Bijlage 1 Uitwerkingsnotitie begraafbeleid Hoogeveen 2025-2035

De in de moties voorgestelde verrekening van grafrechten met het begraafrecht past niet bij de tariefstructuur4. Wanneer het voorstel toegepast zou worden, zou men bij een 5-jarig recht geld terug moeten krijgen en voor een 10-jarig recht maar € 422 hoeven te betalen (prijspeil 2024). Om aansluiting te zoeken bij het gelijkheidsbeginsel is het beter om bij de keuze voor overgang van een algemeen graf naar een particulier graf het verschil in kosten achteraf in rekening te brengen, via tariefschijven op basis 4

Lijkbezorgingsrechten worden geheven op basis van artikel 229, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b, van de Gemeentewet. De rechten worden geheven voor het gebruik overeenkomstig de bestemming van voor de openbare dienst bestemde gemeentebezittingen, -inrichtingen of -werken. Belangrijk uitgangspunt bij de heffing is dat iedere in gelijke mate in de heffing wordt betrokken. Met het doen van een teruggave of reductie wordt het gelijkheidsbeginsel niet toegepast. Rechthebbenden van voormalige algemene graven worden hiermee bevoordeeld.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 15

van de uitgifte. Hiermee draagt men alsnog bij in de algemene kosten van onderhoud van de begraafplaats. Daarnaast betaalt men dan voor het recht voor de toekomst. In de Verordening lijkbezorgingsrechten is het verschuldigde tarief gesteld op 60% van de grafrechten voor een particulier enkelgraf. Beleidsuitgangspunten Administratieve omzetting van een algemeen naar een particulier graf ➢ ➢

➢ ➢ ➢ ➢ ➢

2.5

Na afloop van de gebruikstermijn van een algemeen graf hebben en blijven nabestaanden de mogelijkheid hebben om de stoffelijke resten op eigen kosten te laten herbegraven of te laten cremeren; Met de Verordening begraafplaatsen 2025 en Verordening lijkbezorgingsresten 2025 kunnen nabestaanden daarnaast op eigen kosten een algemeen graf na afloop van de gebruikstermijn administratief omzetten naar een particulier graf; Voorwaarden en bepalingen worden uitgewerkt in het Besluit begraafplaatsen; De nieuwe rechthebbende kan tegen een gereduceerd tarief van een particulier graf de niet-voldane grafrechten voldoen; Het ontstaan van particuliere graven op een algemeen grafveld werkt kostenverhogend in het ruimingsproces; De omzetting wordt gezien als een eerste termijn van grafuitgifte; Het nieuwe particuliere graf/voormalig algemeen graf kent beperkte rechten vergeleken met een regulier particulier graf. De rechten zijn beperkt voor de grafbedekking en de bijzettingsmogelijkheden. De rechten voor verlenging van het graf zijn dezelfde als voor een regulier particulier graf.

Uitvaart in opdracht van de gemeente

Het uitgangspunt van de Wlb is dat de lijkbezorging (uitvaart) een primaire taak van de burgers zelf is om bij leven te regelen of te laten regelen door nabestaanden. Deze nabestaanden kunnen ook vrienden, kennissen of buren zijn. De wetgever benoemt nadrukkelijk geen specifieke persoon die aansprakelijk en verantwoordelijk is voor de lijkbezorging en bepaalt daarom ook niet wie de meest betrokken nabestaande zou zijn. Wettelijk verantwoordelijk voor de lijkbezorging is degene die het verlof tot lijkbezorging aanvraagt (artikel 18 Wlb). Ongeveer tien keer per jaar komt het in de gemeente Hoogeveen de bijzondere situatie voor, dat niemand opdracht geeft om de uitvaart van een overledene te regelen. De Wet op de lijkbezorging (artikel 16 en art. 20 tot en met 22) bepaalt dan dat de burgemeester van de gemeente van overlijden opdrachtgever is. De kosten kunnen wel verhaald worden op de nalatenschap en/of op de nabestaanden. Per apart besluit regelt de gemeente welke inspanningen worden verricht om nabestaanden op te sporen, op welke wijze de uitvaart wordt gerealiseerd en hoe de gemeente de kosten verhaalt op de nabestaande. Wanneer de overledene geen erfgenamen heeft, staat in het besluit ook hoe de gemeente de bezittingen van de overledene beheert en de belangen van nabestaanden behartigt.

Uitgangspunt van de Wlb is dat de wensen van de overledene over de manier van lijkbezorging respecteert. Dat kan zijn: begraven, cremeren of ter beschikking stellen aan de wetenschap. Er zijn wel wettelijke grenzen aan de mogelijkheden als het gaat om ter beschikking stellen aan de wetenschap. In geval van uitvaart wordt, voor zover mogelijk, rekening gehouden met de geloofsovertuiging. Wanneer de overledene een onbekende identiteit heeft of wanneer vermoedens van een misdrijf zijn, bepaalt de wet dat de overledene begraven moet worden. Zo blijft toekomstig onderzoek mogelijk. De kosten voor de uitvaart zijn vaak niet of maar deels te verhalen op nabestaanden. De kosten voor zowel de uitvaart zelf als de moeite om deze te regelen, nabestaanden op te sporen en de kosten te verhalen, drukken daarmee vaak op de algemene lasten. Daarom wordt de uitvaart zo eenvoudig mogelijk gehouden. Bij een begraving betekent dit de keuze voor een algemeen graf. Bij een crematie betekent dit dat de as uitgestrooid wordt bij het crematorium. Wanneer het crematorium daar niet over beschikt, het verstrooiveld van een begraafplaats. De keuze voor kist of lijkwade en de uitvaartdienst wordt ook zo eenvoudig mogelijk uitgevoerd.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 16

Beleidsuitgangspunten Uitvaart in opdracht van de gemeente ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

2.6

De burgemeester is verantwoordelijk voor het regelen van de uitvaart voor overleden personen, waarvoor niemand anders opdracht geeft voor de uitvaart; De kosten voor de uitvaart worden achteraf indien mogelijk in rekening gebracht bij nabestaanden; De gemeente neemt de voorkeuren van de overledene in acht, binnen de wettelijke beperkingen; De uitvaart wordt zo eenvoudig mogelijk uitgevoerd; De gedetailleerde uitwerking van de Beleidsuitgangspunten Uitvaart in opdracht van de gemeente wordt per apart besluit vastgesteld.

Coalitieakkoord 2022-2026

In het Coalitieakkoord Samen: verbinden en verbeteren 2022-2026 staan de ambities op hoofdlijnen beschreven. Het bevat geen paragraaf specifiek over begraafplaatsbeleid. Thema’s die het begraafplaatsbeleid raken zijn: Woningbouw versnellen Doelstelling is dat het tempo van het bouwen van woningen fors omhoog moet. Het streven is naar (forse) uitbreiding van het woningenbestand. In Hoogeveen is een groeiende groep ouderen. Consequentie voor het begraafplaatsbeleid: Hoogeveen is een van de gemeenten met een dubbele vergrijzing 5. Niet alleen is het aandeel 65-plussers groot, ook het aandeel 80-plussers in de bevolking groeit. Meer inwoners in combinatie met een groter aandeel ouderen betekent, dat op termijn ruimte nodig is op de begraafplaatsen. Het klimaat verandert Ook in Hoogeveen hebben we te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Er is vaker sprake van langduriger of heftiger droogte, hitte en wateroverlast. Consequentie voor het begraafplaatsbeleid: voor een goed beheer van de begraafplaatsen zijn er meerdere aspecten, zoals het voorkómen van wateroverlast op de paden, aandachtige soortkeuze voor bomen en vakbeplanting die bestand zijn tegen hitte en droogte. Op de Oude begraafplaats aan de Zuiderweg staan veel inheemse eiken, die al honderden jaren oud zijn. Door de hitte en droogte van de laatste jaren hebben ze het zwaar.

