Kadernota 2025 Hoogeveen incl. Nota investeringen

Kadernota 2025-2028 Gemeente Hoogeveen

Inhoudsopgave

Kadernota 2025

Inhoudsopgave Kadernota 2025-2028 ....................................................................................................................................... 1 Aanbiedingsbrief ..................................................................................................................................................... 3 Leeswijzer ................................................................................................................................................................ 8 Kadernota in kort bestek......................................................................................................................................... 9 Strategische financiële koers .......................................................................................................................... 9 Exploitatie..................................................................................................................................................... 10 Investeringen ................................................................................................................................................ 11 Algemene reserve positie .............................................................................................................................

12 Financiële kengetallen .................................................................................................................................. 12 Ontwikkeling begroting gemeente Hoogeveen .................................................................................................... 15 Blijven meedoen en talentontwikkeling ............................................................................................................... 15 Jeugdhulp en Participatie ...................................................................................................................................... 21 Gezond en Vitaal ................................................................................................................................................... 32 Economie .............................................................................................................................................................. 41 Aantrekkelijk wonen en woonomgeving ............................................................................................................... 45 Ruimtelijke ordening en sport...............................................................................................................................

50 Veilige bereikbaarheid .......................................................................................................................................... 55 Duurzaam en gastvrij Hoogeveen ......................................................................................................................... 59 Veilig Hoogeveen & Zichtbaar en Transparant Bestuur ........................................................................................ 65 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ................................................................................................................ 69 Overzicht overhead ............................................................................................................................................... 70 Investeringen ........................................................................................................................................................ 72 Totaaloverzicht investeringen ............................................................................................................................... 77 Investeringen buiten het investeringsplafond ......................................................................................................

77 Bijlage 1 Overzicht mutaties exploitatie ......................................................................................................... 78 Bijlage 2 Nota Investeringen .......................................................................................................................... 81

2

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Aanbiedingsbrief

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij ontvangt u de kadernota 2025 voor u ter besluitvorming en als opmaat naar de programmabegroting 2025-2028. Deze kadernota is een pre-begroting waarin we alle financiële mutaties die op dit moment bekend zijn hebben verwerkt. Nieuw beleid dat leidt tot financiële mutaties zijn onderbouwd met een collegevoorstel dat is getoetst op uitvoering en er liggen heldere plannen onder. Daar waar dit niet zo is, wordt dit aangegeven. We hebben ook de investeringsnota opgesteld. Deze geeft ons een goed beeld van wat er de komende jaren op ons af komt qua investeringen. Er komt veel op ons af. Wat we nu opnemen voor 2025 kunnen we dragen. Hierna gaan we per jaar bekijken welke investeringen we opnemen in de begroting. De rode draad van deze kadernota Verbinden en verbeteren, daar gaan we voor. We zien in deze kadernota een aantal thema’s terugkomen. Het eerste is ‘iedereen doet mee’. We willen als gemeente dat iedereen kan meekomen, dat iedereen dezelfde kansen krijgt in de samenleving om te slagen. Het tweede is het thema ‘goed wonen’. Goed wonen is een ruim begrip, maar dit is waar wij naar streven voor iedere Hoogeveener en dit komt tot uiting niet alleen in een fijne woning, maar ook in goede voorzieningen en bereikbaarheid. Als derde komt het thema ‘duurzaamheid’ naar voren.

Wij blijven ons inzetten om onze gemeente toekomstbestendig te maken door in te zetten op duurzaamheid. Deze thema’s vormen de rode draad voor de kadernota en voor deze brief aan uw raad. Iedereen doet mee We willen dat iedereen dezelfde kans krijgt om mee te doen binnen gemeente Hoogeveen. Iedereen doet mee is het streven naar gelijke kansen en inclusie voor alle onze inwoners, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperkingen. Het bevordert een omgeving waarin iedereen gelijke kansen krijgt om volledig deel te nemen aan de samenleving en zichzelf te ontwikkelen. Nota Jeugd Met onze Nota Jeugd werken we samen met partners, kinderen, jongeren aan gelijke kansen en perspectief voor Jong Hoogeveen. We werken op dit moment de plannen uit per school. Onderwijshuisvesting We streven naar goede toekomstbestendige onderwijshuisvesting voor elk kind. We ondersteunen dan ook RSG Wolfsbos bij het vernieuwen van de huisvesting. Bestaanszekerheid Streven naar meer bestaanszekerheid door uitvoering aanpak armoedebestrijding en schudhulpverlening voor onze inwoners en samen met onze partners.

Gemeente Hoogeveen

3

Aanbiedingsbrief

Kadernota 2025

Gezond en vitaal We werken tegelijkertijd aan preventie, de eigen kracht van de samenleving en een goed zorgaanbod en de samenhang daartussen. Met het GALA zetten we in op preventie: het voorkomen van ziekte en afhankelijkheid. Huizen van de Buurt Met de Huizen van de Buurt versterken we de eigen kracht van de samenleving. Mensen kunnen er terecht voor sociale contracten en voor lichte ondersteuning door vrijwilligers en professionals. Met het IZA en met DOS zorgen we voor een goed toekomstbestendig zorgaanbod dat aansluit op de eigen kracht van de samenleving. Goed wonen Goed wonen omvat niet alleen het hebben van een goede woning voor iedereen, maar ook de beschikbaarheid van voorzieningen voor sport, cultuur en onderwijs, goede infrastructuur en bereikbaarheid, een sterke lokale economie en een divers winkelaanbod. Het gaat om een combinatie van factoren die bijdragen aan een hoogwaardige levensstandaard en een bloeiende gemeenschap. Goed wonen is de bouw stimuleren Woningbouwopgave We staan voor een aanzienlijke woningbouwopgave. De komende jaren moeten we veel woningen bouwen. De opgave is divers: voor de reguliere en sociale woningmarkt, en ook voor woonwagenbewoners, arbeidsmigranten, statushouders en mensen met een hulpvraag. Het is een grote uitdaging waar we samen met diverse partners aan gaan en blijven werken.

Stedelijke ontwikkeling We zijn blij met de WBI en MIRT subsidie en de kansen die het biedt. Echter de cofinanciering hebben we nog niet kunnen vinden. We nemen de raad de komende tijd mee in de voortgang. We gaan op zoek naar extra geld en onderzoeken de mogelijkheid om de investering meer te verspreiden over de jaren na 2023. Goed wonen zijn goede voorzieningen Sport en spel We hebben investeringen te doen voor onze binnensport, buitensport en het zwembad. Het plan voor binnensportaccommodaties is klaar. Om Bentinckspark Noord te ontwikkelen en het Bentinckspark verder af te ronden stellen we voor om korfbalvereniging Thrianta te verhuizen naar een andere plek in het Bentinckspark. Het zwembad is belangrijk en een grote investering. Gelet op ons uitgangspunt dat we de omgeving bij een dergelijk groot project goed willen kunnen betrekken hebben we tijd nodig het proces met de raad en samenleving te doorlopen. Naast tijd vraag de investering capaciteit en budget. Om tot de ontwikkeling voor een nieuw zwembad te komen zal er een routekaart worden uitgewerkt. De investering zal op zijn vroegst vanaf 2028 gerealiseerd kunnen worden. Stadscentrum Hoogeveen We zijn er trots op dat uit het koopstromenonderzoek is gebleken dat het Hoogeveen als een van de weinige binnensteden in Nederland gelukt is een hogere omzet te genereren.

