Jaarstukken 2023 Hoogeveen def 4 juni 2024

We verwachten dat de koopkrachtdaling negatieve gevolgen heeft voor de volksgezondheid en dat er een groter beroep wordt gedaan op ons ondersteuningsaanbod op het gebied van zorg en welzijn. Tegelijk verwachten we dat onze hulpverlening minder succesvol zal zijn omdat mensen vooral bezig zijn met overleven. Oekraïne Als gevolg van de oorlog in Oekraïne hebben de veiligheidsregio’s in 2022 de opdracht gekregen vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid om 2.000 + 1.000 opvangplekken per regio beschikbaar te stellen voor ontheemden uit Oekraïne. In gemeente Hoogeveen zijn 474 opvangplekken beschikbaar

85

gesteld vanuit de gemeentelijke opvanglocaties. Vanuit het Rijk is toegezegd dat gemeenten financieel gecompenseerd worden voor de kosten die zij hiervoor maken. Ten opzichte van het vastgestelde normbedrag in 2022 zijn de werkelijke kosten in 2023 lager uitgevallen. Voor in de toekomst is er onduidelijkheid/risico over de aantallen opvangplekken, de duur van de opvang, de vergoeding die hier tegenover staat en de mogelijke effecten hiervan op de sociale structuur van gemeente Hoogeveen. Crisis noodopvang (CNO) Vanuit de situatie in Ter Apel heeft het Rijk aan de gemeenten gevraagd noodopvang te faciliteren. De gemeenten hebben afgesproken dat zij elk inzetten op 50 opvangplekken in het kader van de crisis noodopvang. De mogelijkheid bestaat dat door het Rijk een verlenging wordt gevraagd die doorloopt in 2024. Hierbij geldt dat het Rijk de kosten geheel vergoedt. Verbonden partijen De risico's door inflatie gaan ook aan onze verbonden partijen niet voorbij. De begrotingen daarvan nemen toe maar ook de voor hen geldende risico's in de bedrijfsvoering. Hogere bijdragen vanuit de gemeente nemen de kans op uiteindelijk niet sluitende rekeningresultaten niet weg en daarmee stijgt het risico voor de gemeente in het alsnog bijdragen in mogelijke tekorten cq. lagere dividendopbrengsten. In de paragraaf 'Verbonden partijen' zijn de specifieke risico's per verbonden partij opgenomen.

Overige categorieën Openstaande vorderingen van debiteuren (incl. sociaal domein) worden niet ontvangen. Toelichting op de grootste risico’s De risico’s met de meeste invloed op de benodigde weerstandscapaciteit worden hieronder toegelicht: Nr. Categorie

Risico

1

Algemene uitkering - De werkelijke algemene uitkering wijkt af van de raming Verstrekte geldleningen - Het niet nakomen van de aflossingsverplichtingen (hypotheken ambtenaren, woningbouwcoöperaties). Budgetoverschrijding - Overschrijding van het budget doordat er duurdere, meer en/of langere zorg gevraagd wordt en de taakstellende bezuiniging niet gerealiseerd kan worden

Algemene uitkering

2

Financieel

3

Open-einde regelingen

Benodigde weerstandscapaciteit € 3 mln.

€ 6 mln.

€ 3 mln.

Overige risico’s Naast bovengenoemde zijn voor de berekening van de weerstandscapaciteit, onder andere ook de volgende risico’s meegenomen: - Het moeten terugbetalen van ontvangen subsidiebedragen (Categorie Projecten). - Meer aanvragen dan budget bij open-einde regelingen (Categorie open-einde regelingen). - Schadeclaims die niet worden gedekt door de verzekering (Categorie Claims). - Openstaande vorderingen worden niet ontvangen (dubieuze debiteuren) (Categorie Overige). - De impact van de oorlog in Oekraïne is groot en heeft grote gevolgen voor een recessie. Denk hierbij aan de stijgende inflatie, tekort aan grondstoffen, tekort aan fossiele brandstoffen, verstoringen van productielijnen en de oplopende rente. Daarnaast is er gevolg op gebied van opvang van de Oekraïense vluchtelingen. De dwingende spoed van de opvang heeft ook zijn weerslag op onze ambtelijke en bestuurlijke organisatie en de wijze waarop uitvoering moet

86

worden gegeven aan deze lopende noodsituatie. Dit kan een mogelijk impact hebben op de financiële positie van de gemeente Hoogeveen, bijvoorbeeld voor de haalbaar- en financierbaarheid van haar meerjarige investeringen, maar ook op het sociaal domein (uitkeringen, vluchtelingen, jeugdhulp, etc.). Kengetallen financiële positie Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte set financiële kengetallen moet worden opgenomen. Naast de kengetallen vindt ook een beoordeling van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie plaats. Doel van deze kengetallen is dat daarmee beter door de raad het oordeel over de structureel en reëel sluitende begroting wordt onderbouwd. We hebben de kaders van de financiële kengetallen met de raad besproken en bij de Kadernota 2024 zijn de volgende signaleringswaarden vastgesteld: 1. Netto schuldquote: maximaal 90%. 2. Solvabiliteit: minimaal 35%. 3. Weerstandsvermogen: minimaal 2,0 uitstekend. 4. Structurele exploitatieruimte: minimaal 0. 5. Grondexploitatie: maximaal 20%. 6. Belastingcapaciteit: geen signaleringswaarde. 1a. Netto schuldquote De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen.

