Begroting 2022-2025
Tekst van het document
Programmabegroting 2022 2025
Programmabegroting 2022-2025
Gemeente Hoogeveen Bezoekadres:
Raadhuisplein 1 7901 BP Hoogeveen
Postadres:
Postbus 20000 7900 PA Hoogeveen
Telefoon: Fax: E-mail: Internet:
14 0528 0528-291325 info@hoogeveen.nl www.hoogeveen.nl
Programmabegroting 2022-2025
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ................................................................................................................................... 3 Begroting in kort bestek ........................................................................................................................ 5 Kerngegevens ...................................................................................................................................... 12 Samenstelling raad en college ............................................................................................................. 13 Trends en ontwikkelingen ................................................................................................................... 14 PROGRAMMA’S Sociale pijler ........................................................................................................................................ 25 Blijven meedoen en talentontwikkeling ........................................................................................ 26 Gezond en vitaal ............................................................................................................................. 37 Economische pijler ..............................................................................................................................
47 Werken aan werk ........................................................................................................................... 48 Bruisend Hoogeveen ...................................................................................................................... 53 Fysieke pijler ....................................................................................................................................... 59 Aantrekkelijk wonen ...................................................................................................................... 60 Krachtige wijken en dorpen ........................................................................................................... 69 Veilige bereikbaarheid ................................................................................................................... 74 Duurzamer Hoogeveen .................................................................................................................. 79 Veiligheids pijler ................................................................................................................................. 85 Veilig Hoogeveen............................................................................................................................
86 Fundament .......................................................................................................................................... 93 Zichtbaar en transparant bestuur .................................................................................................. 94 Overzicht algemene dekkingsmiddelen .............................................................................................. 98 Overzicht overhead ............................................................................................................................. 99 Reserves ............................................................................................................................................ 100 Het geraamde resultaat..................................................................................................................... 101 Vennootschapsbelasting ................................................................................................................... 102 PARAGRAFEN Dienstverlening en Digitalisering....................................................................................................... 105 Bedrijfsvoering ..................................................................................................................................
107 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 109 Weerstandsvermogen en risicobeheersing....................................................................................... 115 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................................... 122 Financiering ....................................................................................................................................... 130 Verbonden partijen ........................................................................................................................... 135 Grondbeleid....................................................................................................................................... 151 Rechtmatigheid ................................................................................................................................. 156 Overzicht van baten en lasten ........................................................................................................... 158 Uiteenzetting van financiële positie ..................................................................................................
187 Vaststelling ........................................................................................................................................ 189 Bijlage A: Overzicht investeringen ..................................................................................................... 190 Bijlage B: Overzicht reserves ............................................................................................................. 199 Bijlage C: EMU Saldo ......................................................................................................................... 203 Bijlage D: Lijst met afkortingen ......................................................................................................... 205 Bijlage E: Overzicht beleidsdocumenten ........................................................................................... 207 Bijlage F: Sociale structuur ................................................................................................................ 210 Bijlage G: Toelichting op verplichte beleidsindicatoren .................................................................... 211
2
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Aanbiedingsbrief
Aanbiedingsbrief
Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij ontvangt u de sluitende begroting 2022. Deze is een uitwerking van de kaderbrief die u voor de zomer heeft vastgesteld en is een volgende stap voorwaarts naar een financieel gezond gemeentebestuur. De begroting 2022 is een uitwerking van de kaders die gemeenteraad ons met de Kaderbrief voor de zomer heeft meegegeven. We hebben de begroting sluitend kunnen maken zonder dat er extra bezuinigingen of verhogingen van de OZB bovenop de reguliere inflatiecorrectie nodig zijn. Wat we overhouden steken we in de spaarpot. Schone lei bepaalde dat er uiterlijk 2025 € 19 miljoen in de Algemene reserve moet zitten. Op basis van de huidige meerjarenprognose zit er eind 2025 € 33,6 miljoen in de spaarpot. Dat gaat wat ontspanning in de begroting brengen. Een onverwachte tegenvaller, achterblijvende bezuinigingsrealisatie of reguliere fluctuatie in het gemeentefonds hoeven niet meer meteen te leiden tot ingrepen in de uitgaven of inkomsten. Samen met u, onze inwoners en ondernemers zijn we de bocht aan het nemen en er is alle reden daar blij mee te zijn. Alleen, we zijn de bocht nog niet door, laat staan de tunnel uit. De huidige begroting is nog verre van robuust. We hebben te maken met flinke structurele risico’s. Zo zijn de geraamde parkeerinkomsten onzeker.
Hoewel we voor 2022 in het sociaal domein in de pas lopen met onze doelstellingen (een gevolg van extra rijksinkomsten), is er een gerede kans dat de taakstellingen in het sociaal domein (deels) niet op een maatschappelijk en wettelijk aanvaardbare wijze in te vullen zijn. Verder blijven de uitgaven in het beheer en onderhoud van onze groenvoorzieningen en wegen laag waardoor we het risico blijven lopen om in de toekomst extra te moeten investeren. Daarnaast lukt het ons nog niet om in alle gevallen de financiële kaders tot leidraad van de beleidsuitvoering te maken. Gemeente Hoogeveen
3
Programmabegroting 2022-2025
Aanbiedingsbrief
Tegenover de risico’s ten nadele van de begroting staan ook kansen op voordelen. Zo hebben we conform de richtlijnen van onze toezichthouder de structurele extra inkomsten in het sociaal domein voor maar 75% meegeteld. Tevens staat er een andere verdelingssystematiek van het gemeentefonds op stapel waarin de inkomsten van gemeenten uit het fonds beter in balans met de opgaven van gemeenten wordt gebracht. In alle varianten tot nu toe staat Hoogeveen een structureel voordeel te wachten. Per saldo zullen de genoemde voordelen echter niet opwegen tegen de nadelen en dat betekent nog jaren van budgettaire discipline, terughoudendheid met ambities, versterking van de financiële functie, organisatieveranderingen en professioneel bestuur van raad en college. De huidige begroting houdt de broekriem strak aan. Daarmee legt de begroting een basis onder een goed functionerende gemeente. De winkel blijft open. Het vuil wordt opgehaald, rijbewijzen worden verstrekt, er wordt getrouwd, het afvalwater wordt afgevoerd, straten worden sneeuwvrij gemaakt, parkeerboetes worden uitgereikt, bestemmingsplannen worden gemaakt, vergunningen worden verstrekt en de burgemeester brengt een boeketje aan het 60-jarig bruidspaar. Met deze begroting leggen we de basis voor de toekomst. Onze bedrijvigheid neemt toe. Hoogeveen blijft de mouwen opstropen.
We zijn aantrekkelijk voor aansprekende bedrijven, we trekken onze marketingactiviteiten door en we moeten rekening houden met een gestaag toenemende werkgelegenheid. Verder moeten we ervoor zorgen dat er meer woningen worden gebouwd voor woningzoekenden uit onze gemeenschap, maar ook voor woningzoekenden van buiten. Steeds meer Nederlanders trekken uit de randstedelijke gebieden in de richting van het oosten en Hoogeveen biedt de mogelijkheid om niet alleen bij ons te komen wonen, maar ook om bij ons te komen werken. Die unieke combinatie van werken en wonen moet worden gestut; het zal Hoogeveen tot in lengte van jaren vitaal houden. Dat vraagt om een visie op wonen en werken en die gaan we met elkaar maken in de vorm van een Omgevingsvisie en woonvisie. Dit kan de gemeente niet alleen en we zullen samen met onze inwoners en ondernemers de toekomst van Hoogeveen vormgeven. Voor de financiële toekomst van Hoogeveen wordt 2022 in vele opzichten het jaar van de waarheid. Door Schone lei is veel in gang gebracht, maar ook in de steigers gezet. Zo zal het Herontwerp Sociaal Domein aan het begin van 2022 duidelijkheid geven over de financiële en beleidsmatige toekomst van de sociale pijler. Tevens gaan we werken met een nieuwe P&C-cyclus waarin de positie van de gemeenteraad in het begrotingsproces aanzienlijk is versterkt.