Samen voor meer groen, ontmoeting en beweging Hiervan lichten we de doelstelling “samen voor meer groen” uit het Coalitieakkoord: een grotere biodiversiteit (soortenrijkdom van dieren en planten) is belangrijk voor een goed en gezond leven in Hoogeveen nu en in de toekomst. Want meer groen helpt ook om de veranderingen van het klimaat op te vangen en zorgt voor een sterker landschap. Consequentie voor het begraafplaatsbeleid: begraafplaatsen beslaan als geheel geen groot oppervlak van de gemeente en dragen toch relatief sterk bij aan biodiversiteit en andere ecosysteemdiensten. Want begraafplaatsen hebben robuuste groene delen, zoals kruidenrijke velden, bomen en bos, die lang in stand worden gehouden. Dat betekent bijvoorbeeld dat bomen oud kunnen worden. Hoe ouder een boom, hoe meer soorten (mossen, algen, insecten, vogels) deze kan herbergen. De bomen op de begraafplaats bestaan deels uit inheemse soorten. Daarvan is bekend dat ze (veel) meer bijdragen aan biodiversiteit dan uitheemse soorten. De begraafplaatsen hebben bovendien ecologische kwaliteiten die juist zijn ontstaan door dit langdurig beheer, ook wel ‘bestendig beheer’ genaamd. Kruiden- en bloemrijke velden zijn er bijvoorbeeld op begraafplaats Zevenberg in Fluitenberg. Op de Oude begraafplaats aan de Zuiderweg komen kievitsbloemen, een stinsenplant, voor. Op de begraafplaats in Pesse gedijt de kamsalamander.

Bekend van begraafplaatsen is dat er bijzondere soorten korstmossen kunnen ontstaan op de oude grafstenen. Deze geven een mooi patina aan de stenen. Het is voorgekomen dat korstmossen zijn verwijderd tijdens het schoonmaken door vrijwilligers van oude grafstenen door behandeling met chloor. Waarschijnlijk was de waarde van het korstmos niet bekend.

5

Trendbureau Drenthe: https://trendbureaudrenthe.nl/brede-welvaart/bevolking/ Centraal Bureau voor de Statistiek : https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboardbevolking/leeftijd/ouderen

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 17

De groene kwaliteiten van begraafplaatsen moeten vastgehouden worden. Er zijn kansen om de biodiversiteit nog uit te breiden, die uitgewerkt kunnen worden in een beheerplan. Beleidsuitgangspunten Coalitieakkoord ➢

Zie kader bij maatschappelijke ontwikkelingen.

2.7

Maatschappelijke ontwikkelingen en participatie

2.7.1

Maatschappelijke ontwikkelingen

We weten dat de bevolking van Hoogeveen gaat groeien en tegelijkertijd vergrijst. Het is duidelijk dat op termijn ruimte nodig is op de begraafplaatsen. De vraag is wat dit precies betekent. Daarbij spelen de volgende factoren mee: 1.

2.

3.

4.

In Hoogeveen zijn de tradities in begraven iets sterker dan het Nederlands gemiddelde. Dat betekent in dit geval dat begraven relatief populairder is dan cremeren. Waar gemiddeld in Nederland steeds minder ruimte nodig is voor zandgraven en meer voor urnenplekken, blijft in Hoogeveen het aantal benodigde zandgraven relatief groot. De voorkeuren kunnen veranderen in de toekomst; deze verandering is moeilijk te voorspellen. De gewenste variatie in het aanbod van begraafmogelijkheden. Nieuwe generaties of maatschappelijke ontwikkelingen kunnen om nieuwe mogelijkheden vragen. Denk aan de populariteit van urnentuinen en natuurbegraven in de laatste jaren. Resomeren betekent mogelijk een verandering in de gevraagde faciliteiten. Ook deze trends zijn moeilijk te voorspellen op de langere termijn. De vraag wat de verhouding tussen algemene en particuliere graven gaat worden, nu in Hoogeveen ook voor algemene graven grafrechten geheven gaat worden. Het is onbekend hoeveel mensen kozen voor een algemeen graf vanuit kostenoverwegingen met tegelijk de verwachting dat een algemeen graf veel langer dan tien jaar in stand zou worden gehouden. Met het nieuwe beleid verandert dit: het cyclisch begraven wordt de standaard. Tegelijk wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om een algemeen graf, op kosten van de nabestaanden, om te zetten naar een particulier graf.

De tijd zal uitwijzen welke gevolgen dit heeft voor de verhouding tussen algemene en particuliere graven. Tot slot speelt de aanwezigheid en populariteit van andere begraafplaatsen in de directe omgeving mee. Zoals de aanwezigheid van actieve begraafplaatsen voor gelovigen (dit is van nauwelijks belang in Hoogeveen) of een grote natuurbegraafplaats.

Beleidsuitgangspunten maatschappelijke ontwikkelingen, in samenhang met de BBV, nieuwe Wet en besluit op de lijkbezorging en Omgevingswet ➢

2.7.2

De consequenties van veel van de genoemde maatschappelijke ontwikkelingen zijn niet of moeilijk te voorzien. Daarom werkt het college in een beheerplan en/of projectplannen onderdelen uit van het begraafplaatsbeheer, met specifieke aandacht voor: o Capaciteit per begraafplaats; o De gewenste variatie in begraafmogelijkheden; o Biodiversiteit; o Veranderend klimaat.

Participatie

Participatie draagt bij aan het beter afstemmen van beleid, projecten of activiteiten op de wensen van burgers. Dit werkt ook in de omgekeerde richting: als de gemeente deelneemt en haar wensen inbrengt in initiatieven van burgers. Hierdoor verbeteren we de kwaliteit van de oplossingen. Participatie is daarmee een middel om gezamenlijk tot een breed gedragen resultaat te komen. Medewerkers begraafplaatsbeheer en begraafplaatsadministratie De medewerkers van begraafplaatsbeheer en begraafplaatsadministratie zijn het eerste aanspreekpunt voor inwoners en nabestaanden. Zij weten heel goed wat belangrijk is voor het begraafbeheer en -beleid en weten elkaar en het college goed te vinden en te informeren. Een belangrijk deel van dit begraafbeleid is tot stand gekomen vanuit hun kennis en betrokkenheid. Communicatie met inwoners en uitvaartverenigingen

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 18

Het college draagt er zorg voor dat enkele keren per jaar gemeente breed gecommuniceerd wordt met inwoners. Antwoorden op veelgestelde vragen brengen we regelmatig onder de aandacht via bijvoorbeeld persberichten of de gemeentelijke website voor de begraafplaatsen, berichten in het torentje of de gemeentelijke website voor de begraafplaatsen. In het verleden was sprake van een geregeld overleg tussen de gemeente en de uitvaartondernemers en – verenigingen. Het college zorgt ervoor dat dit opnieuw wordt ingesteld. Dit communicatiebeleid wordt breed gedragen door alle betrokkenen. De uitvaartverenigingen en uitvaartbedrijven, begraafplaatsbeheer en gemeentelijk administratie begraafbeleid zijn bevraagd voorafgaande aan de totstandkoming van de gestelde kaders. De resultaten van de enquête onder de uitvaartverenigingen en -ondernemers vindt u in de bijlage. Werk door vrijwilligers Regelmatig worden op sommige begraafplaatsen werk uitgevoerd door vrijwilligers, al dan niet met ondersteuning van de gemeente. Dit werk wordt zeer gewaardeerd en helpt om de ‘plus’ op een begraafplaats uit te voeren.

