Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd

Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd Een stevige koers vanuit een sterke basis voor onze jeugd

Hoogeveen

pagina 1

Hoogeveense Hervorm

De Hervormingsagenda: Waa Stijgende kosten in de jeugdhulp Lange wachtlijsten in de jeugdzorg Landelijke Hervormingsagenda vraagt om lokale vertaling

Toenemende ment en stress bij jo

Huidige wat ge

Meer mee (com proble

Landelijke uitdaging... Lokale oplo

De uitdagingen in Hoogeveen zijn niet unie De manier waarop we aan de uitdagingen werk

We bouwen voort op de stevige basis van Jong Hoo werken de samenwerking tussen onderwijs, welzijn en z

We zoeken de oplossingen niet in (nog meer) zorg, omgeving waarin jongeren opgroeien. pagina 2

mingsagenda Jeugd Hoe gaat het met onze jongeren in Hoogeveen?

arom?

66% van de jongeren geeft aan (zeer) gelukkig te zijn.

tale klachten ongeren

e zorg sluit niet aan bij ezinnen nodig hebben

ervoudige mplexe) ematiek

ossingen!

ek. ken, wél.

ogeveen, en zorg verder uit.

, maar in de .

68% ervaart een goede gezondheid 57% heeft geen psychische klachten

Maar...

st a l l e e v l e Ik heb he van stress n ik a k e i w j Bi ijn m t e m terecht vragen?

Alweer iemand anders die mij moet helpen?

Ik wacht al heel lang op hu lp

pagina 3

Vooraf Met veel van de kinderen en jongeren in de gemeente Hoogeveen gaat het goed. De meeste jongeren

zijn gelukkig (66%), ervaren een goede gezondheid (68%), gaan met plezier naar school en hebben geen

psychische klachten (57%)1. Er is echter een groeiende groep kinderen en jongeren met wie het minder goed

gaat. In de gemeente Hoogeveen zorgen wij samen voor een omgeving waarin elk kind en elke jongere veilig,

gezond en vol kansen kan opgroeien - ongeacht de omstandigheden waarin iemand opgroeit. Waar het nodig is bieden wij passende ondersteuning en zorg.

Voor u ligt de Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd. De afgelopen jaren hebben we al mooie stappen

gezet, zoals de inzet van de praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts, de ondersteuning via Buurtgezinnen en Moeders van Hoogeveen. Dit plan is een belangrijke stap vooruit in onze inzet om alle kinderen en jongeren in Hoogeveen de ondersteuning en zorg te bieden die zij nodig hebben. Een landelijke uitdaging met lokale oplossingen

De uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd zijn niet uniek voor Hoogeveen. In heel Nederland zien we een toenemende vraag naar jeugdzorg, stijgende kosten en een groeiende druk op zorgprofessionals. We zien

de noodzaak van een fundamentele omslag in het jeugdstelsel (landelijke Hervormingsagenda Jeugd). Oftewel

een kindgerichte aanpak, waarbij de nadruk ligt op het versterken van de omgeving waarin kinderen opgroeien. Anders denken, anders doen

De uitvoering van de Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd vraagt om een verandering in denken en doen. De inzet van zorg wordt vaak als oplossing gezien, terwijl dit niet altijd past bij de ondersteuningsvraag. We

kiezen bewust voor het normaliseren van hulp, voor nabijheid en maatwerk, en voor oplossingen die passen

binnen de leefwereld van gezinnen. De analyse van dr. Sharon Stellaard in haar proefschrift Boemerangbeleid laat zien dat veertig jaar aan hervormingen in de jeugdzorg vaak hebben geleid tot méér complexiteit en

uitsluiting, in plaats van de beoogde eenvoud en inclusie. Haar oproep tot bezinning is helder: zolang we blijven

hervormen zonder echt te veranderen, blijven we in dezelfde patronen gevangen. In Hoogeveen zetten we in op een veranderkundige aanpak. Dat betekent samen leren anders werken en anders doen. Zowel intern als met

onze partners vanuit samen, verbinden en verbeteren. Dat betekent: leren van bewezen effectieve interventies, werken in een gezamenlijke lerende omgeving die uitnodigt tot anders denken en anders doen. Daarnaast is actief monitoren essentieel, zodat we weten wat werkt – en wat niet.

De school als hart van de wijk: samen bouwen aan de toekomst van elk kind

Met de Nota Jeugd (programma Jong Hoogeveen) is in 2024 een stevige basis gelegd voor een vernieuwende en lokale aanpak. Deze aanpak krijgt concreet vorm in het ‘Plan Per School’, waarin school de centrale plek is waar kinderen, ouders en professionals elkaar ontmoeten en waar we samen leren van bewezen effectieve interventies. Het is een plek van vertrouwen, van relaties en van leren: zowel van en met elkaar, als van

interventies die aantoonbaar effectief zijn. Het Plan Per School heeft als doel om scholen te transformeren tot

krachtige ontwikkelplekken die niet alleen kinderen ondersteunen maar ook ouders en de hele gemeenschap

versterken. De eerste resultaten zijn hoopgevend: bijvoorbeeld in de wijk Zuid vinden wijkpartners elkaar steeds beter, het contact met ouders verdiept zich in de gerealiseerde Huiskamer in de Zuiderbreedte en het Plan Per School draagt bij aan het vergroten van de leefwereld én het verminderen van stress binnen gezinnen. Een ontwikkeling die laat zien dat de samenleving vanuit eigen kracht veel te bieden heeft.

De samenwerking tussen onderwijs, welzijn en zorg vormt een van de drie pijlers van Jong Hoogeveen. In deze Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd geven we verder vorm en inhoud aan onze koers vanuit de stevige basis van Jong Hoogeveen en werken we de samenwerking tussen onderwijs, welzijn en zorg verder uit.

1 Gezondheidsmonitor Jeugd GGD – Hoogeveen (2023) pagina 4

Samen maken we het verschil

Het belang van ‘samen’ is ook onderdeel van de ontwikkeling van deze hervormingsagenda. Het plan is ontwikkeld

samen met de collega’s uit de uitvoering, op basis van hun ervaringen en adviezen. Daarnaast is het plan besproken met onze partners zoals Stichting Welzijnswerk, een aantal scholen en met een aantal jeugdzorgaanbieders. De gesprekken hebben geleid tot een verrijking van dit plan.

Dit plan is niet ontwikkeld samen met inwoners, maar het is nadrukkelijk een opdracht aan onszelf om in de uitvoering altijd gelijkwaardig met onze inwoners samen te werken. We zien dit plan als strategisch kader, als speelveld, om binnen de uitgezette lijnen samen met inwoners de verschillende ambities en lijnen verder uit te werken.

Om de ambities uit deze agenda over zorg en ondersteuning voor de jeugd in Hoogeveen te realiseren is een

gezamenlijke inspanning van onze inwoners, onze verenigingen, onze partners in zorg, onderwijs, welzijn noodzakelijk. Samen streven we naar een jeugdstelsel dat beter werkt voor kinderen, jongeren, ouders en professionals. We

nodigen u van harte uit om met ons mee te denken en samen verder te bouwen aan een toekomst waarin elk kind in Hoogeveen kan opgroeien in een kansrijke omgeving waar talenten tot bloei komen. Met vriendelijke groet, Jeroen Westendorp

Wethouder Jeugd Gemeente Hoogeveen

een t i u n a v d g u e j e z r on o o v s r e o k e g i v ! e r t a a k e Een s m r o o v r e zijn sterke basis: we

pagina 5

pagina 6

inhoudsopgave

1. Inleiding 8 2. Ontwikkelingen 10 3. Analyse en duiding opgave

14

4. Focuspunten en kader 20 5. Hoe gaan we dit uitvoeren?

31

6. Finaciële vertaling 34 7. Trots op 37

pagina 7

1. Inleiding Waarom nu dit plan?

Nog steeds maakt het ook in Hoogeveen uit waar je wieg staat. Kinderen die bijvoorbeeld opgroeien in armoede waardoor er thuis stress is, hebben vanaf het begin een achterstand. Die achterstand werkt vaak door in school, gezondheid en toekomstkansen. Kortom, de druk op gezinnen neemt toe: bestaanszekerheid staat onder druk en steeds meer kinderen en jongeren kampen met mentale klachten. Tegelijkertijd worden hogere eisen aan

hen gesteld — op school, online en in hun sociale leven. Deze ontwikkelingen leiden tot een toenemende vraag naar hulp, stijgende kosten en lange wachtlijsten. Als we nú niet anders gaan werken, loopt het systeem vast. Vaak komen problemen pas in beeld als ze al zijn geëscaleerd, terwijl we juist willen dat kinderen eerder

passende ondersteuning krijgen — of dat we problemen met een andere aanpak zelfs kunnen voorkomen.

