Fluvius_RWP_Hoogeveen_V2.pdf

RWP gemeente Hoogeveen

Riolering en Water Programma 2023-2028 Eén van de programma’s in het kader van de Omgevingswet

RWP Fluvius | 2

Leeswijzer en samenvatting In dit RWP 2023-2028 (Riolering en Water Programma) geeft gemeente Hoogeveen aan hoe ze invulling geeft aan de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • Het afvalwater wordt (vrijwel volledig) ingezameld met riolering en getransporteerd naar een RWZI (rioolwaterzuiveringsinrichting) van het waterschap. De afvoer van afvalwater uit de directe leefomgeving is ter bescherming van de volksgezondheid en het milieu en mede bedoeld om stankoverlast tegen te gaan. • Het hemelwater wordt van oudsher veelal ingezameld met het afvalwater. Het beleid is erop gericht hemelwater zoveel mogelijk te scheiden van afvalwater en te infiltreren of te lozen nabij de plek waar het valt, voor zover de lokale omstandigheden dit toelaten. Door de klimaatverandering komen extreme buien vaker voor. Om de bewoonbaarheid van de leefomgeving te verzorgen zijn er nieuwe of grotere opgaven vanuit klimaatadaptatie. • Voor grondwater geldt een terughoudend beleid. Alleen bij structurele problemen wordt door de gemeente een afweging gemaakt om in te grijpen in de grondwaterstand. De gemeente beschikt over een groot en fijnmazig systeem van riolering, rioolgemalen, kolken, wadi’s, waterbergingen en dergelijke om de

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

genoemde doelen te realiseren. In dit RWP wordt een beeld gegeven hoe het beheer van dit systeem wordt gedaan, wat er allemaal bij komt kijken, welke afstemming en samenwerking een rol speelt en welke formatie hiertoe benodigd is. Het RWP geeft een programmering voor de activiteiten in de planperiode. Het gaat naast het dagelijkse beheer en onderhoud om onderzoeksactiviteiten en om vernieuwing van objecten die het einde van de levensduur hebben bereikt. Het afstemmen van de vernieuwingsopgaven voor de riolering op andere opgaven zoals klimaatadaptatie, energietransitie, wegbeheer en stads- en dorpsvernieuwing vraagt blijvende aandacht in de gemeentelijke organisatie. Het beheren en in stand houden van de riolering en aanverwante objecten kost geld. In het financiële hoofdstuk van dit RWP wordt inzage gegeven in de bedragen die hiermee gemoeid zijn. Deze middelen worden in de vorm van de rioolheffing opgehaald bij burgers en bedrijven. Er wordt

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 3

aangegeven op welke manier de lasten worden verdeeld over de generaties en op welke manier tariefschommelingen worden gedempt. Vervolgens wordt benoemd welk tariefsysteem wordt gehanteerd. De uitkomst van de berekeningen resulteert in de benodigde hoogte van de rioolheffing voor de planperiode. De vaststelling hiervan gebeurt jaarlijks door de gemeenteraad in de vorm van de verordening rioolheffing. Het RWP is opgesteld vanuit het gedachtengoed van de nieuwe Omgevingswet, maar zorgt ook voor een invulling van de Wet milieubeheer. In de wet Milieubeheer is de verplichting opgenomen voor gemeenten om een GRP op te stellen. Met het RWP vullen we dit in. Het haakt zoveel mogelijk aan bij de gemeentelijke Omgevingsvisie en is qua beleid gericht op doorvertaling in het Omgevingsplan. Bij het opstellen van dit RWP is samengewerkt met waterschap Drents Overijsselse Delta en met de 5 andere gemeenten uit het Fluvius werkgebied. Deze samenwerking is dezelfde als destijds bij het Watertakenplan 2016-2021, die vervangen wordt door dit RWP. De hoofdtekst van het RWP is gericht op lezers met enige afstand tot het vakgebied. Op diverse plekken kan de lezer doorklikken naar kaders met nadere uitwerking. Daar wordt meer gebruik gemaakt van vakjargon en afkortingen.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

In de planperiode 2023-2028 ligt een accent op klimaatadaptatie, met name op het beter omgaan met extreme buien. Het beleid voor wateroverlast bij extreme buien is concreet verwoord: zie paragraaf 3.2 “beleid hemelwater” en dan specifiek bij de “uitwerking van het hemelwaterbeleid” de doorverwijzing naar het blauwe kader met “beleid voor wateroverlast bij extreme buien”. Deze uitwerking bevat nieuw beleid en is relevant voor de komende jaren. Het beheer van de aanwezige voorzieningen krijgt prioriteit. We hebben in Hoogeveen ca. 460 km riolering met een gemiddelde leeftijd van 40 jaar. We moeten rekening houden dat we de niet meer functionerende onderdelen van het stelsel de komen de jaren moeten gaan vervangen. Hierbij kunnen we door het uitvoeren van slimme maatregelen de klimaatadaptie voor een deel meenemen. De vervanging is een forse opgave voor de komende planperiode. De rioolheffing is lager gebleven dan voorspeld was in het Watertakenplan 2016-2021. Dat heeft vooral te maken met achterblijvende investeringen en een lagere rente, waardoor de toerekening van rente aan de rioolheffing ook lager is. Voor de komende planperiode is berekend dat de rioolheffing twee jaar met 3% per jaar moet stijgen en daarna per jaar met 2% om kostendekkend te zijn. Dat is berekend met de huidige rente van 1,1%.

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 4

Het verloop van de benodigde rioolheffing is weergegeven in onderstaande grafiek (let op: deze waarden zijn op prijspeil 2022 en moeten jaarlijks nog worden verhoogd met de prijsindex): € 200 € 180 € 160

€ 154

€ 160

2023

2024

€ 165

€ 169

€ 174

2025

2026

2027

€ 178

€ 140 € 120 € 100 € 80 € 60 € 40 € 20 €0

2028

Kolkenzuiger onderhoud

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 5

Buitengebied

Rioolwater zuivering Drukriool

Waterberging

Woningen

Bedrijven

Groene tuin Wadi

Hemelwater afvoer

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Waterdichte kruipruimte/kelder

Vuillwater afvoer

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 6

RWP gemeente Hoogeveen in het kort

Samenvatting

Wet en doelstellingen

Wat doet de gemeente?

Wat kunt u doen?

Afvalwater

Afvalwater

Afvalwater

• Afvalwater (vuil water) vanuit woningen en bedrijven inzamelen en transporteren naar de zuivering. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de volksgezondheid te beschermen. • Riolering biedt comfort en voorkomt veel stankoverlast in bebouwd gebied. • Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor zuivering van het afvalwater. • Het drinkwaterbedrijf zorgt voor de levering van water in huis.

• Afvalwater wordt door de gemeente ingezameld met riolering. • Het rioolstelsel bestaat uit honderden kilometers riolering en vele rioolgemalen. Deze riolering wordt door de gemeente beheerd en onderhouden. • Op bepaalde momenten wordt met camera’s en andere technieken gekeken naar de staat van de objecten en worden maatregelen genomen om alles op lange termijn in stand te houden.

• Loos alleen het afvalwater waarvoor de riolering is bedoeld, vanuit toilet, badkamer en keuken, zonder doekjes, verband, vet, olie, verf, zand, cement en dergelijke. • Het riool en de pompen raken verstopt als u wel doekjes, verband, olie, vet, zand of cement loost, waardoor storingen optreden en de kosten voor iedereen oplopen. • Lees de spelregels als er een verstopping is in de riolering bij uw woning.