Beleidsuitgangspunten Participatie ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

De medewerkers van begraafplaatsbeheer en begraafplaatsadministratie zijn het eerste aanspreekpunt voor inwoners en nabestaanden en bespreken hun bevindingen regelmatig met elkaar en met het college; Het college draagt er zorg voor dat enkele keren per jaar gemeente breed gecommuniceerd wordt met inwoners; Het college draagt er zorg voor dat op geregelde basis gecommuniceerd wordt met uitvaartverenigingen en uitvaartbedrijven; Werk door en met vrijwilligers wordt gewaardeerd en gefaciliteerd De bevindingen van alle betrokken partijen worden meegewogen in aanpassingen op het begraafbeleid in alle facetten.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 19

2.8

Onderhoud, inrichting en formatie

Goed functionerende en aantrekkelijke begraafplaatsen zorgen voor tevredenheid van bezoekers van de begraafplaatsen. Er ligt vaak een emotionele lading bij begraafplaatsbezoekers en nabestaanden betalen voor het gebruik van een grafruimte. Daarom mag een gemeente een beentje voorzetten om begraafplaatsen goed op orde te houden. Begraafplaatsen zijn bovendien vaak groene pareltjes in de kernen, of ze hebben de potentie om dat te worden. Het is goed voor alle actuele en toekomstige begraafplaatsgebruikers wanneer de publieke belangstelling voor een begraafplaats groot blijft. Dat geeft ook een betere balans tussen inkomsten en uitgaven. Onderscheid duidelijk maken tussen de procedure voor een ruiming (=de overblijfselen overbrengen naar een verzamelgraf of verstrooiingsveld) danwel de procedure om na afloop van de grafrechten de grafbedekking te verwijderen

2.8.1

Benodigd budget en formatie voor het dagelijks en groot onderhoud

De raad is duidelijk positief over de vanzelfsprekendheid dat begraafplaatsen op een goed onderhoudsniveau gehouden worden. Begraafplaatsen zijn bovendien verplicht om goed te onderhouden als kapitaalgoederen; zie hiervoor de paragraaf over de eisen van het BBV. Het college werkt daarom uit wat nodig is om het onderhouds- en inrichtingsniveau van de gemeentelijke begraafplaatsen in stand te houden en waar nodig te verbeteren. Een eerste aanzet daartoe wordt gegeven in het raadsvoorstel voor deze uitwerkingsnotitie.

2.8.2

Benodigd budget en formatie voor nieuwe inrichting

In deze uitwerkingsnotitie zijn maatregelen voorgesteld om het onderhouds- en inrichtingsniveau op delen te verbeteren. Als nieuw aspect wordt in het begraafbeleid opgenomen: opwaardering van zichtlocaties en gedenkplekken. Dit is een gevoelde behoefte bij nabestaanden en bezoekers. Met zichtlocaties bedoelen we de entrees, hoofdlanen en gedenkplekken. Met gedenkplekken bedoelen we bestaande plekken, zoals de plekken waar beelden staan, maar ook de nieuwe zoals een sterretjesmonument. Gedenkplekken kunnen op of buiten de begraafplaatsen gemaakt worden.

2.8.3

Administratie op orde

Zonder een goede administratie kan een begraafplaats niet functioneren. De administratie moet voldoen aan de hoogste eisen van accuratesse en bovendien privacy kunnen waarborgen. De gemeente beschikt over enkele administratieve medewerkers die dit verzorgen en daarbij de hulp hebben van een geautomatiseerd systeem. Eind 2024 is dit een ander systeem geworden dat naar verwachting de taken nog beter kan ondersteunen. Graven met onbekende rechthebbende Bron van zorg voor de administratie is een te groot aantal graven met onbekende rechthebbende. Dat betreft met name graven voor onbepaalde tijd. De naam van een rechthebbende kan in de loop van de tijd verloren zijn gegaan wanneer de rechthebbende naliet om een adreswijziging door te geven, of wanneer de laatste rechthebbende is overleden zonder een nieuwe rechthebbende aan te wijzen. Het is de verantwoordelijkheid van rechthebbenden om dit te doen. De graven die voor onbepaalde tijd zijn uitgegeven zouden in werkelijkheid dus al terug kunnen zijn gevallen aan de gemeente. Dit is echter pas definitief vast te stellen na een zorgvuldige, wettelijk vastgelegde procedure. Deze procedure kost tijd. Voor ieder graf moet de oorspronkelijke grafbrief of grafakte gezocht worden, plus de destijds geldige Verordening.

Omdat Hoogeveen een samengevoegde gemeente is, zijn dat voor een belangrijk deel Verordeningen van de dorpen die in 1998 bij de nieuwe gemeente Hoogeveen zijn gekomen. Wanneer het niet lukt om per graf de rechthebbende vast te stellen, is het mogelijk om met een aanvullende procedure de graven aan de gemeente te laten vervallen. Inhalen van de administratieve achterstand Het college en de administratie wil graag deze achterstand inhalen. Ook de gemeenteraad drong per motie (Verlopen rechten particuliere graven-verwaarloosde graven) aan op het inhalen van de achterstand. De motie geeft als aanvullend argument dat het wenselijk is om teruggevallen graven weer te kunnen gebruiken. De motie vroeg of het mogelijk is om deze graven met voorrang uit te geven aan nakomelingen van de overleden. Dit is niet nodig wanneer het nog steeds een particulier graf blijkt te zijn. Het is niet zomaar mogelijk wanneer het graf al aan de gemeente vervallen blijkt te zijn. Maar eventueel kan zo’n graf uitgekozen worden en opnieuw als eerste uitgifte op naam van een familielid van de overledene komen, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat er nog plek is voor een nieuwe begraving. Het inhalen van de achterstand is een onderneming die niet binnen de huidige formatie uitgevoerd kan worden. Het is nodig om dit projectmatig aan te pakken en de uitvoering te spreiden over een aantal jaren.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 20

2.8.4

Gedenkbordjes

Wanneer eenmaal het cyclisch ruimen wordt uitgevoerd kan er de behoefte zijn aan het aanbrengen van een gedenkbordje op een aangewezen plek op de begraafplaats. Zo blijft de herinnering van de dierbare tastbaar, ook al is er geen grafmonument meer. Niet iedereen zal hier behoefte aan hebben. Op dit moment is niet bekend hoeveel mensen er wel behoefte aan zouden hebben. Van andere begraafplaatsen - waaronder Hollandscheveld – is bekend dat maar een kleiner deel van de nabestaanden dit wil. Een logische werkwijze is om in de voorbereidingen van de eerstvolgende ruimingen de wens voor een gedenkbordje onder nabestaanden mee te nemen. Dan is beter te bepalen hoeveel mensen hieraan behoefte hebben en welke vorm dit zal moeten krijgen.

2.8.5

Graven op digitale kaart

De raad vroeg in een aangenomen motie om de mogelijkheid te onderzoeken om de gemeentelijke begraafplaatsen digitaal in kaart te brengen en toegankelijk te maken voor het publiek. Digitale kaarten zijn er al. In de bijlage zijn kaarten uit 2019 van de gemeentelijke begraafplaatsen opgenomen. Deze bevatten de vakaanduidingen per grafveld en de nummering van de graven per grafrij. Wat niet is te zien zijn de grafnummers per graf en de namen van de overledenen in de graven. De motie vroeg om de kaarten toegankelijk te maken voor het publiek, met als doel de voorgenomen ruimingen inzichtelijk te maken aan het publiek. Zeker voor nabestaanden die buiten Hoogeveen wonen. De gewenste optie om op kaart aan te geven welk graf geruimd wordt, is momenteel niet per graf mogelijk. Het college onderzoekt wel de kosten van het laten inmeten van de graven om deze exact op een kaart te kunnen weergeven. Dan is het nog de vraag of en hoe op zo’n kaart per graf een eventuele ruiming aangegeven moet worden. Zeker wanneer zo’n kaart gepubliceerd wordt op internet. Dit in verband met de privacy van betrokkenen en de Wet op de privacy. Echter een ruiming kan pas plaatsvinden wanneer een particulier graf geen rechthebbende meer heeft en de gebruikstermijn van een algemeen graf al is verlopen.

