Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Hollands Kroon

Een sterke kustverdediging blijft het uitgangspunt voor een meebewegend kustlandschap.

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 4: Vitale objecten hoog en droog – Samen met partners op het gebied van veiligheid, energie, telecom, drinkwater, (afval)water en gezondheid onderzoeken we wat nodig is om de hoofdobjecten beter te beschermen tegen de gevolgen van overstromingen. Bij vervanging of onderhoud onderzoeken we of verhogen mogelijk is, om gevolgschade bij overstromingen te verminderen.

24

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

4

De uitvoeringsagenda (werken)

De uitvoeringsagenda omschrijft de stappen die de gemeente Hollands Kroon de komende jaren zet. Het geeft uitvoering aan de adaptatiestrategie en de ambities voor een klimaatbestendig Hollands Kroon. De uitvoeringsagenda is dynamisch ingestoken. Dat wil zeggen; de aanpak is continu in ontwikkeling en de agenda kan dus nog veranderen. Het is een maatwerk aanpak. Allerlei soorten activiteiten zijn onderdeel van deze uitvoeringsagenda. Deels zijn dit fysieke uitvoeringsactiviteiten die we kunnen meekoppelen met projectplanningen. Het uitvoeren van de klimaatadaptatie strategie vraagt echter ook om procesmatige activiteiten, op het gebied van planvorming, onderzoek en proces. Verder moeten we als gemeente ook vervolgstappen nemen in het borgen van klimaatadaptatie in de organisatie. Kortom, de uitvoeringsagenda voor de komende periode bestaat uit diverse soorten activiteiten:

4.1

Planvorming

Het maken, actualiseren of inpassen van beleidsuitgangspunten. Denk aan beheerplannen, communicatieplannen maar ook borging in de Omgevingsvisie

Onderzoek

Bijvoorbeeld technisch onderzoek naar maatregelen of inventarisatie van behoeftes

Uitvoering

Concrete maatregelen om uit te voeren of in te brengen bij ruimtelijke projecten

Proces

Activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld samenwerking, communicatie, en participatie

Wat we in Hollands Kroon al doen

In de gemeente Hollands Kroon beginnen we niet bij nul; de afgelopen jaren is al uitvoering gegeven aan klimaatadaptatie op verschillende manieren. Diverse projecten en maatregelen zijn al uitgevoerd of nog in uitvoering. Een greep uit wat we in Hollands Kroon al doen:

25

▪

Campagnes. Deelname aan diverse campagnes voor bewustwording en handelingsperspectief, waaronder de Watzrcampagne. Daarnaast deelname aan de acties Operatie Steenbreek, NK Tegelwippen, Meer Bomen Nu en de Groene Stadschallenge. Met name het NK Tegelwippen heeft voor Hollands Kroon al veel opgeleverd.

▪

Beleid. Klimaatadaptatie is opgenomen in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR. Het betreft richtlijnen voor een groene en biodiverse inrichting van de openbare ruimte, evenals klimaatadaptatie eisen aan nieuwe ontwikkelingen omtrent wateroverlast, droogte, hitte en overstroming (op basis van de klimaatadaptatie strategie Noordkop). Ook het nieuwe Programma Stedelijk Water en Riolering (bestaande uit een regionaal onderdeel samen met de regio Noordkop en uit lokaal gemeentespecifiek beleid) bevat ambities, beleidskaders en maatregelen/projecten om verder te werken aan een waterrobuust en klimaatbestendig Hollands Kroon.

▪

Prestatieafspraken met woningcorporaties. Iedere vier jaar worden er afspraken gemaakt tussen de woningcorporaties, hun huurdersverenigingen en de gemeente. Er is aandacht voor klimaatadaptatie in de huidige prestatieafspraken in Hollands Kroon. Dat helpt de samenwerkende partijen om projectmatig te werken aan klimaatbestendig vastgoed en huurders te betrekken. De afspraken lopen tot en met 2026 en zijn kaderstellend voor de jaarafspraken over de uitvoering die jaarlijks worden gemaakt, geëvalueerd en bijgesteld.