De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (totale baten exclusief mutaties reserves). We hanteren de definitie van de VNG, die zij gepubliceerd hebben in hun notitie “Houdbare gemeentefinanciën”, in de definitie/ formule rekenen ze de voorzieningen tot het eigen vermogen. Jaar

Langlopende schuld

2018 2019 2020 2021 2022 2023

Bedragen x € 1 miljoen 119 131 133 125 117 108

Netto schuld

Exploitatie inkomsten (excl. reserves)

138 150 146 128 96 70

196 183 212 211 233 243

Percentage netto schuld als aandeel exploitatie 70% 82% 71% 60% 41% 29%

Toelichting netto schuld en percentage netto schuld als aandeel van de inkomsten. De kolom langlopende schuld in bovenstaande tabel geeft geen compleet beeld van onze vermogenspositie. Ook andere zaken moeten worden meegenomen. Een goed kengetal om de hoogte van de schulden te beoordelen is de netto schuld als aandeel van de inkomsten. De hoogte van de inkomsten bepaalt namelijk in belangrijke mate hoeveel schulden een gemeente kan dragen. Hoe hoger het inkomen des te meer schuld een gemeente kan aangaan. Het kengetal uitgedrukt in procenten wordt de netto schuldquote genoemd. Voor de inkomsten in de noemer moet voor dit kengetal worden uitgegaan van de inkomsten voor de bestemming van de reserves, de inzet van reserves op de exploitatie zijn geen inkomsten. De formule voor de netto schuldquote als aandeel van de inkomsten luidt: (langlopende schulden + kortlopende schulden + crediteuren + overlopende passiva) − (kortlopende vorderingen + liquide middelen + overlopende activa) inkomsten voor bestemmingsreserves

87

De VNG adviseert om 130% als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. Uit bovenstaande tabel blijkt dat het percentage in 2023 29% bedraagt. Hiermee blijven we onder ons doelstellingspercentage van 80%. 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel inals exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. (Opmerking: bij de verstrekte leningen worden de leningen aan de Stichting Stimuleringsfonds Nederlandse Gemeenten (SVN) buiten beschouwing gelaten). Jaar

Langlopende schuld

2018 2019 2020 2021 2022 2023

Bedragen x € 1 miljoen 119 131 133 125 117 108

Netto schuld

Exploitatie inkomsten (excl. reserves)

134 145 150 117 85 58

196 183 212 211 233 243

Percentage netto schuld als aandeel exploitatie 68% 80% 69% 56% 37% 24%

2. Solvabiliteitsratio De solvabiliteit is een maatstaf om aan te geven in hoeverre een organisatie in staat is om aan haar verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen; hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Hoogeveen heeft per 31 december 2023 een balanstotaal van € 252,7 miljoen en het eigen vermogen (incl. voorzieningen) is € 84,3 miljoen, waarmee de solvabiliteitsratio uitkomt op 33,4%. De berekening is gebaseerd op de VNG-definitie (voorzieningen behoren tot het eigen vermogen). Wanneer de voorzieningen als vreemd vermogen worden beschouwd (conform het BBV), dan daalt de solvabiliteit in 2023 naar 29,9%. Balans Hoogeveen Bedragen * € 1 miljoen

2023 Rekening

2023 Begroting

2022 Rekening

2021 2020 Rekening Rekening

Activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Fin vaste activa Voorraden Vlottende activa Totaal

A A A B B E

8,6 118,6 13,2 14,4 97,7 252,4

8,9 130,2 11,3 15,5 39,9 205,7

9,2 121,6 11,5 13,2 54,7 210,1

9,4 123,8 11,3 15,5 37,3 197,3

10,1 134,2 11,8 13,5 32,2 202,4

Passiva Eigen Vermogen Vreemd Vermogen Totaal

C D E

84,3 168,1 252,4

39,8 165,9 205,7

60,0 150,1 210,1

32,5 164,8 197,3

19,6 182,8 202,4

33,4%

18,9%

28,6%

16,5%

9,2%

Solvabiliteit (=C/E)

88

3. Weerstandsvermogen Het kengetal weerstandsvermogen is de verhouding tussen het totaalbedrag aan risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. Met behulp van dit kengetal kan worden bepaald of het weerstandsvermogen voldoet aan de gestelde norm. Het wordt als volgt berekend: Weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit (risicoprofiel) benodigde weerstandscapaciteit Onderstaand is het verloop van het weerstandsvermogen weergegeven, waarbij rekening is gehouden met het resultaat van de jaarrekening 2023 (na bestemming): 31/12 Bedragen x € 1.000 Beschikbare weerstandscapaciteit

2023 Rekening 52.716

2023 Begroting 31.795

2022 Rekening 22.914

2021 Rekening 22.675

19.410 33.306 2,72

17.476 14.319 1,82

19.192 3.722 1,19

12.910 9.765 1,76

Benodigde weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen

Aan de hand van onderstaande tabel kan de betekenis van deze ratio worden bepaald. Conform deze tabel kunnen we concluderen dat het weerstandsvermogen op basis van de definitieve cijfers 2023 ‘uitstekend’ is. Waardering A B C D E F

Ratio Weerstandsvermogen >2,0 1,4 > < 2,0 1,0 > < 1,4 0,8 > < 1,0 0,6 > < 0,8 < 0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

4. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Bij incidentele lasten of baten gaat het om eenmalige zaken die zich meestal gedurende maximaal drie jaar voordoen. Hierbij vinden correcties plaats als gevolg van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves te delen door de totale baten en uit te drukken in een percentage.