Bovendien sluit de manier waarop zorg nu is georganiseerd en ingekocht niet langer aan bij wat echt nodig is. Daarom zoeken we vanuit een nieuwe inkoopstrategie naar effectievere vormen van samenwerking en ondersteuning, passend bij onze inhoudelijke visie.

Landelijk is afgesproken dat het jeugdstelsel anders moet: minder zware zorg, minder versnippering, meer ruimte voor professionals en vooral meer focus op wat kinderen en gezinnen écht nodig hebben. Deze afspraken

zijn vastgelegd in de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Deze Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd laat zien hoe we de landelijke doelen vertalen naar de praktijk in Hoogeveen: dichtbij mensen, samen met partners, vanuit vertrouwen, en met oog voor wat écht werkt. Het

plan dat voorligt is ook onze invulling voor het Toekomstscenario kind en gezinsbescherming. Overal waar u Hervormingsagenda Jeugd leest gaat het ook over deze opgave. Wat is onze aanpak?

In Hoogeveen kiezen we ervoor om de Hervormingsagenda Jeugd niet als een losstaand programma te

benaderen, maar te integreren en aan te laten sluiten bij de vastgestelde beleidskaders/inhoudelijk kompas

voor het sociaal domein (herontwerp sociaal domein januari 2022) en het verhaal van Hoogeveen (toegelicht in hoofdstuk 4). We ontwikkelen verder op de sterke basis van Jong Hoogeveen en richten ons op de volgende vier focuspunten: 1.

Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren: We willen dat kinderen en jongeren worden omringd

2.

Ondersteuning zo dicht mogelijk bij huis: Door hulp en ondersteuning in de buurt te organiseren,

3.

4.

door een ondersteunend netwerk van familie, vrienden, buurtbewoners en professionals. zorgen we ervoor dat kinderen en gezinnen snel en effectief geholpen worden.

Betere ondersteuning voor gezinnen die het écht nodig hebben: We richten ons op gezinnen met

complexe problemen, waarbij we samenwerken met verschillende organisaties om geïntegreerde en passende ondersteuning te bieden.

We vergroten onze zeggenschap op de inzet van jeugdzorg: De landelijke Hervormingsagenda Jeugd gaat deels over het verbeteren van de kwaliteit en doelmatigheid van de jeugdzorg, maar ook voor

een deel over de financiële beheersbaarheid van het zorgstelsel. Het grootste deel van het budget voor

de jeugdzorg wordt uitgegeven via regionaal ingekochte zorg. Hierop hebben we als lokale overheid

beperkt invloed. Daarom is een van onze focuspunten om ervoor te zorgen dat de inzet van de zorg in de regio aansluit bij onze lokale agenda en past binnen onze transformatie doelen voor de jeugdzorg. Onderdeel van onze aanpak is dat we voor een aantal inspanningen businesscases uitwerken waaraan

concrete resultaten zijn gekoppeld op de inhoud maar ook financieel. Bijvoorbeeld het omvormen van een

deel van het aanbod individuele begeleiding naar collectief aanbod of de ambitie om in 2030 geen kind meer uit huis te plaatsen. Deze businesscases en resultaten worden, samen met onze partners, uitgewerkt in de uitvoeringsagenda en vragen van ons allemaal anders denken en anders doen. pagina 8

Inzet op omgeving

Anders werken, anders doen vraagt ook om een omgeving die uitnodigt tot ander gedrag. We werken al vijftig

jaar in het huidige jeugdstelsel waarbij we zien dat met dezelfde ambities en verwachte effecten het resultaat is dat het aantal kinderen en jongeren in jeugdzorg is gestegen van 1 op de 27 in 1974 naar 1 op de 7 in 2024 (landelijk én in Hoogeveen).

Tegelijkertijd zien we de wereld om ons heen juridischer worden en vragen we steeds meer om protocollen en bewijslast om maar te voorkomen dat het ergens mis gaat. En dat laatste dat willen we natuurlijk niet, maar ergens zal er ook ruimte moeten zijn om anders te leren werken en anders te leren doen.

We zetten daarom in deze hervormingsagenda in op het leren om anders te werken en te ontdekken wat dit

van ons, maar nog meer, van onze omgeving vraagt. Hoe creëren we ruimte om veilig te kunnen leren en hoe

zorgen we ervoor dat niet “anders doen” het doel wordt, maar dat we samen met gezinnen, kinderen/jongeren en onze partners leren om anders te werken? Veranderkundige aanpak

Een veranderkundige aanpak is een systematische manier om veranderingen in een organisatie succesvol door te voeren. Als leidraad gebruiken we het model van John Kotter. Het bestaat uit 8 fasen: 1.

Urgentie creëren – Maak duidelijk waarom verandering nodig is.

3.

Een visie ontwikkelen – Ontwikkel een duidelijke visie en strategie voor de verandering.

2.

4.

5.

6. 7.

8.

Een leidend team vormen – Stel een sterk team samen dat de verandering aanstuurt. De visie communiceren – Zorg dat iedereen de visie begrijpt en accepteert.

Obstakels wegnemen – Ruim belemmeringen uit de weg, geef ruimte en middelen.

Korte termijn successen behalen – Zorg voor zichtbare, vroege resultaten om motivatie te behouden. Verandering consolideren – Bouw door op successen en blijf verbeteren.

Verankeren in de cultuur – Maak de verandering onderdeel van de organisatiecultuur.

Kotters model benadrukt dat succesvolle verandering begint met urgentiebesef en gedragen leiderschap, en pas slaagt als het diep verankerd is in het gedrag en de cultuur van de organisatie. Naast de verschillende

interventies die worden voorgesteld is een essentiële verandering dat we zelf leren anders te werken en anders te doen. Het programma dat we daarvoor ontwikkelen is gebaseerd op het model van Kotter. Hoogeveense Aanpak Begroting, Besluit en Verantwoording (HABBV)

Dit plan is opgesteld in lijn met de HABBV. De gemeenteraad stelt in dit plan de kaders vast en jaarlijks wordt door het college via een uitvoeringsagenda uitvoering gegeven aan de vastgestelde kaders.

De verantwoording gebeurt via de P&C cyclus en via informerende brieven en informatiemomenten voor de

gemeenteraad. Deze werkwijze sluit aan bij de brede werkwijze in het sociaal domein waarin we de raad twee keer per jaar informeren via raadsinformatieavonden. Leeswijzer

Dit plan bestaat uit de volgende onderdelen: 1.

Analyse – Wat is de huidige situatie in Hoogeveen en welke uitdagingen zien we?

3.

Uitwerking van de opgaven – Hoe gaan we die doelen bereiken?

2.

Opgaven en speelveld – Wat zijn de belangrijkste doelen, en welke kaders zijn er?

4.

Uitvoering – Wat gaan we concreet doen en met wie?

6.

Financiën – Wat kost het, en hoe betalen we dat?

5. 7.

Resultaten, monitoring en evaluatie – Hoe volgen we of het werkt, en waar kunnen we bijsturen? Trots op – Welke Hoogeveense voorbeelden laten in de praktijk al zien wat in deze notitie staat?

In de bijlagen staat onze inkoopstrategie en de samenwerking in de regio.

pagina 9

2. Ontwikkelingen In dit hoofdstuk schetsen we de belangrijkste landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen die richting

geven aan deze Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd. Deze ontwikkelingen vormen samen de context waarbinnen de hervormingsagenda in Hoogeveen vorm uitgevoerd wordt.

We beginnen met de landelijke kaders, zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Vervolgens beschrijven we de regionale samenwerking binnen Drenthe en de visie van

Hoogeveen op deze samenwerking. Daarna zoomen we in op het lokale beleid: hoe bouwen we in Hoogeveen

verder op bestaande kaders en initiatieven, zoals het Herontwerp Sociaal Domein en de doorontwikkeling in het verhaal van Hoogeveen, het Gezond en Actief leven programma en het programma Jong Hoogeveen.

