omdat deze veel overlast geeft, ook al staat deze plant niet meer op de Unielijst. Evaluatie Eikenprocessierups bestrijdingsmethode De huidige bestrijdingsmethode van de eikenprocessierups wordt al enkele jaren toegepast en is tot op heden niet geëvalueerd. Deze evaluatie voeren we eind 2022/ begin 2023 uit en zo nodig komen met voorstellen komen voor bijstelling, inclusief de gevolgen voor het beschikbare budget. Beschoeiingen In de gemeente Hoogeveen is veel beschoeiing in slechte staat. Het oorspronkelijke budget van € 30.000 per jaar is onvoldoende om de beschoeiingen op de gebruikelijke wijze te onderhouden. Het risico is dat beschoeiing bezwijkt en dat hierdoor tuinen met particuliere eigendommen in de vijver belanden of openbare wegen wegspoelen. Voor de kaderbrief 2024 werken we een plan uit waarin de grootte van de problematiek inzichtelijk wordt gemaakt.
Op basis van dit plan kan dan een afweging worden gemaakt voor het beschikbaar stellen van budget. Ruimtelijke Ordening en Sport Omgevingswet Zoals het er nu naar uitziet, wordt de Omgevingswet per 1 januari 2023 ingevoerd. De planning is dat er eind november een besluit valt over de daadwerkelijke invoering per 1 januari 2023. De invoering brengt veel extra werk met zich mee. Om dit goed op te vangen, willen we voor 2023 en 2024 nog middelen vrijmaken. Daarnaast verwachten we dat de opbrengst leges zullen dalen. In de begroting 2022-2025 hebben we vanaf 2023 een structurele daling meegenomen van € 230.000 (25%). Landelijk wordt een daling verwacht tussen de 25 en 40%. Stikstof In veel Natura 2000 gebieden is de stikstofdepositie te hoog. De rechter heeft in de PAS-uitspraak bepaald dat er geen extra stikstofdepositie mag plaatsvinden waardoor de vergunningverlening voor woningbouwprojecten, infrastructuur en allerlei bedrijven is stilgevallen. De wet Stikstofreductie en Natuurverbetering is op 1 juli 2021 ingegaan, waarmee € 3 miljard beschikbaar is gekomen voor natuurherstel en € 2 miljard voor stikstofreductie bij de bron. Ook regelt de wet een gedeeltelijke vrijstelling voor bouwactiviteiten.
In het regeerakkoord van december 2021 zijn de doelen voor stikstofreductie verder aangescherpt: in 2030 moet minimaal 74% van het areaal van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura 2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben. Dit heeft gevolgen voor de landbouw en ook voor de industrie, transport en de bouwsector. Er komt een Nationaal Programma Landelijk Gebied waarin niet alleen de stikstofopgave maar ook de (Europese) normen en opgaven van de waterkwaliteit, bodem, klimaat en biodiversiteit worden meegenomen. De provincies zijn verantwoordelijk voor de uitwerking in een gebiedsgerichte aanpak. De provincie Drenthe is dus aan zet om met alle betrokken partners te komen tot een plan voor Drenthe. Ook de gemeenten worden hierbij betrokken. Voor Hoogeveen zijn het Dwingelderveld en het Mantingerzand de meest nabijgelegen stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden.
24
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2023-2026
Trends en ontwikkelingen
Sportakkoord 2.0 2023-2026 Het Sportakkoord krijgt een vervolg in de periode 2023-2026. Het wordt een update van het huidige Sportakkoord. Er komen inhoudelijk geen grote koerswijzigingen. De focus komt te liggen op het verbeteren van de uitvoering van de bestaande sportakkoorden. Er komen wel nieuwe inhoudelijke accenten aan de hand van vier nieuwe beleidsambities: 1. Vitale sportsector behouden en ontwikkelen 2. Kansengelijkheid in sporten en bewegen bevorderen 3. Maatschappelijke waarde van topsport zichtbaar maken en vergroten; 4. Bewegen in het dagelijks leven bevorderen. In het najaar van 2022 werken de vier partners - VWS-directie Sport, NOC*NSF, Platform Ondernemers in de Sport POS en Verenging Sport en Gemeenten – het akkoord uit op basis van de opgedane ervaringen en de ambities van het nieuwe kabinet. Hierna worden gemeenten geïnformeerd over de uitvoering van de regeling. We verwachten dat Hoogeveen jaarlijks weer minimaal € 30.000 aan uitvoeringsbudget zal ontvangen. Voortzetting Brede Regeling Combinatiefuncties 2023 e.v. De Brede Regeling Combinatiefuncties (sport- en cultuurfunctionarissen) wordt op dit moment herzien door de ministeries van VWS en OCW in overleg met VNG/VSG. Het is duidelijk dat de regeling in een nieuwe bestuurlijke periode voor 2023-2026 wordt gecontinueerd.
In het najaar ontvangen gemeenten nadere informatie over de inhoud van de Brede Regeling Combinatiefuncties vanaf 2023. Veilige Bereikbaarheid Subsidieaanvraag SPV In juni 2020 kondigde het Rijk een investeringsimpuls Strategisch plan verkeersveiligheid (SPV) aan. Het geld is bedoeld voor lokale en regionale wegbeheerders die de verkeersveiligheid van hun infrastructuur willen verbeteren. De SPV is een subsidieregeling waarmee vervoerregio’s, gemeenten, waterschappen en provincies 50% cofinanciering kunnen ontvangen voor infrastructurele verkeersveiligheidsmaatregelen. In 2022 is de tweede tranche van in totaal 500 miljoen euro die het Rijk landelijk tot 2030 beschikbaar stelt, opengesteld. Uiteraard doet de gemeente Hoogeveen daar ook een beroep op. Er is een subsidieplafond van maximaal € 330.000. Of dit bedrag ook daadwerkelijk wordt toegekend, zal de subsidiebeschikking moeten uitwijzen. Voor de benodigde cofinanciering zal worden geput uit de beschikbare provinciale subsidie veilig en Bereikbaar Drenthe. Openbaar vervoer Het aantal reizigers dat met De Bij mee gaat, is nog niet op het niveau van voor de pandemie. In 2023 verwachten we per maand 2500 tot 2800 reizigers, mits er geen lockdown komt. Deze verwachting is gebaseerd op het gemiddeld aantal reizigers per maand vanaf het tweede kwartaal in 2022.