Bedragen x € 1.000 Totaal structurele lasten Totaal structurele baten Saldo structurele baten en lasten (1) Structurele toevoeging reserves Structurele onttrekking reserves Saldo onttrekking en toevoeging (2) Saldo (1) en (2) Percentage t.o.v. totale baten

2023 Rekening 231.798 251.609 19.811

2022 Rekening 205.739 231.261 25.522

19.811

25.522

7,87%

11,0%

89

5. Kengetallen grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten: 2023 Rekening 13,0

2022 Rekening 13,2

Totale baten (exclusief reserves)

242,0

233,0

Percentage

5,4%

5,6%

Bedragen x € 1.000 Boekwaarde voorraad gronden per 31-12

6. Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. Overigens laat dit kengetal eigenlijk meer een verhouding zien t.o.v. de landelijk gemiddelde woonlasten dan dat het de echt vrij toelaatbare (wettelijke) belastingruimte toont.

OZB-lasten gemiddelde WOZ-waarde Rioolheffing Afvalstoffenheffing Totaal woonlasten Hoogeveen

2023 Rekening 457 154 287 898

2022 2021 Rekening Rekening 367 355 150 147 288 288 805 790

2020 Rekening 302 147 287 736

Gemiddelde woonlasten gemeenten (landelijk)

944

904

811

776

Percentage t.o.v. landelijk gemiddelde

95%

89%

97%

95%

90

Onderhoud kapitaalgoederen Deze paragraaf laat zien of de bestaande kapitaalgoederen voldoende (kunnen) worden onderhouden om het voortbestaan te verzekeren en dus kapitaalvernietiging te voorkomen. Het begrip voldoende moet met kwaliteitseisen worden onderbouwd. Voorbeelden van dergelijke kwaliteitseisen zijn bijvoorbeeld NEN2767 normeringen voor gebouwen of keuringseisen voor sportvoorzieningen etc.

Paragraafhouder college Basisgegevens te onderhouden kapitaalgoederen (peil eind 2023) Vanuit de verschillende beheerpakketten is de onderstaande tabel met ons te beheren areaal opgesteld. Door continue verbetering van de gegevens in beheersystemen kunnen er verschillen ontstaan ten opzichte van vorige jaren. Daarnaast kan een areaal door uit- of inbreidingen groeien of krimpen. Onderwerp Openbare ruimte

Karakteristiek Oppervlakte totaal Oppervlakte rijbaan Verharde fietspaden Oppervlakte parkeren Verharde voetpaden Natuurlijke beplanting Cultuurlijke beplanting Gras (inclusief bermen) Bomen Sportterreinen Openbare verlichting (armaturen) Speeltoestellen Begraafplaatsen

Gebouwen

Binnen- en buitensportaccommodaties

Riolering

Lengte vrijverval riolering Lengte Druk-/Persriool Hoofd- en Minigemalen Bergbezinkbassin

Onderhoud 12.925 ha. 2.408.384 m2 400.726 m2 294.173 m2 757.228 m2 1.040.627 m2 354.165 m2 3.405.884 m2 59.770 st. 713.000 m2 15.400 st. 1.181 st. 10 st. 26 st. 450 km. 201 km. 875 st. 6 st.

Speelvoorzieningen Afgelopen jaar zijn in Hoogeveen drie posities voor de groene schoolpleinenrevolutie ingevuld. Hierdoor ontvangen scholen (financiële) ondersteuning van de provincie, IVN en de gemeente om hun schoolpleinen te vergroenen. Daarnaast zijn initiatieven ontplooid om speelvoorzieningen te vernieuwen, verbeteren en/of uit te breiden, met aandacht voor speelwaarde en het integreren van klimaatadaptie en biodiversiteit. Jaarlijks worden alle speeltoestellen in Hoogeveen geïnspecteerd op veiligheid, waarbij noodzakelijk onderhoud of vervanging wordt uitgevoerd. De gemeente beheert 211 formele speelplekken waarvan een groot aantal in samenwerking met scholen en speeltuinverenigingen. In 2023 zijn als gevolg van de veiligheidsinspectie 8 speeltoestellen vervangen.

91

Speeltuinverenigingen Sinds 2009 heeft de gemeente met verschillende speeltuinverenigingen een beheerovereenkomst afgesloten. Wegens nieuwe inzichten in deze samenwerking is het afgelopen jaar een start gemaakt met het afsluiten van nieuwe overeenkomsten met deze verenigingen. Zo neemt de gemeente graag haar verantwoordelijkheid terug als het aankomt op het inspecteren en onderhouden van speelvoorzieningen in het kader van veiligheid. Deze nieuwe lijn in afspraken met de verenigingen worden de komende jaren doorgezet. Reinigen valdempend zand In de loop der jaren vervuilt het valdempend zand onder speeltoestellen door onder andere katten, afval en onkruid. Zodoende dienen deze ondergronden regelmatig gereinigd te worden. In 2023 heeft op een aantal plaatsen reiniging van deze ondergronden plaats gevonden. Exploitatiebudget Bedragen x € 1.000 Onderhoud openbare speelplekken

Begroot 2023 (na wijziging) 133

Rekening 2023 83

Groen Per 2023 hebben we de schouwmethodiek geoptimaliseerd. Met de nieuwe systematiek krijgen we meer sturingsinformatie voor het (indien nodig) bijsturen van het beleid. In 2023 is in totaal vijf keer geschouwd, gemiddeld over het jaar voldoet 88% van het totale groenareaal aan ambitieniveau.