Ook de effecten van de reorganisatie met nieuw management en de versterking van de financiële functie met extra ambtelijke capaciteit zullen in de loop van 2022 voelbaar (moeten) worden. Verder zal een breed pakket aan (meerjaren)maatregelen worden voorbereid om in de jaren 2023 en verder de structurele risico’s uit de begroting te halen. Ten slotte zal in 2022 een nieuwe raad aantreden en lijnen willen uitzetten voor de nieuwe raadsperiode. We willen niet over ons graf heen regeren, maar er is voor de nieuwe raad geen ruimte voor een andere inzet dan in deze begroting wordt voorgestaan. Hoogeveen zal de broekriem moeten blijven aanhalen. Al met al is de begroting 2022 een uitdrukking van de gevonden rust in het gemeentebestuur en we zijn ervan overtuigd daarmee dienstbaar te zijn aan de Hoogeveense gemeenschap. Met vriendelijke groet, College van burgemeester en wethouders
4
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
Begroting in kort bestek Strategische financiële koers Onderstaand nemen wij u stapsgewijs mee in de opbouw van het resultaat van de Programmabegroting 2022-2025. 1. Startpunt is de begroting 2021-2024 2. Verwerking van de mutaties Schone Lei 3. Verwerking van de kaderbrief 4. Actualisatie naar aanleiding van de gemeentefondsuitkering 5. Overige mutaties
Exploitatie 1. Startpunt Het financiële startpunt van de Programmabegroting 2022-2025 is de eindstand van de Programmabegroting 2021-2024. Deze ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Saldo Programmabegroting 2021-2024 na 3e wijziging
2022 73
2023 -1.542
2024 -4.259
2025 -4.264
2. Mutaties Schone Lei In Schone Lei zijn voor begrotingsjaar 2025 ook nog mutaties opgenomen welke nu bij de invulling van deze nieuwe jaarschijf verwerkt dienen te worden. Dit is de beginstand van de kaderbrief geweest. Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Oplopende taakstelling sociaal domein Verhoging storting Algemene reserve Beginstand kaderbrief
2022
2023
2024
73
-1.542
-4.259
2025 -2.000 500 -5.764
3. Verwerking kaderbrief Op 17 juni 2021 heeft de raad de kaderbrief 2022 vastgesteld. De mutaties uit de kaderbrief 2022 zijn verwerkt in deze begroting. Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Mutaties uit kaderbrief Eindstand kaderbrief 2022 Verschil uitwerking kaderbrief Stand na verwerking kaderbrief
2022 -20 53 4 57
2023 1.723 181 -28 153
2024 3.029 -1.230 -39 -1.269
2025 3.414 -2.350 -290 -2.640
4. Actualisatie gemeentefondsuitkering Het gemeentefonds is de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente. De actualisatie daarvan heeft dus grote invloed op de uitkomsten van de begroting. Conform instructie van de toezichthouder (provincie) verwerken we in deze begroting de Meicirculaire 2021. Daarnaast hebben we eind juni 2021 informatie ontvangen van het ministerie van BZK over de extra middelen voor jeugdzorg. Wij ontvangen € 5,133 miljoen in 2022. Op 16 juli 2021 heeft de provincie meegedeeld dat we 75% mogen aanhouden van de bedragen uit de Hervormingsagenda Jeugd voor de jaren 2023 t/m 2025.
Gemeente Hoogeveen
5
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
Een nadere specificatie staat in het Overzicht van baten en lasten. Bedragen x € 1.000 - = voordeel, + = nadeel Mutaties uit Meicirculaire Extra middelen Jeugd 2022 Stelpost extra middelen Jeugd, (75%) hervormingsagenda Stand na verwerking actualisatie gemeentefonds
2022 -1.659 -5.113 -6.715
2023 -371
2024 -108
2025 368
-3.075 -3.293
-2.815 -4.192
-2.503 -4.775
5. Overige mutaties MJB 2022 Binnen de kaders stellen wij voor om een aantal zaken te wijzigen in de exploitatie. Hierbij hebben we het criterium gehanteerd dat we zo min mogelijk nieuw beleid opnemen. In het overzicht van baten en lasten worden alle mutaties per programma geordend en toegelicht. Programma bedragen x €1.000 + = nadeel en - = voordeel Blijven meedoen en talentontwikkeling Gezond en Vitaal Werken aan werk Bruisend Hoogeveen Aantrekkelijk Wonen Krachtige wijken en dorpen Veilige bereikbaarheid Duurzaam Hoogeveen Veilig Hoogeveen Zichtbaar en transparant bestuur Algemene dekkingsmiddelen Overhead Reserves Totaal aanvullende mutaties Afrondingsverschillen Eindstand Programmabegroting 2022-2025
2022
2023
2024
2025
1.064 -420 1.362 58 15 60 -42 356 -4 -27 -501 1.433 197 3.551 -2 -3.166
1.460 -18 1.413 8 0 60 60 373 -4 14 -478 1.101 -310 3.679 -2 384
856 -149 1.317 8 0 60 -94 364 -4 147 -613 1.189 993 4.074 2 -116
514 -824 818 -7 0 60 484 332 -4 147 -353 1.227 993 3.387 -1.388
Uitgangspunten mutaties Wij hanteren verschillende uitgangspunten bij het opstellen van een begroting. Zo ook bij deze. Deels doen we het zoals we het in voorgaande jaren deden aan de hand van reeds vastgestelde meerjarenplanningen of met behulp van de verwachtingen van het CPB zoals deze in de Meicirculaire zijn verwoord. Om zo realistisch mogelijk te blijven hebben we voor vrijwel alle mutaties ons gebaseerd op onze ervaringsgegevens. Voor de kosten van Jeugdhulp en SWW is de basis dat we de arbeidskosten ontwikkeling van 2022 volgen op basis van het advies van het Rijk. Wij volgen daarmee de landelijke tendens. Voor de Wmo is een onderverdeling gemaakt naar Huishoudelijke taken en Wmo-begeleiding. Bij de huishoudelijke taken heeft de VNG in samenwerking met een aantal gemeenten een inventarisatie verricht met als uitkomst om voor die gemeenten 7% indexatie op de kosten toe te passen. Dit onder meer in verband met vergrijzing. Op basis van onze populatie denken wij echter dat een indexatie van 3,5% voor dit taakveld voldoende is. Voor de Wmo-begeleiding hanteren we een prijsindexatie van 3% (en een volumepercentage van 2%) naar aanleiding van de meest recente ervaringen. Ook voor de inkomsten willen we een helder uitgangspunt hanteren. Tot op heden werden sommige inkomsten wel en andere niet gecorrigeerd voor de inflatie.
Zo werd de OZB jaarlijks verhoogd, de rioolheffing jarenlang niet en de parkeerinkomsten weer tweejaarlijks. Hiervan willen we afstappen.