Hemelwater

Hemelwater

Hemelwater

• Hemelwater (regen) inzamelen en verwerken voor zover de eigenaar het niet redelijkerwijs zelf kan hergebruiken of infiltreren in de bodem of lozen op oppervlaktewater. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de bewoonbaarheid te bevorderen. Wateroverlast in bebouwd gebied wordt tot een minimum beperkt. • Hemelwater is in principe schoon en hoeft niet te worden gezuiverd. • Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor beheer van het oppervlaktewater (kwantiteit en kwaliteit).

• Hemelwater wordt in veel buurten door de gemeente ingezameld met riolering, wadi’s, goten, kolken en dergelijke voorzieningen. • Het is een omvangrijk systeem dat door de gemeente wordt beheerd en onderhouden. • De gemeente beoordeelt de staat van de objecten en neemt maatregelen om alles op lange termijn in stand te houden • De klimaatverandering leidt tot zwaardere buien en meer wateroverlast. De gemeente neemt maatregelen in de openbare ruimte om de gevolgen te beperken en vraagt om uw medewerking.

• Probeer het hemelwater nuttig te gebruiken in uw woning en uw tuin. Een regenton is de eerste stap die u kunt zetten. • Kijk of uw perceel geschikt is om het hemelwater na een bui vast te houden in lage delen van uw tuin en te infiltreren in de bodem. • Kies voor meer groen in uw tuin en minder verharding. Bij zware buien stroomt het hemelwater anders vanaf uw verharding naar de openbare ruimte en veroorzaakt extra wateroverlast. • Als u hemelwater loost vanaf uw perceel, doe dat dan op de manier die de gemeente voorschrijft voor uw buurt of straat.

Grondwater

Grondwater

Grondwater

• Maatregelen in openbaar gemeentelijk gebied overwegen om structurele grondwateroverlast te beperken. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om bewoonbaarheid te bevorderen. • Het waterschap en de provincie hebben aansluitende wettelijke taken op het gebied van grondwater.

• Grondwaterstanden worden door de gemeente gemeten en beoordeeld. • Indien nodig neemt de gemeente maatregelen in de openbare ruimte, zoals drainage, en zorgt voor beheer en onderhoud.

• Zorg voor ventilatie in uw woning om vochtoverlast te voorkomen. • Zorg dat uw kelder waterdicht is. • Lees de beleidsregels voor vocht- of grondwateroverlast als u last heeft van vocht of grondwater. • Zorg bij houten fundering van uw woning dat deze in goede conditie blijft.

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

Wat kost dat?

4. Beheer

• Riolering kost geld. Denk aan de eerste aanleg, maar ook aan het dagelijkse beheer en onderhoud en aan het vervangen van versleten onderdelen. • Riolering is er voor ons allemaal en wordt mede mogelijk gemaakt door ons allemaal. Het is een collectieve voorziening die wordt bekostigd vanuit de rioolheffing. • Burgers en bedrijven krijgen de rioolheffing opgelegd door de gemeente en dienen deze te betalen. Het is geen abonnement of collecte, maar een verplichte belasting. • Als u de rioolheffing niet kunt betalen, kijk dan of u in aanmerking komt voor kwijtschelding. • De opbrengst van de rioolheffing wordt alleen gebruikt voor de riolering. Het is wettelijk niet toegestaan er andere zaken mee te bekostigen. • De rioolheffing wordt in onze gemeente deels opgelegd aan de eigenaar van een perceel en deels aan de gebruiker, uitgaande van de grootte van een perceel en de geloosde hoeveelheid afvalwater. • In de planperiode 2023-2028 moet de hoogte van de rioolheffing stijgen om vervanging van verouderde riolering mogelijk te maken. De gemeenteraad beslist jaarlijks over de hoogte van de rioolheffing.

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 7

Inhoudsopgave Leeswijzer en samenvatting

2

RWP gemeente Hoogeveen in het kort

6

1. Context

8

1.1 – Bedoeling van het RWP 1.2 – Positie van het RWP 1.3 – Besluitvormingstraject van het RWP 1.4 – Evaluatie van het vorige plan

2. Beleidskaders voor het RWP

2.1 – Coalitieakkoord 'Samen: verbinden & verbeteren' (2022) 2.2 – Gemeentelijke Omgevingsvisie 2.3 – Beleid stedelijk water van het waterschap 2.4 – Klimaatadaptatie en Fluvius

3. Beleid gemeentelijke watertaken 3.1 – Beleid afvalwater 3.2 – Beleid hemelwater 3.3 – Beleid grondwater

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

8 9 11 11

14 14 15 15 15

18 18 21 23

4. Beheer

26

5. Programmering

33

6. Kosten en rioolheffing

39

4.1 – Bespreking van het areaal 4.2 – Contact met de gebruikers van de riolering 4.3 – Gegevensbeheer, berekeningen en monitoring 4.4 – Integrale besluitvorming rondom rioolvernieuwing 4.5 – Riolering en calamiteiten 4.6 – Samenwerking bij het beheer van de riolering 4.7 – Formatiecheck

5.1 – Onderzoeksprojecten 5.2 – Vernieuwing van het areaal

33 34

6.1 – Wettelijk kader voor de rioolheffing 6.2 – Kosten voor het beheer 6.3 – Uitgaven voor investeringsprojecten 6.4 – Lastenverdeling over generaties en tariefs-egalisatie 6.5 – Vormgeving van het tariefsysteem van de rioolheffing 6.6 – Berekening van de benodigde rioolheffing

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

26 27 28 29 29 30 31

39 41 41 42 43 43

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 8

1. Context In dit eerste hoofdstuk wordt het Riolering en Water Programma (RWP) in zijn context geplaatst. Een kort hoofdstuk rondom de vraag: Wat is dit voor document? Het gaat in op bedoeling, positie en besluitvormingstraject. Verder wordt kort teruggeblikt op de voorloper van dit nieuwe RWP, het Watertakenplan 2016-2021. 1.1 – Bedoeling van het RWP De riolering vormt een omvangrijk collectief systeem. Het hoofddoel is bescherming van de volksgezondheid door contact met afvalwater te voorkomen. Het tweede doel is het bevorderen van de bewoonbaarheid van het stedelijk gebied, door wateroverlast en stank zo veel mogelijk te voorkomen. Tot slot is het milieu gediend met riolering doordat verontreiniging van bodem en oppervlaktewater wordt tegengegaan. Het is een grote verantwoordelijkheid om dit kostbare systeem goed te beheren en door te ontwikkelen. Daarover gaat het in dit RWP. Bij het woord riolering in dit RWP moet u niet alleen denken aan buizen. De rioolbuizen zijn weliswaar het bekendste onderdeel van de riolering, maar er is meer. Er zijn rioolgemalen, kolken, goten, drainage, wadi’s, sloten en bergingsvijvers. Dit vormt een samenhangend systeem voor de inzameling van afvalwater, het verwerken van hemelwater en het regelen van de grondwaterstand.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 9

Gemeenten hebben wettelijke taken op het gebied van waterbeheer. Beleidskeuzes moeten passen binnen de wettelijke kaders. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. In het RWP wordt het beleid verwoord dat de gemeente voert om invulling te geven aan deze wettelijke taken.