Bedragen x € 1.000 Onderhoud openbaar groen

Begroot 2023 (na wijziging) 2.221

Rekening 2023 2.065

92

Wegen Het kwaliteitsniveau voor het onderhoud aan wegen is door de raad bepaald op Beheer Openbare Ruimte (BOR)-basis. BOR-basis betekent: een redelijk onderhouden omgeving, met incidenteel een kleine onderhoudsachterstand, enkele lichte schades, niet storend vuil of onvoldoende onderhouden. Wegen die op basisniveau zitten, voldoen aan de minimum wettelijke eisen. De gemeente wil en moet voldoen aan de geldende wet- en regelgeving. Elk jaar wordt de kwaliteit gemeten volgens de CROW-systematiek voor weginspecties (publicatie 146). De resultaten daarvan zijn in de volgende tabel weergegeven. In 2023 is gekozen om de weginspectie tweejaarlijks uit te voeren in harmonie met de inspectie van gemeente De Wolden. Daarbij houden we de wettelijke termijn van twee jaar voor het uitvoeren van de weginspectie. In de beleidsschouw van de openbare ruimte is ook het areaal aan wegen geschouwd. De resultaten daarvan zijn als volgt:

Door de aard van de schouw geeft dit een ander beeld dan de (gedetailleerdere en technischere) weginspectie. Daardoor lijkt een relatief klein gedeelte van de wegen kwaliteitsniveau C en D te hebben dan wat in 2022 uit de weginspectie bleek. Algemeen kan geconcludeerd worden dat er sprake is van een redelijk percentage wegen dat voldoet aan kwaliteitsniveau A. Vervolgens is er sprake van een behoorlijk percentage B. Het percentage C en D met achterstallig onderhoud strookt niet met het beleid van de gemeente Hoogeveen. Bij de asfaltwegen op niveau D vindt kapitaalvernietiging plaats. Areaal Hoogeveen heeft ruim 4 miljoen m² verharding (wegen, fiets- en voetpaden) in beheer. Daarnaast is een deel van de wegen en paden niet verhard. Voor het onderhoud aan wegen zijn twee budgetten beschikbaar. Het investeringsbudget en het exploitatiebudget. Investeringsbudget (asfaltprogramma) Met het investeringsbudget worden (asfalt)wegen en fietspaden vervangen die technisch op het einde van de levensduur zitten. Niet alle wegen die op het einde van de levensduur zitten kunnen direct worden aangepakt. Daarbij kijken we niet alleen naar de techniek, maar ook naar de verkeersveiligheid, belangen van ondernemers en de opvattingen van inwoners. Wegen die aan vervanging toe zijn, maar nog niet aan de beurt zijn, kunnen gevaar gaan opleveren.

In die gevallen wordt vanuit het exploitatiebudget noodreparaties uitgevoerd. De volgende investeringswerken zijn 2023 uitgevoerd: - Reconstructie Langedijk in Hollandscheveld. - Voorbereidingen Stuifzandseweg in Hoogeveen.

Bedragen x € 1.000 Asfaltprogramma - wegen Asfaltprogramma - fietspaden

Begroot 2023 (na wijziging) 1.340 638

Rekening 2023 368 569

93

Exploitatiebudget Met het exploitatiebudget worden onderhoudsmaatregelen uitgevoerd. Op basis van de jaarlijkse inspectie wordt de totale werkvoorraad van het onderhoud bepaald. Op basis van prioriteit (veiligheid) wordt bepaald waar welk onderhoud wordt uitgevoerd. Daarnaast worden voor klein onderhoud (asfalt en elementen) een ploeg mobiele stratenmakers ingezet. Hieruit hebben we op 22 locaties asfaltonderhoud uitgevoerd, met name op plaatsen waar kapitaalvernietiging plaats vond. Ook zijn er op 265 locaties onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan elementenverharding. Als laatste zetten we jaarrond een mobiele ploeg stratenmakers in om kleine maatregelen uit te voeren en meldingen af te handelen.

Openbare verlichting In 2023 zijn ongeveer 600 conventionele armaturen vervangen door led-armaturen. Het energieverbruik is daardoor verder gedaald. Hoeveel kan nog niet worden aangegeven, omdat nog geen eindafrekening van de energieleverancier is ontvangen. Exploitatiebudget Bedragen x € 1.000 Onderhoud wegen etc. Straatreiniging Openbare verlichting incl. elektriciteitsverbruik Totaal

Begroot 2023 (na wijziging) 3.472 1.028 832 5.332

Rekening 2023 3.305 1.031 652 4.988

Kunstwerken (bruggen en viaducten) Hoogeveen heeft 135 kunstwerken, zoals bruggen, viaducten, vissteigers en 5.162 m1 damwand met een vervangingswaarde van € 39 miljoen (exclusief de monumentale Roelof van Echtensluis). Eens per 3 jaar worden alle kunstwerken geïnspecteerd. Aan de hand van deze inspectie, een constructieberekening en waar nodig detailinspecties worden de benodigde technische onderhoudsmaatregelen gepland, die vervolgens worden opgenomen in de jaarplanningen. Het algemene beeld uit de beleidsschouw openbare ruimte is als volgt:

Het voorgenomen groot onderhoud aan de elektrische installatie van de Schoolvonderbrug en de Brug om de Oost is in uitvoering. Deze werkzaamheden worden begin 2024 afgerond. Daarnaast zijn op diverse locaties beschoeiingen hersteld. Een groter project daarin was het vervangen van een deel van de beschoeiing langs de Industriehaven in Hoogeveen. Exploitatiebudget Bedragen x € 1.000 Beheer kunstwerken