6
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
Om de inkomsten en uitgaven voor wat betreft de prijsontwikkeling zoveel mogelijk in balans te houden wordt het uitgangspunt om niet alleen de kosten maar ook de inkomsten jaarlijks te indexeren. In de voorliggende begroting hebben we dit uitgangspunt nog niet volledig toegepast. De inkomsten indexeren we als in het verleden met uitzondering van de parkeerinkomsten. Deze indexeren we in 2022 en we wachten dus niet tot 2023. Dit uitgangspunt werken we net als de uitgangspunten voor de overige indexaties verder uit bij de Kaderbrief 2023. De genoemde uitgangspunten voor de mutaties werken we verder uit bij de Kaderbrief 2023. Realisatie risico op de programmabegroting: Met Schone lei is een herontwerp voor het sociaal domein gestart waarmee vanaf 2021 een bezuiniging op het sociaal domein wordt gerealiseerd. In onderstaande tabel treft u een overzicht aan van de actuele stand van zaken: Taakstelling Sociaal Domein (bedragen x € 1.000) Opgenomen taakstelling sociaal domein Ingevuld Jeugdhulp Ingevuld WMO Ingevuld Participatie Taakstelling nog niet ingevuld
2022
2023
2024
2025
2.500 -425 -298 -190 1.587
4.500 -425 -298 -190 3.587
6.500 -425 -298 -190 5.587
8.500 -425 -298 -190 7.587
Door de eenmalige extra middelen voor het sociaal domein is de doelstelling in 2022 gerealiseerd. Voor 2023 tot en met 2025 is dit niet het geval en daarmee lopen we structureel risico. We voorzien dat het heel lastig wordt om via bezuinigingen taakstellingen in het sociaal domein de jaren 2023 en verder te realiseren. Verdere bezuinigingen in het sociaal domein in orde van grootte van (oplopend tot) € 7,5 miljoen zijn hoogst onwaarschijnlijk. Het Herontwerp, dat aan het begin van 2022 gereed gaat komen, gaat definitief duidelijkheid geven over wat financieel wel en niet mogelijk is, maar we zijn pessimistisch over de realiseerbaarheid van het totale bedrag. We worden hierin gesterkt door de rapporten die begin 2021 zijn gepubliceerd door het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en Andersson Elffers Felix (AEF). Deze rapporten plaatsen elk op eigen wijze goed onderbouwd vraagtekens bij de haalbaarheid van de (financiële) doelstellingen zo die met de decentralisaties in 2015 werden beoogd. Verder hebben we te maken met gerede twijfel aan een van de veronderstellingen onder de taakstelling op het sociaal domein in Schone lei. Een van de gedachten was dat Hoogeveen (veel) meer geld uitgaf in het sociaal domein dan we van het Rijk kregen. In het kader van het Herontwerp wordt deze veronderstelling onderzocht.
Dat is een lastig onderzoek met de nodige mitsen en maren, maar met wat we nu weten is hoogst twijfelachtig dat in deze begroting veel meer geld in het sociaal domein wordt uitgegeven dan wat we van het rijk krijgen. Als er al sprake is van een negatief saldo, als we al meer geld uitgeven dan binnenkrijgen, zal het minder zijn dan de € 7,5 miljoen die we nog moeten realiseren. De raad wordt hierover separaat geïnformeerd. Een en ander kan wel betekenen dat er in 2023 nieuwe ombuigingen nodig zijn op andere domeinen dan het sociaal domein dan wel extra verhogingen van de OZB. Aan de andere kant zijn er ook ‘positieve risico’s’. We hebben immers nu voor 2023 (conform instructie van de provincie) slechts 75% van de extra rijksinkomsten voor jeugd ingeboekt. Er is een goede kans dat ook de resterende 25% beschikbaar wordt gesteld, dan wel dat het beleid zodanig aanpast dat de uitgaven met een dergelijk bedrag naar beneden kunnen worden bijgesteld. Verder (maar dat is niet specifiek sociaal domein) is de verwachting dat een herverdeling van het gemeentefonds positief uitpakt voor Hoogeveen. Gemeente Hoogeveen
7
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
We komen hier bij de Kadernota 2023-2026 op terug. We zullen tegen die tijd meer duidelijkheid hebben over wat we ‘vanuit Den Haag’ kunnen verwachten. Ten slotte wordt hiermee ook de nieuwe raad in positie gebracht om richting te geven aan de ingrepen in de begroting. Het financieel effect/risico van deze post is meegenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.
Investeringen De investeringen en kapitaallasten zoals opgenomen in de kaderbrief 2022 zijn de basis van deze begroting. Conform de kaderstelling nemen we alleen vervangingsinvesteringen op, met uitzondering van investeringen in onderwijshuisvesting en strikt noodzakelijke nieuwe investeringen. Overzicht investeringen (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
Investeringen reeds opgenomen (kaderbrief 2022) Budget speelvoorzieningen Reconstructies openbaar groen Onderwijshuisvesting Renoveren bestaande kunstgrasvelden Asfalt wegen Asfalt fietspaden
114 130 2.500 1.300 818 315
104 130 2.500 700 818 315
144 130 2.500 200 800 300
104 130 2.500 550 800 300
Tamboer
843
463
Cameratoezicht
83
Waterberging Totaal
145 6.248
145 5.175
4.074
4.384
-8 18
2 9
2 18
Asfalt wegen
18
18
Asfalt fietspaden
15
15
44
53
Doorschuif investering uit 2021: Onderwijshuisvesting Cameratoezicht Totaal Toerekening personeelskosten (BBV-voorschriften) Budget speelvoorzieningen Renoveren bestaande kunstgrasvelden
2.500 50 2.550
-8 36
Tamboer
6
6
Cameratoezicht Totaal
5 39
16
Nieuw op te nemen investeringen: Brug weg om de oost Schoolvonderbrug
423 382
Houten damwand industriehaven
61
Houten damwand kanaalweg
479
Zuiderparkbrug
39
Damwand industriehaven NZ
1.770
8
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
Overzicht investeringen (bedragen x € 1.000)
2022
2023
2024
2025
Berkenlaan brug
62
Schooldijkje brug Regio Stedenfonds Totaal
971 1.776
470 1.010
1.259 3.068
54 282 398
Totaal nieuwe investeringsbegroting
10.613
6.201
7.186
4.835
Mutaties investeringen De investeringen voor onderwijshuisvesting (€ 2,5 miljoen) en cameratoezicht (€ 50.000) zullen niet in 2021 worden uitgevoerd en schuiven met de jaarrekening 2021 door naar 2022. Vanaf 2019 zijn we verplicht op basis van onze boekhoudvoorschriften (BBV) om onze eigen uren toe te rekenen aan investeringen. Dit was nog niet voor alle investeringen opgenomen in de kaderbrief 2022. In deze begroting zijn nu alle investeringen opgenomen inclusief de doorrekening van eigen uren. Nieuw op te nemen vervangingsinvesteringen Civiele kunstwerken: Het Beheersplan civiele kunstwerken 2022-2026 is in 2021 vastgesteld door college. De vervangingsinvesteringen die hierin zijn opgenomen zijn nu opgenomen in deze begroting. Regio Stedenfonds: De provincie Drenthe heeft met de Investeringsagenda Plus 2020-2023 voor de vier ‘sterke steden’ in Drenthe, via het zogenaamde Regiostedenfonds (RSF), extra geld beschikbaar gesteld voor het versterken van deze binnensteden, zonder dat cofinanciering van de gemeente benodigd is. Alleen de eigen personeelskosten moeten nog aan de investeringen worden toegerekend. Hiermee ziet het totaalbeeld van de investeringen er als volgt uit: Jaar (Bedragen x € 1.000) 2021 2022 2023 2024 2025 Totaal
Investering MJB 2022
Personele kosten
Algemene exploitatie
Bijdragen derden
6.093 10.612 6.201 7.186 4.838 34.931
398 255 243 152 129 1.177
4.392 9.537 5.646 5.868 4.497 29.941
1.303 820 312 1.166 212 3.813
Totaal investeringen we € 34,9 miljoen in de jaren 2021 t/m 2025. Met de raad is een investeringsplafond van circa € 6,5 miljoen per jaar afgesproken voor deze collegeperiode. Voor de jaren 2021 t/m 2025 zal het plafond uitkomen op € 36,3 miljoen (5 jaren keer € 6,5 miljoen plus € 3,8 miljoen aan bijdragen van derden). De investeringen worden verder toegelicht in Bijlage A.