Tot slot maken we de verbinding met andere beleidsterreinen binnen het sociaal domein, omdat de opgaven in de jeugdzorg vaak raken aan bredere maatschappelijke vraagstukken zoals armoede, wonen en gezondheid. 2.1 Landelijk

Landelijk zijn in de Hervormingsagenda Jeugd afspraken gemaakt over fundamentele verbeteringen van

de jeugdhulp. Cliëntenorganisaties, professionals, aanbieders, gemeenten en het Rijk hebben hiermee een principeakkoord bereikt. Hiermee is een belangrijke stap gezet, ook al gaat het nog jaren duren voordat

wetgeving hierop is aangepast en financiering echt kloppend is. Gemeenten zetten de schouders eronder

om de gevraagde verbeteringen in de samenwerking, inkoop, toegang en gebiedsteams aan te brengen. De

landelijke Hervormingsagenda Jeugd heeft twee doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld. Ten eerste

betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. Ten tweede een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. 2.1.1 Positie gemeenten

Alle zorgstelsels in Nederland staan onder druk van zowel kostenstijgingen met onvoldoende dekking als personeelstekorten. De druk op de Wet Langdurige Zorg (Wlz) verplaatst zich naar zowel de Wmo

als de Jeugdzorg. Vanuit de praktijk komt steeds vaker het signaal dat kinderen voor Jeugdzorg worden

aangemeld, terwijl er sprake is van een langdurige zorgbehoefte, vaak gepaard met een licht verstandelijke beperking. De jeugdzorg lijkt de eindbestemming te zijn. Hierdoor lopen de kosten steeds meer op. Er is

sprake van versnippering in bepaalde taken, zoals de verschillende vormen van toegang. Hierdoor wordt het gemakkelijker om in de jeugdzorg te “shoppen”. Ten tweede kent de jeugdzorg als enige stelsel geen

duidelijke afbakening in reikwijdte. Ten derde kent de jeugdzorg geen budgetplafond op macroniveau (zowel regionaal als landelijk). Gemeenten en regio’s staan in deze situatie voor de uitdaging om toch te sturen op de kostenbeheersing en deze hand in hand te laten gaan met de transformatie opgave. 2.1.2 Hervormingsagenda Jeugd

De landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 is een gezamenlijk initiatief van gemeenten, het Rijk, jeugdzorgaanbieders, professionals en cliëntenorganisaties. Het doel is om de jeugdzorg kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken.

In de landelijke hervormingsagenda wordt ingezet op acht thema’s, deze thema’s hebben een plek gekregen in onze Hoogeveense aanpak. Vanuit onze eigen stevige koers ontwikkelen we verder. De acht landelijke thema’s zijn: 1.

Reikwijdte

3.

Domein overstijgend samenwerken

2.

4. pagina 10

Toegang en stevige lokale teams

Terugdringen residentiele jeugdhulp

5.

Kwaliteit en blijvend leren

7.

Data en monitoring

6. 8.

Regionalisering, standaardisatie en verbetering stelsel Financieringssystematiek

2.1.3 Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming

Het toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming is, naast de hervormingsagenda, een hervormingsplan binnen de Nederlandse jeugdbescherming. Het doel is om de hulp aan kwetsbare kinderen en gezinnen beter, sneller en effectiever te maken. In het huidige stelsel zijn er veel instanties betrokken, wat leidt tot versnippering, vertraging en stress bij gezinnen.

Het toekomstscenario wil dit veranderen door één gezinsbeschermer als vast aanspreekpunt aan te stellen. Deze gezinsbeschermer biedt hulp én voert, als het nodig is, de jeugdbeschermingsmaatregel uit. Zo wordt de zorg minder bureaucratisch en meer gericht op wat het gezin nodig heeft. De aanpak is gericht op samenwerken, vroegtijdig ondersteunen en maatwerk bieden.

Daarnaast krijgt de gezinsbeschermer meer professionele ruimte en ondersteuning om het werk goed te doen. Ook moeten organisaties en gemeenten beter samenwerken, met duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en financiering.

De lijn past goed bij de opgaven in de Hoogeveense vertaling van de hervormingsagenda Jeugd. In de

opgave “Betere ondersteuning voor gezinnen die het echt nodig hebben” wordt invulling gegeven aan het toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming. 2.1.4 IZA en GALA

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben als doel de

toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg te borgen. Daarnaast zijn beide programma’s

gericht op alle inwoners, dus ook op de jeugd met een focus op gezondheid (zowel fysiek als mentaal). Ook hier is een overlap met de Hervormingsagenda Jeugd, zowel in beweging (van zorg naar gezondheid) als op inhoud. Vanuit het programmaplan GALA Hoogeveen en de Nota Jeugd is een totaalaanpak mentale

gezondheid gemaakt. Dit raakt één op één dit plan. Hetzelfde geldt voor de opgave rond de coalitie Kansrijke Start (eerste 1000 dagen van een kind).

pagina 11

2.2 Regionaal

Hoogeveen werkt samen met andere Drentse gemeenten en jeugdzorgaanbieders in het Transformatieakkoord Jeugd Drenthe. Het doel is om meer preventie, eigen verantwoordelijkheid en het benutten van het sociale netwerk van kinderen en hun ouders te stimuleren. Daarnaast wordt ingezet op snelle jeugdzorg op maat,

dichtbij huis, en het verminderen van regeldruk voor professional. Deze lijn sluit aan bij onze lokale ambitie en werkwijze.

Vanuit de hervormingsagenda hebben gemeenten met betrekking tot regionale samenwerking een verplichting om duidelijke regels vast te leggen voor de inkoop en organisatie van jeugdhulp. Op basis van het wetsvoorstel “verbetering beschikbaarheid jeugdzorg” worden gemeenten verplicht om een gemeenschappelijke regeling voor de regionale organisatie van specialistische jeugdzorg op te stellen.

Op dit moment vinden in Drenthe de voorbereidingen plaats om deze GR op te richten. Vanuit Hoogeveen hebben we daarbij de volgende visie waar het gaat om de regionale samenwerking;

“Hoogeveen staat voor een jeugdstelsel dat bijdraagt aan persoonlijke groei, talentherkenning, gezond opgroeien en volwaardig meedoen. Regionale samenwerking is daarbij geen doel op zich, maar een middel om onze lokale doelen te realiseren. Hoogeveen wil een betrouwbare

en constructieve partner zijn in de regionale samenwerking. Tegelijkertijd vragen wij ruimte en

erkenning voor onze lokale koers. Alleen zo kunnen we samen werken aan een toekomstbestendige jeugdzorg die werkt voor onze kinderen, gezinnen en professionals. Wij nodigen onze regionale

partners uit om samen te bouwen aan een toekomstbestendige jeugdzorg, waarin ruimte is voor lokale kracht, innovatie en maatwerk. Regionaal waar nodig, lokaal waar mogelijk.” 2.3 Lokaal

Het sociaal domein in Hoogeveen en de beleidskaders zijn vastgesteld in het herontwerp sociaal domein

(februari 2022). Dit beleidskader is doorontwikkeld in het verhaal van Hoogeveen, gebaseerd op de bestaande en vastgestelde kaders. Een verhaal dat gaat over talentherkenning, over persoonlijke groei en over omzien naar elkaar. Een verhaal dat als rode draad loopt door de Nota Jeugd, het programmaplan GALA/IZA, de woonzorgvisie en de overige ontwikkelingen die vanuit het sociaal domein in gang worden gezet.

Ook dit verhaal is het fundament onder deze Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd. In de uitvoeringsagenda sociaal domein 2025/2026 staat beschreven hoe we integraal sturing geven aan het sociaal domein. Nota Jeugd

Het programma Jong Hoogeveen is gestart in 2015 en heeft een stevige basis gelegd in de samenleving. Een aanpak waarbij we een nieuwe generatie op willen leiden, intergenerationele problematiek van armoede en lage verwachtingen willen doorbreken, kinderen en jongeren voorbereiden op de huidige wereld waarin we

leven en hen handvatten meegeven voor de toekomst. Zoals we in 2015 al verwachtten bij de start van Jong

Hoogeveen, is dit een weg van de lange adem. We kijken daarom ver vooruit met een lange lijn richting 2040. Jong Hoogeveen is in 2023 samen met partners geëvalueerd. Al deze inspanningen hebben geleid tot een

breed gedragen Nota Jeugd. De Nota Jeugd wordt de komende jaren uitgevoerd binnen het programma Jong Hoogeveen.