De grote gezamenlijke inzet van gemeente en Binnenstad Hoogeveen heeft zijn vruchten afgeworpen. Maar dat betekent niet dat we nu klaar zijn. Aandacht voor en investeren in het stadscentrum blijft nodig, om te zorgen

4

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Aanbiedingsbrief

voor een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Zo werken we samen aan een bruisend stadscentrum waar onze bezoekers graag (terug)komen. Van Gogh Het verhaal van het verblijf van Vincent van Gogh in Drenthe werken we uit in inspirerende en beleefbare culturele en toeristische producten. Goed wonen is een goede bereikbaarheid Fietsen Ruim baan voor de fietsers. Dit vraagt niet alleen om investeringen in nieuwe fietspaden en ontbrekende schakels, maar ook om het verbeteren van de bestaande fietspaden. We werken dit jaar aan een uitvoeringsplan voor de eerder vastgestelde fietsnota. Elektrisch rijden De komende jaren komt er een fors aantal elektrische voertuigen bij, deze voertuigen moeten een plek krijgen om te kunnen laden. We werken aan laadpleinen in het openbaar gebied en gaan een proeftuin doen met kabelgoten van huis naar auto door voetpaden heen (verlengde private aansluitingen). Tegelijkertijd zien we steeds meer mensen bezwaar maken tegen parkeerplaatsen die alleen beschikbaar zijn voor elektrisch laden. Verkeersveiligheid In onze gemeente rijden steeds meer auto’s op de weg. Dit leidt, in combinatie met alle geplande ontwikkelingen, tot problemen qua bereikbaarheid en verkeersveiligheid. Door de toenemende drukte moeten fietsers en voetgangers steeds langer wachten voor ze veilig kunnen oversteken.

De roep om veiligheidsmaatregelen vanuit inwoners neemt daardoor toe. Goed wonen is veilig wonen Ondermijning Ondermijning gaat om verwevenheid tussen de (illegale) onderwereld en de (legale) bovenwereld en heeft een link met georganiseerde misdaad. In september 2023 is het rapport van de Rekenkamercommissie naar ondermijning in de gemeente Hoogeveen verschenen. Volgens het onderzoek is er in onze gemeente een groot probleem op het gebied van ondermijning. Op verzoek van de raad is een plan van aanpak ondermijning opgesteld. Jeugdproblematiek In Hoogeveen laten onderzoeken zien dat het aantal minderjarige verdachten de afgelopen 15 jaar is afgenomen. Met recht een stap in de goede richting. Wel blijkt uit dezelfde onderzoeken dat er een opvallende stijging plaatsvindt als het gaat om andere vormen van criminaliteit onder jongeren. Voorbeeld hiervan is het gebruiken van geweld of het bij zich dragen en of gebruiken van wapens. Mogelijke redenen van dit fenomeen kunnen gezocht worden in de sociale status en (onderlinge) reputatie van de jongere. Digitalisering De verregaande digitalisering brengt ook negatieve effecten zoals cybercrime, desinformatie (misleidende of onjuiste informatie), deepfake (gemanipuleerd audio- of videomateriaal) en doxing (privé-informatie van iemand op internet openbaren) met zich mee.

De komende jaren willen we niet alleen inzetten op het vergroten van de digitale weerbaarheid van jongeren, maar ook van andere doelgroepen zoals ouderen en ondernemers. Daarnaast willen we binnen onze organisatie het bewustzijn en de kennis met betrekking tot de deze vraagstukken vergroten.

Gemeente Hoogeveen

5

Aanbiedingsbrief

Kadernota 2025

Goed wonen is samenwerken Gastvrij Hoogeveen We ontwikkelen het toeristisch aanbod door, samen met initiatiefnemers en recreatieve bedrijven en versterken zo onze lokale economie en de mogelijkheden voor de beleefbaarheid van ons landschap. Regionale Samenwerking Regionale samenwerking is en blijft belangrijk, ook in 2025. Samen staan we sterker, dat zien we aan de resultaten die we de afgelopen jaren in diverse dossiers geboekt hebben. Vanuit de regionale samenwerking blijven we verder werken aan het versterken en uitbreiden van de netwerken. Thema's als toekomstbestendige bedrijventerreinen (TBBT), verduurzaming en digitalisering kunnen we dankzij het regionale netwerk, de kennisdeling en de financiële middelen vanuit de regiodeals meer handen en voeten geven. Vergunningen sneller en beter De Omgevingswet die dit jaar is ingegaan, moet het eenvoudiger maken voor de inwoner om een omgevingsvergunning aan te vragen. Dat blijft aandacht vragen. Zo bereiden we een omgevingsvisie voor en een omgevingsplan. We bouwen voort op de ervaringen die we al hebben met de intaketafel en omgevingstafel. Daar worden (complexere) aanvragen integraal besproken en beoordeeld met een belangrijke rol voor de initiatiefnemer zelf. Ontwikkelingen landelijk gebied Het landelijk gebied staat voor een grote opgave voor natuur, water, klimaat, landbouw en wonen.

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) zet in op een integrale aanpak. De provincie Drenthe werkt aan een Drents Programma Landelijk gebied (DPLG). Per gebied volgt een taakstelling. De kaders vanuit Rijk en provincie vragen om gemeentelijk ruimtelijk beleid. Duurzaamheid Duurzaamheid en het creëren van een toekomstbestendige openbare ruimte zijn essentieel in het gemeentebeleid. Dit is omdat de gemeente verantwoordelijk is voor het beschermen van natuurlijke hulpbronnen, het tegengaan van klimaatverandering en het waarborgen van de leefbaarheid voor toekomstige generaties. Aanvalsplan Groenblauw Met het Aanvalsplan Groenblauw werken we aan vergroening van de leefomgeving, het stimuleren van biodiversiteit en bereiden we ons goed voor op een veranderend klimaat. Toekomstbestendige openbare ruimte Door klimaatverandering, de wateropgave, nieuwe inzichten en veranderde wensen van onze inwoners verandert de functie van de openbare ruimte. Er wordt op veel manieren een beslag gelegd op de beschikbare ruimte. Met nieuw beleid op de openbare ruimte gaan we werken aan een toekomstbestendige openbare ruimte die bijdraagt aan een veilige en prettige woonomgeving voor onze inwoners. Vertrekpunt voor het op te stellen beleid is een integrale benadering van de openbare ruimte.

Hoogeveens Isolatie offensief We zetten met het Hoogeveens Isolatie Offensief in op het ondersteunen en meedenken met onze inwoners in energie besparen.

6

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Aanbiedingsbrief

Duurzame ondernemers We denken mee en ondersteunen onze ondernemers bij het verduurzamen van hun pand of bedrijfsvoering. Financiële uitdagingen voor de toekomst De onduidelijkheid rondom het geld dat we ontvangen via het Gemeentefonds van het Rijk blijft groot. Voor de begroting 2025 zetten we geen bezuinigingsopdracht uit. Wel zullen we richting het najaar ons moeten voorbereiden op eventuele bezuinigingen richting kadernota 2026. De investeringswens is ook op de langere termijn onverminderd hoog. Blijvend veel zelf investeren zal begrotingskeuzes noodzakelijk maken, hetzij in de inkomsten, hetzij in de uitgaven, hetzij in een combinatie daarvan. Dat willen we zoveel mogelijk voorkomen. We zullen daarom de komende jaren scherp moeten kijken naar wanneer we welke investering doen. Tevens moeten we onderzoeken welke gewenste investeringen we aan derden kunnen laten en welke andere mogelijkheden er zijn om gewenste investeringen met incidentele middelen te financieren. Gegeven de financiële uitdagingen die de investeringswensen geven stellen we voor om aan onze signaleringswaarden een investeringsplafond toe te voegen. Dat plafond signaleert wanneer het investeringsvolume de structurele begrotingsruimte inperkt. Bijdragen van derden, zoals subsidies of bijdragen van stichtingen of verenigingen tellen niet mee voor het investeringsplafond.