• Aangeven hoe schommelingen in de rioolheffing worden geëgaliseerd. • Bespreken aan wie de rioolheffing wordt opgelegd en welk tariefsysteem geldt. • Berekenen welke hoogte van de rioolheffing nodig is in de planperiode, inclusief een doorkijk naar een periode van 20 jaar.

Het RWP is geschreven voor bestuurders, gemeenteraadsleden, vakmensen van de riolering, beleidsambtenaren van andere vakgebieden, bestuurders en medewerkers van waterschap en provincie en ook voor geïnteresseerde leken. Deze brede doelgroep heeft uiteenlopende voorkennis en interesses. Er is daarom gekozen voor een beknopte hoofdtekst waarin de essenties aan bod komen. Via doorklikken zijn diepere lagen van het document te bereiken die meer details geven en logischerwijs meer jargon bevatten.

1.2 – Positie van het RWP De afbeelding op de volgende pagina toont de positie van het RWP te midden van andere documenten: • Bovenaan staat de Gemeentelijke Omgevingsvisie. In het regime van de Omgevingswet is dit één van de belangrijkste documenten voor elke gemeente. Het laat zien wat voor gemeente je bent en welke kant de gemeente op wil in de toekomst. In paragraaf 2.1 wordt benoemd welke punten uit de Omgevingsvisie relevant zijn voor het RWP. • Aan de linkerkant staan diverse “waterplannen”. Zowel Rijk als provincie en waterschap maken beleidsplannen op het gebied van water. Van deze plannen is het “Beleid stedelijk water” uit 2021 van waterschap Drents Overijsselse Delta het meest toegespitst op het gemeentelijke beleid en daarom wordt die in paragraaf 2.2 belicht. • Aan de rechterkant staan de vele onderwerpen binnen de gemeentelijke organisatie die raken aan het vakgebied riolering en stedelijk waterbeheer. Van deze onderwerpen is klimaatadaptatie momenteel erg actueel en sterk van invloed op het hemelwaterbeleid. Klimaatadaptatie wordt daarom uitgelicht in paragraaf 2.3.

Het RWP heeft de volgende doelstellingen: • Het beleid formuleren voor de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • De samenhang tonen met andere beleidsterreinen. Daarbij wordt ook ingegaan op de verhouding met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. • Verantwoording afleggen over het gevoerde beheer van het systeem. • Laten zien welke programmering wordt aangehouden in de planperiode. • Inzichtelijk maken welke kosten worden toegerekend aan de rioolheffing.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 10

• Aan de onderkant staat het gemeentelijke Omgevingsplan. In het omgevingsplan is te zien hoe het beleid voor riolering en water uit het RWP doorwerkt op perceelniveau. In het RWP wordt het beleid geformuleerd en onderbouwd, met op onderdelen nog een gebiedsgerichte uitwerking in de planperiode, terwijl te zijner tijd in het omgevingsplan per perceel de juridische doorwerking van dit beleid in bindende regels is te vinden. - Zo zal de gemeente voor een perceel in de bebouwde kom een aansluiting op de riolering aanbieden zodat het afvalwater daarop kan worden geloosd. Bij een bepaald perceel in het buitengebied kan zich de situatie voordoen dat geen riolering wordt aangeboden en dan is lozing van afvalwater alleen toegestaan via een individuele zuivering in de bodem of op oppervlaktewater. - Voor hemelwater kan de gemeente voor een perceel met geschikte bodemgesteldheid bijvoorbeeld eisen dat het op eigen perceel wordt geïnfiltreerd, terwijl op een andere plek een hemelwaterriool wordt aangeboden waarop kan worden geloosd.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Omgevingsvisie

RWP

Waterplannen: - Waterschap: waterbeheerprogramma & "Beleid stedelijk water" - RAS / LAS (deels) - Provincie: Waterprogramma - Nationale plannen/regels - RIONED / VNG aanbevelingen

- Samenvatting - Context - Beleidskader - Watertaken - Beheer - Programmering - Rioolheffing

Vakgebieden / ontwikkelingen: - Klimaatadaptatie - Energietransitie - Ruimtelijke Ordening - Wegen - Groen - Participatie - Handhaving

Omgevingsplan

- SSW systeemoverzicht stedelijk water - Stresstest wateroverlast en droogte - Handboek of leidraad openbare ruimte

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

- Beheersysteem riolering - Degradatie-analyse - Beheersysteem rioolgemalen

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 11

• Het RWP is een document van beperkte omvang. In de afbeelding is te zien dat er diverse onderliggende documenten zijn. Het betreft tekeningen, databestanden, berekeningen, leidraden en geautomatiseerde beheer- en informatiesystemen voor de riolering en voor de rioolgemalen. Deze zijn op de vakafdeling beschikbaar.

1.3 – Besluitvormingstraject van het RWP In de loop van 2021 tot begin 2022 is in de Fluvius regio een gezamenlijk basisdocument opgesteld voor de nieuwe RWP’s. Elke gemeente heeft dit basisdocument in 2022 toegespitst op hun eigen situatie en uitgewerkt tot een eigen RWP. Onder de Omgevingswet is het opstellen van een programma een autonome gemeentelijke bevoegdheid. Het nieuwe RWP is opgesteld in een periode van overgang naar de Omgevingswet. Het past in de geest van de Omgevingswet. Maar tegelijk is gekeken naar de (oude of nog steeds geldende) eisen vanuit de Wet milieubeheer. In de Wet milieubeheer artikel 4.22 staan inhoudelijke eisen aan een GRP (Gemeentelijk rioleringsplan = voorloper van het RWP) en in de Wet milieubeheer artikel 4.23 staat voorgeschreven welke instanties moeten worden betrokken bij het opstellen van een GRP. Er is gehandeld conform de Wet milieubeheer, zowel wat betreft inhoud als proces. Het waterschap Drents Overijsselse Delta is betrokken geweest bij het opstellen van het RWP:

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

• Zowel in zijn rol als beheerder van een zuiveringstechnisch werk, als die van beheerder van oppervlaktewater. • Zowel bij het opstellen van het Fluvius basisdocument, alsook bij de uitwerking in het onderhavige RWP. Het RWP is op de volgende data behandeld: • B&W • Gemeenteraad. Na vaststelling van het RWP wordt een exemplaar toegezonden aan de provincie en het waterschap.

1.4 – Evaluatie van het vorige plan Voorafgaand aan dit RWP was er het Watertakenplan 2016-2021. Medio 2021 is de looptijd hiervan verlengd tot en met 2022, vanwege de wens om relevante resultaten uit de RAS (regionale adaptatie strategie als reactie op de klimaatverandering) mee te nemen in het RWP. In deze paragraaf wordt teruggekeken op het Watertakenplan. Het Watertakenplan 2016-2021 stond in het teken van het Nationaal Bestuursakkoord Water uit 2011. Hierin werd een belangrijke rol gespeeld door besparingsdoelen, te behalen door betere samenwerking in de waterketen. De oprichting van het samenwerkingsverband Fluvius is daarvan een gevolg. Bij de samenwerking was veel aandacht voor de 3 K’s, te weten kwaliteit, kosten en kwetsbaarheid.