In het ruimingsprotocol van het Besluit zal het college bovendien de zorgvuldige procedure toelichten voorafgaande aan iedere ruiming, waarin op meerdere manieren nabestaanden worden geïnformeerd. Beleidsuitgangspunten Onderhoud, inrichting en formatie ➢ ➢

➢ ➢

➢

➢

➢

Het benodigde budget om het vastgestelde begraafbeleid uit te kunnen voeren wordt ter beschikking gesteld; Waar nodig werkt het college de onderdelen nader uit en raamt hiervoor de gevolgen voor de onderhoudsbegroting, de formatieplaatsen en de eenmalige kosten: o Dit betreft in ieder geval de eenmalige ruimingen en het cyclisch ruimen met alle daarbij horende werken; o Dit betreft in ieder geval de zichtlocaties en de gedenkplekken; o Dit betreft in ieder geval het inrichten en onderhouden van de nieuwe asverstrooivelden, verzamelgraf op Zevenberg en de uitbreiding van de urnenmuur op Zevenberg; o Dit betreft de optie op de plaatsing van een klokkenstoel; o Dit betreft in ieder geval het inhalen van achterstallig onderhoud van onderdelen van de begraafplaats; o Dit betreft in ieder geval de uitvoering van het dagelijks en groot onderhoud; o Dit betreft het ter beschikking stellen van de mogelijkheid om een gedenkbordje te laten aanbrengen.

Bij iedere uitbreiding van voorzieningen wordt zorgvuldig nagegaan of deze bijdragen aan de onderhoudbaarheid, ruimtelijke kwaliteit, milieukundige aspecten zoals milieubelasting, de biodiversiteit; Er wordt budget ter beschikking gesteld om, verspreid over enkele jaren, projectgewijs de achterstand in administratie van graven in te halen en over de gevolgen en mogelijkheden zorgvuldig te communiceren met rechthebbenden, nabestaanden en de raad; In de voorbereiding van de eerstvolgende ruimingen wordt onderzochte hoeveel nabestaanden een gedenkbordje wensen, in welke vorm zo’n gedenkplek uitgevoerd kan worden en wat de uitvoeringskosten zijn; Het college onderzoekt de kosten van het digitaal inmeten en verwerken op kaart, in combinatie met de verwerkingsmogelijkheden van het nieuwe digitale administratiesysteem en koppelt de resultaten terug aan de raad; Bij iedere uitbreiding van de voorzieningen zorgvuldig nagaan welke consequenties dit heeft voor de capaciteit van binnen- en buitendienst. Waar nodig de beschikbare uren uitbreiden om achteruitgang van dienstenkwaliteit te voorkómen.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 21

2.9

Financiën

Veel van de gevolgen van het nieuwe begraafbeleid voor de gemeentelijke financiën zijn al bij de betreffende onderdelen aangegeven. We gaan hier in op een apart onderdeel: de norm voor kostendekkendheid.

2.9.1

Norm voor kostendekkende exploitatie 1998-2024

De huidige norm voor kostendekkende exploitatie komt uit een raadsbesluit van 1998. Dit besluit is sindsdien in stand gehouden en was ook uitgangspunt voor de Nota Begraven in Hoogeveen in 2011. De norm houdt in: 100% van de variabele kosten en 70% van de vaste kosten voor begraven moet worden gedekt uit de tarieven. De resterende 30% van de vaste kosten wordt uit de algemene middelen betaald. Om de norm te kunnen bereiken is in 2011 aan de kostenkant bespaard door te bezuinigen op het onderhoud en het onderhoudsniveau (zie Onderwerp 3 Onderhouds- en inrichtingsniveau). Een deel van de kosten voor de begraafplaatsen is in de berekeningen destijds buiten beschouwing gelaten. Zoals de kosten voor de gebouwen, onderhoud paden en kosten voor ruimen. Tegelijkertijd werden de tarieven verlaagd. De kostendekkendheid wordt aan de inkomstenkant bepaald door de inkomsten van graf- en begraafrechten. Deze opbrengsten waren afgelopen jaren relatief hoog. Oorzaak was een administratieve inhaalslag in verband met verlopen termijnen. Dit leverde tijdelijk een piek van verlengde grafrechten op. Daarnaast is er een tendens om meer te cremeren ten opzichte van begraven. De tarieven voor asbestemmingen zijn relatief laag in Hoogeveen. De tarieven voor begraven zijn afgelopen jaren op gelijk niveau gebleven.

De kosten zijn gestegen en stijgen komende jaren verder, met name door indexering van loonkosten intern en voor derden en door toerekening van kosten die tot nu toe buiten beschouwing zijn gebleven, met name die voor ruimingen. Dit geeft een scheef beeld van de kostendekkendheid. Het gaf soms het idee, dat aan de begraafplaatsen verdiend werd. Dat is nooit het geval geweest en het vertroebelt discussies. De kostendekkendheid was afgelopen jaren positief. Met ingang van 2025 is een nadelig saldo te verwachten. De kostendekkendheid zal altijd blijven fluctueren. Tarieven worden niet standaard geïndexeerd, terwijl de kosten wel hoger worden.

2.9.2

Loslaten van de norm voor kostendekkendheid 2025 en verder

Besloten is in de Kaderstelling (in het voorbereidende proces voor deze Uitgangspuntennotitie) om de oude norm los te laten. De begraafplaatsen zijn immers een bijzondere algemene voorziening. Algemeen vanwege het karakter als laatste rustplaats voor alle (oud)inwoners, als groene, rustige, parkachtige plekken en als bron voor biodiversiteit. Bijzonder in de zin dat rechten voor de voorziening geheven mogen worden en dat rechthebbenden een deel van de kosten van de voorziening dragen. De rest van de kosten wordt gedragen door alle inwoners. De tarieven van onze gemeente zijn gemiddeld 20% lager dan die van de omringende gemeenten en blijven dat in het voorstel voor de tarieven 2025. Beleidsuitgangspunten financiën ➢ ➢ ➢

➢

➢ ➢ ➢

Vanwege de bevriezing van de tarieven worden de tarieven van 2024 per 1-1-2025 eenmalig verhoogd met 5%. Overigens komt dit ongeveer overeen met de verwachte inflatie; Individuele sterk afwijkende (in positieve of negatieve zin) tarieven zijn bijgesteld in het tarievenblad; Er is een nieuw tarief voor de grafrechten op algemene graven en voor de nieuwe mogelijkheid om een algemeen graf administratief om te kunnen zetten naar een particulier graf. Zie ook de paragraaf “Administratieve omzetting van een algemeen naar een particulier graf”; In de volgende jaren worden de tarieven jaarlijks verhoogd conform de uitgangspunten zoals deze ook voor het gemeentefonds worden gehanteerd. Dit percentage wordt ieder jaar geactualiseerd met de Meicirculaire. Dit geeft rust en voorspelbaarheid in de tariefstelling; We accepteren dat de kostendekkendheid jaarlijks varieert en niet meer leidend is; De raad evalueert de tariefstelling over tien jaar, of zoveel eerder wanneer bijzondere omstandigheden hierom vragen. De gemeente stelt een voorziening in om ontvangen rechten te verwerken en te maken kosten te kunnen verdelen voor komende jaren (zie paragraaf Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten).

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 22

3. Cultuurhistorie Begraafplaatsen blijven lang is stand en worden daarmee vaak een markante uiting van cultuurhistorie. Er ontstaan bijna vanzelf graven, grafbedekkingen en delen van de begraafplaats van bijzondere waarde. Deze moeten behouden kunnen blijven, ook wanneer het (uitsluitend) recht op de gebruikstermijn is verlopen. Graven kunnen om meerdere redenen van behoudenswaardige betekenis zijn. Het is belangrijk om de criteria goed en zo eenduidig mogelijk vast te stellen.