Ook corrigeren we het plafond voor investeringen die uit latere jaren doorschuiven of voor investeringen waar we jaar op jaar voor sparen, zoals voor onderwijshuisvesting. We houden ook rekening met investeringen die zichzelf ‘terugverdienen’. Denk hierbij aan lagere exploitatiekosten door verduurzaming, minder onderhoud, andere invulling van vastgoed, et cetera. Dergelijke investeringen tellen niet mee in het plafond. Financieel 2025 op orde Voor 2025 hebben we uitzicht op een sluitende begroting. Echter vanaf het 'ravijnjaar' 2026 hebben we negatieve standen. Voor 2026 en 2027 min € 12 miljoen en in 2028 min € 10 miljoen. We hebben in deze jaren een storting aan de Algemene Reserve begroot van € 5,7 miljoen per jaar. Als we bij de kadernota 2026 nog steeds negatief uitkomen zullen we deze storting aan de reserve als eerste laten vallen. Dit kan ook, omdat door de positieve jaarrekeningen van de afgelopen jaren de stand van de Algemene Reserve vele malen hoger is dan we hadden voorzien ten tijde van opnemen van het spaarbedrag.

Met vriendelijke groet College van burgemeester en wethouders

Gemeente Hoogeveen

7

Kadernota 2025

Leeswijzer

Leeswijzer Deze kadernota neemt u mee in het financiële beleid van de gemeente. In de 'Kadernota in kort bestek' nemen we u mee in de voorgestelde uitgangspunten richting het komende begrotingsproces. We geven een richting van de uitkomsten van de financiële mutaties in de exploitatie en investeringen. Vervolgens wordt in het hoofdstuk 'Ontwikkelingen begroting' per programma de trends en ontwikkelingen op nationaal, regionaal en lokaal niveau toegelicht. Hierbij worden ook de financiële ontwikkelingen weergegeven en toegelicht. In het hoofdstuk investeringen hebben we het overzicht investeringen opgenomen wat we voor de jaren 2024 t/m 2028 opnemen in de begroting. In bijlage 1 hebben we een totaaloverzicht van de financiële mutaties opgenomen. In bijlage 2 is de nota investeringen opgenomen. Enkele onderdelen herhalen we bewust zodat deze onderdelen zelfstandig leesbaar zijn.

Gemeente Hoogeveen

8

Kadernota 2025

Kadernota in kort bestek

Kadernota in kort bestek Strategische financiële koers Het doel van de kadernota is om richting te krijgen voor het komende begrotingsproces. Het college doet voorstellen, maar de raad bepaalt de richting. De volgende richtlijnen worden voor de Programmabegroting 2025-2028 voorgesteld: • De Programmabegroting 2024 vormt het kader. • De mutaties die we voorstellen ten opzichte van de Programmabegroting 2023 zijn gecategoriseerd in (1) Onontkoombaar (2) Aanpassing op basis van realisatiecijfers (3) Nieuw beleid en (4) Niet realiseerbare bezuinigingen. • We presenteren onze financiële kengetallen met de signaleringswaarden zoals we vorig jaar hebben vastgesteld bij de kadernota 2024. • Uitgangspunt blijft dat we niet interen op de stand van de Algemene reserve. • De inkomsten worden waar van toepassing geïndexeerd op basis van de consumentenprijsindex (CPI). Voor wat betreft de uitgaven ramen we realistische indexeringen en volumeaanpassingen. • De structurele effecten uit de jaarrekening 2023 worden in de kadernota meegenomen. • In aanloop naar de begroting streven we voor 2025 om op minimaal nul uit te komen. Vanaf 2026 (de ravijnjaren) accepteren we voor nu min-jaren, zoals is afgesproken in VNG-verband. • In aanloop naar de begroting worden de organisatorische randvoorwaarden en (daarmee) de haalbaarheid van de optelsom van alle wensen gehard.

We moeten zeker weten dat wat wordt voorgenomen in het komende jaar ook uitgevoerd kan worden. • Mochten bij de begroting 2025 de laatste 2 jaren nog steeds negatief uitkomen, dan komen we bij de kadernota voor 2026 met een bezuinigingsrichting die we in de begroting daarop implementeren. • Uitgangspunt is dat we de OZB niet boven de inflatie verhogen. • Als we moeten bezuinigen vanaf 2026 zullen we bij de kadernota 2026 haar spaartempo van de Algemene reserve als eerste inzetten. • Moeten we selecteren dan hanteren we de volgende prioriteitsvolgorde: (a) medebewindstaken (b) autonoom beleid, (c) uitvoering reeds besloten beleid, (d) beheer en onderhoud, (e) nieuw beleid. Op de laatste categorie zetten we de kaasschaaf. Net zo lang schaven tot het past. • Voor investeringen hanteren we de volgende categorieën: (1) Vervangingsinvesteringen, (2) onderhouds- of exploitatiekostenbesparende investeringen (waaronder verduurzaming) en (3) nieuwe investeringen. We hanteren onderstaande signaleringswaarden voor onze financiële kengetallen. De signaleringswaarden zijn geen normen of streefgetallen, maar grenswaarden die attenderen op het feit dat er mogelijk financiële risico’s dreigen. Het kan een bewuste keuze zijn om over een bepaalde signaleringswaarde heen te gaan.

• Netto schuldquote: maximaal 90% • Solvabiliteit: minimaal 35% • Weerstandsvermogen: minimaal 2,0 (uitstekend) • Structurele exploitatieruimte: minimaal 0 • Grondexploitatie: maximaal 20% • Belastingcapaciteit: hier hangen we geen signaleringswaarde aan vast Hier voegen we bij deze kadernota aan toe de signaleringswaarde: • Investeringsplafond van € 6,8 miljoen per jaar.

Gemeente Hoogeveen

9

Kadernota in kort bestek

Kadernota 2025

Exploitatie Wij hebben een nieuw meerjarenperspectief samengesteld. Ontwikkelingen die effect hebben op dit meerjarenperspectief zijn onder andere de ontwikkelingen van het gemeentefonds, loon- en prijsindexaties, investeringsportefeuille en autonome ontwikkelingen. 1. Startpunt Het financiële startpunt van de Kadernota 2025 is de eindstand van de Programmabegroting 20242027 na de eerste begrotingswijziging 2024. Deze ziet er als volgt uit: Omschrijving

(Bedragen x € 1.000)

- is voordeel / + is nadeel Programma's: Blijven meedoen en talentontwikkeling Jeugdhulp en Participatie Gezond en Vitaal Economie Aantrekkelijk wonen en woonomgeving Ruimtelijke ordening en sport Veilige bereikbaarheid Duurzaam en gastvrij Hoogeveen Veilig, Zichtbaar en transparant Hoogeveen Algemene dekkingsmiddelen Overzicht Overhead Reserves Vennootschapsbelasting Totaal resultaat

2024

2025

2026

2027

12.986 59.214 24.586 1.975 19.987 9.696 -1.268 1.405 9.872 -168.091 23.619 5.855 125 -42

13.215 58.374 25.155 1.770 21.500 10.163 -1.243 1.176 9.953 -169.948 23.560 6.262 50 -13

12.918 55.674 25.604 1.730 20.681 9.641 -1.097 1.206 9.512 -159.086 23.336 7.714 0 7.835

12.860 54.884 26.017 1.712 20.447 9.468 -700 1.191 9.516 -157.388 23.255 7.600 0 8.860

2. Mutaties kadernota Wij stellen voor om een aantal zaken te wijzigen in de exploitatie. Alle van belang zijnde financiële mutaties worden voor zover bekend in de kadernota opgenomen. Bij de cijfermatige actualisatie van het huidige beleid geldt de gebruikelijke categorie-indeling: • Categorie 1 – Onontkoombaar • Categorie 2 – Aanpassing op basis van realisatiecijfers • Categorie 3 – Nieuw beleid • Categorie 4 – Niet realiseerbare bezuinigingen (Bedragen x € 1.000) - is voordeel/ + is nadeel Beginstand kadernota 2025-2028 Mutaties categorie 1 Mutaties categorie 2 Mutaties categorie 3 Mutaties categorie 4 Totaal mutaties Stand na verwerking mutaties Verlaging storting algemene reserve Eindstand kadernota