In het jaar 2024 zijn we officieel van start gegaan met de uitvoering van de Nota Jeugd . Een breed gedragen visie waarmee we van een duizend-bloemen-bloeien aanpak naar focus en samenhang vanuit gedeelde inzichten overgaan. Dit gebeurt onder andere via het Plan Per School, waarbij scholen samen met ouders,

kinderen en wijkpartners een maatwerkplan ontwikkelen dat aansluit bij de behoeften van hun wijk. In 2024 zijn vijftien scholen begonnen aan de ontwikkeling van hun plan. Het streven is om op alle 36 basisscholen in de

gemeente Hoogeveen eind 2025 een Plan Per School te hebben. In 2026 zal het Plan Per School (verder) worden opgeschaald naar het voortgezet-, middelbaar beroeps- en speciaal onderwijs. Vooruitlopend op het Plan

Per School in het voortgezet onderwijs hebben we (vanwege de urgentie) samen met de beide scholen, GGD Drenthe en Stichting Welzijnswerk een aanpak mentale gezondheid gemaakt.

pagina 12

Overig

Om het verschil te kunnen maken voor onze inwoners, onze jeugdigen en gezinnen, hebben we een integrale

aanpak en werkwijze nodig, zowel binnen als buiten het gemeentehuis. Vragen van inwoners zijn niet geordend in de domeinen zoals wij het sociaal domein hebben georganiseerd. Zorg staat niet los van eventuele

inkomensvraagstukken of het ontbreken van een passende woning, dit heeft vaak veel met elkaar te maken.

Daarom zetten we in het sociaal domein stappen om onze aanpakken meer en meer integraal en gelijkgericht uit te voeren. In bijlage F staat benoemd met welke beleidsterreinen dit plan raakvlakken heeft en hoe we dit organiseren.

pagina 13

3. Analyse en duiding opgave De aanleiding voor het programma Jong Hoogeveen was het onderzoek Kinderen in tel van Verwey Jonker

uit 2015. In 2022 zijn dezelfde indicatoren als gebruikt in het Verwey Jonker onderzoek opnieuw gemeten, voor zover dit mogelijk was. Aanleiding was om een scherp beeld te krijgen in de ontwikkelingen in Hoogeveen in de tussenliggende jaren om mede met die kennis Jong Hoogeveen te kunnen door ontwikkelen in de Nota

Jeugd. Met nieuwe actuele cijfers kunnen we op dit moment nogmaals naar dezelfde indicatoren kijken, wat ons in vogelvlucht een actueel beeld van Hoogeveen geeft. In dit hoofdstuk worden per indicator de meest recente cijfers weergegeven. Daarnaast wordt ook kort de relatie tussen de desbetreffende indicator, en

jeugdhulpgebruik toegelicht. Dit hoofdstuk sluit af met een beschrijving van de ontwikkeling van de kosten voor jeugdhulp.

Demografie, gezinssamenstelling en armoede

Kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status hebben vaker te maken met jeugdzorg.

Armoede kan leiden tot stress in het gezin, verminderde toegang tot basisvoorzieningen en minder kansen op

een stabiele opvoeding, waardoor de kans op hulpvragen stijgt2. Daarnaast zijn eenoudergezinnen vaak armer

en is het voor de enkele ouder lastig om er altijd voor diens kinderen te zijn en de juiste steun te bieden in lastige tijden3. Ook echtscheidingen spelen een rol bij jeugdhulpvraag door stress die voortkomt van bijvoorbeeld een verhuizing, wisselen van school, conflicten tussen de ouders en eventueel verlies van contact met een van

de ouders. Jongeren die te maken hebben gehad met een echtscheiding van de ouders ervaren ook vaker bindingsangst4.

De gemeente Hoogeveen had op 1 januari 2024, 56.591 inwoners, waarvan 11,442 (20,22%) inwoners tot en met 18 jaar. 16243 inwoners waren 25 jaar of jonger (28,70%)5.

Van alle jongeren tussen de 0 en 25 jaar, groeiden er in het jaar 2024 2.520 jongeren op in een eenoudergezin. Dat is 15,51% van het totaal aantal jongeren tussen de 0 en 25 jaar6. Jongeren die opgroeien in een

eenoudergezin, lopen een verhoogd risico om op te groeien in armoede. In 2020 bleek uit een onderzoek van Trendbureau Drenthe dat 35% van alle huishoudens met een laag inkomen, een eenoudergezin betrof7. In de

periode van 2015 tot en met 2024 is het aantal eenoudergezinnen alleen maar toegenomen, en daarmee ook het aantal kinderen dat verhoogd risico loopt om op te groeien in armoede.

Van alle kinderen tussen de 0 en 18 jaar, groeit 9,2% op in een gezin met een laag inkomen (120% van het sociaal minimum). 4,33% van alle 0-25-jarigen groeit op in een bijstandsgezin8. Kinderen en jongeren die opgroeien in gezinnen met minder financiële mogelijkheden, ondervinden daar grote gevolgen van, waaronder stress, een kleine(re) leefwereld en minder kansen.

Het aantal jongeren dat te maken heeft gehad met een echtscheiding in hun leven, ligt ook relatief hoog in de gemeente Hoogeveen. Meer dan één op de vier jongeren (26%) geeft aan ooit te maken hebben gehad met een echtscheiding van hun ouders en/of verzorgers. Dit is meer dan in Drenthe (23%) en in Nederland (24%). Kansen(on)gelijkheid

Kinderen uit minder bevoorrechte milieus ervaren vaker barrières in onderwijs, gezondheidszorg en

maatschappelijke participatie. Zo hebben deze kinderen minder toegang tot bijvoorbeeld huiswerkhulp van hun ouders door hun lage opleid of is er geen geld of ruimte voor een rustige plek in huis om aan school

2 Chaudry, A., & Wimer, C. (2016). Poverty is not just an indicator: the relationship between income, poverty, and child well-being. 3 Langøy, A., Smith, O. R., Wold, B., Samdal, O., & Haug, E. M. (2019). Associations between family structure and young people’s physical activity and screen time behaviors. 4 Weaver, J. M., & Schofield, T. J. (2015). Mediation and moderation of divorce effects on children’s behavior problems. 5 Jeugdmonitor (2022) – Bevolking op 1 januari naar geslacht, leeftijd en regio 6 CBS Statline (2022) – Huishoudens; samenstelling, grootte, regio, 1 januari 7 Armoede, Beeld Hoogeveen, Trendbureau Drenthe, 2020 8 CBS Statline Jeugdmonitor (2023) – Indicatoren over jongeren en gezin; jongeren 0 tot 25 jaar, regio’s

pagina 14

te werken. Leerkrachten geven deze leerlingen sneller een onderadvies. Onderadvisering is een belangrijke indicator van kansenongelijkheid, omdat het met name leerlingen betreft die opgroeien in gezinnen met een lagere sociaaleconomische status. In het geven van advies, worden (onbewust) vooroordelen en

verwachtingen meegenomen, op basis van de achtergrond en/of thuissituatie van kinderen. Dit betekent dat

naast bijvoorbeeld talent en potentie, ook de achtergrond en thuissituatie van leerlingen meegewogen wordt in advisering, en heeft het daarmee veel invloed op het toekomstperspectief en de mogelijkheden van een leerling. Eenmaal op een laag niveau, is het voor een leerling lastig om op te stromen. Dit kan resulteren in

een verhoogde vraag naar jeugdhulp om achterstanden te compenseren en ondersteuning te bieden bij de ontwikkeling9.

Kinderen in het basisonderwijs in Hoogeveen krijgen relatief vaak een eindadvies dat lager is dan het advies

dat ze behaald hebben op hun eindtoets. Daarmee krijgen ze een zogenoemd onderadvies. Dit gold voor meer dan één op de twee (51,30%) leerlingen die in het jaar 2021/2022 eindexamen deed en naar het voortgezet

onderwijs ging. In het cohort 2020/2021 ging dit nog om 45,50%. We zien daarmee een toename in het aantal

leerlingen dat onder geadviseerd wordt. In vergelijking met Nederland (30,90%) krijgen relatief veel kinderen in de gemeente Hoogeveen een onderadvies, en ervaren veel kinderen in de gemeente kansenongelijkheid10.