Begroot 2023 (na wijziging) 298

Rekening 2023 250

94

Riolering/water Riolering en Water Programma Eind 2022 is het Riolering en Water Programma 2023-2028 door de raad vastgesteld (22 december 2022). In dit programma is de gezamenlijke visie op de gemeentelijke watertaken en de samenwerking daarin binnen Fluvius beschreven. De komende jaren zetten wij deze regionale samenwerking door om optimaal kennis en ervaring met elkaar te delen. Waarmee we kostenbesparing realiseren en de kwaliteit en de robuustheid van het beheer van de waterketen verder verbeteren. In het programma is aangegeven hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater en welke activiteiten wij daarvoor uitvoeren. Van deze activiteiten zijn de financiële en personele middelen in beeld gebracht. LAS LUA In 2023 zijn we gestart met het opstellen van een Lokale Adaptatie Strategie. Deze is mei 2023 door de Raad vastgesteld. Toelichting per beheersprogramma Grondwater We beheren en onderhouden drainage die in het kader van de grondwaterzorgplicht zijn aangelegd in openbaar gebied. Er zijn grondwaterpeilbuizen geplaatst voor de grondwaterzorgplicht. Deze peilbuizen zijn voorzien van meetapparatuur waarmee we continu inzicht hebben in de grondwatersituatie. Wij hebben in 2023 dit meetnet geoptimaliseerd (extra peilbuizen bijgeplaatst en overbodige peilbuizen verwijderd) met het oog op de klimaatveranderingen.

Eind 2023 zijn wij een nieuw raamcontract aangegeven voor het instandhouden van dit meetnet. Actualisatie basisrioleringsplannen – opstellen Systeemoverzichten Stedelijk Water Periodiek berekenen we rioolstelsels door om te beoordelen of deze nog voldoende kwaliteit en klimaatbestendig zijn. Bij de nieuwe berekeningen kijken wij nu naar het totale systeem. We nemen daarvoor ook de watergangen waar onze riolen op afvoeren mee in de analyse. Daarom spreken we van het systeemoverzicht stedelijk water en niet meer over het basisrioleringsplan. We zijn in 2023 gestart met de voorbereidingen voor de actualisatie van de SSW’s voor de kernen Hollandscheveld, Elim, Fluitenberg en Noordscheschut. Buurtaanpak klimaatadaptatie In 2023 hebben wij voor de urgentste knelpuntlocaties vanuit de LAS/LUA oplossingsrichtingen in beeld gebracht. Dit betreft de Carstenswijk & Langewijk (Elim), Bethesdastraat (Hoogeveen), Stationsgebied (Hoogeveen), en de Blankenslaan-West (Hoogeveen). Deze oplossingsrichtingen werken wij komend jaar verder uit tot concrete maatregelen. Onderzoek foutieve aansluitingen Jaarlijks verrichten we onderzoek naar foutieve rioolaansluitingen. Daarbij gaat het om aansluitingen van hemelwater op een druk- of vuilwaterriolering of van vuilwater op hemelwaterriolering. Inspecties/onderhoud We inspecteren de technische staat van de riolering regelmatig.

De camera-inspecties voeren we uit in riolering die minimaal 35 jaar oud is. Vervolgens is de inspectiefrequentie elke tien jaar. De kleine schades die tijdens de inspectie van de riolering worden geconstateerd, repareren we in het jaar volgend op de inspectie. Grotere renovatiewerkzaamheden en/of vervanging van riolering worden meegenomen in een integrale projectafweging. Daarin wordt ook het exacte jaar van uitvoering bepaald.

95

Reiniging Voor een goede afstroming in de vrijvervalriolering reinigen we jaarlijks een deel van de vrijvervalriolering. De vuilwater riolering (droogweerafvoer en gemengd) reinigen we ongeveer één keer per zeven jaar en het regenwaterriool reinigen we één keer per twintig jaar. Kolken reinigen we één of twee keer (doorgaande hoofdwegen) per jaar. Gemalen en minigemalen controleren en reinigen we één keer per jaar.

Bedragen x € 1.000 Onderhoudsbudget riolering Uitvoering baggerplan

Begroot 2023 (na wijziging) 1.353 231

Rekening 2023 1.029 0

Vastgoedbeleid Hierna wordt een weergave gegeven van de ontwikkelingen in het gemeentelijk vastgoed. Eerst geven we een algemene toelichting op het gemeentelijk vastgoed. Vervolgens wordt er per accommodatiesoort een nadere toelichting gegeven. Voor de uitvoering van de werkzaamheden rondom het vastgoed worden de uitgangspunten van de Kadernota Vastgoedbeleid Hoogeveen (2016) gehanteerd. Daarnaast gelden de vastgoedprocessen en het verkoopprotocol. De herziening van de Kadernota Vastgoedbeleid en het opstellen van een nieuw strategisch accommodatieplan is in 2023 nog niet tot stand gekomen. Ook het plan voor het verduurzamen van het vastgoed is nog niet uitgevoerd. Op diverse onderdelen is er wel gewerkt met het actualiseren van vraagstukken in het vastgoed. Dit onder andere met het maken van huisvestingsplannen voor binnen- en buitensport. Het streven is om de vastgoedvisie in 2024 af te ronden. Doel Het bezit van vastgoed is geen doel op zich, maar een instrument dat bijdraagt aan de realisatie van maatschappelijke doelstellingen en om te sturen in de kwaliteit van de ruimtelijke ontwikkeling binnen onze gemeente. Omdat Hoogeveen een actief vastgoedbeleid voert, moet rekening worden gehouden met financiële risico’s voor de begroting. Deze risico's zijn in een beheersmaatregel gezet door te werken met een actueel meerjarenonderhoudsplanning.