2025

2026

2027

2028

-13 -279 669 1.991 0 2.381 2.368 -2.368 0

7.835 1.508 685 2.221 0 4.414 12.249

8.860 -486 716 2.360 0 2.590 11.449

8.860 -1.667 521 2.360 0 1.214 10.073

12.249

11.449

10.073

Na de verwerking van deze mutaties komen we voor alle jaren negatief uit. Voor 2025 willen we geen bezuinigingsopdracht inzetten. Wij stellen voor het tekort voor 2025 te dekken door de storting aan de algemene reserve te verlagen. Hierdoor sluit dit jaar. Vanaf het ‘ravijnjaar’ 2026 laten we voorlopig 10

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Kadernota in kort bestek

een tekort zien, in afwachting wat het Rijk gaat compenseren in het Gemeentefonds. Mocht het Rijk niet met (voldoende) compensatie komen vanaf 2026 dan komen we bij de kadernota 2026 met nadere voorstellen. Vanaf 2026 hebben we jaarlijks een storting aan de Algemene reserve begroot van € 5,7 miljoen. In bijlage 1 is het totaaloverzicht van alle mutaties opgenomen. Onder Ontwikkeling begroting gemeente Hoogeveen worden de financiële mutaties per programma toegelicht.

Investeringen Ten aanzien van de investeringen spelen er diverse ontwikkelingen. Bestaande voorzieningen zijn op een gegeven moment aan vervanging toe waardoor een investering noodzakelijk is. Hiervoor worden regelmatig nieuwe toekomstplannen gemaakt. Daarnaast spelen er diverse ontwikkelingen die ervoor zorgen dat Hoogeveen zich als gemeente blijft ontwikkelen. De opgave vanuit het woningbouwprogramma is hier het meest recente en prominente voorbeeld van. De woonopgave brengt ook andere investeringen met zich mee in wegen, groen, maar ook maatschappelijke voorzieningen zoals scholen, sport en cultuur. Om inzicht te krijgen van de ontwikkelingen die spelen rondom de investeringen hebben we een nota investeringen opgesteld. Deze nota investeringen is opgenomen in bijlage 2 van deze kadernota. In deze nota hebben we inzichtelijk gemaakt wat er de komende jaren op ons af komt. De doorschuif van investeringen vanuit de jaarrekening 2023 zijn nu nog niet verwerkt, omdat de jaarrekening nog onderhanden is. Dit nemen we mee bij de begroting 2025. De nota investeringen is onderdeel van deze kadernota en daarmee dus amendeerbaar voor de raad. Voorgaande jaren hanteerden we een investeringsplafond van circa € 6,3 miljoen per jaar. Dit past bij een goede verhouding tussen een financieel gezonde positie en de benodigde ruimte om ontwikkelingen mogelijk te maken.

In de meerjarenbegroting 2024-2027 komen we boven het investeringsplafond per jaar. Het overschrijden van het investeringsplafond komt onder andere door het doorschuiven van de investeringen voor onderwijshuisvesting. Dit doen we bewust om zo te sparen voor grote renovaties en nieuwbouw van scholen in de komende jaren. Het hogere investeringsvolume komt ook omdat we op diverse terreinen een inhaalslag hebben te maken uit voorgaande jaren en door incidenteel hoge investeringen die per definitie niet passen binnen het investeringsplafond. Het gaat hier onder andere om de nieuwbouw brandweerkazerne, de vervangingsinvesteringen sport, extra investeringen in wegen en fietspaden en de investering voor de herinrichting van HoofdstraatZuid. In de investeringsnota hebben we opgenomen dat een investeringsplafond van € 6,8 miljoen per jaar past binnen de begroting. Dit bedrag willen we als signaleringswaarde hanteren. Per investering hebben we strategie aangegeven. Deze strategie is nodig omdat voor sommige investeringen nog geen volledig zicht is op de hoogte van de investering, eventuele bijdrage van derden of inverdieneffecten op de begroting. Van investeringen die nu nog niet volledig zijn uitgewerkt stellen we voor om ze niet op de begroting 2025-2028 te plaatsen maar op de lijst de reservelijst voor investeringen kadernota 2026 en verder.

Dit wil nu niet zeggen dat we een investering niet willen gaan doen. Integendeel, er zitten investeringen bij die belangrijk zijn. Dit zijn bijvoorbeeld de Zeeheldenbuurt en de vereiste cofinanciering voor de herontwikkeling wonen Stationsgebied & Stadscentrum. Maar we zien ook dat deze investeringen nu haalbaar zijn binnen de meerjarenbegroting 2025-2028. Daarom willen van deze investeringen eerst onderzoeken of er mogelijkheden zijn om ze op een dragelijke manier te verwerken in de begroting.

Gemeente Hoogeveen

11

Kadernota in kort bestek

Kadernota 2025

Algemene reserve positie Op het moment van schrijven van deze kadernota is de accountantscontrole van de jaarstukken 2023 nog onderhanden. Een definitief en door de accountant gecontroleerd rekeningresultaat is om die reden niet voorhanden. Om toch input te hebben voor de doorrekening van de algemene reservepositie hebben we het rekeningresultaat ‘vastgeprikt’ op 16 mei 2024. Dit saldo € 21,7 miljoen (voor bestemming) is daarom het voorlopige rekeningresultaat en kan dus nog wijzigen. In onderstaand overzicht is het verloop van de algemene reserve weergegeven op basis van de concept jaarrekening 2023 en programmabegroting 2024-2027. De stortingen van de winstnemingen grondexploitatie zijn geactualiseerd op basis van de jaarrekening 2023. Hiermee houden we rekening met een storting aan de Reserve grondexploitatie tot maximaal € 2 miljoen en de Reserve sociale woningbouw tot maximaal € 1,8 miljoen. Deze reserves zijn op basis van de in 2023 vastgestelde nota grondbeleid ingesteld in 2023. Om de kadernota sluitend te krijgen voor 2025 hebben we de storting aan de Algemene Reserve voor dat jaar verder verlaagd. Algemene Reserve (Bedragen x € 1.000) Stand op 1-1 Onttrekkingen Bestemmingsvoorstellen jaarrekening 2023 (voorlopig) Verlies voorziening BIE Totaal onttrekkingen

2024 51.801

2025 73.020

2026 77.501

2027 85.918

2028 94.334

5.110 178 5.288

159 159

155 155

155 155

155 155

200 5.500 -1.533 -2.381 2.854

200 5.500

200 5.500

200 5.500

2.872

2.872

2.682

4.640

8.572

8.572

8.382

77.501

85.918

94.334 102.561

Stortingen Reserveringen Algemene reserve Reservering Algemene reserve (Schone Lei) Mutatie storting door negatieven standen MJB 2024 Mutatie storting door negatieven standen Kadernota 2025 Winstneming uit grondexploitaties Saldo jaarrekening 2023 (voorlopig) Totaal stortingen

1.821 21.705 26.506

Stand op 31-12

73.020

200 5.000 -2.220

Financiële kengetallen De verhogingen van het investeringsvolume, de lasten en de baten in de exploitatie hebben gevolgen voor de financiële kengetallen. Hieronder worden de financiële kengetallen weergegeven zoals deze zijn opgenomen in de meerjarenbegroting 2024-2027 en daaronder wat de kengetallen zijn inclusief de mutaties zoals opgenomen in deze kadernota. Daarnaast hebben we een nieuwe signaleringswaarde toegevoegd van € 6,8 miljoen per jaar als investeringsplafond. Netto schuldquote Een goed kengetal om de hoogte van de schulden te beoordelen is de netto schuld als aandeel van de inkomsten. De hoogte van de inkomsten bepaalt namelijk in belangrijke mate hoeveel schulden een gemeente kan dragen. Hoe hoger het inkomen des te meer schuld een gemeente kan aangaan. Signaleringswaarde: maximaal 90%. Netto schuldquote < 90% Programmabegroting 2024-2027 Kadernota 2025-2028