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 12

In de planperiode is een aantal projecten gerealiseerd, zie bijgaand kader. De conclusie is dat de riolering in gemeente Hoogeveen goed wordt beheerd en bijgehouden en dat afkoppelen van hemelwater en het implementeren van klimaatadaptatie op gang zijn gekomen. Maar er blijkt ook dat er nog geen aanvang is gemaakt met grootschalige rioolvervanging in oudere wijken. Bijgaand kader toont het verloop van de hoogte van de rioolheffing getoond gedurende de planperiode van het Watertakenplan. Te zien is dat de rioolheffing beduidend lager is gebleven dat de voorspelling was. Dit heeft voornamelijk als oorzaak dat de rente lager is geworden gedurende deze periode (van 4% in 2016 naar 1,1% in 2023). In de aanloop naar het nieuwe RWP heeft een serie interviews plaatsgevonden. Deze zijn medio 2022 afgenomen bij collega’s die direct of indirect betrokken zijn bij riolering en stedelijk waterbeheer. Het ging van rioolbeheerder tot wethouder. In bijgaand kader een samenvatting van de uitkomsten van de interviews. Enkele punten springen eruit als aandachtspunt voor het nieuwe RWP: • Zorg dat het databeheer verder wordt ingevuld en toegankelijk gemaakt, als basis voor afstemming, berekeningen en beslissingen. • Zorg dat het beleid voor riolering en stedelijk water duidelijk staat geformuleerd en kan worden uitgedragen naar inwoners, bedrijven en ontwikkelaars.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

• Zorg dat het vakgebied riolering en water een duidelijke plek krijgt in de gemeentelijke organisatie zodat het beleid beter kan worden uitgedragen en afstemming op andere vakdisciplines vanzelfsprekender kan worden opgepakt. • Zorg voor een programma voor investeringen met geraamde euro’s en jaartallen. Met euro’s, zodat je beter uitkomt met de investeringsbedragen. Met globale jaartallen, zodat werk met werk maken lukt. • Zorg dat er oog komt voor kansen om hemelwater vanaf verharding af te voeren naar lage groenstroken etc. Dit wordt belangrijker door de klimaatverandering. • Geef aandacht aan hemelwater verwerken op eigen kavel, inclusief stimulans, bijvoorbeeld afkoppelsetjes. Dit wordt belangrijker door de klimaatverandering.

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 13

RWZI

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

Verwijzing van pagina 9

RWP Fluvius | 14

2. Beleidskaders voor het RWP Dit hoofdstuk beschrijft het beleidskader voor het RWP, dus het beleid dat mede sturend is. Het gaat om het coalitieakkoord 2022, de gemeentelijke Omgevingsvisie, om het Beleid stedelijk water van waterschap Drents Overijsselse Delta en om documenten van Fluvius. 2.1 – Coalitieakkoord ‘Samen: verbinden & verbeteren’ (2022) Samen voor meer groen, ontmoeting en beweging Een groene, natuurrijke omgeving: steeds meer mensen vinden dat belangrijk. Een betere biodiversiteit (soortenrijkdom van dieren en planten) is belangrijk voor een goed en gezond leven in Hoogeveen nu en in de toekomst. Want meer groen helpt ook om de veranderingen van het klimaat op te vangen en zorgt voor een sterker landschap. In straten, op pleinen en in de nieuwe woonbuurten zetten we als gemeente in op meer groen, minder verstening en plekken die uitnodigen om elkaar te ontmoeten en te bewegen. In een groene omgeving voelen mensen zich namelijk gezonder en minder gestrest. Daarom willen we ook inwoners stimuleren om de eigen tuin of het dak te vergroenen (tegel eruit, groen erin). Heb je daar ideeën over, dan horen we dat graag!

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

Verwijzing van pagina 9

RWP Fluvius | 15

Samen met partners, zoals waterschap en provincie, zoeken we naar (financiële) mogelijkheden voor meer bomen, houtwallen, singels en bosschages in wijken, in dorpen en in het landelijk gebied. Die samenwerking kan tot veel leiden. Mooie voorbeelden zijn het gebied De Oude Kene en de Tiny forests bij scholen.

2.2 – Gemeentelijke Omgevingsvisie In de filosofie van de Omgevingswet is de gemeentelijke Omgevingsvisie het belangrijkste beleidsdocument van elke gemeente. Het laat zien wat voor gemeente je bent en welke ontwikkelingen je belangrijk vindt. In dit RWP lichten we de zaken eruit die mede sturend zijn voor riolering en water. Tijdens het opstellen van dit RWP beschikt gemeente Hoogeveen nog niet over een vastgestelde Omgevingsvisie, maar wel over een voorloper: de Toekomstvisie. Citaat uit de Toekomstvisie uit 2018 “Hoogeveen en haar ambities”: • Uit de “Visie en opgave fysieke leefomgeving”: Hoogeveen kiest voor een duurzame ontwikkeling, inrichting en beheer van het landelijk gebied, de dorpen en de stad. Een duurzame leefomgeving waarin de kwaliteit van leven voor nu en in de toekomst geborgd is en waarin kinderen duurzaam kunnen opgroeien. Hoogeveen streeft ernaar in 2040 een CO2 neutrale gemeente te zijn. Een ander concreet doel qua leefomgeving is dat we klimaatrobuust willen zijn in 2050.

2.3 – Beleid stedelijk water van het waterschap Het waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD) heeft zijn brede algemene beleid vastgelegd in het Waterbeheerprogramma 2022-2027. Daarnaast heeft het waterschap in 2021 de “Kadernotitie Stedelijk Water” vastgesteld en begin 2022 de “Uitwerkingsnotitie Stedelijk Water”. Deze documenten raken direct aan het RWP omdat riolering en stedelijk water nauw met elkaar zijn verweven. 2.4 – Klimaatadaptatie en Fluvius Fluvius is het samenwerkingsverband tussen waterschap en gemeenten in de regio van het voormalige waterschap Reest en Wieden. Voorheen begaf Fluvius zich vooral op het terrein van de afvalwaterketen. De voorloper van dit RWP, het Watertakenplan, was daarvan een concreet resultaat. Inmiddels is het werkterrein van Fluvius verbreed en gaat het ook over klimaatadaptatie.

KADERNOTITIE STEDELIJK WATER Een strategisch kader voor de rol en taakopvatting van het waterschap in het stedelijke gebied

wdodelta.nl/doetmeerKadernotitie Stedelijk water

UITWERKINGSNOTITIE STEDELIJK WATER Een tactische en operationele uitwerking van de strategische kaders voor beleid stedelijk water

wdodelta.nl/doetmeerUitwerkingsnotitie Stedelijk water

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 16

Eind 2021 is in de werkregio Fluvius het rapport “Samen werken aan klimaatbestendigheid – Regionale adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda 2022-2027” vastgesteld, het zogenaamde RAS. Per gemeente wordt het RAS uitgewerkt tot een LAS (Lokale Adaptatie Strategie). Het vastgestelde RAS raakt aan het beleid in het onderhavige RWP: • Het hemelwaterbeleid voor extreme buien, zie de uitwerking in paragraaf 3.2. • De bekostiging van maatregelen tegen wateroverlast, zie de uitwerking in hoofdstuk 6.