Veel basisscholen (38%) in de gemeente Hoogeveen staan in een zogenaamd impulsgebied. Dit betekent dat deze basisscholen gevestigd zijn in een gebied waar veel gezinnen een laag inkomen hebben11. Dit resulteert

o.a. in een leerlingenpopulatie met een slechte(re) uitgangspositie qua startkansen. 65% van de basisscholen in onze gemeente bedient een leerlingenpopulatie met een lastige achtergrond en kansenongelijkheid.

In de gemeente Hoogeveen, heeft 25,2% van de inwoners een laag opleidingsniveau. Dit is in vergelijking met het gemiddelde van Nederland (19,7%) relatief veel. Het tegenovergestelde geldt voor het aantal inwoners met een hoog opleidingsniveau: 13,1% in de gemeente Hoogeveen, tegenover gemiddeld 23,9% in Nederland12. Leefstijl13

Ongezonde leefgewoonten, zoals slechte voeding, onvoldoende beweging of middelengebruik, kunnen

bijdragen aan fysieke en psychische problemen bij jongeren. Zo kunnen jongeren verslaafd raken aan middelen, wat kan leiden tot schooluitval of concentratieproblemen14. Slechte voeding en onvoldoende beweging kan leiden tot obesitas, waardoor het voor een jongere moeilijk is om mee te komen met leeftijdsgenoten en

eenzaam kan worden15. Dit vergroot de kans dat zij jeugdzorg nodig hebben, om hen te ondersteunen in het

beteren van hun leven.

9 Elffers, L. (2022). Onderwijs maakt het verschil: Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs. 10 Dashboard Gelijke Kansen regionaal 11 Ten Brinke & Berends (2022) – Update meting Kindvriendelijk Hoogeveen 2015-2021 12 CBS Statline 2022 - Bevolking 15 tot 75 jaar; opleidingsniveau, wijken en buurten, 2022 13 GGD- Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023; regio 14 Degenhardt, L., Stockings, E., Patton, G., Hall, W., & Lynskey, M. (2016). The increasing global health priority of substance use in young people. 15 Raza, A. (2021). Effect of Dietary Habits on Mental and Physical Health: A Systemic Review.

pagina 15

Jongeren in de gemeente Hoogeveen hanteren een vrij ongezonde leefstijl. Zo heeft 20,20% van de jongeren

ooit gerookt en rookt 5,90% van de jongeren wekelijks. Het percentage jongeren dat ooit gevaped heeft is nog

hoger: 26,30%. Dit is daarentegen lager dan het landelijke of Drentse percentage (respectievelijk 30% en 31,2%).

Ook het gebruik van alcohol ligt vrij hoog. 60,70% van de jongeren geeft aan ooit alcohol gedronken te hebben.

Dit percentage is wel gedaald ten opzichte van 2021 (74%), maar is hoger dan het landelijke percentage (54,7%). Van de jongeren die ooit alcohol gedronken hebben, heeft 29,50% dat in de afgelopen 4 weken gedaan en drinkt 18% van de jongeren 3-6 drankjes wanneer ze alcohol nuttigen.

Veel jongeren voldoen daarnaast ook niet aan de norm voor lichamelijke beweging. Slechts 13% van de jongeren in de gemeente beweegt dagelijks minimaal 1 uur. Dit is 2,1% lager dan het landelijke percentage. In 2021 was dit

percentage gelijk aan 17%. Het aantal jongeren dat wekelijks sport bij een club, vereniging of in de sportschool is tussen 2021 en 2023 daarentegen wel toegenomen: van 71% naar 75,40%.

Mentale Gezondheid16

Problemen zoals angst, depressie, suïcidaliteit en gedragsstoornissen hebben vaak een complexe achtergrond. Ze kunnen ontstaan door stressvolle thuissituaties, prestatiedruk, traumatische ervaringen of een gebrek aan sociale steun. Wanneer deze klachten aanhouden of verergeren, neemt de kans toe dat jongeren

gespecialiseerde hulp nodig hebben. Jeugdzorg biedt dan ondersteuning op het gebied van psychische gezondheid en copingvaardigheden.

In 2023 gaf 79,20% van de jongeren in klas 2 en 4 aan zich meestal (zeer) gelukkig te voelen. Dit is een daling ten opzichte van de jaren daarvoor, want in 2021 was dit nog 83% en in 2019 zelfs 86%. In vergelijking met het

Drentse gemiddelde zijn Hoogeveense jongeren wel gelukkiger, want in 2023 gaf in Drenthe 76% van de jongeren in klas 2 en 4 aan zich meestal (zeer) gelukkig te voelen. In 2021 was dit gelijk aan 77% en in 2019 ging het om

82%. Ondanks dat Hoogeveen beter scoort dan het Drentse gemiddelde, zijn Hoogeveense jongeren wel steeds minder (zeer) gelukkig. Meer jongeren gaven in 2023 ook aan dat ze wel eens serieus nagedacht hadden

om hun leven te beëindigen (16,30%) ten opzichte van 2021 (12%). Ondanks de stijging ligt het percentage wel

lager dan het Drentse gemiddelde (21,30% in 2021 en 21,20% in 2023) en het percentage van een vergelijkbare gemeente (21,80% in 2021 en 21,10% in 2023).

De mentale druk bij jeugd is hoog en jongeren ervaren veel stress, door school en huiswerk, alles wat ze moeten

doen en de thuissituatie. Dit zien we ook terug in de cijfers, want in 2021 gaf 31% van de Hoogeveense jongeren in klas 2 en 4 aan (zeer) vaak gestrest te zijn door 1 of meer factoren tegenover 46,3% in 2023. Deze stijging zien we ook in de landelijke (respectievelijk 44,40% en 49,80%) en Drentse cijfers (respectievelijk 40,60% en 49,90%). 16 GGD- Gezondheidsmonitor Jeugd 2021 en 2023; regio

pagina 16

Hoogeveense jongeren zijn minder vaak (zeer) gestrest, maar het percentage is fors gestegen waardoor het verschil met Nederland en Drenthe minder groot is geworden.

Onder Hoogeveense jongeren in klas 2 en 4 vond er ook een lichte stijging in psychische klachten plaats (21% in 2021 en 22,9% in 2023). Landelijk was er een daling van 27,4% naar 27% en op Drents niveau een stijging van

24,6% naar 27,5%. Hoogeveense jongeren hebben minder psychische klachten in vergelijking met het Drentse en landelijke gemiddelde.

Jeugdhulp en jeugdzorg17

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp is de afgelopen jaren lichtelijk gedaald: in 2021 was het

14,40% (1686 jongeren) en in 2023 14% (1622 jongeren). Diezelfde daling zien we op Drents niveau, op landelijk

niveau is het met 0,70% gestegen (13,2% tegenover 13,90%). In een vergelijkbare gemeente (Smallingerland) is

het ook licht gestegen, en hadden meer jongeren jeugdhulp met 15,3% in 2021 en 15,5% in 2023. Hoogeveen komt dus overeen met het Drentse gemiddelde, maar scoort hoger dan het landelijke gemiddelde en lager dan een vergelijkbare gemeente.

De meeste jongeren met jeugdhulp kregen jeugdhulp zonder verblijf in 2023 (81,4%), dit is een stijging van 2,6%

ten opzichte van 2021. Op Drents en landelijk niveau stijgen de gevallen met jeugdhulp zonder verblijf ook (80,7% naar 82,1% in Drenthe en 81,7% naar 83,8% in Nederland), maar in een vergelijkbare gemeente daalt het (72,4%

tegenover 70,9%). Hoogeveen heeft dus een hoger percentage dan een vergelijkbare gemeente, maar lager ten opzichte van Nederland en Drenthe.

De kleinste groep is de groep met jeugdreclassering (1,10%), dat is 0,3% lager dan in 2021. Op Drents niveau is dit percentage stabiel gebleven met 1,40%. Op Nederlands niveau is dit percentage 0,20% gedaald, maar in een vergelijkbare gemeente is het percentage gestegen van 2% naar 2,3%. Hoogeveen heeft dus relatief gezien minder jongeren in de jeugdreclassering. Duiding jeugdhulp en jeugdzorg

Onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau laten zien dat de verschillen in jeugdhulpgebruik

voor 60% verklaard worden door sociaaleconomische kenmerken. Zo zijn kinderen uit eenoudergezinnen oververtegenwoordigd in de jeugdzorg. Dat geldt ook voor kinderen met gescheiden ouders18.