Gemeente Hoogeveen
9
Programmabegroting 2022-2025
Begroting in kort bestek
RESERVEPOSITIE Om de Algemene reserve weer op het gewenste niveau te krijgen, is in de exploitatierekening gehouden met stortingen aan de Algemene reserve. Er wordt € 0,2 miljoen in 2022, € 3,7 miljoen in 2023 en € 5,2 miljoen in 2024 en € 5,7 miljoen in 2025 toegevoegd aan de Algemene reserve. Daarnaast zijn de uitkomsten van deze begroting en de resultaten grondexploitatie verwerkt in de verwachte reservestanden. De Algemene reserve kent op basis van deze begroting eind 2025 een omvang van € 33,6 miljoen. STAND VAN ZAKEN FINANCIËLE KADERS Enkele jaren geleden hebben we financiële kaders opgesteld waaraan we kunnen aflezen in hoeverre Hoogeveen financieel gezond is. In de paragraaf Weerstandsvermogen geven we een uitwerking van deze kengetallen op basis van deze begroting. Samengevat: 1. Schuldpositie: de schuldpositie komt op basis van deze begroting eind 2025 uit op 70%. Daarmee voldoen we aan het door de raad vastgestelde kader. 2. Solvabiliteit: de solvabiliteit komt op basis van deze begroting eind 2025 op 20%. Daarmee voldoen we aan de norm van Schone lei van 18%. 3. Weerstandsvermogen: naar verwachting is de weerstandsratio eind 2025 op 1,81. Daarmee zou dit kader dan ruim toereikend zijn. 4. Sluitende begroting: deze begroting is structureel en reëel sluitend. De begroting is 'pessimistisch-realistisch' opgesteld, waarmee de belangrijkste risico's zijn afgedekt.
De bezuiniging op het sociaal domein is voor de periode van 2023-2025 onvoldoende zeker waardoor in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing het financieel effect hiervan is opgenomen. Conclusie We bieden een structureel sluitende begroting aan voor 2022. Opnieuw een begroting met grote gevolgen in de volle breedte van de samenleving. Er zijn grote stappen te zetten om deze ook daadwerkelijk te realiseren. Het feit dat de raad doorlopend besef heeft van de ernst van de situatie en in meerderheid de (pijnlijke) keuzes die daaruit voortvloeien voor de samenleving wil maken maakt dat het college deze ook begroting realistisch acht. Met deze begroting voldoen we aan alle gestelde kaders voor alle kengetallen.
10
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Kerngegevens
Kerngegevens De kerngegevens geven een beeld van de financiële, sociale en fysieke structuur van de gemeente.
Totaalbeeld inkomsten en uitgaven In onderstaande grafieken laten wij op hoofdlijnen de herkomst van onze middelen zien en hoe wij die inzetten.
Lokale heffingen: opbrengst OZB, afvalstoffenheffing, rioolrechten, parkeergelden, leges etc. Overdrachten: rijksbijdragen voor o.a. bijstand, onderwijs. Overige baten: huuropbrengsten, (grond)-verkopen, schade-uitkeringen, dividend, bijdragen van derden, onttrekking reserves etc.
Overdrachten: bijstandsuitgaven, minimabeleid, Wmo-uitgaven, Wsw-uitgaven, jeugdzorg, bijdrage SWO. Overige lasten: rente, afschrijving, OZB, rioolrechten, reinigingsrechten, waterschapslasten, zuiveringslasten, storting in reserves.
12
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Samenstelling raad en college
Samenstelling raad en college Gemeenteraad Fracties Gemeentebelangen CDA VVD ChristenUnie SP PvdA D66 Lijst van Hien SGP
Leden 8 7 4 3 3 2 2 1 1
Griffier: Cindy Elken - van Mierlo College van burgemeester en wethouders Burgemeester Karel Loohuis • Veiligheid en handhaving • Bestuur en bestuurlijke vernieuwing • Dienstverlening
Algemeen directeur/gemeentesecretaris Jan Scholten (a.i.) Eerste ambtelijk adviseur van B&W
Wethouder Werner ten Kate • Jeugd • Onderwijs • Sport • Duurzaamheid
Wethouder Jan Zwiers • Ruimtelijke Ontwikkeling • Economische zaken • Recreatie en Toerisme • Participatiewet
Wethouder Janita Tabak • Zorg • Cultuur • Organisatieontwikkeling • Wonen
Wethouder Derk Reneman • Financiën • Verkeer en vervoer • Vastgoed- en grondbeleid
Gemeente Hoogeveen
13
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Trends en ontwikkelingen Blijven meedoen en talentontwikkeling Effecten Covid-19 op jeugd De Covid-19 pandemie heeft effecten op jeugd. De pandemie heeft onderwijsachterstanden opgeleverd, spannende situaties in gezinnen en een verslechtering van de mentale maar ook fysieke gezondheid. De verwachting van deskundigen is dat velen (jeugd en gezinnen) voldoende veerkracht hebben om de effecten te boven te komen. Wel belangrijk blijft (zo meldt ook de VNG) de kwetsbaren in de gaten te houden, omdat de effecten kunnen doorwerken op de langere termijn. Daarbij gaat het om aansluiting op de arbeidsmarkt, de mentale weerbaarheid (eenzaamheid, angst, zorgen over de eigen ontwikkeling), leergroei basisonderwijs, maatschappelijke segregatie tussen groepen inwoners met verschillende perspectieven op de pandemie, en ook (gebrek aan) vertrouwen in de overheid. De zorgen over de effecten van de pandemie hebben geleid tot het NPO: het Nationaal Programma Onderwijs, voor herstel en ontwikkeling van het onderwijs tijdens en na Covid-19. De schoolbesturen krijgen hiervoor de komende twee jaar extra middelen, ook de gemeentes krijgen middelen om de scholen te ondersteunen bij de aanpak van Covid-19 vertragingen. Jeugdhulp Als college hebben we op basis van Schone lei stevig ingezet op meer sturing op de jeugdhulpkosten en de transformatie zoals bedoeld met de Jeugdwet.
Daarnaast ageren we met andere gemeenten al jarenlang bij het rijk over het gebrek aan financiële middelen voor een goede uitvoering van de jeugdhulp. Uiteindelijk heeft dit voorjaar een arbitragetraject ertoe geleid dat er extra middelen komen. Deze middelen komen met de opgave om de kosten jeugdhulp duurzaam terug te dringen. Daarvoor komt van Rijk en VNG voor 1 januari 2022 een hervormingsagenda. Voor de jeugdhulp ligt er een stevige uitdaging. Door Covid-19 zien we een toename van crisissituaties en overige GGZ-problematiek. We zien lokaal en landelijk dat de keten voor acute problematiek is vastgelopen door deze ontwikkeling. Daarmee is de reguliere zorg onder druk komen te staan. Schuldhulpverlening Het Centraal Plan Bureau verwacht voor 2022 een economische groei van 3%. Ook voor het huidige jaar zijn de cijfers positief en is een daling in de werkloosheid zichtbaar. Een grote toename in het aantal inwoners dat last heeft van armoede en schulden, is daarmee dan ook niet gelijk te verwachten. Toch dient de gemeente scherp te blijven op een toename van schulden onder bepaalde doelgroepen We houden in het bijzonder oog voor jongeren, zelfstandigen en flexwerkers. Ook inwoners die gebruikmaken van Covid-19 steunmaatregelen vormen een potentiële risicogroep.