Water op straat na hevige neerslag

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 17

Waterberging en Helofytenveld

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

Verwijzing van pagina 14

RWP Fluvius | 18

3. Beleid gemeentelijke watertaken Dit hoofdstuk behandelt het beleid voor de gemeentelijke watertaken, voorheen aangeduid als de zorgplichten riolering. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze watertaken hebben een wettelijke basis. Die wordt bij elke watertaak als eerste benoemd. Daarna volgt de uitwerking tot concreet beleid. Bij de uitwerking wordt het beleid uiteengerafeld tot afzonderlijke specifieke punten. Over al die punten heen staat echter de bedoeling om het systeem integraal te benaderen, om samen met het waterschap de laagst maatschappelijke kosten te zoeken, om burgers en bedrijven zo goed mogelijk te bedienen en om te handelen met oog voor klimaat, energie en biodiversiteit. Deze brede bedoeling wordt niet bij elk punt herhaald, maar dient er wel bij in gedachten te zijn. 3.1 – Beleid afvalwater In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor afvalwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De wet gaat uit van inzameling van het afvalwater door de gemeente met een openbaar vuilwaterriool, behoudens enkele uitzonderingen.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 19

Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, is er een vergelijkbare formulering opgenomen in de Wet milieubeheer artikel 10.33. Het staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor afvalwater. Kernformulering van het afvalwaterbeleid Gemeente Hoogeveen voert als beleid om het huishoudelijk afvalwater en het bedrijfsafvalwater voor bijna 100% in te zamelen met riolering. Het belangrijkste motief hiervoor is het beschermen van de volksgezondheid, door afvalwater te verwijderen uit de directe leefomgeving. Daarnaast gaat het om leefbaarheid (voorkomen stankoverlast), bescherming van de waterkwaliteit en milieubescherming. Het stedelijk afvalwater (dat is de mix van afvalwater en (zo min mogelijk) hemel- en grondwater) wordt getransporteerd naar een overnamepunt en daar overgedragen aan het waterschap, die zorg draagt voor het verdere transport naar en de zuivering op de RWZI. Het is voor eigenaren van gebouwen vrijwel altijd verplicht om een aansluiting te hebben op de riolering. Uitwerking van het afvalwaterbeleid Hierna volgen enkele gebiedsgerichte en thematische uitwerkingen van het afvalwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. • Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom. - Gemeenten hebben de plicht om afvalwater in te zamelen in de bebouwde kom.

Voor lozers geldt een vrijwel volledig lozingsverbod

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

•

•

richting bodem en oppervlaktewater. Het is daarmee vrijwel 100% verplicht om woningen binnen de bebouwde kom aan te sluiten op de riolering. Dit beleid geldt vanwege de volksgezondheid en de leefbaarheid in de zin van het voorkomen van stankoverlast. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom. - Voor niet-woningen geldt in principe hetzelfde beleid als voor woningen, namelijk aansluiten op de riolering vanwege de volksgezondheid. Het ligt alleen anders bij gebouwen waar geen afvalwater vrijkomt en bij bedrijven met bijzonder afvalwater of grote hoeveelheden afvalwater. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Afvalwaterbeleid in het buitengebied. - In het buitengebied wordt vacuüm en drukriolering aangeboden. In die gebieden geldt door de aanwezigheid van riolering een lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. In de gebieden zonder (druk)riolering is een individuele zuiveringsvoorziening (IBA) verplicht, die gezuiverd water loost in de bodem of op het oppervlaktewater. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Het is de vraag welke veranderingen komende jaren optreden in het buitengebied en hoe de voorzieningen voor afvalwater eventueel worden aangepast. Denk aan ontwikkelingen op het rond het boerenerf zoals nieuwe verdienmodellen. Denk ook aan de veroudering van bestaande systemen met de vraag of bij

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 20

vernieuwing wordt gekozen voor bestaande of nieuwe oplossingen. Dit vergt gebiedsgerichte uitwerking in de planperiode in samenwerking tussen gemeente en waterschap. • Beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering. - Het bestaande rioolstelsel, het transportsysteem van gemalen en persleidingen en de RWZI hebben een bepaalde capaciteit. Nieuwe aansluitingen zijn niet zomaar mogelijk en bestaande lozingen mogen niet zomaar worden vergroot. Eerst moet de gemeente checken wat de mogelijkheden zijn. Bij beperkte lozingen (1 a 2 woningen) kan het stelsel de extra aanvoer vaak wel opvangen. Wel moet in deze gevallen vaak een extra pompput of inzamelleidingen worden aangelegd. Bij grote lozingen moet ook het waterschap worden betrokken. Het gaat naast technisch inhoudelijke zaken ook over de kosten. Als een bestaande lozing aanmerkelijk wordt verzwaard, dan geldt dit als een nieuwe aansluiting. Zie bijgaand kader voor meer informatie. De gemeente legt de leidingen aan en zorgt voor het beheer en onderhoud. De te maken kosten worden doorberekend aan de ontwikkelaar. • Beleid voor nieuw aanleg in uitbreidingswijken. - In nieuwe gebieden is aanleg van nieuwe riolering vereist. Dit gaat in nauw overleg tussen gemeente en waterschap. Zie bijgaand kader voor meer informatie. • Beleid voor lozingen op de riolering.

- Riolering is bedoeld voor huishoudelijk afvalwater en

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

bedrijfsafvalwater dat daarop lijkt. Andere lozingen zijn niet zomaar toegestaan omdat het schade kan berokkenen aan de riolering en/ of aan de zuivering en/of aan het milieu. Het gaat om de algemene zorgplicht om de goede werking van riolering en zuivering niet te verstoren. Specifiek gelden eisen voor olie- en vetafscheiders. Zie bijgaand kader voor meer informatie. • Beleid om foutaansluitingen tegen te gaan. - Foutieve aansluitingen kunnen problemen veroorzaken. Er zijn 3 soorten foutaansluitingen die verschillende problemen veroorzaken: 1. Er is in de bebouwde kom afvalwater aangesloten op het hemelwaterstelsel. Er wordt dan ongezuiverd afvalwater geloosd. Dit geeft vervuiling van het oppervlaktewater. 2. Er is in de bebouwde kom hemelwater aangesloten op het afvalwaterstelsel. De riolering kan dan overbelast raken bij neerslag. Het afvalwater treedt uit bij een gebouw of bij een nood-overstort. Ook kunnen volgende stelsels en de RWZI overbelast raken. 3. Er is in het buitengebied hemelwater aangesloten op de drukriolering. Het systeem raakt hiervan overbelast en er treden storingen op, soms op de locatie met de foutaansluiting, maar soms ook pas verderop. - Foutieve aansluitingen zijn verboden (of op zijn minst ongewenst) en dienen te worden rechtgezet. In de praktijk wordt gekeken naar de omvang van de problemen.

Als het probleem te groot wordt, moeten de foutieve aansluitingen worden aangepakt. Het

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

Verwijzing van pagina 3

Verwijzing van pagina 14

Verwijzing van pagina 16

RWP Fluvius | 21

loopt vanaf het constateren van een knelpunt, via onderzoek en communicatie tot aan een eventuele juridische aanpak. Zie bijgaand kader voor meer informatie.