Verhalen zorgen dat cijfers tot leven komen. Uit de vele gesprekken met scholen en onze maatschappelijke partners zien we een aantal rode draden: •

Er zijn meer complexe problematische gezins-en thuissituaties waarbij samenwerking en coördinatie

•

Er is een toename van verwijzingen naar het speciaal onderwijs.

• • • •

verbeterd kan worden.

Het aantal leerplichtige kinderen dat wel is ingeschreven op een school, maar niet naar school gaat, is toegenomen19.

Armoede is bron van ellende en zorgt voor veel stress binnen gezinnen.

Meer leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs hebben motivatieprobleem en missen essentiële sociale vaardigheden. Dit is versterkt door corona.

Sinds de invoering van de wet over de vrijwillige ouderbijdrage in 2021 krijgt een aantal scholen minder

inkomsten binnen voor bijvoorbeeld het organiseren van schoolreisjes, bezoek aan musea et cetera. Een

praktijkvoorbeeld: op een school in Hoogeveen betaalt slechts veertig procent van de ouders de vrijwillige ouderbijdrage na de invoering van de wet.

17 CBS Statline Jeugdmonitor (2024) - Kerncijfers over jeugdzorg 18 SCP, Kostenverschillen in de jeugdzorg, december 2014; SCP, Cumulaties in de jeugdhulp, mei 2016. 19 Hoogeveen werkt samen met scholen en de gemeenten De Wolden, Meppel en Westerveld in de regio Zuidwest Drenthe om te zorgen dat leerlingen met een startkwalificatie van school gaan. De maatregelen om dit doel te bereiken, zijn vastgelegd in het programma Regionale aanpak voortijdig schoolverlaten Zuidwest-Drenthe 2020-2024.

pagina 17

•

Onderwijs, leerplicht en zorg (welzijn) ervaren de druk van de toenemende complexe problematiek in

combinatie met de wachtlijsten: het aantal kinderen en jongeren dat thuis zit en niet langer naar school gaat, neemt toe.

Als we kijken naar het jeugdhulp gebruik dan helpt daarbij het piramide model.

De onderste laag bestaat uit 80% van de jeugdigen en gezinnen. Zij zijn zelfredzaam, hebben regie over hun

leven en hebben een netwerk. Zij maken gebruik van algemeen preventief aanbod, bijvoorbeeld voorlichting

op scholen. Soms zijn er wel ondersteuningsvragen, maar die kunnen eenvoudig beantwoord worden door het sociale netwerk of bijvoorbeeld een paar gesprekken met de mentor op school.

De middelste laag bestaat uit 15% van de jeugdigen en gezinnen. Zij hebben ondersteuningsvragen die via een professionele inzet worden behandeld. Het gaat hier om hulpvragen die door het voorliggend veld worden

opgepakt, bijvoorbeeld door de POH-Jeugd, het jongerenwerk of de jeugd maatschappelijk werker, maar ook

over lichte, tweedelijns jeugdhulp, bijvoorbeeld inzet van begeleiding of basis-GGZ. De hulpvragen zijn over het algemeen veelvoorkomend en kunnen met kortdurende interventies beantwoord worden.

In de top van de piramide vinden we 5% van onze jeugdigen en gezinnen. Deze inwoners zijn het meest

kwetsbaar. Er is sprake van meer meervoudige (complexe) problematiek, een bedreigde ontwikkeling en/

of onveiligheid in de gezinsrelaties. Deze gezinnen zijn doorgaans breed bekend in het sociaal domein. Uit

onderzoek van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd blijkt dat juist deze gezinnen, in het huidige systeem, het minst beschermd en geholpen worden.

Ontwikkeling kosten jeugdhulp20

De Hervormingsagenda Jeugd heeft als één van haar belangrijkste doelen om de kosten voor de jeugdhulp beheersbaar te krijgen en meer grip. Als we kijken naar een analyse van de ontwikkeling van de kosten jeugdhulp in de periode 2022-2023 dan zien we het volgende beeld; •

Het aantal cliënten is nagenoeg gelijk gebleven in de periode 2022-2023.

20 Bijlage A – ontwikkeling kosten Jeugdhulp 2022-2023

pagina 18

•

De kosten stijgen met 2 miljoen euro

- Deels te wijten aan cao-stijging.

- Deels te wijten aan complexere casussen met zwaardere (=duurdere) zorg. - Toename doorlooptijd van voorzieningen. - Toename stapeling van zorg.

•

Kosten toename zit met name in;

•

Ambulante gezinsbehandeling (aantal cliënten stijgt met 21, kosten stijgen met 8 ton)

•

• •

- Ambulante GGZ-behandelingen (aantal cliënten daalt in periode 2022-2023 met 28 en de kosten stijgen met 1 miljoen)

Begeleiding (aantal cliënten blijft gelijk – kosten stijgen met 4,5 ton) - Gemeente blijft de belangrijkste verwijzer naar jeugdhulp

- Interventieniveau 5 en 6 belangrijkste reden voor kostenstijging

Interventie niveau 5 -> miljoen toename met stijging van 70 clienten Interventie niveau 6 -> 20 clienten extra 1,5 miljoen toename kosten

pagina 19

4. Focuspunten en kader 4.1 Focuspunten

Op basis van de data en analyse en de opgave uit de landelijke Hervormingsagenda Jeugd komen we uit op

de volgende focuspunten voor de Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd. Met deze focuspunten geven we verder vorm en inhoud aan onze koers vanuit de stevige basis van Jong Hoogeveen: 1. Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren

We zorgen ervoor dat kinderen, jongeren en hun gezinnen worden omringd door sterke netwerken van mensen die hen kennen en willen helpen. Denk aan buurtbewoners, familie, vrienden en mensen op school. Samen maken we de omgeving waarin zij opgroeien rijker, sterker en veiliger. 2. Ondersteuning zo dicht mogelijk bij huis

We willen dat lichte en korte ondersteuning (zoals gesprekken of tijdelijke begeleiding) minder vaak via de

geïndiceerde (jeugd)zorg hoeft. In plaats daarvan zorgen we dat die hulp er al is in de buurt, bijvoorbeeld via

buurthuizen, scholen of vrijwilligersinitiatieven. Waar het kan vormen we lichte individuele zorg om naar collectief aanbod. Zo krijgen kinderen, jongeren sneller en makkelijker de juiste ondersteuning en zetten we geen zorg in voor problemen waar zorg niet het antwoord is.

3. Beter passende ondersteuning voor gezinnen die het écht nodig hebben

Sommige gezinnen hebben met meerdere problemen tegelijk te maken. Deze gezinnen helpen we beter, door goed samen te werken met de gezinnen en tussen verschillende afdelingen binnen de gemeente, externe

organisaties, zoals welzijnswerk, jeugdhulp en scholen. Zo zorgen we dat hulp niet langs elkaar heen werkt, maar juist goed op elkaar aansluit en de gezinnen beter worden geholpen. 4. We vergroten onze zeggenschap op de inzet van jeugdzorg.

De Hervormingsagenda Jeugd gaat deels over het verbeteren van de kwaliteit en doelmatigheid van de

jeugdzorg, maar ook voor een deel over de financiële beheersbaarheid van het zorgstelsel. Het grootste deel

van het budget voor de jeugdhulp wordt uitgegeven via regionaal ingekochte zorg. Op deze inkoop hebben we als lokale overheid beperkt invloed. Daarom is een van onze hoofdsporen om ervoor te zorgen dat de inzet van

de zorg in de regio aansluit bij onze lokale agenda en past binnen onze transformatie doelen voor de jeugdhulp. Op de volgende pagina’s staat het kader van deze Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd beschreven, gevolgd door een overzicht per focuspunt waarin we aangeven wat we willen bereiken en wat we op hoofdlijnen de komende jaren samen met onze partners gaan oppakken. 4.2 Kader

Leidende principes (programmaplan Sociaal Domein Hoogeveen)

De kaders en leidende principes die in 2022 in het programmaplan Sociaal Domein Hoogeveen zijn vastgesteld zijn actueel en geven richting die past bij de opgave van de hervormingsagenda. Om de inhoudelijke

ontwikkelingen aan te laten sluiten bij de veranderingen die we in de zorg doormaken, hanteren we ook in deze hervormingsagenda de inhoudelijke leidende principes uit het programmaplan Sociaal Domein Hoogeveen. 1.

Als gemeente zijn we onderdeel van de samenleving en werken we samen met onze inwoners en partners.

3.

In onze dienstverlening staat centraal wat de inwoner nodig heeft.

2.