De benodigde financiën om deze onderhoudsplanning uit te voeren is in de meerjarenbegroting opgenomen. Om toekomstig goed te kunnen sturen op het vastgoed wordt er gewerkt aan een nieuwe visie op vastgoed, een strategisch accommodatieplan en een plan voor het verduurzamen van het vastgoed. Portefeuille De gemeentelijke vastgoedportefeuille bestaat op dit moment uit 111 gebouwen die volledig in eigendom zijn van de gemeente, variërend van gemeentelijke kantoren tot onderkomens op begraafplaatsen. Daarnaast heeft de gemeente een economisch claimrecht op 31 schoolgebouwen. Integraal Accommodatiebeleid (IAB) In het afgelopen jaar zijn er diverse ontwikkelingen geweest in de uitvoering van het Integraal Accommodatiebeleid. Zo is er gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe huisvestingsplannen, zijn de projecten voor onderwijshuisvesting voorbereid en zijn er diverse beheersafspraken onderhouden zoals bij MFC's in NIeuwlande en Tiendeveen. Onderhoud gemeentelijke gebouwen Het gemeentelijke onderhoudsbeleid aan gebouwen geeft aan dat er vierjaarlijks een nieuwe onderhoudsinspectie wordt uitgevoerd. Het uitgangspunt voor het onderhoud van het gemeentelijk vastgoed is een basisniveau, conditiescore 3, op basis van de NEN 2767 normering. In 2022 is de herziene onderhoudsinspectie van het gemeentelijk vastgoed voor de komende 4 jaren vastgesteld.

96

Door schaarste van materialen en personeel hebben niet alle geplande (onderhouds)werkzaamheden doorgang kunnen vinden. In deze jaarrekening is een bestemmingsvoorstel opgenomen om het budget voor het onderhoud over te hevelen en in 2024 te realiseren.

Onderwijs Locatieonderzoeken centrum-west & speciaal basisonderwijs In 2023 zijn verdere voorbereidingen uitgevoerd voor het vernieuwen van de schoolgebouwen het Palet en de prof. Titus Brandsma school in centrum-west van Hoogeveen. Met de centrumscholen is het besluit genomen om geen gezamenlijke vervangende nieuwbouw te realiseren maar om beide scholen op de huidige locatie te renoveren. Ook hebben beide schoolbesturen de keuze gemaakt dat het Palet als eerste wordt aangepakt. Het locatieonderzoek voor de herhuisvesting van de scholen van het speciaal basisonderwijs van RENN4 voor de locaties van de Carrousel (Wolfsbos) en de van Goghlaan is in 2023 afgerond. Besloten is dat Bentinckspark-Noord de voorkeurslocatie is voor de herhuisvesting van de scholen van RENN4. In 2023 is voor het Bentinckspark-Noord de inpassingsstudie gestart om te bepalen waar onder andere de school in dit gebied moet komen te staan. Nieuwbouw RSG Wolfsbos In februari 2023 heeft RSG Wolfsbos het nieuwbouwplan ingediend. Het schoolbestuur ontvangt jaarlijks middelen van de gemeente om zelf huisvestingsplannen te realiseren. De gemeente toetst of het huisvestingsplan voldoet aan de overeengekomen afspraken. Onderdeel van de beoordeling van het nieuwbouwplan gaat over de gemeentelijke investeringen die noodzakelijk zijn om de nieuwbouwplannen mogelijk te maken.

Het gaat hier onder andere om de zorgplicht die gemeente heeft ten aanzien van sportaccommodaties, sloopkosten en infrastructuur. Het nieuwbouwplan was in 2023 nog niet volledig om ter besluitvorming voor te leggen. Met RSG Wolfsbos zijn afspraken gemaakt over het aanscherpen van het plan. Beëindiging het Blokland - Noordscheschut Schoolbestuur Primenius heeft in 2023 besloten om de school Het Blokland in Noordscheschut te sluiten met ingang van het schooljaar 2023-2024. De reden hiervoor is dat het aantal leerlingen is gedaald tot 19 leerlingen. De wettelijke opheffingsnorm bedraagt 23 leerlingen. De problematiek van het lage aantal leerlingen op het Blokland speelde al meerdere jaren. Door de sluiten van het Blokland is de kinderopvang op deze locatie ook gestopt. Met Spelerwijs heeft gemeente een oplossing gevonden om de bestaande kinderopvang in Noordscheschut, in buurthuis de Cirkel, uit te breiden. Nagenoeg alle kinderen van het Blokland zijn overgegaan naar de kinderopvang bij de Cirkel. Voor het Blokland is besloten om de locatie te verkopen. Alvorens de locatie wordt verkocht wordt er eerst een besluit genomen over de verkoopvoorwaarden en de mogelijkheden voor herbestemming. In het pand is tijdelijke anti-kraak gehuisvest.

Sport Bij sport zijn vier categorieën kapitaalgoederen te onderscheiden: binnensport (sporthallen en gymlokalen), zwembad, sportvelden (inclusief bijbehorende opstallen zoals kleedgebouwen). Voor al deze categorieën is er voor de bouwkundige staat, net als bij de overige gemeentelijke gebouwen, een meerjarig beheerplan voor het onderhoud. Daarnaast is ervoor zowel binnen- als buitensport een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Deze plannen zijn opgenomen in het Integraal accommodatiebeleid (IAB). Streven is om het kwaliteitsniveau van alle nieuwe accommodaties op het niveau van het landelijk instituut voor sportaccommodaties (ISA-sport) en de Nederlandse Sportfederatie (NOCNSF) te hanteren.