3.2 – Beleid hemelwater In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor hemelwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De wetgever heeft gezocht naar balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de particulier en de collectieve verantwoordelijkheid van de gemeente. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken. Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, is er een vergelijkbare formulering opgenomen in de Waterwet artikel 3.5. Het staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor hemelwater. Kernformulering van het hemelwaterbeleid Gemeente Hoogeveen voert als beleid om het hemelwater zoveel mogelijk lokaal te benutten, te infiltreren in de bodem of te lozen op oppervlaktewater. Als lokale oplossingen ontoereikend zijn, zamelt de gemeente het overtollige hemelwater in, liefst gescheiden van het afvalwater, om het op een geschikte plek te lozen op oppervlaktewater. Hemelwater wordt in veel oudere gebieden gemengd met afvalwater afgevoerd naar de RWZI, met overstorten naar het oppervlaktewater. De klimaatverandering noopt ons tot klimaatadaptatie, zoals infiltratie en buffering van hemelwater. De openbare ruimte wordt in de loop der jaren

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Trottoirkolk

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 22

zodanig ingericht dat overlast bij extreme buien beperkt blijft. Bewoners en bedrijven worden gevraagd om maatregelen te treffen op eigen terrein. Uitwerking van het hemelwaterbeleid Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het hemelwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. •

•

Samenvatting

Principes voor het hemelwaterbeleid. - Bij de opvang en verwerking van hemelwater zijn diverse keuzes te maken en er zijn uiteenlopende combinaties van keuzen mogelijk. Het hangt af van de lokale omstandigheden welke combinatie van keuzen de voorkeur verdient. Daarbij is het volgen van enkele principes behulpzaam. Het gaat om de principes schoonhouden, benutten, vertragen, infiltreren, direct lozen en inzamelen. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Gebiedsgerichte uitwerking van het hemelwaterbeleid. - Per buurt of wijk zijn er uiteenlopende omstandigheden die maken dat je tot andere keuzes komt voor de omgang met hemelwater. Op een hoge zandgrond wil je het hemelwater bijvoorbeeld infiltreren op de plek waar het valt. Maar in een diepe polder met kwel en kleigrond is een traditioneel gescheiden rioolstelsel juist een goede keuze. Een volgend punt is dat je in een nieuwe wijk meer mogelijkheden hebt om duurzaam hemelwaterbeleid te voeren dan in bestaande situaties. Bijgaand kader geeft een checklist om per buurt of wijk tot goede keuzes te komen.

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

- In gemeente Hoogeveen is al ervaring opgedaan met bergingseisen voor nieuwbouwprojecten in uitbreidingen en inbreidingen. De berging van 25mm kan gerealiseerd worden via bergingskratten, wadi, vergroten van watergangen of het voor rekening van de ontwikkelaar compenseren van de toename aan verhard oppervlakte door de gemeente via berging op een andere locatie(s). De bergingseis blijft ook in dit RWP van kracht. - Het beleid per buurt laat zich naderhand uitwerken tot perceelniveau in het Omgevingsplan. Bij een perceel staat dan aangegeven welk beleid er geldt en welke voorzieningen worden aangeboden. Op dat moment wordt het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater concreet toegespitst op de betreffende omstandigheden. Zie een voorbeeld in het kader. • In gemeente Hoogeveen is een aantal rioolstelsels van het gemengde type. Hierin wordt hemelwater in dezelfde buis afgevoerd als afvalwater. Gemengde stelsels hebben overstorten. In enkele kaders wordt nader ingegaan op deze overstorten: - Kader met uitleg over de functie en problematiek van overstorten. - Kader over de basisinspanning bij overstorten. - Kader met het overzicht van de overstorten in gemeente Hoogeveen. • Hemelwaterbeleid kan worden ondersteund door particulier initiatief, vooral bij de gemengde rioolstelsels.

Dit geeft kleine voordeeltjes per keer, maar kan op termijn een krachtig middel vormen om het bestaande gemengde rioolstelsel te ontlasten. Klik hier voor de voor- en nadelen van afkoppelen.

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 23

• Extreme buien geven steeds vaker problemen met wateroverlast. Het geeft een nieuwe opgave en is onderdeel van de klimaatadaptatie. Zie bijgaand kader met het beleid voor wateroverlast bij extreme buien. Hierin staat wateroverlast gedefinieerd. • De gemeente heeft een wettelijke taak voor hemelwater, het waterschap voor beheer van het watersysteem, zowel kwantitatief als kwalitatief. Tussen deze taken bestaat een overgangsgebied, waarin lokale keuzes moeten worden gemaakt. In het kader van overdracht stedelijk water gemeente - waterschap zijn afspraken gemaakt over wie waar het beheer voert van het stedelijk watersysteem. Zie bijgaand kader met de taken in het oppervlaktewater vanuit de hemelwatertaak.

3.3 – Beleid grondwater In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor grondwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De gemeentelijke grondwatertaak is beperkt van omvang en staat in relatie tot de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en in relatie tot de taken van waterschap, provincie en Rijk. Het komt er op neer dat de gemeente een taak heeft voor het beïnvloeden van de grondwaterstand in openbaar gebied en voor het aanbieden van een afvoerroute voor grondwater vanaf aanliggende percelen, voor zover doelmatig. Het is aan de gemeente om

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Riooloverstort

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 24

hierin lokale afwegingen te maken. Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, is er een vergelijkbare formulering opgenomen in de Waterwet artikel 3.6. Het staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater. Kernformulering van het grondwaterbeleid Gemeente Hoogeveen voert als beleid om te overwegen om de grondwaterstand in het openbare gemeentelijke gebied te beteugelen op die plekken waar zonder ingrijpen sprake is van structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Bij deze overweging spelen de vragen of maatregelen doelmatig zijn, of het niet de verantwoordelijkheid is van de eigenaar/gebruiker van een perceel en of het niet hoort bij de taak van waterschap, provincie of Rijk. Uitwerking van het grondwaterbeleid Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het grondwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. •

Samenvatting

Meldingen over vocht of grondwater. - Meldingen van burgers of bedrijven die overlast ervaren van vocht of grondwater worden zorgvuldig getoetst. Bouwkundige gebreken vormen vrijwel nooit een legitieme reden voor de gemeente om maatregelen te treffen maar zijn vrijwel altijd de verantwoordelijkheid

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

van de eigenaar. Naast de verantwoordelijkheid voor de eigenaar is er een verantwoordelijkheid voor de bewoner, met name ventilatie. Zie bijgaand kader met uitgewerkt beleid bij meldingen over vocht of grondwater. • Gemeente Hoogeveen heeft een notitie met grondwaterbeleid. Hierin staat aangegeven de gemeente een inzamelplicht heeft voor het uit de percelen vrijkomende grondwater. • Het veranderende klimaat kan leiden tot langere droge perioden in het zomerhalfjaar. De zomers van 2018, 2019 en 2020 illustreerden dit. Het leidt onder meer tot verdord gras, een droogvallend watersysteem, vissterfte, lage grondwaterstanden, boomsterfte, verminderde opbrengsten in de landbouw en kans op bodemdaling en als gevolg daarvan funderings¬schade. Provincies, waterschappen en de landbouwsector hebben in Nederland de knoppen in handen om te acteren tegen de gevolgen van langdurige droogte. Gemeenten hebben nauwelijks invloed tegen de gevolgen van droogte. Zie bijgaand kader met meer informatie over droogte. Gemeenten kunnen beleid tegen droogte steunen met communicatie en door het stimuleren van infiltratie van hemelwater in bebouwd gebied.