12

2024 55% 49%

2025 56% 54%

2026 56% 58%

2027 51% 55%

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Kadernota in kort bestek

In 2024 wordt de netto schuldquote lager. Dit komt voornamelijk omdat de investering van € 11,6 miljoen voor de brandweerkazerne is verschoven naar 2025. Vanaf 2025 investeringen we meer, maar stijgen de inkomsten ook door een hogere uitkering gemeentefonds en indexatie van de inkomsten. Vanaf 2026 zien we dat het kengetal toeneemt ten opzichte van de begroting 2024, maar nog ruim onder de 90% blijft. Solvabiliteit De solvabiliteit is een maatstaf om aan te geven in hoeverre een organisatie in staat is om aan haar verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen; hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Solvabiliteit (minimaal 35%) Programmabegroting 2024-2027 Kadernota 2025-2028

2024 32,4% 37,3%

2025 34,0% 34,4%

2026 36,8% 39,4%

2027 40,5% 43,8%

Door hogere investeringen neemt het totale vermogen toe, waardoor de solvabiliteit lager zal worden. Echter door het positieve (voorlopige) jaarrekeningresultaat 2023 stijgt het eigen vermogen ook, waardoor de solvabiliteit voor alle jaren positiever uitkomt ten opzichte van de meerjarenbegroting 2024-2027. Weerstandsvermogen Het kengetal weerstandsvermogen is de verhouding tussen het totaalbedrag aan risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Met behulp van dit kengetal kan worden bepaald of het weerstandsvermogen voldoet aan de gestelde norm. Het kengetal wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Het huidig kader hiervoor is gesteld op 'uitstekend’ en daarmee minimaal 2. Ratio Weerstandsvermogen (minimaal 2) Programmabegroting 2024-2027 Kadernota 2025-2028

2024 1,95 2,33

2025 2,14 2,48

2026 2,38 2,75

2027 2,60 3,02

Door het positieve (voorlopige) jaarrekeningresultaat 2023 is de beschikbare weerstandscapaciteit hoger geworden. Hierdoor wordt het ratio weerstandsvermogen ook hoger. Bij de begroting 2025 bepalen we de risico's opnieuw. Grondexploitatie De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. Grondexploitatie (maximaal 20%) Programmabegroting 2024-2027 Kadernota 2025-2028

2024 3,74% 3,74%

2025 3,67% 3,54%

2026 3,40% 3,30%

2027 1,74% 1,67%

Omdat de totale baten is toegenomen neemt het percentage voorraad gronden t.o.v. van de baten af.

Gemeente Hoogeveen

13

Kadernota in kort bestek

Kadernota 2025

Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage. Structurele exploitatieruimte Programmabegroting 2024-2027 Kadernota 2025-2028

2024 1,52% 1,52%

2025 1,96% 0,85%

2026 -0,96% -2,99%

2027 -1,44% -2,57%

Omdat de structurele lasten meer stijgen dan de structurele baten wordt het percentage nadeliger. Investeringsplafond Een investeringsplafond van € 6,8 miljoen per jaar past binnen de begroting. Dit bedrag willen we als signaleringswaarde hanteren. Het bedrag is gebaseerd op basis van de gemiddelde jaarlijkse vrijval van kapitaallasten. Van alle investeringen die boven dit bedrag uitkomen kunnen we de kapitaallasten niet opvangen binnen de huidige budgetten en zijn dan een hogere last voor de begroting. Investeringen die betaald worden vanuit bijdragen van derden en via de 100% kostendekking zoals riolering vallen niet onder het investeringsplafond. Investeringsplafond (maximaal € 6,8 miljoen) Bedragen x € 1 miljoen

14

2024 15,28

2025 20,92

2026 11,59

2027 10,90

2028 7,78

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Ontwikkeling begroting gemeente Hoogeveen

Ontwikkeling begroting gemeente Hoogeveen Blijven meedoen en talentontwikkeling Trends en ontwikkelingen Cultuur Bibliotheek Het Rijk is voornemens de zorgplicht voor de bibliotheek vanaf 2025 over te dragen aan de gemeenten. Dat betekent dat de gemeente verantwoordelijk wordt voor het waarborgen van de toegang tot de bibliotheekfunctie voor haar inwoners. Wat de (financiële) consequenties van de overdracht van deze zorgplicht zijn is nog niet bekend. Mogelijk wegvallen provinciale subsidies De provincie Drenthe stelt in de loop van 2024 een nieuwe cultuurnota vast. Vooruitlopend hierop is bekend gemaakt dat de regeling Culturele impuls verdwijnt. Jaarlijks ontvangt de gemeente Hoogeveen op grond van deze regeling een bijdrage van € 23.516 voor een zelfgekozen inzet op cultuur. Deze bijdrage is onder andere besteed aan projecten zoals De Wijk de Wereld, de ontwikkeling van de digitale uitladder en project het Nieuwe Goed. Daarnaast verdwijnt de provinciale subsidieregeling voor evenementen op het snijvlak van cultuur en vrije tijd, waar drie grote culturele evenementen, Stadslichtfestival, Stadsfestival en Uitdagend, in Hoogeveen een substantiële bijdrage uit ontvangen. In de plaats van beide subsidieregelingen komt een naoberschapfonds. Wat de exacte (financiële) uitwerking van dit fonds is, is na vaststelling van de provinciale cultuurnota bekend.

De provincie verleent aan iedere Drentse gemeente in 2023 en 2024 € 100.000 per jaar per gemeente met als doel de spreiding en toegankelijkheid van bibliotheken in Drenthe in stand te houden en te bevorderen. Met deze middelen zijn diverse initiatieven zoals het medialab HQ6 en de onbemande bibliotheek uitgevoerd. Het is niet zeker of deze provinciale regeling ook in de toekomst in stand blijft. Verbouw Het Podium Het Podium wordt in 2024 verbouwd om in 2025 een nieuwe invulling te geven aan de culturele programmering. Met het vergroten van de zaalcapaciteit en het verbeteren van de interne routing kan het Podium zich vanaf dat moment verder ontwikkelen tot hét poppodium van Drenthe en daarmee bijdragen aan de versterking van zowel de provinciale als lokale culturele infrastructuur. Stichting Cultuurhuis We zijn met de Stichting Cultuurhuis Hoogeveen in gesprek over een duurzame exploitatie van het theater en het poppodium. De meerjarenraming van de stichting laat stijgende kosten zien. Er wordt een objectief onderzoek uitgevoerd naar het verbeteren van de inkomsten versus de uitgaven. Van Gogh In 2023 zijn de eerste succesvolle stappen gezet in het zichtbaar en beleefbaar maken van het verblijf van Vincent van Gogh in Drenthe.

In het toekomstplan Van Gogh in Drenthe 2024 – 2030 is de regionale ambitie vastgelegd om dit verblijf duurzaam onderdeel te maken van de landelijke en Europese van Gogh verhaallijn. Om de periode van zijn verblijf in Hoogeveen beter te kunnen duiden hebben we drie sterke verhaallijnen op basis van zijn brieven, ontwikkeld. Deze verhaallijnen worden in de komende jaren uitgewerkt tot beleefbare en zichtbare culturele en toeristische producten. Deze zijn opgenomen in het lokale 11 puntenplan. Hiermee verstevigt Hoogeveen haar positie regionaal, landelijk en Europees.