Afspraken vooraf, vertrouwen tijdens het proces en verantwoording achteraf (inhoudelijk en financieel)

4.

We streven naar duurzame oplossingen en zoeken deze in de volgorde a. Eigen kracht

b. Omgevingskracht

c. Algemene voorliggende voorzieningen 5.

d. Maatwerkvoorzieningen

We werken vanuit het principe positieve gezondheid aan normaliseren.

pagina 20

6.

Bij elk huishouden waarvoor ondersteuning geldt is duidelijk bij wie regie ligt.

7.

We dragen bij aan een beweging van individueel naar collectief

9.

Van project naar programma’s en lange lijnen.

8.

Wij zijn daar waar zij zijn

10. We sturen op kwaliteitsgroei (rechtmatigheid versus doelmatigheid) 11. We blijven binnen de financiële kaders.

Het Hoogeveens Verhaal (doorontwikkeling Sociaal Domein)

Voor de doorontwikkeling van het Sociaal Domein is in 2024 het volgende Hoogeveens Verhaal als oplegger bij de Werkagenda Sociaal Domein ontwikkelt:

In de huidige tijd zien we dat de wereld om ons heen snel aan het veranderen is. We zien bijvoorbeeld de

bevolkingssamenstelling veranderen. Er zijn minder jonge inwoners en meer oudere inwoners. Dit zorgt ervoor

dat bijvoorbeeld de vraag op de woningmarkt verandert, dat er een stijgende zorgvraag is maar ook dat er druk op de arbeidsmarkt is. Er zijn te weinig docenten, bouwvakkers, winkelpersoneel of werkenden in de zorg. We zien ook dat de bestaanszekerheid onder druk staat en dat de gezondheid er in Hoogeveen niet zo goed voorstaat. Veel inwoners ervaren mentale druk (stress), ook al op jonge leeftijd.

Andere opgaven die we zien zijn digitalisering en de veranderende zorgvraag door de instroom van nieuwe

Nederlanders. Onder digitalisering verstaan we weerbaarheid en vaardigheden om om te kunnen gaan met

de digitale wereld en sociale media en digitale geletterdheid. Oftewel mee kunnen doen in de huidige digitale wereld.

Al deze opgaven verhogen de druk op het sociaal domein ook financieel. Al deze opgaven vragen om een integrale Hoogeveense aanpak in het sociaal domein. Een aanpak waarin we bijvoorbeeld een aanpak

armoede en re-integratie niet los zien van het programmaplan Gezond en Actief Leven en het Integraal Zorgakkoord, de Nota Jeugd en de Hervormingsagenda Jeugd.

In al deze ontwikkelingen zien we als rode draad dat we een beweging maken naar voren. Dat we (nog meer) samenwerken met onze inwoners en partners en dat we geen zorg inzetten waar dit niet nodig is. Dit doen

we vanuit de overtuiging dat dit het beste is voor onze kwetsbare inwoners en dat dit de enige manier is om zorg en ondersteuning betaalbaar te houden. Dit sluit aan bij het vastgestelde beleidskader sociaal domein

waarin onze ambitie is “iedereen doet mee” en waarin de opgaven, inhoud, samenwerking en financiën hand

in hand gaan. De leidende principes geven richting aan de ontwikkelingen. Deze ingrediënten waarborgen de integraliteit.

De Hoogeveense integrale aanpak is ons Hoogeveense verhaal. Een verhaal dat gaat over het trots durven zijn op de plek waar je woont en te zien welke zaken onze samenleving kenmerken. Een verhaal over persoonlijke

groei, talentherkenning, gezond opgroeien, gezond oud worden en volwaardig meedoen. In Hoogeveen vinden we het bijvoorbeeld normaal om om te zien naar elkaar. Om je buren en je omgeving te kennen en iets voor

elkaar te kunnen betekenen. Dit zien we onder andere terug in bloeiende wijk-, sport- en cultuurverenigingen.

Persoonlijke groei gaat ook over het geloof dat iedereen een talent heeft. En dat als we deze talenten herkennen, ontwikkelen en inzetten dit bijdraagt aan een rijke samenleving, gelijke kansen en bijdraagt aan geluk en gezondheid voor alle inwoners van de gemeente Hoogeveen.

Samenwerken met een centrale rol voor school (Nota Jeugd/programma Jong Hoogeveen)

In de beschreven focuspunten in deze hervormingsagenda gaan we uit van een multidisciplinaire

samenwerking tussen alle partners die werken met en voor kinderen en jongeren in Hoogeveen. Iedereen vanuit zijn of haar eigen rol, taak en verantwoordelijkheid. We zien een centrale rol voor de school. Ouders zijn primair verantwoordelijk voor de opvoeding van een kind. School is na het gezin de belangrijkste plek waar kinderen tot ontwikkeling komen. Het is een plek waar alle kinderen en gezinnen samenkomen elke dag van de week. Een plek waar alle kinderen gezien worden en waar een vertrouwde relatie is. Een plek waar kinderen vanuit

de voorschool zorgvuldig overgedragen worden in een doorgaande lijn naar het basisonderwijs, voortgezet pagina 21

onderwijs enzovoorts. Vanuit deze gedachte zien we een centrale rol voor de school in de samenwerking en de ketenaanpak rond kinderen en gezinnen. Want school gaat niet alleen over onderwijs en leren, maar ook over de brede ontwikkeling als persoon. Op school leer je het leven. Als het goed met je gaat, maar ook als je een

steuntje in de rug nodig hebt. Dit betekent niet dat de school een nieuwe taak krijgt, maar wel dat we samen moeten verkennen hoe we hier invulling aan kunnen geven aan de signaleringsfunctie en preventiefunctie

zodat (zwaardere) problematiek voorkomen wordt. Vanuit de gedachte dat elke school en omgeving andere vraagstukken kent en daardoor anders invulling zal geven aan deze opgave.

De samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de kinderen en jongeren in Hoogeveen is ons

uitgangspunt. Hierbij kijken we over onze eigen verantwoordelijkheid heen en onderzoeken we hoe we zo goed mogelijk kunnen samenwerken. Dit kan soms betekenen dat rollen veranderen of anders ingevuld worden.

Het uiteindelijke doel is: werken aan een samenleving waarin iedereen meedoet, waar we elkaar helpen en ondersteunen, waar je je talenten kunt ontwikkelen en waar zorg beschikbaar is als deze echt nodig is. Duurzame ondersteuning in zorgzame gemeenschappen

Rode draad bij de vier focuspunten is dat we samenwerken aan actief samenleven en van waarde zijn voor elkaar. Hierin sluiten we aan op de zorgzame gemeenschappen ontwikkeling.

Ons perspectief of uitgangspunt is dat we de ondersteuningsvraag van een gezin, kind of jongere altijd

beantwoorden met de meest duurzame oplossing (informeel en/of formele zorg) waarbij er altijd wordt

gekozen voor de meest lichte vorm van ondersteuning of zorg. Wij focussen op groei in kwaliteit en werken naar de bedoeling.

4.3 Focuspunt 1: Sterkere netwerken rondom kinderen en jongeren

Sterkere netwerken rond gezinnen, kinderen en jongeren zorgen voor veerkracht en weerbaarheid. Voor een

veilige omgeving, waarin je kunt ontwikkelen en leren. Een netwerk waar je zelf onderdeel van bent, waar je op kunt terugvallen als het even niet helemaal goed gaat, of waar je er voor iemand kunt zijn als een ander een ondersteuningsvraag heeft. Waar je je talenten inzet en actief samenleeft. We zijn er voor mekaar! pagina 22

De meeste gezinnen hebben van zichzelf al dit soort netwerken om zich heen, maar sommige gezinnen kunnen een steuntje in de rug gebruiken. Hierbij gaan we altijd uit van informele ondersteuning als basis, eventueel

aangevuld met welzijn en individuele zorg als het echt niet anders kan. Dit sluit aan bij onze leidende principes in het sociaal domein.