97

Binnensportaccommodaties In 2023 is het nieuwe huisvestingsplan binnensport afgerond. Besluitvorming over het plan moet nog plaatsvinden. Bekend is dat diverse gymzalen en sporthallen in Hoogeveen op leeftijd raken. Hiervoor is een plan nodig waarin is bepaald welke maatregelen noodzakelijk zijn in renovatie of nieuwbouw om de benodigde capaciteit in stand te houden. Bureau ICS heeft de opdracht gekregen om dit nieuwe IHP op te stellen. Naast de bouwkundige en technische staat wordt er in het onderzoek gekeken naar de functionaliteit van de accommodaties, de bezetting en de behoefte voor het gymonderwijs. Dit laatste is noodzakelijk omdat voor het schooljaar 2023-2024 de wettelijke norm voor bewegingsonderwijs is aangescherpt. Sportverenigingen en het onderwijs zijn betrokken bij het onderzoek. Zwembad De Dolfijn In de begroting van 2022 is vastgesteld dat het zwembad de Dolfijn voor minimaal 5 jaar in stand wordt gehouden. In de meerjarenbegroting 2024-2027 zijn de financiële voorwaarden voor instandhouding geregeld. In 2023 is het zwembad De Dolfijn in stand gehouden op basis van regulier planmatig onderhoud. Ook is er onderzoek verricht naar de vergelijking van het huidige zwembad De Dolfijn en een nieuw zwembad. Hierbij is inzichtelijk gemaakt wat de huidige bezetting en exploitatie is van het zwembad De Dolfijn.

Deze gegevens zijn vergeleken met de opzet van een nieuw zwembad. Voor een nieuw zwembad is inzichtelijk gemaakt welke bezoekersaantallen verwacht worden, de investeringskosten en welke jaarlijkse exploitatie- en kapitaallasten worden verwacht. Als basis voor de vergelijking met een nieuw zwembad is gebruik gemaakt van de uitgangspunten van het plan voor een nieuw zwembad uit 2019. De keuze om te investeren in een nieuw zwembad is doorgeschoven naar 2024. Op basis van een actualisatie van alle investeringen moet een integrale afweging gemaakt worden welke investeringen prioriteit krijgen. Sportvelden Bij de buitensportaccommodaties is er een jaarlijks onderhoudsplan op basis van de minimale eisen voor sportbeoefening en veiligheid. Uitgangspunt bij de buitensportaccommodaties zijn de normen die gesteld worden door NOC*NSF/Sportbonden en zijn vastgelegd in de ISA-normen. Groot onderhoud kunstgrasvelden voetbal Bentinckspark In het kader van groot onderhoud zijn diverse kunstgrasvelden voetbal in het Bentinckspark vervangen. Aanvankelijk stonden de velden 2 en 10 in de planning voor vervanging en de kunstgrasvelden 3 en 8 in 2024. Begin 2023 is een schouw uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat de staat van de kunstgrasvelden 2,3 en 10 dermate slecht was zodat deze niet meer werden goedgekeurd. Daarom is besloten om de vervanging van veld 3 te vervroegen van 2024 naar 2023.

De vervanging is in 2023 gerealiseerd en in gebruik genomen. Sportaccommodatievisie Hollandscheveld In 2023 is de sportaccommodatievisie voor Hollandscheveld vastgesteld. In Hollandscheveld bestaan diverse vraagstukken met betrekking sportaccommodaties. Zo is de wens in het dorp om een grotere sporthal te realiseren. Daarnaast ligt er urgentie bij het vernieuwen van een aantal accommodaties waaronder de kleedkamers van korfbalvereniging HHV. De sportaccommodatievisie zal de komende jaren uitgewerkt worden tot een concreet inrichtingsplan. Over de investeringen van diverse voorzieningen zoals een nieuwe sporthal zal te zijner tijd een apart besluit genomen worden. Toekomstplan kleedgebouwen buitensport Bij diverse gemeentelijke buitensportaccommodaties zijn kleedkamers aanwezig. Deze kleedkamers zijn eigendom van de gemeente Hoogeveen. Het beheer met een beheersvergoeding is overgedragen aan verenigingen. Echter, diverse kleedkamers zijn sterk verouderd waardoor planmatig en regulier onderhoud niet meer volstaat. Door bureau Lindhorst is 2022 een onderzoek gedaan naar al deze

98

kleedkamers en is een toekomstplan uitgewerkt voor renovaties en nieuwbouw. Bij renovatie is het uitgangspunt om deze te verduurzamen conform de BENG-normering (Bijna energieneutrale gebouwen). In het traject zijn met de verenigingen ook afspraken gemaakt over de beheersvergoeding voor 2023 om de stijgende energiekosten op te vangen. In 2023 zijn de eerste projecten voor het vernieuwen van de kleedkamers buitensport opgepakt. De realisatie start vanaf 2024. Cultuur Voor de huisvesting van culturele voorzieningen spelen er diverse opgaven. In de cultuurvisie is het actualiseren van de huisvestingsplannen als opgave benoemd. Het initiatief om te komen tot actuele huisvestingsplannen is overgelaten aan de culturele instellingen. Bibliotheek De bibliotheek huurt het pand aan de Willemskade. Dit huurt contract loopt tot en met 2028. De bibliotheek is gevraagd om met een nieuw huisvestingsplan te komen voor zowel de korte als lange termijn. In 2022 is de bibliotheek gestart met het uitwerken van deze plannen. Het huisvestingsplan is in 2023 nog niet afgerond. Achterstallig onderhoud theater De Tamboer In 2023 is er verder gewerkt aan het wegwerken van het achterstallig onderhoud bij De Tamboer. Zie voor een toelichting de paragraaf investeringen.