Gemeente Hoogeveen

15

Blijven meedoen en talentontwikkeling

Kadernota 2025

Laaggeletterdheid 'Tel mee met taal' Vanaf 2025 krijgen gemeenten de verantwoordelijkheid voor de regie op de aanpak 'Tel mee met taal'. Dit programma helpt volwassenen en kinderen die moeite hebben met basisvaardigheden rondom taal. Op dit moment vinden nog gesprekken plaats over de inhoudelijke en financiële invulling hiervan tussen de VNG en het ministerie. De web-middelen worden voortgezet. Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid (GGG) In aanloop naar onze regierol bij de aanpak 'Tel mee met taal', participeren we in 2024 in de pilot ‘gemeentelijke gezinsaanpak geletterdheid’. Het doel is dat kinderen opgroeien in een rijke taalomgeving, niet alleen op school maar ook thuis. We signaleren en betrekken gezinnen die een steuntje in de rug kunnen gebruiken als het gaat om het stimuleren van de taalontwikkeling van hun kinderen. We zetten hier al op in vanaf de zwangerschapsperiode tot het kind in groep 3 zit; zo ontstaat er een doorgaande leerlijn van Goede start, via VVE&O naar de basisschool. Dit doen we samen met partijen in de geboortezorg, kinderopvang, onderwijs, welzijnswerk en bibliotheekwerk. Op dit moment is de verwachting dat hiervoor geen middelen beschikbaar worden gesteld vanuit het Rijk. We investeren al in programma’s als Goede start, VVE&O en het Taalhuis. Aanvullend zullen we mogelijk gemeentelijke middelen in moeten zetten.

Gedurende de pilot zal helder worden om welk bedrag het gaat. Jeugd en onderwijs Doorstroompunt Het Doorstroompunt (voormalig RMC) voert de wettelijke opdracht van gemeenten uit jongeren die voortijdig de school verlaten in beeld te brengen en, indien nodig, begeleiding te bieden. Doel is het behalen van een startkwalificatie en het voorkomen van maatschappelijke uitval door een passende opleiding en/of baan te vinden voor iedere jongere. Per 1 augustus 2025 wordt de 'Wet van school naar duurzaam werk' van kracht. Deze wet brengt de nodige veranderingen met zich mee voor het Doorstroompunt, het MBO en afdeling Werk en Reintegratie van de gemeenten. De doelgroep van het Doorstroompunt wordt verbreed tot 27 jaar in plaats van 23 jaar. De financiële stroom wordt op een nieuwe manier berekend door het ministerie. En voor de vierjaarlijkse planvorming rondom aanpak voortijdig schoolverlaten komt een nieuwe regeling. Een belangrijke wijziging is dat deze planvorming plaats gaat vinden vanuit het Doorstroompunt met de gemeenten van de regio, de VO/VSO-scholen en het MBO van de regio en de arbeidsmarktregio’s. Met de nieuwe wet mag er niet langer budget van het Doorstroompunt ingezet worden voor handhaving op de kwalificatieplicht in de Leerplichtwet.

Dit betekent voor de gemeenten van de regio dat de uitvoering van de Leerplichtwet, inclusief de handhaving op de kwalificatieplicht, volledig vanuit het gemeentefonds gefinancierd moet worden. Dit betekent voor de SWO dat personeel gefinancierd moet worden uit andere budgetten. Brugfunctionaris De landelijke pilot met de brugfunctionaris wordt door het Rijk structureel gemaakt. De brugfunctionaris legt vanuit school contact met het gezin en helpt het gezin bij vragen en zorgen die niet direct met onderwijs te maken hebben. Bijvoorbeeld het vinden van de weg naar voorzieningen, zoals minimaregelingen. De brugfunctionaris is een vast gezicht en aanspreekpunt binnen de school en onderdeel van het schoolteam.

16

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Blijven meedoen en talentontwikkeling

Scholen kunnen bij het Rijk subsidie aanvragen om personele uren in te zetten om een brugfunctie aan te bieden. Mocht er te veel vraag zijn dan krijgen scholen met een hoge achterstandsscore voorrang. Medio 2024 wordt bekend welke scholen in Hoogeveen de subsidie krijgen. Samen met lokale partners is in aanloop naar de Nota Jeugd de conclusie getrokken dat we moeten stoppen met kortdurende pilots op het gebied van onderwijs-welzijn-zorg. Samen hebben we een duurzame eenduidige ondersteuningsstructuur gemaakt. Op de scholen zijn drie ondersteuningsvormen: jeugd maatschappelijk werk, jongerenwerk en de jeugdprofessional in het speciaal onderwijs. Het profiel voor de brugfunctionaris komt overeen met jeugdmaatschappelijk werk. De landelijke subsidie biedt kansen voor scholen om de rol van jeugd maatschappelijk werk te versterken zodat kinderen en ouders in de normale omgeving van de school snel steun en lichte hulp krijgen. Kansengelijkheid Samen met onze partners in de regio werken we aan meer kansengelijkheid voor onze inwoners. We doen dit onder andere binnen de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe, Regio Deal Zwolle en samen met provincie (Sociale Agenda), gemeenten en scholen binnen de Gelijke Kansen Agenda Drenthe.

Binnen de Regio Deal worden projecten en programma’s ontwikkeld met als doel dat de generatie die nu opgroeit in de regio Zuid- en Oost-Drenthe over 30 jaar dezelfde kansen heeft als leeftijdsgenoten in de rest van Nederland. Het verbeteren van kansengelijkheid heeft naast de verbinding met onderwijs ook een raakvlak met het versterken van bestaanszekerheid en bereikbaarheid van zorg. Nota Jeugd/programma Jong Hoogeveen Wij willen een gemeente zijn waarin kinderen en jongeren volop kansen krijgen om gezond, veilig en succesvol op te groeien en waar er ruimte is voor het ontwikkelen van hun talenten. In 2025 gaan wij daarom door met de uitvoering van de Nota Jeugd. De nota wordt uitgevoerd binnen het programma Jong Hoogeveen. Samen is voor ons de sleutel naar succes voor en samen met de jeugd van Hoogeveen. Ook bij de uitvoering van de Nota Jeugd zetten we daarom de succesvolle samenwerking met onze partners, kinderen en jongeren voort en blijven wij in gesprek. • Plan per school De school is een cruciale vindplaats voor talentontwikkeling en een belangrijk onderdeel van de leefwereld van kinderen. Alle scholen gaan daarom met ondersteuning van de gemeente en maatschappelijke partners een plan per school ontwikkelen.

Het plan per school gaat invulling geven aan de opgave om samen te werken met de buurt en sociale omgeving en past bij de ontwikkelvragen van de school, de kinderen en de gezinnen. Het format voor het plan per school is uniform voor alle scholen maar biedt tegelijkertijd ruimte voor een specifieke invulling per school afhankelijk van de context. We zoeken samen (scholen en gemeente) naar een passende gelijkwaardige samenwerkingsvorm, gezamenlijke financiering en bijbehorende afspraken. We starten met het ontwikkelen van een plan per school op de 32 basisscholen. We streven ernaar dat alle 32 basisscholen eind 2025 een plan per school hebben, we zijn hierbij afhankelijk van de bereidheid van de scholen. Parallel aan het plan per (basis)school gaan we aan de slag met het voortgezet onderwijs, speciaal onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs met een aanpak op mentale gezondheid, zie hieronder bij Mentale gezondheid jongeren. Deze lokale aanpak per school sluit aan bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd waarin onderwijs als belangrijk onderdeel van de sociale en pedagogische basis staat omschreven. Zie programma Jeugdhulp en Participatie.

Gemeente Hoogeveen

17

Blijven meedoen en talentontwikkeling

Kadernota 2025

• Van en met elkaar leren Vanuit de ambitie in de Nota Jeugd om samen te staan voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren in Hoogeveen willen we van elkaar leren en met elkaar leren. We organiseren daarom in 2025 de jaarlijkse Jong Hoogeveen inspiratiesessie. Ook gaan we in 2025 leren van bewezen effectieve interventies lokaal, regionaal en landelijk (zoals van de Familieschool in Amsterdam). • Jongerenwerk: fysieke ontmoetingsruimte In het kader van de opgave jongerenwerk is onderzocht of er in Hoogeveen behoefte is aan een fysieke ontmoetingsplek voor jongeren. Dit, naar aanleiding van een in november 2022 aangenomen motie van de gemeenteraad. Conclusie is dat er onvoldoende voor jongeren toegankelijke fysieke plekken zijn waar jongeren op een laagdrempelige manier met elkaar in contact kunnen komen in een veilige en vertrouwde omgeving. Op deze plekken kan het jongerenwerk ook collectief worden aangeboden en daarmee meer jongeren bereiken. Alle betrokkenen bij de opgave jongerenwerk geven aan dat het belangrijk is dat er sprake is van toezicht, maar dat dit op een subtiele manier moet worden georganiseerd, bijvoorbeeld een professional die de taal van de jongeren kent en als vertrouwenspersoon kan dienen.