Gezond en vitaal Doordecentralisatie beschermd wonen en maatschappelijke opvang 1 januari 2023 start de financiële doordecentralisatie van beschermd wonen. In een periode van 7 jaar wordt stapsgewijs van een historisch verdeling van het budget over centrumgemeenten toegewerkt naar een objectieve verdeling over alle gemeenten. Met ingang van de doordecentralisatie worden individuele gemeenten financieel verantwoordelijk voor nieuwe cliënten beschermd wonen.
14
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
De zorg voor bestaande cliënten beschermd wonen blijft ten laste komen van het budget van de centrumgemeente. In 2026 wordt besloten of ook de maatschappelijke opvang door gedecentraliseerd kan worden. Voor de 9 gemeenten van de regio Assen was dit aanleiding om te besluiten om de huidige regio voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang te splitsen in een regio Noord- en Midden-Drenthe en een regio Zuidwest-Drenthe. De nieuwe regio-indeling maakt het makkelijker om de gewenste transformatie te realiseren van beschermd wonen en maatschappelijke opvang naar zelfstandig wonen met begeleiding. De intentie is om de centrumregio te splitsen per 2023 voor maatschappelijke opvang en de nieuwe cliënten beschermd wonen. Belangrijke uitgangspunten bij de splitsing zijn continuïteit van zorg en efficiënte uitvoering. Om die redenen is de intentie om de centrumfunctie van Assen voor bestaande cliënten beschermd wonen te handhaven. De voorbereidingen van de regiosplitsing, de doordecentralisatie en de transformatie zijn in 2021 gestart en zullen doorlopen in 2022. Gevolgen van de Covid-19 crisis dempen Het kabinet heeft een ‘Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl’ opgesteld (4e compensatiepakket Covid-19).
Het pakket is bedoeld om de gevolgen van de Covid-19maatregelen op het sociaal en mentaal welzijn van kwetsbare inwoners te dempen en structurele schade van de maatregelen zoveel mogelijk te voorkomen. Gemeenten hebben in 2021 gelden uit het steunpakket ontvangen voor onder meer intensivering van de bestrijding van eenzaamheid onder ouderen en voor extra begeleiding /ondersteuning van (psychisch) kwetsbare inwoners. Met deze gelden geven we in 2022 een extra impuls aan de uitvoering van een lokaal actieprogramma Eén Tegen Eenzaamheid. Dit actieprogramma wordt opgesteld en uitgevoerd met een lokale coalitie van zorgaanbieders, ouderenorganisaties en welzijnswerk. Het programma is gericht op het signaleren en doorbreken van eenzaamheid onder ouderen. Ook gaan we met de rijksgelden in 2022 extra activiteiten aanbieden aan (psychisch) kwetsbare inwoners ter bevordering van het psychisch welbevinden en de sociale contacten. Ook hier streven we ernaar dat een coalitie van betrokken organisaties de activiteiten opzet en uitvoert. Het streven is te komen tot duurzame activiteiten gericht op ontmoeting en herstel die dienst kunnen doen als voorliggende voorzieningen. Werken aan werk Algemeen De effecten van Covid-19 op de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt zijn tot op heden uitgebleven. De vraag naar arbeid is hoger dan voor Covid-19.
De verwachtingen van het Centraal Plan Bureau (aug.2021) laten economische groeicijfers zien van boven de 3% in 2021 en 2022. De verwachting is dat daardoor de vraag naar arbeid hoog zal blijven en het aantal bijstandsgerechtigden af zal nemen in 2022. Een kwantitatieve onderbouwing van de aantallen is moeilijk te maken. Er zitten veel onzekerheden in de markt. Hoeveel bedrijven vallen alsnog om na het wegvallen van de diverse steunmaatregelen op 1 oktober 2021 en wat is het effect hiervan op de werkgelegenheid maar ook op het beroep op bijstand in 2022? Daarnaast zien we dat de effecten van Covid-19 op de leerlingen in het onderwijs zijn sporen nalaat. Dit kan leiden tot extra uitval van leerlingen die daardoor een beroep gaan doen op de bijstand. Een substantiële verlaging bewerkstelligen in het aantal bijstandsgerechtigden in Hoogeveen, groter dan de verwachte afname die samenhangt met de economische groei, kan alleen worden bereikt met een gericht plan. Een dergelijk plan zou aanvullende inspanning vragen van de organisatie alsook financieel.
Gemeente Hoogeveen
15
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Ontwikkelingen arbeidsparticipatie • De arbeidsmarkt trekt aan en er is sprake van schaarste in een groot aantal beroepen. De mismatch tussen vraag en aanbod vraagt om extra aandacht. • Voor 2022 verwacht het CPB een economische groei van 3,2% in Nederland. • De steunmaatregelen voor bedrijven in kader van Covid-19 vallen per 1 oktober 2021 weg. De mogelijke effecten hiervan op de bijstand zijn nog onduidelijk. • De Covid-19 pandemie lijkt een negatief effect te hebben op de uitval van leerlingen in het onderwijs. Mogelijkerwijs leidt dit tot een toename in de bijstand onder jongeren. • De kansen van inwoners, die bijstand aanvragen en/of hebben, om op korte termijn uit te stromen zijn beperkt. Vaak is er sprake van meerdere belemmering waardoor er intensievere begeleiding nodig is om uit te stromen. Niets doen zal dan vaak tot gevolg hebben dat bemiddeling moeilijker is en de verblijfsduur in de bijstand langer wordt. • De uitvoering van de Wet inburgering 2022 wordt een integraal onderdeel van de uitvoering van de Participatiewet. De extra taken die deze nieuwe wet met zich meebrengt brengen we onder bij de SWO. • De verwachting is dat in 2022 meer inspanning nodig is om de belemmeringen bij de instromende bijstandsklanten weg te nemen om de uitstroom naar werk mogelijk te maken.
• Er zit een continue groei is het aantal cliënten met een baanafspraakbaan indicatie die meer begeleiding vragen. Het aantal aanvragen voor Beschut werk plekken blijft groeien. Hiervoor zijn al wachtlijsten. Versterking regionale economie In 2021 was het nog onzeker wat het effect van Covid-19 zou zijn op de economie. Het Rijk heeft een ruimhartig steunpakket samengesteld en de economische cijfers geven een gunstig beeld. Er zijn weinig faillissementen, een lage werkloosheid en er is sprake van economische groei. Wel zien we dat bedrijven meer intern gericht zijn en zich heroriënteren. Dit zorgt ervoor dat het moeilijker is om te komen tot structuurversterking in de regio. Het blijven onzekere tijden waardoor we ook in 2022 geconfronteerd kunnen worden met veranderende economische omstandigheden. Daarnaast is het de vraag of de ondernemers die eerder verleende steun terug moeten betalen zal zorgen voor een terugval in bedrijvigheid. Het is nu nog niet te voorzien of en in hoeverre daar sprake van zal zijn. Bruisend Hoogeveen Grote impact van Covid-19 Covid-19 heeft een enorme impact op het programma Bruisend Hoogeveen en brengt kansen en uitdagingen. De mogelijkheden om aan cultuur deel te nemen of te bezoeken zijn beduidend afgenomen en hebben effect op een gezonde sector.
Deze effecten zijn vooral te zien in theater, popcultuur, cultuureducatie, evenementen en het verenigingsleven. Het is de vraag hoe snel het herstel zal zijn nu er steeds meer activiteiten en evenementen mogelijk zijn. De verwachting is dat het de nodige tijd zal kosten om weer op het aantal bezoekers en deelnemers te komen voor Covid19 en dat er extra geïnvesteerd moet worden in onder andere personeel en promotie. Popcultuur van betekenis in Hoogeveen De Drentse popcultuur heeft een impuls gekregen door de vorming van een netwerkorganisatie dat werkt onder de naam Poppunt Drenthe. De provincie en de Drentse gemeenten ondersteunen de organisatie met een financiële bijdrage om popcultuur in Drenthe verder te brengen. Een van de dragers van popcultuur is Het Podium. Zij heeft de C-status verkregen De provincie heeft voor de betekenis voor pop in Drenthe van Hoogeveen aandacht in haar cultuurbeleid.