3.1

Monumenten op en rond de gemeentelijke begraafplaatsen

Op de gemeentelijke begraafplaatsen zijn en monumenten voor oorlogsgraven van gesneuvelde militairen, dwangarbeiders en verzetsmensen. Op de gemeentelijke Begraafplaats van Hollandscheveld liggen negen oorlogsgraven uit het Gemenebest uit de Tweede Wereldoorlog. De grafmonumenten zijn geplaatst onder de verantwoordelijkheid van Commonwealth War Graves Commission, die wereldwijd graven van in een oorlog gesneuvelden onderhoudt. Op de Oude Begraafplaats aan de Zuiderweg in Hoogeveen zijn vier Nederlandse oorlogsgraven en op de Nieuwe Begraafplaats aan de Zuiderweg in Hoogeveen zijn een aantal Nederlandse oorlogsgraven. Het oorlogsmonument op de Oude begraafplaats aan de Zuiderweg in Hoogeveen herdenkt medeburgers en militairen die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen, Hoogeveense militairen die in het voormalige Nederlands-Indië zijn gesneuveld en geallieerde militairen die in de omgeving van Hoogeveen zijn omgekomen. Het bestaat uit vier betonnen kolommen met ingegraveerde namen. Gedenkplekken Het college ontving verzoeken voor gedenkplekken voor overledenen, waarvan het graf of de urn er niet meer is (de geruimde graven) of er nooit geweest is (zoals voor de “sterretjes”, de levenloos geboren kinderen). Het college staat positief tegenover het geven van een plek voor zulke gedenkplekken.

Geschikte locaties en uitvoering moet per begraafplaats beoordeeld worden. We gaan hierover in gesprek met de begraafplaatsbeheerders en de betrokken uitvaartverenigingen en -ondernemers.

Beleidsuitgangspunten Monumenten op en rond de gemeentelijke begraafplaatsen ➢ ➢ ➢

Het college werkt in een projectplan uit hoe zij de verzoeken tot gedenkplekken kan uitwerken tot concrete voorstellen op de gemeentelijke begraafplaatsen of elders in de gemeente; Het college gaat hierover in gesprek met de begraafplaatsbeheerders en de betrokken uitvaartverenigingen; De benodigde budgetten voor ontwerp, aanleg en beheer van gedenkplekken op de begraafplaatsen worden beschikbaar gesteld in de begroting.

3.2

Historische graven

3.2.1

Criteria en lijst historische graven

Het college stelde in 2013 criteria (Criteria historische graven en opvallende grafbedekking) op voor het bepalen van een historisch graf. Er zijn twee criteria: het graf is van een persoon van historische betekenis en/of de grafbedekking is van opvallende kwaliteit. Het college stelde daarnaast een commissie aan om, op basis van die criteria, te behouden graven aan te wijzen. Burgers of verenigingen konden en kunnen ook zelf een voordracht doen voor opname op de lijst historische graven. De lijst wordt door het college bijgehouden. Het bevat intussen 59 graven en twee beschermde delen van een begraafplaats. Het college stelde een eerste lijst van 55 graven vast op 6 maart 2018. Een uitbreiding volgde in maart 2021, waarbij vier graven in Hollandscheveld toegevoegd werden. Tegelijkertijd wees het college twee van de oudste grafvelden in hun totaliteit aan als historisch- en cultureel waardevol, inclusief de ‘lege’ plekken, de baarhuisjes en het groen. Dat beteft gedeelte IV op de Oude begraafplaats aan de Zuiderweg in Hoogeveen en gedeelte V op begraafplaats Hollandscheveld. Besluiten over graven en grafbedekkingen op deze lijst worden door het college genomen. Het bleek al snel ondoenlijk dat de commissie alle graven op alle begraafplaatsen systematisch langsging om de eventuele historiciteit vast te

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 23

stellen. Dat deed een te groot beslag op de beschikbare tijd van de commissieleden. Bovendien vang je dan het ontstaan van nieuwe historische graven niet op. Daarom is in het ruimingsprotocol opgenomen, dat standaard een controle is op de eventuele aanwezigheid van historische graven.

3.2.2

Commissie historische graven en werkwijze

De commissie historische graven bestaat uit afgevaardigden van de gemeente en onafhankelijke personen, die allen wegens hun beroep of opgedane kennis kunnen bijdragen om de lijst samen te stellen of te herzien. Omdat de genoemde verenigingen kunnen ophouden te bestaan of om moverende redenen geen of onvoldoende leden meer voor de commissie kunnen aanleveren, moet het college in staat zijn om nieuwe commissieleden aan te wijzen. Ter behoud aangewezen elementen moeten herkenbaar administratief worden aangemerkt. Met opzet is een aanduiding in het veld, zoals bordje, object of ander aangebracht kenmerk niet verplicht. Dit kan immers afbreuk doen aan die historische waarden. Al is een onopvallend geplaatst object niet bezwaarlijk wanneer dit begraafplaatsbeheerders kan helpen in hun werk.

3.2.3

Juridische relevante aspecten

Voor het toekomstig behoud van de aangewezen graven en grafmonumenten kunnen naast artikel 15 van het Besluit begraafplaatsen ook andere bepalingen van belang zijn. Zo kan een grafbedekking verwijderd worden door de rechthebbende of eigenaar van het grafmonument, wanneer het uitsluitend recht of de gebruikstermijn verstrijken. Indien een grafbedekking op de lijst te behouden monumenten voorkomt én voor ruiming in aanmerking komt, zal dit besproken moeten worden met de rechthebbende of de eigenaar van het grafmonument. Ook wanneer er geen rechthebbende of eigenaar meer is, en de gemeente de zeggenschap over een graf of grafbedekking heeft, overlegt de gemeente met de nabestaanden over de te nemen maatregelen. Bijvoorbeeld ook om te voorkomen dat nabestaanden, in de veronderstelling dat het grafmonument verdwenen is, deze alsnog tegenkomen. De inhoud van de lijst kan in een hulpmiddel zijn voor het samenstellen van een eventuele gemeentelijke monumentenlijst. De gemeente Hoogeveen kent nu overigens geen gemeentelijke monumenten. Gemeentelijke monumenten hebben een andere status (beschermenswaardig) dan de lijst historische graven (behoudenswaardig). Aan de historische graven en grafvelden is momenteel geen gemeentelijke beschermingsstatus verbonden. Beleidsuitgangspunten historische graven ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢

Het college stelt criteria vast voor het bepalen van historische graven en/of een opvallende grafbedekking; Het college kan daarnaast delen van een begraafplaats aanwijzen als historisch; Iedereen mag een graf of grafbedekking voordragen als potentieel historisch; Een commissie bepaalt of een graf, grafbedekking of deel van een begraafplaats voldoet aan de criteria; Het college stelt de lijst historische graven en grafbedekkingen vast en houdt de lijst bij; De gemeente overlegt met rechthebbenden en/of met nabestaanden over de te nemen maatregelen voor een historische graf of grafbedekking; Via het ruimingsprotocol wordt gecontroleerd op de eventuele aanwezigheid van een historisch graf.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 24

Bijlage 1

Beleidsregels bijzondere begraafplaatsen, voorstel

Deze bijlage bevat het voorstel met de voorwaarden waaraan een bijzondere begraafplaats moet voldoen, wil de gemeente kunnen instemmen met de vestiging hiervan. Het college zal deze nader uitwerken in Beleidsregels bijzondere begraafplaatsen. Voor privaatrechtelijke rechtspersonen en particulieren bestaat geen absoluut recht op het hebben van een eigen begraafplaats. In het verleden is wel een plek aangewezen op de gemeentelijke begraafplaats voor een familiegrafveld. Hoe vaak komt een aanvraag voor? De vraag om het stichten van een nieuwe, bijzondere begraafplaats komt zelden voor. De laatste jaren kwam dit bij omringende gemeenten voor vanwege aanleg van een natuurbegraafplaats. Binnen de gemeente Hoogeveen is afgelopen jaren alleen een enkele aanvraag gekomen van een particulier om toestemming tot begraven op eigen terrein of om een familiebegraafplaats te maken. Het is echter een reële mogelijkheid dat binnen afzienbare tijd wel een aanvraag komt tot aanleg van een natuurbegraafplaats en/of een begraafplaats met grafrust voor onbepaalde tijd. Hoe dan ook geeft het bestuurlijke en beleidsmatige rust om een afwegingskader klaar te hebben liggen voor zulke aanvragen. Afwegingskader De gemeente geeft toestemming aan het stichten van een bijzondere begraafplaats op grond van artikel 40, 41 en 42 Wlb en weegt deze toestemming af aan wettelijke voorschriften.