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 25

Lijngoot spiegelvijver

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 26

4. Beheer Dit hoofdstuk gaat in op het beheer van de riolering en van de voorzieningen die hier aan gerelateerd zijn. Dit wordt ook wel assetmanagement genoemd, ofwel het goed omgaan met hetgeen je in beheer hebt. Het gaat daarbij niet alleen om de afzonderlijke objecten maar om het functioneren van het hele systeem en van de organisatie die met het beheer is belast. Dus beheer in brede zin van het woord. Eerst wordt het beheerde areaal vermeld, daarna wordt ingegaan op het contact met de gebruikers van de riolering. Vervolgens wordt stilgestaan bij het systeembeheer, inclusief besluitvorming bij rioolvervanging en omgang met calamiteiten. Tot slot wordt ingegaan op het samenwerken met andere disciplines en wordt de omvang van de formatie belicht. Al deze onderwerpen worden kort belicht om het RWP compact te houden en toch verantwoording af te leggen. In onderliggende documenten en systemen is meer informatie beschikbaar. 4.1 – Bespreking van het areaal Goed beheer begint met weten wat je hebt. In bijgaand kader een overzicht van de voorzieningen die de gemeente in eigendom en beheer heeft om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Het gaat om een beschrijving van het areaal op hoofdlijnen. Gedetailleerde informatie is te vinden in de beheersystemen.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 27

Ter informatie wordt een korte toelichting gegeven op essentiële onderdelen van de riolering. Riolering bestaat uit diverse objecten, zoals: Huis- en bedrijfsaansluitingen Kolken en lijngoten Vrij-verval riolen Gemalen en persleidingen Riolering buitengebied Drainage Klik op genoemde objecten voor een toelichting.

4.2 – Contact met de gebruikers van de riolering Deze paragraaf gaat in op de enkele contactmomenten die er zijn tussen de gebruikers van de riolering en de gemeente. Rioleringsbeheer kent niet veel contactmomenten met de gebruikers en juist daarom moet je er zorgvuldig mee omgaan. Meldingen van burgers en bedrijven Meldingen van burgers en bedrijven zijn een belangrijke bron van informatie en dikwijls reden om in actie te komen. Denk aan een verstopte kolk, een probleem dat vlot door de gemeente kan worden verholpen. Klachten over water op straat bij zware buien zijn minder makkelijk te verhelpen, maar van belang bij het valideren van hydraulische berekeningen en bij het zoeken naar oplossingen.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Groen parkeren in Hoogeveen

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 28

Zorgvuldige registratie van meldingen heeft als voordeel dat op termijn bepaalde trends zichtbaar worden die van belang zijn voor inzicht in het functioneren van de riolering. Een lastig punt bij registratie van meldingen is dat burgers niet altijd zuivere meldingen doen. Wateroverlast door riolering is iets anders dan last hebben van een lekke kelder of een lekke dakgoot, maar door leken kan dit op één hoop worden gegooid. Jaarlijks worden 267 meldingen geregistreerd. De meldingen worden verwerkt in Decos Join, met dit systeem wordt het type melding en de voortgang van de afhandeling bewaakt. Spelregels bij verstoppingen Woningen en overige panden zijn op de riolering aangesloten met aansluitleidingen. Hierin kan onverhoopt een verstopping ontstaan. Zo’n situatie gaat vaak gepaard met stress en is een belangrijk moment van contact met de gemeente. Duidelijkheid is op zo’n moment van belang. Op of nabij de erfgrens is op particulier terrein veelal een ontstoppingsstuk ingebouwd. De spelregels bij verstopping staan aangegeven in bijgaand kader. De hoofdregel is dat de lozer de kosten draagt van het opsporen en oplossen van de verstopping op eigen terrein. Alleen bij verwijtbaar gedrag van de kant van de gemeente liggen de zaken anders. Communicatie en bewustwording Burgers zijn zich dikwijls nauwelijks bewust van de aanwezigheid van riolering.

Slechts een deel van de mensen weet hoe belangrijk de

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

riolering is voor de volksgezondheid en voor de bewoonbaarheid van de leefomgeving. Bewustwording is belangrijk voor draagvlak voor de rioolheffing en om achteloos lozingsgedrag te voorkomen. Naast bewustwording over het belang van goed lozingsgedrag kan worden aangesloten bij initiatieven voor educatie gericht op het bredere spectrum van duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit. Communicatie bij de aanslag rioolheffing Veel burgers en bedrijven komen vrijwel nooit in contact met de gemeente over de riolering. Het enige moment is dan die van de aanslag rioolheffing. De burger of het bedrijf wordt geacht te betalen voor het in stand houden van de riolering. Dit moment kan worden aangegrepen om enige uitleg te geven over nut en noodzaak van de riolering, over het gesloten huishoudboekje van de rioleringszorg en dus over de redelijkheid van de rioolheffing. Naast uitleg in algemene zin kunnen enkele projecten uit het afgelopen jaar worden benoemd zodat men enig heeft waaraan het geld wordt besteed.

4.3 – Gegevensbeheer, berekeningen en monitoring. In deze paragraaf draait het om het systeem als geheel, dus niet om losse objecten. Inzicht in het functioneren van het systeem in z’n geheel, is essentieel om te weten wanneer onderhoud, reparatie, vervanging, verbetering of andere maatregelen noodzakelijk zijn. Het gaat onder meer om de volgende zaken:

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 29

• De basis is het gegevensbeheer, weten wat je hebt. De uitdaging is om te werken volgens standaarden zoals GWSW en uitwisseling van gegevens met derden mogelijk te maken. • Hydraulische berekeningen helpen om het systeem-functioneren te begrijpen en te toetsen. Het nieuwe SSW kijkt naar het systeem als geheel en past daarmee bij het samenwerken tussen gemeente en waterschap. • Monitoring is gericht op de vraag hoe het systeem in de praktijk functioneert. Hier liggen kansen voor verbetering door de monitoring op te pakken in samenwerking tussen gemeenten en waterschap in de Fluvius regio. • Degradatie-analyse en risico-gestuurd beheer zijn methoden die helpen om de kosten op lange termijn te beperken en inzichtelijk te maken.

Samenvatting

openbare ruimte anders in te richten, al of niet via burgerinitiatieven, en nieuwe opgaven zoals klimaatadaptatie, aanleg warmtenet of uitbreiding elektriciteitsnet. Het gaat bij de besluitvorming over rioolvervanging dus om meer dan alleen de riolering! Het figuur op de volgende pagina illustreert het proces om te komen tot een besluit over het vervangen van riolering.

In dit RWP worden deze berekeningen en beschouwingen slechts kort aangetipt. Elk onderwerp gaat gepaard met modellen, berekeningen en rapportages. Deze zijn aanwezig op de beherende afdeling.

In de praktijk is sprake van een besluit dat is gebaseerd op een meervoudige optimalisatie van aspecten die spelen in de openbare ruimte in een buurt of wijk. Vanuit het perspectief van de riolering is er dus sprake van optimalisaties op twee niveaus: 1. Niveau riolering: deze is gericht op de programmering van het in stand houden van de vrij verval riolering. Het optimum komt voort uit het risico-gestuurde rioolbeheer. 2. Niveau openbare ruimte: deze is gericht op een bredere programmering van opgaven. Het optimum komt voort uit de met elkaar samenhangende opgaven in een buurt of wijk.

4.4 – Integrale besluitvorming rondom rioolvernieuwing Het besluit om een rioolbuis te repareren, relinen of vervangen staat meestal niet op zichzelf. Gezien de consequenties van de rioolvervanging qua omvang van de werkzaamheden (straat open, brede sleuf en wegdek vervangen) hangt het besluit samen met andere aspecten die spelen in de openbare ruimte, zoals de kwaliteit en ouderdom van de weg, plannen om

4.5 – Riolering en calamiteiten In de praktijk komen calamiteiten voor. Dat kan zijn door het falen van een object in de riolering zelf (defect of storing), waardoor het functioneren van het gehele systeem in het geding is. Maar een calamiteit kan ook worden veroorzaakt door een externe gebeurtenis, waarbij de riolering een rol speelt bij de gevolgen ervan. Bij grote calamiteiten moet worden

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 30

opgeschaald. Het valt buiten het RWP om dit te beschrijven. In de Fluvius werkregio is nader ingegaan op incidenten en calamiteiten in de riolering. Dit heeft geleid tot een handboek per gemeente.