16
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Vanuit het Regiostedenfonds zijn er middelen beschikbaar gesteld voor aanpassingen van Het Podium en daarmee het versterken van de culturele infrastructuur. (Zie programma Aantrekkelijk Wonen - stadscentrum). Evenementen De consument kiest steeds vaker evenementen met verrassende concepten uit om te bezoeken. Beleving en het unieke karakter staan bij deze evenementen centraal. Evenementen en festivals profiteren hiervan omdat zij per jaar kunnen inspelen op trends. Deze trend werkt ook door in de keuze voor festivallocaties. Er ontstaan initiatieven op nieuwe en niet-alledaagse locaties die zorgen voor extra beleving, zoals bijvoorbeeld het voorgenomen Stadsfestival. Evenementenorganisatoren spelen steeds meer in op de wens van jonge ouders met hun kinderen. Jaarlijks worden er meer dan tweehonderd evenementen georganiseerd. Recreatie en toerisme De recreatie- en toerismesector in Drenthe heeft het afgelopen jaar geprofiteerd van het huidige economische klimaat. Ondanks of misschien wel dankzij de invloed van de Covid-19 maatregelen zijn de consumentenbestedingen op het gebied van leisure toegenomen en meer binnenlandse vakanties geboekt. Drenthe is een aantrekkelijke vakantiebestemming gebleken. De regio Zuidwest wordt binnen Drenthe als een aantrekkelijke regio gezien waarin de authenticiteit van Drenthe wordt ervaren.
De trend om binnenlandse vakanties te boeken blijft zich naar verwachting voortzetten. Daarbij is de gast op zoek naar kwaliteit, vernieuwende overnachtingsmogelijkheden en een aantrekkelijk aanbod aan activiteiten. Om de positie van Hoogeveen als aantrekkelijke stad om te bezoeken te behouden is het noodzakelijk om te investeren in zowel de kwaliteit van het toeristisch aanbod als in de informatievoorziening. Door aan te haken bij regionale en provinciale initiatieven is Hoogeveen in staat om met een geringe inzet van middelen zichzelf te profileren en onder de aandacht te komen van potentiële gasten. Van Gogh 2023 Drenthe 2023 wordt in Drenthe het jaar van Van Gogh. In samenwerking met de provincie Drenthe, Marketing Drenthe, Drents Museum en de gemeenten Coevorden en Emmen willen we het verhaal van zijn verblijf in Drenthe zichtbaar en beleefbaar maken. Met als uiteindelijke doel meer bezoekers naar Drenthe te halen. Aantrekkelijk wonen Wonen In Hoogeveen merken we, net als in heel Nederland een enorme druk op de woningmarkt. De prijzen van koopwoningen zijn in 2020 fors gestegen en die stijging zet door. In 2020 waren we qua prijsstijging koploper in Drenthe. Om in te spelen op de enorme behoefte wordt in regio Zwolle verband hard gewerkt aan een verstedelijkingsstrategie.
Parallel daaraan kennen we inmiddels ook het Deltaplan van en voor het Noorden waarmee de 4 noordelijke provincies hopen nieuwe (snelle) treinverbindingen te krijgen in ruil voor het bouwen van woningen. In onze toekomstvisie gingen we nog uit van een beheerste groei. Gelet op alle ontwikkelingen is het de vraag of we die ambitie niet naar boven moeten bijstellen. In de nieuwe woonvisie, die in 2022 wordt opgeleverd, zullen we deze ambitie concretiseren en vorm en inhoud geven. Buitenlandse migratie Door de komst van arbeidsmigranten en statushouders neemt ook de druk op de woningvoorraad toe. De buitenlandse migratie is een belangrijke component in de groei van het aantal inwoners in de gemeente nu en in de toekomst. De komst van arbeidsmigranten brengt ook andere ontwikkelingen met zich mee. Gemeente Hoogeveen
17
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
De particuliere woningvoorraad is in trek bij particuliere beleggers, die o.a. portiekwoningen aankopen met als doel te beleggen en weer te verhuren. Deze ontwikkeling draagt niet altijd bij aan een positieve leefbaarheid in de buurt. Vitaal Stadscentrum Covid-19 heeft een enorme impact op het Stadscentrum naast de trend die we de laatste jaren al signaleren. We zien dat de omzet van de detailhandel (non-food) de afgelopen jaren landelijk ruim twintig procent is gedaald (kleding en schoenen zelfs circa 34 procent). Verschillende landelijke winkelketens zijn de afgelopen jaren failliet gegaan en hebben lege panden achtergelaten. Directe oorzaak is het veranderend koopgedrag van de consument. Enerzijds vindt oriëntatie en/of aankoop via internet plaats. Anderzijds beschouwt de consument het winkelen als een ‘dagje uit’, waarbij bijvoorbeeld beleving, horeca, cultuur, activiteiten en gezelligheid naast een breed winkelaanbod belangrijke overwegingen zijn voor een bezoek aan een stadscentrum. Middelgrote steden kunnen dit vaak maar matig bieden, waardoor de consument voor de grotere steden kiest. Gevolg hiervan voor de middelgrote stadscentra zijn: lagere bezoekersaantallen, lagere omzetcijfers en meer leegstand. Covid-19 heeft deze dalende trend zeker versterkt doorgezet.
De uiteindelijke effecten zijn op dit moment nog niet te overzien, al hoewel de eerste periode na versoepeling van de Covid-19 maatregelen een opleving van de middelgrote stadscentra laat zien, zowel in bezoekersaantallen als ook in omzet voor zowel detailhandel als horeca. Omgevingswet De Omgevingswet wordt de basis voor het nieuwe stelsel van regelgeving voor de fysieke leefomgeving. De wet bundelt regels over ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. Deze wetgevingsoperatie heeft gevolgen voor overheden die verantwoordelijk zijn voor het beheer van de fysieke leefomgeving. Ook inwoners, bedrijven en andere initiatiefnemers die activiteiten willen uitvoeren in de fysieke leefomgeving, krijgen te maken met de Omgevingswet. De inwerkingtreding van de wet is opnieuw verschoven en treed naar verwachting per 1 juli 2022 in werking. Wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen Het plan is dat deze wet op 1 juli 2022, tegelijkertijd met de Omgevingswet, ingaat. Kern van de wet is dat de verantwoordelijkheid voor de bouwkwaliteit bij de bouwer ligt. Krachtige Wijken en dorpen Ziekten en plagen in het groen Door het veranderende klimaat van de afgelopen jaren komen steeds meer ziekten en plagen voor in ons gebied. Voorbeelden hiervan zijn de eikenprocessierups, de essentaksterfte en de Japanse Duizendknoop.
Deze soorten komen inmiddels in groten getale voor in onze gemeente. Het tegengaan van overlast en/of schade van deze soorten is vaak een langdurige en kostbare aangelegenheid. Omdat het om nieuwe- en gebiedsvreemde soorten gaat, is het niet goed vooraf in te schatten wat de consequenties zijn. Daarom kan alleen per situatie worden bepaald of- en welke maatregelen moeten worden getroffen én wat de kosten daarvan zijn. Verouderd openbaar gebied We zien in onze dorpen en wijken, vooral gebouwd in de jaren ‘60 en ’70, dat het openbaar gebied veroudert en slijt. Dit vraagt om een kwaliteitsimpuls.