De WLB bevat echter nauwelijks criteria waaraan de gemeenteraad een aanvraag kan toetsen. Artikel 33 van de WLB geeft alleen aan dat een gemeente de plicht heeft te zorgen voor een gemeentelijke begraafplaats. Daarnaast geeft artikel 40 lid 1 van de WLB aan de gemeenteraad de bevoegdheid om te beslissen over de aanleg of de uitbreidingen van bijzondere begraafplaatsen. Ook bij bijzondere begraafplaatsen behoudt de gemeente haar verantwoordelijkheid voor toezicht op en handhaving van een ongestoorde grafrust, een goede begraafplaatsadministratie en het voorkómen van gevaar voor de volksgezondheid (art 22a Wlb). Er zijn geen harde wettelijke eisen voor de aanleg van een particulier begraafplaatsje, maar in het algemeen wordt een terrein van 50 hectare (het minimum van een landgoed) gezien als een minimale oppervlaktemaat voor een degelijke inrichting en beheer. Dat betekent uiteraard niet dat de begraafplaats zelf deze oppervlakte heeft, maar dat de omringende en beschikbare ruimte geschikt wordt geacht om te voldoen aan de minimale milieukundige- en planologische vereisten. Het beoogde terrein voor de begraafplaats kan eventueel iets kleiner zijn, zoals een perceel van 40 of 25 hectare, als dat midden in een agrarisch gebied ligt zonder aangrenzende bedrijven. Een volgende uitzondering kan gelden wanneer de begraafplaats geheel bovengronds wordt uitgevoerd.

Zeker wanneer het alleen een inrichting is voor urnen. Maar ook bovengronds begraven heeft, mits professioneel uitgevoerd, minder impact op de omgeving. Bijvoorbeeld omdat er geen direct contact is met grondwater. Bevoegdheden De gemeenteraad is het bestuursorgaan dat de grond aanwijst, die voor het aanleggen of uitbreiden van een begraafplaats mag worden gebruikt. Voor bijzondere begraafplaatsen heeft de wetgever de mogelijkheid gegeven om beleid te maken. Hierdoor kan de gemeente kiezen voor een stimulerend of meer terughoudend beleid ten aanzien van bijzondere begraafplaatsen. Dit terughoudend beleid is zeker van belang omdat begraafplaatsen een langdurig beslag op beschikbare grond leggen en moeilijk na te leven eisen stellen aan grafrust, onderhoud en financiën. De bevoegdheid van de raad moet dan ook in dit licht worden gezien, naast de gemeentelijke verantwoordelijk om toe te zien op handhaving van de grafrust, goede begraafplaatsadministratie en hygiëne van de begraafplaats. Randvoorwaarden bij toetsing door de gemeenteraad Over een aanvraag tot het inrichten van een bijzondere begraafplaats op eigen grond wordt altijd door de raad beslist. Wanneer aan onderstaande randvoorwaarden wordt voldaan, kan de raad positief besluiten om in het Bestemmingsplan (Omgevingsplan) een terrein aan te wijzen als bijzondere begraafplaats.

Beleidsregels bijzondere begraafplaatsen op eigen grond voor een familiebegraafplaats 1.

2.

De beoogde begraafplaats is een onderdeel van een landgoed in de zin van de Natuurschoonwet waarbij het landgoed minimaal 20 hectare groot is. Op basis van de Natuurschoonwet kan een stuk grond al een landgoed zijn als het 5 hectare groot is. Gezien de fysieke impact van een begraafplaats is een bepaalde robuustheid van het landgoed een must. De begraafplaats mag niet een ruimtelijk te bepalende rol vervullen op het landgoed. Vandaar de keuze voor een landgoed van minimaal 20 hectare groot. De aanvrager is eigenaar van het landgoed (of gemachtigd namens de eigenaar dergelijke aanvragen te doen), en er rust geen zakelijk recht op de grond waar de begraafplaats gewenst is.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 25

3.

De grond dient vrij te zijn van alle rechten om het mogelijk te maken dat een ononderbroken gebruik van de grond als begraafplaats gewaarborgd is zonder dat een andere partij aanspraak kan maken op die grond. 4. De aanvrager heeft een aantoonbare historische en emotionele binding met het landgoed. 5. De beoogde begraafplaats ligt niet binnen het bebouwingsoppervlak zoals aangewezen in het bestemmingsplan. 6. De beoogde begraafplaats ligt niet binnen de bebouwde kom als bedoeld in de Wegenverkeerswet. 7. Op voorhand moet duidelijk zijn dat planologische medewerking aan de gebruikswijziging tot de mogelijkheden behoort. De locatie van de beoogde begraafplaats ligt niet in een gebied waarvan het aannemelijk is dat een herziening van de huidige bestemming of gebruikswijziging op termijn zal optreden, waardoor de grond blijvend ongeschikt wordt voor het gebruik als begraafplaats. 8. De aanvraag kan ondersteund worden door een verklaring van geen bezwaar van direct aanliggende eigenaren. De aanvrager heeft de verplichting de verklaring aan te bieden aan direct aanliggende eigenaren. 9. De beoogde begraafplaats biedt plaats aan maximaal tien grafruimten. In een grafruimte kunnen maximaal twee lijken en twee asbussen worden begraven. Een grafruimte voor urnen mag plaats bieden aan maximaal twee asbussen. 10.

Indien alle grafruimten volledig bovengronds uitgevoerd worden, biedt de begraafplaats plaats aan maximaal 30 grafruimten. In een bovengronds galerijgraf kan maximaal één lijk of twee asbussen worden geplaatst. 11. De afstand van enig graf op de beoogde begraafplaats tot de openbare weg, erfgrens met derden, woning, gebouw met woonbestemming of een als woonruimte in gebruik zijnde gebouw bedraagt hemelsbreed minimaal 20 meter. De locatie wordt voor het zicht vanaf een openbare weg of een openbaar toegankelijk perceel afgeschermd met behulp van een natuurlijke, fysieke afscheiding van een hoogte van minimaal 1,80 die in het landschap inpasbaar is. 12. De aanvrager toont met een inrichtingsplan aan, dat de aanleg en inrichting voldoet aan de milieukundige aspecten van de Wet op de lijkbezorging en het Besluit op de lijkbezorging. Tot de technische eisen horen in ieder geval: a. Er mogen geen ondergrondse leidingen en kabels binnen een straal van 20 meter van de graven liggen. Leidingen en kabels kunnen mogelijk in verband met de grafrust niet hersteld of vervangen worden. b. De bodemgesteldheid moet geschikt zijn of geschikt worden gemaakt voor het gebruik als begraafplaats (bij voorkeur zand- of zwavelgrond). Het bodemmateriaal mag het proces van lijkvertering niet in ongunstige zin beïnvloeden.

Bij het begraven in een grafkelder of een galerijgraf of bij het plaatsen van asbussen is de bodemgesteldheid niet van belang. c. Het grondwaterpeil voldoet aan de voorgeschreven eis in het Besluit op de lijkbezorging, namelijk de onderkant van de onderste kist moet zich ten minste dertig centimeter boven het niveau van de gemiddeld hoogste grondwaterstand bevinden. Bij het begraven in een galerijgraf of bij het bovengronds plaatsen van asbussen is de grondwaterstand niet van belang. d. Geohydrologische scheiding is gewaarborgd. Ter voorkoming van eventuele verontreiniging van het oppervlaktewater of het grondwater moet drainage of een sloot rondom de begraafplaats worden aangelegd. e. De beoogde begraafplaats mag niet in een grondwaterbeschermingsgebied liggen. f. Bij aanleg van een bovengronds galerijgraf hoort een ontwerp waarbij in de vertering van de lijken is voorzien zonder geurhinder. 13. De aanvrager toont met een beheerplan aan, voor de periode van minstens 100 jaar te kunnen voorzien in het klein en groot onderhoud van de begraafplaats. De aanvrager toont de financiële onderbouwing van het beheerplan met schriftelijke bewijzen aan. 14. De aanvrager toont aan voor de periode van minstens 100 jaar te kunnen voorzien in een degelijke begraafplaatsadministratie. 15. Het college kan aanvullende eisen stellen of in bijzondere gevallen afwijken van de gestelde eisen.