Voor welk type jongere is de ruimte en aan welke voorwaarden moet de ruimte voldoen? Kunnen de dorps- en buurthuizen daar een rol in spelen? Dit moet allemaal nog nader worden uitgewerkt. De jongeren zelf moeten hierbij nadrukkelijk betrokken zijn. Dit is in lijn met de principes van de Hoogeveense verbindende aanpak: we doen het samen, met de jeugd, voor de jeugd. De nadere uitwerking wordt meegenomen in programmabegroting 2025-2028. • Mentale gezondheid jongeren Problemen rond sociale vaardigheden, emoties, mentale gezondheid en groepsdruk zijn zichtbaar bij (zeer jonge) kinderen en jongeren. Onderzoeken bevestigen ook dat jongeren mentale gezondheidsproblemen zoals eenzaamheid, somberheid en angst ervaren. Een zorgelijk beeld vinden ook onze partners én de jongeren waar wij mee in gesprek zijn gegaan in het kader van de Nota Jeugd. Vanuit het programma Jong Hoogeveen en het Gezond en Actief Leven Programma gaan we daarom samen met partners en jongeren aan de slag met de opgave rondom mentale gezondheid bij jongeren. Voor- en vroegschoolse educatie (vve) We werken samen met onze partners aan het vve-beleid dat eind 2024 afloopt en maken een plan voor het voorzetten van vve in 2025 en verder. We zetten in op onze ambitie om alle kinderen zonder (taal)achterstand naar het basisonderwijs te laten gaan.

We vinden het onder andere belangrijk om te zorgen voor een goede overgang van de eerste 1.000 dagen, belegd in het project Kansrijke Start, naar de vve-periode. De eerste 1.000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede ontwikkeling en bepalend voor de kansen in het latere leven. Deze ontwikkeling bepaalt voor een belangrijk deel wie we zijn. Op dit fundament bouwen we de rest van ons leven. Deze periode is dan ook cruciaal voor een goede ontwikkeling van jonge kinderen, hun gezondheid op volwassen leeftijd en de gezondheid van volgende generaties. In 2024 nemen we deel aan de pilot ‘gemeentelijke gezinsaanpak geletterdheid’ (GGG) en bekijken we gezamenlijk hoe we hier met vve en VVE&O bij aan kunnen sluiten. In 2025 zal de GGG binnen de gemeenten belegd worden en zal dit en meer structureel kader krijgen. Nieuwbouw RSG Wolfsbos In januari 2024 hebben we een nieuw compleet plan ontvangen van RSG Wolfsbos voor de nieuwbouw. Tijdens het opstellen van deze kadernota loopt het traject nog van het beoordelen van het nieuwbouwplan. We kijken als eerst of het plan financieel haalbaar is en dat RSG Wolfsbos de financiële consequenties kan dragen. In onze beoordeling nemen we ook mee welke gemeentelijke investe18

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Blijven meedoen en talentontwikkeling

ringen noodzakelijk zijn als deze plannen worden gerealiseerd. Het betreft hier onder andere sportvoorzieningen, infrastructuur en sloopkosten. We verwachten rond de zomer van 2024 een besluit over het nieuwbouwplan voor te leggen inclusief een besluit over de door RSG Wolfsbos gevraagde garantstelling voor de financiering van de nieuwbouw. Indien er een positief besluit genomen wordt over het nieuwbouwplan dan zullen we de eerdergenoemde gemeentelijke investeringen integraal afwegen bij de meerjarenbegroting 2025-2028. IHP Onderwijshuisvesting De hoogst geprioriteerde projecten van het huisvestingsplan onderwijs worden momenteel voorbereid. Dit betreft de projecten voor de nieuwbouw van het speciaal onderwijs van RENN4 en de renovaties van de basisscholen het Palet en de Titus Brandsmaschool. Deze investeringen worden gedekt uit de beschikbare investeringen zoals opgenomen in de huidige meerjarenbegroting. Voor de realisatie van RENN4 speelt nog wel de investering in nieuwe gymvoorzieningen. In de uitwerking van de plannen wordt exact bepaald aan hoeveel gymvoorzieningen de school behoefte heeft. Deze investeringen nemen we ook mee in de integrale afweging in de meerjarenbegroting 2025-2028. Sluitend aanbod onderwijs-zorg-re-integratie Samen met partners werken we aan een plan voor een sluitend aanbod onderwijs-zorg-re-integratie voor de jongeren in onze gemeente.

Het plan bevat ook een financiële vertaling. Indien nodig komen we met een voorstel voor extra middelen in de programmabegroting 2025-2028. Jongerenwerk: fysieke toegankelijke ontmoetingsplek In het kader van de opgave jongerenwerk is onderzocht of er in Hoogeveen behoefte is aan fysieke toegankelijke ontmoetingsplekken voor jongeren. Dit, naar aanleiding van een in november 2022 aangenomen motie van de gemeenteraad. Conclusie is dat er onvoldoende voor jongeren toegankelijke fysieke plekken zijn. Samen met de jongeren en betrokken instellingen wordt onderzocht wat er nodig is. Financiële ontwikkeling Omschrijving (Bedragen x € 1.000) -is voordeel/ + is nadeel 430 Vervoer leerlingen 430 Indexatie Welzijnswerk 530 Indexatie culturele instellingen 530 Huisvestingsbijdrage culturele instellingen

Categorie 2 2 1 3

2025 65 40 117 20

2026 65 40 117 20

2027 65 40 117 20

2028 65 40 117 20

Toelichting mutaties 430 Vervoer leerlingen Op basis van de realisatie cijfers 2023, gecombineerd met een NEA-indexatie van 3,4% moet het budget voor leerlingenvervoer structureel met € 65.000 worden opgehoogd. Reden hiervoor is niet zozeer een volumestijging, maar een toename van kinderen met een aangepaste vervoersbehoefte waardoor de kosten hoger zijn. 430 Indexatie Welzijnswerk De huidige cao Sociaal Werk loopt van 1 juli 2023 tot en met 31 juli 2025. Deze cao leidt tot een loonstijging in 2025 van 2%. In de lopende cao is opgenomen dat vanaf 1 januari 2025 de uitloopschalen standaard worden doorgevoerd waardoor er per schaal 2 periodieken bijkomen. Dat betekent voor 2025 een bijkomende stijging van de loonkosten van 3% over het hele jaar. Gevolg is dat de totale loonkostenstijging op grond van de lopende cao met ingang van 2025 5% bedraagt. Het Gemeente Hoogeveen

19

Blijven meedoen en talentontwikkeling

Kadernota 2025

betreft een kostenstijging van in totaal € 275.000 verdeeld over verschillende programma's. De stijging voor Blijven Meedoen en Talent Ontwikkeling bedraagt € 40.000. Per 1 augustus 2025 gaat een nieuwe cao in. Het is nu nog niet bekend hoeveel de lonen hierdoor stijgen. De loonstijging als gevolg van deze nieuwe cao is dan ook niet meegenomen in de index van 5%. 530 Indexatie Culturele instellingen 2025 Bij de Kadernota 2024 is besloten om de structurele subsidies aan de culturele instellingen jaarlijks te indexeren met het percentage dat we hanteren in de gemeentelijke begroting voor de gemeentelijke inkomsten zoals OZB en leges. Het gaat hierbij om de stichtingen Bibliotheek, Cultuurhuis, de Kunstenkorf (is rechtsopvolger Scala), CultuurKlik en onderduikersmuseum De Duikelaar. Voor 2025 is de index 3,2% neerkomend op een indexeringsbedrag voor de culturele instellingen van in totaal € 117.000. Dit bedrag kan nog veranderen bij de begroting 2025 wanneer het definitieve indexpercentage bekend is. 530 Huisvestingsbijdrage culturele instellingen Docentencollectief De Kunstenkorf en Cultuurklik zijn beide huurders van de gemeentelijke locatie Markt 5. Ter compensatie van de marktconforme huisvestingslasten ontvangen beide culturele instellingen een huisvestingssubsidie, maar deze is niet toereikend.