18
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Inwoners nemen meer eigen verantwoordelijkheid Een aantal jaren geleden is de trend ingezet tot meer zelfregie en meer eigen verantwoordelijkheid. Het beoogde effect is dat inwoners minder vaak een beroep doen op (vaak dure) individuele en collectieve voorzieningen. We zien dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Inwoners organiseren meer zelf, met hun eigen netwerk of met vrijwilligers om tot oplossingen in hun eigen omgeving te komen. Veilige bereikbaarheid Wegenbeheer Dankzij de investeringsimpulsen die wij in 2021 mochten ontvangen van het Rijk en de provincie Drenthe, konden met relatief weinig gemeentelijke middelen diverse verkeersknelpunten aangepakt worden. Daarmee is op deze punten niet alleen de verkeersveiligheid verbeterd, maar is ook het onderhoudsniveau gestegen. Daarnaast is met het extra onderhoudsbudget (per saldo 880.000 euro) dat in de begroting van 2021 beschikbaar werd gesteld een start gemaakt met de inhaalslag om het achterstallige onderhoud in de wegen in te lopen. De strenge vorst- en sneeuwperiode begin 2021 heeft daarentegen geleid tot extra schade in de wegen. Het lage onderhoudsniveau van de wegen heeft daar invloed op gehad. Wegen in een lage of zeer lage onderhoudsstaat (met scheuren en gaten), zijn vatbaarder voor vorstschade dan wegen in een goede onderhoudsstaat. Al met al hebben we dus een stap vooruit gezet, maar ook weer een stap terug.
Om de wegen op basisniveau te brengen, blijven extra financiële middelen nodig. Zoals is beschreven in het wegenbeheersplan is er 2 miljoen per jaar extra nodig om de wegen met kwaliteitsniveau laag en zeer laag binnen 5 jaar weer op niveau te brengen. De 880.000 euro die in 2021 per saldo als extra exploitatiebudget beschikbaar werd gesteld is niet toereikend om deze planning van 5 jaar te halen. Met een dergelijk bedrag gaat dat langer duren en wordt het op termijn ook duurder. Bovendien bestaat de kans dat de kwaliteit door een nieuwe strenge vorstperiode verder achteruit gaat in plaats van vooruit. In deze beleidsarme begroting trekken we de onderhoudsgelden van 2021 door naar 2022. Voor de jaren daarna zal rekening moeten worden gehouden met een verder verhoging van de onderhoudsgelden om de raadsambities binnen een termijn van vijf jaar te kunnen realiseren. Besluitvorming hierover zal moeten plaatsvinden bij de kaderbrief of -nota in het voorjaar van 2022. Onderhoud civiele kunstwerken De gevolgen van de bezuinigingen worden zichtbaar en leiden tot onveilige situaties. In 2021 hebben zich diverse malen levensgevaarlijke situaties voor gedaan met de brug over het kanaal bij de Weg om de Oost. Door haperingen van het verouderde besturingssysteem ging het brugdek spontaan open, zonder dat het beveiligingssysteem (rood licht en slagboom) in werking trad.
Dit probleem heeft zich meerdere malen voor gedaan. De damwand van het kanaal aan de Kanaalweg staat op instorten, met als gevolg dat er al stukken van de berm zijn weggezakt. Het risico dat ook het wegdek hierdoor verzakt moet worden voorkomen. Regelmatig worden hierover klachten ontvangen van verontruste omwonenden. Onderhoud en investeringen in de civiele kunstwerken zijn om veiligheidsredenen daarom noodzakelijk en onvermijdelijk. In de begroting zijn daarom de benodigde onderhoud- en investeringsbudgetten, die volgen uit het Beheersplan kunstwerken 2022-2025, opgenomen Subsidieaanvraag SPV In juni 2020 kondigde het Rijk een investeringsimpuls SPV aan. Het Rijk stelt voor 2020 en 2021 in totaal 100 miljoen inclusief btw beschikbaar voor een investeringsimpuls in verkeersveilige infrastructuur. Het geld is bedoeld voor lokale en regionale wegbeheerders die de verkeersveiligheid van hun infrastructuur willen verbeteren.
Gemeente Hoogeveen
19
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
De SPV is een subsidieregeling waarmee vervoerregio’s, gemeenten, waterschappen en provincies 50% cofinanciering kunnen ontvangen voor infrastructurele verkeersveiligheidsmaatregelen. Het is de eerste tranche van in totaal 500 miljoen euro die het Rijk tot 2030 beschikbaar stelt. Eind 2020 ontvingen wij van het Rijk een bericht dat het subsidieverzoek dat wij in juli 2020 hadden ingediend voor een groot gedeelte werd gehonoreerd, dit leverde een bedrag op van 670.000. In 2022 zal volgens planning de tweede tranche worden opengesteld. Uiteraard zullen we ook dan een subsidieverzoek indienen. Voor de benodigde cofinanciering zullen de in de begroting beschikbare gestelde middelen worden gebruikt. Openbaar vervoer Het Kennisinstituut voor Mobiliteit verwacht dat in 2022 het gebruik van het openbaar vervoer als gevolg van Covid-19 nog steeds 6 tot 14 procent onder het niveau van 2019 ligt. We verwachten ook minder reizigers in de Stadsbus De Bij. Voor de begroting heeft dit geen effect, omdat in het contract tot en met 2021 de reizigersbijdrage ten goede kwam aan de vervoerder. Laadpalen Landelijk is het elektrisch rijden in opmars, ook (in iets mindere mate) in Drenthe en in Hoogeveen.
Onder andere door het contract dat met de Drentse en Groningse gemeenten is afgesloten voor 1.000 elektrische laadpalen in de Drentse en Groningse gemeenten zijn er steeds meer laadpalen in Hoogeveen. In 2022 zetten we de faciliterende beleidslijn voor het plaatsen van laadpalen door, maar ramen daarvoor geen budget. Parkeren In 2019 hebben we de parkeerbegroting realistischer gemaakt, door een tariefsverhoging en een uitbreiding van de parkeeruren door te voeren. In de jaarrekening van 2019 zagen we dat dat een geslaagde exercitie is geweest, de geraamde en gerealiseerde opbrengsten kwamen nagenoeg overeen. Belangrijkste afwijking was nog de mismatch tussen geraamde en werkelijke naheffingen, ondanks de extra aandacht voor de handhaving. Ingevolge het uitgangspunt om pessimistischrealistisch te begroten, is in de begroting 2022 de opbrengstenraming voor de naheffingen naar beneden bijgesteld. Verder zullen voortaan de tarieven jaarlijks worden geïndexeerd om de risico’s om opnieuw uit de pas te gaan lopen zo klein mogelijk te maken. Covid-19 had en heeft ook zijn weerslag op het parkeren. Hoewel we weer een stijging zien in de parkeeropbrengsten, is het moeilijk in te schatten welke invloed Covid-19 zal blijven houden. Het begrotingsrisico dat we nu nemen is natuurlijk dat de parkeerinkomsten niet terugveren naar het niveau van voor de Covid-19 crisis.
Voor de begroting van 2023 zal moeten worden bezien of de ramingen niet alsnog naar beneden moeten worden bijgesteld. De tariefsverhoging van de parkeervergunning voor medewerkers van de SWO leidt tot een lagere opbrengst. De combinatie hoogte tarief én Covid-19 zorgt er voor dat veel medewerkers geen vergunning aanschaffen. In hoeverre dit structureel het geval zal zijn, moeten we in het komende jaar zien. Verwachting is wel dat de opbrengst lager zal blijven. Duurzaam Hoogeveen We hebben de ambitie om in 2040 een CO₂-neutrale gemeente te zijn. Wij constateren dat dit een ambitieuze doelstelling is die om meerdere redenen lastig te halen is. Het schrappen van eigen investeringsmiddelen voor de gemeentelijke gebouwen is hier een voorbeeld van, net als de beperkte middelen die binnen de meerjarenbegroting beschikbaar zijn om aan de energietransitie gemeente breed uitvoering te geven.