Beleidsregels bijzondere begraafplaatsen op eigen grond voor een algemene begraafplaats 1.

2. 3. 4.

De beoogde begraafplaats is een onderdeel van een landgoed in de zin van de Natuurschoonwet waarbij het landgoed minimaal 50 hectare groot is. De begraafplaats mag niet een ruimtelijk te bepalende rol vervullen op het landgoed. De aanvrager is eigenaar van het landgoed (of gemachtigd namens de eigenaar dergelijke aanvragen te doen), en er rust geen zakelijk recht op de grond waar de begraafplaats gewenst is. De grond dient vrij te zijn van alle rechten om het mogelijk te maken dat een ononderbroken gebruik van de grond als begraafplaats gewaarborgd is zonder dat een andere partij aanspraak kan maken op die grond. De beoogde begraafplaats ligt niet binnen het bebouwingsoppervlak zoals aangewezen in het bestemmingsplan.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 26

5. 6.

De beoogde begraafplaats ligt niet binnen de bebouwde kom als bedoeld in de Wegenverkeerswet. Op voorhand moet duidelijk zijn dat planologische medewerking aan de gebruikswijziging tot de mogelijkheden behoort. De locatie van de beoogde begraafplaats ligt niet in een gebied waarvan het aannemelijk is dat een herziening van de huidige bestemming of gebruikswijziging op termijn zal optreden, waardoor de grond blijvend ongeschikt wordt voor het gebruik als begraafplaats. 7. De aanvraag wordt ondersteund door de resultaten van een onderzoek waaruit blijkt dat de begraafplaats voorziet in een maatschappelijke behoefte. 8. De aanvraag wordt ondersteund door een verklaring van geen bezwaar van direct aanliggende eigenaren. De aanvrager heeft de verplichting de verklaring aan te bieden aan direct aanliggende eigenaren. 9. Indien de beoogde begraafplaats een natuurbegraafplaats wordt, is aanvrager lid van de branchevereniging natuurbegraafplaatsen Brana en onderschrijft aanvrager de gedragsregels van Brana. 10. Indien de beoogde begraafplaats een natuurbegraafplaats wordt, toont aanvrager aan dat in het beoogde gebied voor de natuurbegraafplaats een substantiële bijdrage aan nieuwe natuur kan worden geleverd, namelijk ten minste 7,5 ha nieuwe natuur. 11.

De aanvrager toont met een inrichtingsplan aan, dat de aanleg en inrichting voldoet aan de milieukundige aspecten van de Wet op de lijkbezorging en het Besluit op de lijkbezorging. Tot de technische eisen horen in ieder geval: a. Er liggen geen ondergrondse leidingen en kabels binnen een straal van 20 meter van de graven. b. De afstand van enig graf op de beoogde begraafplaats tot de openbare weg, erfgrens met derden, woning, gebouw met woonbestemming of een als woonruimte in gebruik zijnde gebouw bedraagt hemelsbreed minimaal 20 meter. De locatie wordt voor het zicht vanaf een openbare weg of een openbaar toegankelijk perceel afgeschermd met behulp van een natuurlijke, fysieke afscheiding van een hoogte van minimaal 1,80 die in het landschap inpasbaar is. c. De bodemgesteldheid moet geschikt zijn of geschikt worden gemaakt voor het gebruik als begraafplaats (bij voorkeur zand- of zwavelgrond). Het bodemmateriaal mag het proces van lijkvertering niet in ongunstige zin beïnvloeden. Bij het begraven in een grafkelder of een galerijgraf of bij het plaatsen van asbussen is de bodemgesteldheid niet van belang. d. Het grondwaterpeil voldoet aan de voorgeschreven eis in het Besluit op de lijkbezorging, namelijk de onderkant van de onderste kist moet zich ten minste dertig centimeter boven het niveau van de gemiddeld hoogste grondwaterstand bevinden.

Bij het begraven in een galerijgraf of bij het bovengronds plaatsen van asbussen is de grondwaterstand niet van belang. e. Geohydrologische scheiding is gewaarborgd. Ter voorkoming van eventuele verontreiniging van het oppervlaktewater of het grondwater moet drainage of een sloot rondom de begraafplaats worden aangelegd. f. De beoogde begraafplaats mag niet in een grondwaterbeschermingsgebied liggen. g. Bij aanleg van een bovengronds galerijgraf hoort een ontwerp waarbij in de vertering van de lijken is voorzien zonder geurhinder. 12. De aanvrager toont met een beheerplan aan voor de periode van minstens 100 jaar te kunnen voorzien in het klein en groot onderhoud van de begraafplaats. De aanvrager toont de financiële onderbouwing van het beheerplan met schriftelijke bewijzen aan. Ingeval de beoogde begraafplaats de bedoeling heeft om graven voor onbepaalde tijd aan te bieden, toont aanvrager in een beheerplan redelijkerwijs aan voor onbepaalde tijd te kunnen voorzien in het klein en groot onderhoud van de begraafplaats. 13. De aanvrager toont aan voor de periode van minstens 100 jaar te kunnen voorzien in een degelijke begraafplaatsadministratie. 14. Het college kan aanvullende eisen stellen of in bijzondere gevallen afwijken van de gestelde eisen.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 27

Bijlage 2

Begraafplaatsen op kaart

Op de volgende pagina’s zijn de inrichting van de begraafplaatsen en enkele hoofdthema’s op kaart weergegeven. De volgorde is op alfabetische naam van de begraafplaats.

Figuur 1 De tien gemeentelijke begraafplaatsen. In grijs: de twee Joodse begraafplaatsen. Niet op kaart opgenomen zijn de particuliere begraafplaatsen.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 28

Figuur 2 Begraafplaatsindeling Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Nieuwe begraafplaats

Figuur 3 Begraafplaatsindeling Aan de Zuiderweg Hoogeveen, oude begraafplaats Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 30

Figuur 4 Te behouden historische grafveld Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Oude begraafplaats

Figuur 5 Beleidsvisie in beeld; Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Oude en Nieuwe begraafplaats

Figuur 6 Begraafplaatsindeling Elim

Figuur 7 Beleidsvisie in beeld; Elim

Figuur 8 Begraafplaatsindeling Hollandscheveld

Historisch verklaard gedeelte

Figuur 9 Te behouden historische grafveld V Hollandscheveld. Grafveld III is intussen geruimd. Bijzondere historische grafstenen zijn verzameld en bijeengezet bij een herinneringsmuur.

Figuur 10 Beleidsvisie in beeld; Hollandscheveld

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 37

Figuur 11 Begraafplaatsindeling Nieuweroord

Oude deel

Figuur 12 Beleidsvisie in beeld; Nieuweroord

Figuur 13 Begraafplaatsindeling Nieuwlande

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 40

Figuur 14 Beleidsvisie in beeld; Nieuwlande

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 41

Figuur 15 Begraafplaatsindeling Pesse

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 42

Figuur 16 Beleidsvisie in beeld; Pesse Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 43

Figuur 17 Begraafplaatsindeling Stuifzand

Figuur 18 Beleidsvisie in beeld; Stuifzand

Figuur 19 Begraafplaatsindeling Tiendeveen

Figuur 20 Beleidsvisie in beeld; Tiendeveen

Fout! Ongeldig ingesloten object. Figuur 21 Begraafplaatsindeling Zevenberg

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 48

Figuur 22 Beleidsvisie in beeld; Zevenberg

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 49

Bijlage 3

Bronnen

Bronnen staan op alfabetische volgorde van de titel, behalve bij documenten die in samenhang zijn vastgesteld.