Binnen hun begroting kunnen de ongedekte huisvestingslasten niet worden verwerkt zonder dat dit ten koste van het culturele aanbod gaat. Welke grote ontwikkelingen zien we op de gemeente afkomen voor de volgende 10 jaar (Niet zijnde investeringen): In 2025 krijgen gemeenten de zorgplicht voor de bibliotheken. Iedere inwoner moet volgens het kabinet binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige openbare bibliotheek. Een volwaardige bibliotheek heeft 5 maatschappelijke functies/taken: kennis en informatie beschikbaar stellen (boekenuitleen, informatiepunt digitale overheid, informatiebijeenkomsten over gezondheid, duurzaamheid e.d.), mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie (taaltrainingen, lessen mediawijsheid e.d.), stimuleren om te lezen (leesclubs, voorleesmiddagen e.d.), ontmoetingen en debatten organiseren en mensen laten kennismaken met kunst en cultuur (lezingen, exposities, workshops, voorstellingen e.d.). De nieuwe zorgplicht vraagt om herijking van ons bibliotheekbeleid in nauwe afstemming met onze ambities in het sociaal domein stedelijk en op wijk- en dorpsniveau. We hebben samen met kinderen, jongeren en maatschappelijke partners op het gebied van onderwijs, opvang, welzijn, cultuur, sport en gezondheid de Nota Jeugd opgesteld.

Daarmee hebben we ons samen met onze partners gecommitteerd aan extra inzet om onze kinderen en jongeren (mentaal en lichamelijk) gezond en succesvol te laten opgroeien. We zetten ons samen in voor gelijke kansen en maximale talentherkenning, het versterken van het netwerk thuis-school-omgeving en het verbeteren van de verbinding onderwijs-welzijn-zorg. Hiertoe gaan alle scholen met ondersteuning van de gemeente en maatschappelijke partners een plan per school ontwikkelen. Deze lokale aanpak per school sluit aan bij de landelijke Hervormingsagenda Jeugd.

20

Gemeente Hoogeveen

Kadernota 2025

Jeugdhulp en Participatie

Jeugdhulp en Participatie Trends en ontwikkelingen armoedebestrijding Landelijk Jeugd Hervormingsagenda Jeugd De Hervormingsagenda Jeugd van het Rijk bevat maatregelen om de kwaliteiten effectiviteit van de jeugdzorg structureel te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet die duidelijker moet maken waarvoor kinderen en ouders (tweedelijns) hulp kunnen krijgen. Gemeenten worden verplicht bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om beschikbaarheid en continuïteit van zorg beter te organiseren. Er zal minder administratie nodig zijn, waardoor er meer tijd over blijft om kinderen en gezinnen daadwerkelijk te helpen. Het uitgangspunt van de Hervormingsagenda is dat jeugdigen en hun ouders voor jeugdhulp laagdrempelig en dichtbij huis terecht kunnen. Om dat te realiseren wordt onder meer ingezet op lokale teams die (specialistische) expertise kunnen betrekken. De verbinding met de huisarts moet verbeterd worden evenals de samenwerking met informele steun(figuren). Betere samenwerking met bijvoorbeeld het onderwijs als belangrijke vindplaats moet ervoor zorgen dat kinderen en jongeren meer met collectieve voorzieningen worden ondersteund. Ook het versterken van de verbinding met bestaanszekerheid/schulden en volwassen zorg zoals WMO en GGZ is noodzakelijk om problemen in de context van het gezin op te kunnen pakken.

De jeugdhulpinzet is bij multiprobleem gezinnen systeemgericht. Doel van het verstevigen van de lokale sociale basis in onze eigen gemeente is verdere uithuisplaatsingen en specialistische zorg zoveel mogelijk te voorkomen en terug te dringen. Daarnaast zet de zorg in op optimale zelfredzaamheid van kind én gezin. We willen graag zo vroeg mogelijk betrokken zijn bij gezinnen, om te voorkomen dat problemen erger worden en we hebben een lange adem. We zijn daarbij bereid om 'dure' interventies in te zetten, als dit nodig is, gericht op het aanpakken van oorzaken voor het héle gezin. De hypothese is dat deze investeringen zullen leiden tot positieve effecten voor het hele sociaal domein op de korte en lange termijn. De Hervormingsagenda jeugd is een landelijke ontwikkeling, met lokale implicaties. Hier komen we later in deze kadernota op terug. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming van het Rijk biedt perspectief hoe de jeugdbeschermingsketen er in de toekomst slimmer en effectiever uit kan zien. Daarbij staat het belang van kind en gezin centraal. De basisprincipes van het scenario zijn gezinsgericht, rechtsbeschermend, transparant, eenvoudig en lerend. Belangrijk uitgangspunt is dat er voor kind en gezin één vast gezicht is.

In het scenario is oog voor een goede aansluiting tussen het brede lokale veld en regionale veiligheidsteams. Het toekomstscenario wordt verder uitgewerkt en de komende vijf tot tien jaar geïmplementeerd. Voor gemeente Hoogeveen betekent dit bijvoorbeeld een transformatie van de samenwerking met Veilig Thuis Drenthe. Een nauwe samenwerking met Veilig Thuis is van groot belang. Daarnaast ontwikkelt Veilig Thuis Drenthe zich door tot een expertisecentrum huiselijk geweld en kindermishandeling, zoals eer gerelateerd geweld, geweld dat voortkomt uit schadelijke traditionele gedragingen, medisch geweld, seksueel geweld, uitbuiting en ouderenmishandeling. Het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming is een landelijke ontwikkeling, met lokale implicaties. Hier komen we later in deze kadernota op terug.

Gemeente Hoogeveen

21

Jeugdhulp en Participatie

Kadernota 2025

Brugfunctionaris De landelijke pilot met de brugfunctionaris wordt door het Rijk structureel gemaakt. Alle scholen kunnen een aanvraag doen. Als de vraag groter is dan het aanbod, dan krijgen scholen met een hoge achterstandsscore voorrang. De brugfunctionaris legt vanuit school contact met het gezin en helpt de weg te vinden naar voorzieningen, bijvoorbeeld op het gebied van armoede. De brugfunctionaris is een vast gezicht en aanspreekpunt binnen de school en onderdeel van het schoolteam. Samen met lokale partners is in aanloop naar de nota jeugd afgesproken in Hoogeveen te stoppen met kortdurende pilots op het gebied van onderwijs-welzijn-zorg. Samen hebben we een duurzame eenduidige ondersteuningsstructuur gemaakt. Op de scholen zijn drie ondersteuningsvormen: jeugd maatschappelijk werk, jongerenwerk en de jeugdprofessional in het speciaal onderwijs. Het profiel voor de brugfunctionaris komt overeen met jeugdmaatschappelijk werk. De landelijke subsidie biedt kansen voor scholen om de rol van jeugd maatschappelijk werk te versterken zodat kinderen en ouders in de normale omgeving van de school snel steun en lichte hulp krijgen. Bestaanszekerheid Armoede De aanpak geldzorgen, armoede en schulden wordt vanuit het Rijk voortgezet. Op middellange termijn wordt gewerkt aan harmonisatie en vereenvoudigde partner-, vermogens- en inkomensbegrippen.