De basis voor het versterken van de netwerken rond gezinnen, kinderen en jongeren wordt gelegd via de

plannen per school binnen Jong Hoogeveen. “Een kind is altijd onderdeel van zijn of haar omgeving. Door samen te werken met de omgeving bieden we een duurzame ondersteuning voor de ontwikkeling van kinderen. Als kinderen bijvoorbeeld last hebben van stress, belemmert dat hun ontwikkeling. Die stress komt vaak uit de

omgeving en niet uit het kind zelf. Naast ondersteuning wanneer het minder goed gaat, is er ook ondersteuning nodig wanneer het wel goed gaat. Oftewel: ruimte voor talentontwikkeling in samenspraak met de omgeving van de school.”21

Deze sterke netwerken bestaan uit buurtbewoners, familie en vrienden, maar ook school, de huisarts,

welzijnswerk, sportverenigingen en andere maatschappelijke partners. Samen maken we de omgeving waarin

kinderen en jongeren opgroeien rijker, sterker en veiliger. Met dit sterke netwerk gaan we de komende tijd samen leren hoe we samen uitvoering geven aan de ambities en voornemens zoals omschreven in dit plan.

In dit hoofdstuk leggen we uit wat we willen bereiken en welke acties we ondernemen om dit doel te realiseren, waarbij we samenwerken met inwoners en professionals. Wat willen we bereiken?

Ons doel is om sterke netwerken te creëren rondom kinderen en jongeren waarin zij zich ondersteund en

verbonden voelen. Een basis om je veilig te kunnen ontwikkelen en te kunnen worden wie je wil zijn. Een netwerk waarop je kunt terugvallen als het even niet helemaal goed gaat, maar je ook van waarde kunt zijn voor een

ander. Door het versterken van deze netwerken willen we bijdragen aan het normaliseren van vraagstukken die nu nog vaak worden opgelost in zorg.

Daarnaast zorgen we ervoor dat kinderen en jongeren in een veilige en ondersteunende omgeving opgroeien, waarin zij kansen krijgen om zich te ontwikkelen en waar zij kunnen rekenen op hulp als dat nodig is. Informele hulp, zodat formele zorg niet ingezet wordt als dit niet nodig is. Concreet willen we: •

Een sterk netwerk van ondersteuning creëren rond gezinnen, kinderen en jongeren waarin actief

•

Samenwerken met gezinnen, kinderen en jongeren en van elkaar leren;

• •

samenleven en waarde voor elkaar zijn centraal staan;

Het bevorderen van samenwerking tussen verschillende betrokken partijen, zoals scholen, wijkteams, zorginstellingen, en buurtbewoners en samen leren te werken aan onze nieuwe koers;

Het versterken van de sociale veiligheid in wijken en dorpen door middel van gezamenlijke verantwoordelijkheden.

Wat gaan we daarvoor doen?

Om deze netwerken te versterken, voeren we verschillende initiatieven uit die gericht zijn op zowel de structuur van het netwerk als de specifieke interventies die nodig zijn om kinderen en jongeren te ondersteunen. Opgave GGD Drenthe en Stichting Welzijnswerk aansluiten op deze opgave

GGD Drenthe en stichting Welzijnswerk zijn belangrijke samenwerkingspartners van de gemeente als het gaat om het versterken van samenleven en vormgeven preventie. Het is belangrijk dat we gezamenlijk werken aan de omschreven ambitie en inspanningen.

We passen de opgave voor GGD Drenthe en Stichting Welzijnswerk aan op de omschreven ambities en nodigen ze uit om samen met ons en de netwerken te leren invulling te geven aan deze koers.

21 Nota Jeugd (programma Jong Hoogeveen, 2023) – pagina 17

pagina 23

Vaste gezichten in de wijk/op scholen

Het is belangrijk dat gezinnen en kinderen weten waar ze terecht kunnen voor ondersteuning als dit in de eigen omgeving niet lukt. We zorgen er daarom voor dat wij zijn, waar zij zijn. Dit zijn bekende gezichten uit het lokale netwerk. Je gaat met je ondersteuningsvraag niet naar een loket, maar naar een persoon, bijvoorbeeld de zorgjuf of meester of een brugfunctionaris op een school.

Dit bekende gezicht kent de wijk, weet welke beschikbare vormen van ondersteuning er zijn en hoe hier te

komen. De bekende gezichten waaraan vragen gesteld kunnen worden, zijn zichtbaar op de plekken waar mensen elkaar ontmoeten, zoals wijkcentra, scholen en lokale zorgpunten. Dit maakt het makkelijker voor gezinnen om de juiste hulp te vinden en vermindert drempels voor toegang tot ondersteuning. Aansluiten bij lerende netwerken rond de scholen en wijken

In de uitvoering van deze opgave sluiten we aan bij de bestaande lerende netwerken rondom de plannen per school. Dit helpt om kennis te delen en gezamenlijke problemen en uitdagingen te bespreken en samen te

werken en inhoud te geven aan de nieuwe koers. Door inwoners, scholen, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen zoals het samenwerkingsverband samen te brengen, creëren we een samenhangend

netwerk dat gezinnen, kinderen en jongeren op meerdere niveaus ondersteunt vanuit hetzelfde perspectief.

Namelijk dat we ondersteuningsvragen altijd beantwoorden met de meeste duurzame oplossing (informeel en/ of formeel) waarbij we altijd kiezen voor de meest licht vorm van zorg. Hierbij laten we de kaders van de huidige financieringsvormen los.

Scholing en training voor het lerend netwerk: we leren van en met elkaar

In de Nota Jeugd hebben we de ambitie om van en met elkaar te leren omdat we samen staan voor de ontwikkeling van de kinderen en jongeren. Daarom wordt onder andere twee keer per jaar een

inspiratiemoment georganiseerd. Om de effectiviteit van de medewerkers en de netwerken nog meer te

vergroten, bieden we als verdieping op de inspiratiemomenten scholing en training aan voor alle betrokkenen in het lerend netwerk. Dit helpt om beter samen te werken en gezamenlijke doelen te realiseren. Door gezamenlijk te leren, bijvoorbeeld op basis van thema’s, zoals armoedebeleid, relationeel vakmanschap, werken vanuit de bedoeling en de stem van het kind écht horen, kunnen we de kwaliteit van de ondersteuning verbeteren en

zorgen voor een meer geïntegreerde benadering van zorg en ondersteuning rondom kinderen en jongeren. MDO opnemen in het lerend netwerk

Het is belangrijk dat we de samenwerking tussen professionals en gezinnen bevorderen. Dit doen we

door multidisciplinair overleg (MDO) uiteindelijk op te laten gaan in de lerende netwerken. In dergelijke

overleggen kunnen verschillende deskundigen, zoals jeugdzorgprofessionals, maatschappelijk werkers, en onderwijsprofessionals, gezamenlijk bepalen hoe ze het beste kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en ondersteuning van kinderen en jongeren.

Meer werken op locatie – wijk- en dorpsgericht werken

We zullen meer werken vanuit de wijken en dorpen zelf. Dit houdt in dat we dienstverlening en hulp dichter bij

de gezinnen en kinderen brengen, zodat hulp sneller en directer geboden kan worden. Het wijkgericht werken zorgt ervoor dat er meer maatwerk geleverd kan worden, afgestemd op de specifieke behoeften van de gemeenschap.

Door deze concrete acties te ondernemen, leggen we de basis voor een sterker (sociaal) netwerk voor kinderen en jongeren. Dit netwerk zal hen ondersteunen in hun ontwikkeling, hen beschermen tegen kwetsbaarheid, en ervoor zorgen dat ze in een veilige, zorgzame en stimulerende omgeving kunnen opgroeien. Resultaten •

90% van de scholen in Hoogeveen is onderdeel van de nader in te vullen samenwerkingsvorm Jong

Hoogeveen in 2026 en werkt volgens een integraal plan aan het versterken van de samenwerking tussen thuis, school en omgeving. (Nota Jeugd).

pagina 24

4.4 Focuspunt 2: Ondersteuning en zorg zo dicht mogelijk bij huis

We willen dat lichte en kortdurende hulp (zoals gesprekken of tijdelijke begeleiding) minder vaak via

jeugdhulp en individuele trajecten verlopen. In plaats daarvan zorgen we dat die ondersteuning en hulp

er al is, bijvoorbeeld door laagdrempelige en collectieve initiatieven vanuit het welzijnswerk, de scholen of

vrijwilligersinitiatieven. Ook kan hiervoor de samenwerking met het Huis van de Buurt worden gezocht. Daarbij

willen we opmerken dat het wat ons betreft niet langer houdbaar is om sociale vaardigheden en activering in

vorm van dagbesteding onder jeugdhulp te mogen onderbrengen. We willen juist dat er blijvend ingezet wordt op talentontwikkeling en kansen creëren voor de kinderen en dat het denken in problemen en diagnoses een