Begraven in Hoogeveen. Onderzoek kostenbesparingen en efficiënter beheer van begraafplaatsen, Gemeente Hoogeveen, 2011 • Addendum Bij de rapportage Begraven in Hoogeveen (Onderzoek kostenbesparingen en efficiënter beheer van begraafplaatsen). Gemeente Hoogeveen, 2011 Besluit Begraafplaatsen 2020. Gemeente Hoogeveen, geldend van 26-11-2019 t/m heden. Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten, 2003, herzien 1 juli 2019 Besluit op de lijkbezorging, Overheid.nl, Wettenbank. Geldend van 01-01-2020 t/m heden. Criteria voor het behoud van graven met een historische betekenis of grafbedekking met een opvallende kwaliteit, gemeente Hoogeveen, geldend van 06-07-2006 t/m heden. • Lijst historische graven op gemeentelijke begraafplaatsen, Hoogeveen. Geen internetlink beschikbaar. • Actualisatie lijst historische graven met een historische betekenis of grafbedekking met een opvallende kwaliteit, Burgemeester en wethouders, 08-03-21. Betreft het besluit van de toevoeging van vier graven op de lijst voor Hollandscheveld. • Bijlage 1 Aanvulling graven met een historische betekenis of grafbedekking met een opvallende kwaliteit. Betreft de redengevende beschrijving van vier extra met te behouden graven op Hollandscheveld. Collegebesluit van-16maart-2021. • Bijlage 2 Te behouden graven met een historische betekenis of grafbedekking met een opvallende kwaliteit ged.

III begraafplaats Hollandscheveld. Betreft de redengevende beschrijving van de lijst met te behouden graven op Hollandscheveld. Collegebesluit van-16-maart-2021. • Zuidwolde: historisch verklaard vak I en J, oudste deel, begin 2024. Besluit dat op vak I en J geen nieuwe graven uitgegeven mogen worden. Geen internetlink beschikbaar. De begraafplaats van de toekomst Van hoofd naar hart, LOB, Nadia Overman, 2020 • De begraafplaats van de toekomst Van hoofd naar hart, Deelrapport: De rol van de LOB, Adviezen in PR en communicatie, LOB, Rob Bruntink, 2020 Inspraakverordening, Verordening inzake de wijze waarop ingezetenen en belanghebbenden bij de voorbereiding van gemeentelijke beleid worden betrokken. Geldend van 06-07-2006 t/m heden. Joodse begraafplaatsen • Joodse begraafplaatsen in Drenthe, Een handreiking voor integraal beheer. Aan de hand van de Nieuwe Joodse Begraafplaats, Zuiderweg 56 te Hoogeveen. Steunpunt Erfgoed Drenthe Omgevingsplan Hoogeveen: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR696189/2 Protocol werkwijze bestaande graven, urnenissen-/kelders, geldend van 20 maart 2013 t/m heden. Geen internetlink beschikbaar. • Oplegnotitie bij protocol werkwijze bestaande graven, urnenissen-/kelders. Gemeente Hoogeveen. Geen internetlink beschikbaar. • Aanvullende oplegnotitie bij protocol werkwijze bestaande graven, urnenissen-/kelders.

Gemeente Hoogeveen, geldend van 17-03-2020 t/m heden. Raadsbesluit gemeente Hoogeveen betreffende kostendekkende exploitatie met een verhouding van 30/70%, 1998. Technische adviezen voor inrichting begraafplaatsen en graven van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, 2014. Verordening begraafplaatsen Hoogeveen 2020. Geldend van 01-01-2020 t/m heden.

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 50

Verordening Lijkbezorgingsrechten 2024. Geldend van 28-12-2023 t/m heden Wet op de Lijkbezorging, Overheid.nl, Wettenbank, geldend van 01-01-2022 t/m heden. • Wet op de lijkbezorging overheidsconsultatie: https://www.internetconsultatie.nl/wblo/b1. Op deze link staat ook de Memorie van toelichting. Oorlogsgraven op begraafplaatsen gemeente Hoogeveen. Geraadpleegd op 28-09-2024. • https://www.tracesofwar.nl/search.asp?q=hoogeveen: • https://www.tracesofwar.nl/sights/1962/Oorlogsgraven-van-het-Gemenebest-Gemeentelijke-BegraafplaatsHollandscheveld.htm; • https://www.tracesofwar.nl/sights/15212/Nederlandse-Oorlogsgraven-Gemeentelijke-BegraafplaatsHollandscheveld.htm; • https://www.tracesofwar.nl/sights/128591/Nederlandse-Oorlogsgraven-Hoogeveen-Oude-Begraafplaats.htm • https://www.tracesofwar.nl/sights/14188/Nederlandse-Oorlogsgraven-Hoogeveen.htm • Commonwealth War Graves Commission. https://www.cwgc.org/ Oorlogsmonument Hoogeveen. Geraadpleegd op 28-09-2024. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/995/hoogeveen-oorlogsmonument Provinciale monumenten gemeente Hoogeveen. Geraadpleegd op 28-09-2024. https://www.provincialemonumentendrenthe.nl/site/gemeente/hoogeveen/ Rijksmonumenten gemeente Hoogeveen. Geraadpleegd op 28-09-2024. https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumentenregister?f%5B0%5D=gemeente%3AHoogeveen

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 51

Bijlage 4

Lijst van afbeeldingen

Figuur 1 De tien gemeentelijke begraafplaatsen. In grijs: de twee Joodse begraafplaatsen. Niet op kaart opgenomen zijn de particuliere begraafplaatsen. ................................................................................................................................................... 29 Figuur 2 Begraafplaatsindeling Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Nieuwe begraafplaats ........................................................... 30 Figuur 3 Begraafplaatsindeling Aan de Zuiderweg Hoogeveen, oude begraafplaats ............................................................... 31 Figuur 4 Te behouden historische grafveld Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Oude begraafplaats ............................................ 32 Figuur 5 Beleidsvisie in beeld; Aan de Zuiderweg Hoogeveen, Oude en Nieuwe begraafplaats ............................................. 33 Figuur 6 Begraafplaatsindeling Elim ......................................................................................................................................... 34 Figuur 7 Beleidsvisie in beeld; Elim .......................................................................................................................................... 35 Figuur 8 Begraafplaatsindeling Hollandscheveld ......................................................................................................................

36 Figuur 9 Te behouden historische grafveld V Hollandscheveld. Grafveld III is intussen geruimd. Bijzondere historische grafstenen zijn verzameld en bijeengezet bij een herinneringsmuur. ..................................................................................... 37 Figuur 10 Beleidsvisie in beeld; Hollandscheveld ..................................................................................................................... 38 Figuur 11 Begraafplaatsindeling Nieuweroord ......................................................................................................................... 39 Figuur 12 Beleidsvisie in beeld; Nieuweroord .......................................................................................................................... 40 Figuur 13 Begraafplaatsindeling Nieuwlande ........................................................................................................................... 41 Figuur 14 Beleidsvisie in beeld; Nieuwlande ............................................................................................................................ 42 Figuur 15 Begraafplaatsindeling Pesse .....................................................................................................................................

43 Figuur 16 Beleidsvisie in beeld; Pesse ...................................................................................................................................... 44 Figuur 17 Begraafplaatsindeling Stuifzand ............................................................................................................................... 45 Figuur 18 Beleidsvisie in beeld; Stuifzand ................................................................................................................................ 46 Figuur 19 Begraafplaatsindeling Tiendeveen ........................................................................................................................... 47 Figuur 20 Beleidsvisie in beeld; Tiendeveen ............................................................................................................................. 48 Figuur 21 Begraafplaatsindeling Zevenberg ............................................................................................................................. 49 Figuur 22 Beleidsvisie in beeld; Zevenberg .............................................................................................................................. 50

Uitwerkingsnotitie Kaders begraafbeleid 2025| 52