4.6 – Samenwerking bij het beheer van de riolering Het beheren van de riolering is een eigen vakgebied, maar geen sectorale aangelegenheid. Op diverse punten bestaan raakvlakken met andere afdelingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. In het overzicht staan relaties van rioleringsbeheer met aanpalende gemeentelijke vakgebieden. Al deze relaties vragen direct of zijdelings aandacht van de rioleringsbeheerder. Gemeenten en waterbeheerders komen elkaar op diverse punten tegen. Goede samenwerking met de waterbeheerder is van groot belang gezien de vele raakvlakken tussen gemeente en waterbeheerders. Het managen van deze relaties vergt aandacht van beide kanten en in beide organisaties van verschillende betrokken collega’s. Goede samenwerking tussen gemeente en waterschap past bij de geest van de Omgevingswet. De overheid mag niet versnipperd optreden, maar verschillende overheidsinstanties werken samen ten behoeve van de maatschappij.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 31

Fluvius is de naam van het regionale samenwerkingsverband tussen 6 gemeenten en het waterschap. Het onderhavige RWP is één van de producten van deze samenwerking. In de planperiode van dit RWP wordt deze samenwerking voorgezet.

4.7 – Formatiecheck Rioleringsbeheer is een veelomvattende aangelegenheid en vraagt inzet van menskracht. Bijgaand kader geeft een overzicht van de personele aspecten van de rioleringszorg. De check op de omvang (deze scan is eind 2021 uitgevoerd, intern in de organisatie) van de samenwerkingsorganisatie van de gemeente De Wolden en Hoogeveen laat het volgende beeld zien voor de samenwerkingsorganisatie De Wolden-Hoogeveen:

belastingen (perceptiekosten)

Samenwerkingsorganisatie 0,86

beleid riolering / water

1,89

beheer (binnendienst)

3,86

beheer (buitendienst)

12,04

Totaal

18,64

Om een toets te doen aan de rekenmodule van Stichting Rioned, telt de formatie van perceptiekosten niet. Het overzicht volgt de indeling van de Kennisbank van RIONED. Deze module gaat uit van een minimum formatie (bij maximaal uitbesteden) en een maximum formatie (alles zelf doen). In onderstaande tabel is de bandbreedte weergegeven. Maximaal uitbesteden

Alles zelf doen

Onderhoud

3,0

17,4

Maatregelen

3,3

8,3

Totaal

10,1

34,0

Planvorming, onderzoek en facilitair

3,7

8,2

Op basis van deze berekening en de werkelijke formatie kan worden geconcludeerd dat op de taakvelden Planvorming, onderzoek en facilitair en Onderhoud de bezetting laag is met 5,75 fte. Bij maximaal uitbesteden is gewenst een minimale formatie van 6,7 fte.

Een deel van de werkzaamheden wordt door externen uitgevoerd. De financiering van deze taken wordt vanuit de exploitatie gedekt. Voor projecten geldt dat bekostiging voor projectleiders zijn opgenomen in het totale budget.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 32

Waterberging en Helofytenveld

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 33

5. Programmering Dit hoofdstuk bevat de programmering van voorgenomen activiteiten in de planperiode. Het gaat daarbij niet om het dagelijkse beheer en onderhoud, maar om projecten. Het gaat enerzijds om projecten gericht op onderzoek en anderzijds op vernieuwing van gedeelten van het areaal. 5.1 – Onderzoeksprojecten Onderzoek en planvorming zijn nodig om goed zicht te houden op de ontwikkeling van het rioolstelsel. Het helpt om de goede koers te houden binnen de rioleringszorg. Bijgaand overzicht toont de geplande projecten. Doorklikken op een onderwerp brengt u bij een kader met extra informatie. Het is goed denkbaar dat tijdens de looptijd van dit RWP nog enkele acties worden toegevoegd vanuit actuele ontwikkelingen. Onderzoeksprojecten met een regionaal karakter worden uitgevoerd onder de paraplu van Fluvius.

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 34

Programma onderzoeksprojecten in de planperiode 2023-2028 Onderwerp

Periode 2023-2024 2025-2026 2027-2028

Branchestandaard gemeentelijke watertaken

Fluvius

Doorvertaling afvalwaterbeleid buitengebied

Fluvius

LAS/LUA opstellen Tracéstudie afvalwatertransportsysteem Fluvius

Taakopvatting hemelwater buitengebied

Fluvius

Variantenstudie tariefsysteem rioolheffing Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) opstellen Hemelwaterbeleid regionaal opstellen en gebiedsgericht uitwerken

Fluvius

Herijking van de hemelwaterverordening Rioleringsbeleid concreet verwoorden per perceel voor Omgevingsplan Grondwaterbeleidsplan actualiseren Rioolinspecties compleet en actueel maken Onderzoek inspectieputten Degradatie-analyse Fluvius

Onderzoek persleidingen Monitoring systeem-functioneren opzetten

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP

Fluvius

3. Beleid gemeentelijke watertaken

4. Beheer

5.2 – Vernieuwing van het areaal Het beheer van de aanwezige voorzieningen krijgt prioriteit. We hebben in Hoogeveen ca. 460 km riolering met een gemiddelde leeftijd van 40 jaar. We moeten rekening houden dat we de niet meer functionerende onderdelen van het stelsel de komen de jaren moeten gaan vervangen. Hierbij kunnen we door het uitvoeren van slimme maatregelen de klimaatadaptie voor een deel meenemen. De vervanging is een forse opgave voor de komende planperiode. Op basis van de inspectiegegevens moet de komende jaren gerekend worden op een vervangingsopgave van jaarlijks 1,3 miljoen euro. In dit bedrag is rekening gehouden met de reparatie en het relinen van riolen. Riolen die in goede staat verkeren, gaan nog lang mee, ongeacht de leeftijd. De gemiddelde leeftijd van het rioolstelsel

5. Programmering

6. Kosten en rioolheffing

RWP Fluvius | 35

is 45 jaar. In het algemeen wordt 60 tot 70 jaar als levensduur van riolering aangehouden. In Hoogeveen is 19% van de buizen ouder dan 60 jaar. Het lange termijn vernieuwingsplan gaat uit van het kwaliteitsniveau en de restlevensduren op basis van de inspectiegegevens. Leeftijd 25.0% 20.0% 15.0% 10.0%

Legenda

5.0% 0.0%

leidingen

all other values

> 60

51 - 60 41 - 50 31 - 40 21 - 30 11 - 20

Begindatum

< 10

> 60 jaar in 2022 in 2028 60 jaar of ouder

Figuur 1: Leeftijdsopbouw

Voor een impressie van locaties is in de tekening hiernaast weergegeven wat de leeftijdsopbouw is in kleur. Rood is ouder dan 60 jaar, oranje is aan het einde van deze planperiode ouder dan 60 jaar (in 2028).

Samenvatting

Inhoud

1. Context

2. Beleidskaders voor het RWP