20
Gemeente Hoogeveen
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Ook speelt een rol dat in het Klimaatakkoord de stip op de horizon in 2050 wordt gezet. Op basis van de uitkomsten van de Klimaat/energie monitor leggen we de heroverweging van de ambitie in het eerste kwartaal van 2022 ter besluitvorming voor aan de raad. Energietransitie Voor de energietransitie zijn belangrijke stappen gezet met de vaststelling van de RES 1.0 Drenthe en het opstellen van de Transitievisie Warmte Hoogeveen. Met de vaststelling van de RES 1.0 regio Drenthe hebben we een belangrijke mijlpaal behaald. Hierna volgt de realisatiefase. De RES-regio Drenthe blijft graag samenwerken aan de realisatie van de strategie en de RES 2.0 en verder. De RES regio's hebben hun zorgen geuit over de continuering en ondersteuning van het proces (door het Nationaal Programma RES), omdat er slechts tot vaststelling van de RES 1.0 budget beschikbaar was vanuit de Rijksoverheid. Formele besluitvorming over de continuering van het RES-proces in de periode 2022-2025 is aan het nieuwe kabinet. Om de regierol als gemeente in uitvoering van de Transitievisie Warmte Hoogeveen waar te kunnen maken, geldt hetzelfde. Het Rijk is aan zet om een ondersteunend financieel en juridisch instrumentarium te ontwikkelen waarmee de uitvoering vorm gegeven kan worden. Vanaf januari 2022 is het verplicht dat elk kantoorgebouw een energielabel heeft. De gemeente is hierbij bevoegd gezag.
Op Drentse schaal wordt momenteel uitgewerkt hoe hier invulling aan gegeven kan worden. Veilig Hoogeveen Veiligheid en de digitale wereld De ontwikkelingen binnen dit domein gaan sneller dan ooit. In de afgelopen 10 jaar is het veiligheidsdomein nauwer verbonden geraakt met technologische ontwikkelingen. Dit komt mede door de enorme groei van de hoeveelheid informatie en de opkomst van nieuwe technieken als artificial intelligence, augmented reality en krachtige sensoren. Samen dragen ze bij aan de veiligheid in Nederland. Deze ontwikkelingen vormen zowel een kans als een bedreiging voor de Nederlandse overheid en veiligheidsorganisaties. De verwachting is dat verschillende vormen van cybercrime zullen toenemen, nagenoeg iedereen neemt dan ook maatregelen om de privacy te beschermen. Het vertrouwen in de overheid om veilig met jouw gegevens om te gaan blijft nog steeds een punt van kritiek. De afgelopen maanden hebben aangetoond dat we als maatschappij niet zonder IT kunnen. We zijn nog meer gaan leunen op onze digitale wereld. De Nederlander beweegt mee in het digitale tijdperk. We kunnen niet meer zonder de digitale ontwikkelingen, maar we realiseren ons ook dat iedere ontwikkeling nieuwe veiligheidsvraagstukken met zich meebrengt.
Zichtbaar en transparant bestuur Wet open overheid Na een lang wetgevingstraject is het nu vrijwel zeker dat de Wet open overheid (Woo) er gaat komen en we daar in 2022 mee te maken krijgen. Deze wet vervangt de Wet openbaarheid van bestuur. Het uitgangspunt van de wet zal blijven: openbaar, tenzij. Wel zal er van de gemeente meer actieve openbaarmaking gevraagd worden dan nu het geval is. Actieve openbaarheid betekent dat de overheid informatie uit eigen beweging publiceert en voor iedereen toegankelijk maakt.
Gemeente Hoogeveen
21
Programmabegroting 2022-2025
Trends en ontwikkelingen
Bij het beoordelen van verzoeken om openbaarheid (de zogenoemde passieve openbaarmaking) blijft een afweging tussen het algemeen belang bij openbaarheid en specifieke belangen (zoals privacy) bestaan. Transparantie heeft daarmee wel een begrenzing waarbij ook de AVG een belangrijke rol blijft spelen. De Woo zal gefaseerd in werking treden en het Rijk heeft structurele en incidentele middelen toegezegd voor de implementatie van de wet. De Woo raakt qua uitvoering budgetten van de SWO. In 2022 volgen we de voortgang en laten we ons hierover door de SWO informeren. Wet bevordering integriteit en functioneren decentraal bestuur De planning is dat deze wet in werking treedt voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022. De wet leidt tot wijziging van de Gemeentewet. Onder meer wordt wettelijk geregeld dat voorafgaand aan benoeming van een wethouder een VOG wordt opgevraagd en een risicoanalyse integriteit wordt uitgevoerd. Verder worden de huidige artikelen over het opleggen en opheffen van geheimhouding van documenten verbeterd. Deze wet heeft geen noemenswaardige financiële gevolgen. Informatieveiligheid Privacy en informatieveiligheid vragen worden steeds belangrijker in het werk van de gemeente. De VNG Agenda Digitale Veiligheid 2020-2024 en de Resolutie Digitale Veiligheid vragen hier nadrukkelijk aandacht voor bij gemeentelijke organisaties.
Er worden steeds meer gegevens uitgewisseld en opgeslagen over inwoners, ondernemers, ketenpartners en bedrijfsvoering. Helaas neemt daardoor ook de dreiging van misbruik van persoons- en bedrijfsgegevens enorm toe door bijvoorbeeld hackpogingen, ransomware, identiteitsfraude of het verhandelen van privégegevens. De risico's voor de bedrijfscontinuïteit, financiële schade of imagoschade worden daardoor ook groter. Recente gebeurtenissen zoals de hack/ransomware-aanval bij Hof van Twente laten zien dat de risico’s in de informatiebeveiliging voor de lokale overheid manifest zijn en de gevolgen zich niet beperken tot de digitale wereld. Informatieveiligheid is daarmee al lang geen vraagstuk meer van ICT, maar voor de gehele organisatie (van bestuurder tot individuele medewerker). Deze trend leidt in Hoogeveen tot extra actie. Veranderende rol overheid Er is een transitie in de maatschappij gaande. Inwoners en ondernemers hebben steeds meer kennis en organisatievermogen en willen rechtstreekse invloed op het besluitvormingsproces binnen de gemeente. Dus niet uitsluitend één keer in de vier jaar bij het kiezen van raadsleden. Niet meer via een ouderwetse inspraakavond of inloopmiddag, maar veel meer als gelijkwaardige partners in een proces van samenwerking.
Als overheid zullen we hiervoor soms bewust even op afstand moeten blijven en pas een rol moeten pakken als het initiatief hier zelf om vraagt. Per initiatief zal deze rol van de overheid verschillen. Van burgerparticipatie naar regie op maatschappelijk proces tot overheidsparticipatie in een maatschappelijk initiatief. Deze rollen vragen om een ander instrumentarium, zoals co-creatie. Co-creatie Binnen de lokale overheid veranderen de manieren waarop inwoners en ondernemers betrokken worden continu. Het resultaat is het ontstaan van nieuwe vormen van burgerparticipatie zoals cocreatie. Co-creatie is een vorm van burgerparticipatie waarin gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties samenwerken om tot betere oplossingen te komen. Redenen om co-creatie te starten zijn het benutten van kansen en het oplossen van het complexe vraagstukken. Het onderliggende idee van co-creatie is om het benutten van de kennis en het kunnen van de samenleving om de kans of uitdaging te hanteren. De gemeente heeft een belangrijke rol in het organiseren van co-creatie.