Toekomstplan het Podium & De Tamboer In 2022 heeft stichting Cultuurhuis Hoogeveen een concept businessplan uitgewerkt voor de toekomst van het theater De Tamboer en het poppodium 'Het Podium'. In de voorbereiding op de plannen is de keuze gemaakt om prioriteit te geven aan het Podium (fase 1). In 2023 zijn de verbouwplannen voor het poppodium nader uitgewerkt. Op basis van de vastgestelde plannen is bij de begrotingsbehandeling een investering van € 1,4 mln. beschikbaar gesteld om in 2024 het Poppodium te verbouwen Markt 5 - pand Scala In 2023 is culturele instelling Scala failliet gegaan. Scala organiseerde een belangrijk deel van het culturele vrijetijdsaanbod in Hoogeveen. Scala huurde voor zijn activiteiten het pand de Markt 5 van de gemeente Hoogeveen. Na het wegvallen van Scala is de kunstenkorf als nieuwe culturele organisatie opgericht. De kunstenkorf heeft als huurder intrek genomen in de Markt 5. Daarnaast is Cultuurklik, de culturele instelling voor cultuureducatie, ook een huurder van de Markt 5.

Buurtaccommodaties De gemeente heeft 19 wijk-, buurt- en dorpshuizen. Hiervan zijn er twaalf in eigendom van de gemeente. Twee dorpshuisfuncties zijn ondergebracht in een multifunctionele accommodatie: MFC Tiendeveen en MFC Nieuwlande. Een buurthuis is een tijdelijk experiment vanuit de Smederijen: d' Olde Bieb. Vijf dorpshuizen zijn in particulier bezit. Een buurthuis is eigendom van Woonconcept. Een andere buurthuisfunctie is ondergebracht in MFC Krakeel, eigendom van Woonconcept. Wijk-, buurt- en dorpshuizen in eigendom van de gemeente Hoogeveen zijn in bruikleen gegeven aan de betreffende organisaties. In de bruikleenovereenkomst staat dat de gemeente Hoogeveen zorg draagt voor het groot onderhoud en installaties van de accommodatie. D’Olde Bieb In 2023 is een motie door de gemeenteraad aangenomen om een plan uit te werken voor een buurthuis in Wolfsbos. De motie spreekt uit om d' Olde Bieb te erkennen als volwaardig buurthuis. Mocht blijken dat het huidige pand van 'd Olde Bieb niet geschikt is dan verzoekt de motie om een voorstel te doen voor een 'nieuwe' d' Olde Bieb. De opdracht van de motie is in 2023 niet afgerond. 99

Aankoop Open Deur Op verzoek van diverse stakeholders in Elim en op basis van uitgebreid onderzoek is in 2023 besloten om het verenigingsgebouw de Open Deur aan te kopen. De Open Deur neemt de functie over van het bestaande dorpshuis ‘t Vonder. In de Open Deur moeten ook diverse andere maatschappelijke activiteiten worden gehuisvest. Voor het beheer en exploitatie is een nieuwe stichting opgericht: 'Stichting Dorpshuis Elim'. De stichting gaat de plannen voor de verbouwing verder uitwerken en is verantwoordelijk voor het dagelijkse beheer en exploitatie. Net als andere buurt-, wijk- en dorpshuizen zal de Open Deur een jaarlijkse beheersubsidie ontvangen van de gemeente. Overig vastgoed (bedrijfsvoering) Naast het maatschappelijk vastgoed heeft de gemeente ander vastgoed, zoals gemeentelijke kantoorgebouwen, de groenonderkomens, enkele gemeentelijke huurwoningen, de brandweerkazerne, strategisch- en ontwikkelvastgoed. Strategisch en ontwikkelvastgoed is vastgoed dat is aangekocht om een bepaalde ontwikkeling tot stand te kunnen brengen of vastgoed dat haar bestemming verloren heeft en kan worden herontwikkeld, bijvoorbeeld oude schoolpanden. Lomanlaan 123 Domesta heeft het pand in juli 2023 overgenomen van de gemeente en zal hiervoor huisvestingsplannen ontwikkelen in 2024.

Verkoop Trompstraat 1a - Sidokwan In 2023 is de verkoop van het pand Trompstraat 1a formeel gepasseerd bij de notaris. Door de verkoop is vechtsportvereniging Sidokwan eigenaar van het pand geworden. Hierdoor heeft de vereniging meer zekerheid voor de toekomst en kan de vereniging zelf investeringen doen om het pand toekomstbestendig te maken. Verkoop woning Bilderdijklaan 10 In 2023 is het pand Bilderdijklaan 10 verkocht vanwege het overlijden van de zittende huurder. Het aantal huurwoningen in gemeentelijk bezit blijft hiermee op 6 eenheden steken. Euromaster Met het oog op de brede visieontwikkeling Stationsgebied wordt afgewogen wat te doen met het pand: tijdelijk beheren/verhuren of slopen. Er hebben zich diverse belangstellenden voor het pand gemeld, maar door de hoogte van de huurprijs of tijdelijke huur zijn ze ook weer afgehaakt. Ook is de locatie in beeld voor het bouwen van een nieuwe brandweerkazerne. Exploitatiebudgetten x € 1.000 Preventief onderhoud: Binnensportaccommodaties Buitensportaccommodaties Buurtaccommodaties Cultuuraccommodaties Overige accommodaties Totaal

Begroot 2023 (na wijziging)

Rekening 2023

921 118 474 499 1.758 3.770

776 73 276 231 1.066 2.422

100