▪

Ondernemersinitiatieven. Diverse bedrijven en agrariërs zien hun belang bij en rol in klimaatadaptatie. Dat heeft bijvoorbeeld al bijgedragen aan inspanningen voor klimaatadaptatie op Agriport en het project Zoetwaterboeren in Anna Paulowna.

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

▪

Klimaatadaptieve straten. Bij diverse herinrichtingen van de openbare ruimte – waaronder de Karel Doormanstraat (Wieringerwerf), omgeving rond het MFA De Ontmoeting, het bustransferium in Den Oever en revitalisatie van zes parken in ’t Veld en Zijdewind – is klimaatbestendig en groen ontworpen en gerealiseerd.

▪

Openbaar groen. Recent is een koerswijziging ingevoerd ten aanzien van snippergroen. Hollands Kroon stopt de verkoop van snippergroen om te waarborgen dat deze groen blijven in plaats van verhard worden, in het belang van klimaatadaptatie.

▪

Project Zoetwaterboeren. Binnen het project ‘Zoet Waterboeren’ werken partners samen om verschillende watersystemen te ontwikkelen, onderzoeken en demonstreren. Het geeft de agrarische ondernemer handvatten om als watermanager zijn bedrijf te runnen en flexibel in te spelen op de wisselende weersomstandigheden. Op de onderzoek locatie in Anna Paulowna worden meerdere technieken en systemen onderzocht op bedrijfsschaal, waaronder het vasthouden/opslaan en hergebruiken van zoet water, zuiveringstechnieken om emissies in het oppervlaktewater te verminderen en communicatie, demonstratie en educatie.

Figuur 8 Klimaatadaptieve herinrichting Karel Doormanstraat e.o. (bron: MUG Ingenieursbureau)

4.2

Projectagenda, prioritering en planning

De projectagenda bevat activiteiten gericht op realisatie, oftewel klimaatadaptatie in uitvoeringsprojecten met een ruimtelijke impact. Momenteel bestaat deze agenda uit vier onderdelen, variërend in schaalniveau (van landschap tot kern, wijk, straat of gebouw). De activiteiten worden in onderstaande tabellen nader uitgewerkt. We zien deze activiteiten als doorlopend in de komende jaren. Voor de concrete prioritering en planning sluiten we aan bij de meekoppelkansen die zich voordoen in de uitvoeringsplanning van de gemeente en/of uitvoerende partners, zoals hieronder beschreven.

26

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Klimaatadaptatie in alle gemeentelijke projecten en herinrichtingen We zijn de vrijblijvendheid voorbij. Als gemeente Hollands Kroon hebben we ons namelijk gecommitteerd aan de twee hoofddoelstellingen uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA): vanaf 2020 nemen we klimaatadaptatie mee in al onze ruimtelijke ontwikkelingen en in 2050 is onze gemeente klimaatbestendig ingericht 3. Dit betekent dat niet alleen nieuwe ontwikkelingen klimaatadaptief moeten worden ingericht, maar alle ontwikkelingen met een ruimtelijke impact. Ook de al geplande wijkrenovaties, reconstructies, (riool)vervangingen, herbestratingen, et cetera. Kortom, ons vertrekpunt is klimaatadaptatie principes meenemen en overwegen in ontwerp, uitvoering en beheer van al onze projecten. Het HIOR geeft hiervoor al handvatten. Daarnaast reserveren we in ons Programma Stedelijk Water en Riolering structureel jaarlijks budget om deze projecten een klimaatadaptatie-impuls te geven. Waar mogelijk benutten we ook cofinanciering voor klimaatadaptatieprojecten van gemeenten (zie ook hoofdstuk 6). Planning Doorlopend Eigenaar Gemeente Partners (Deels) financiering gereserveerd voor uitvoeringsactiviteiten klimaatadaptatie vanuit de inkomsten Middelen rioolheffing4. Waar mogelijk benutten van cofinanciering (o.a. van HHNK en provincie).

Klimaatbestendig en groen gemeentelijk vastgoed We maken ons gemeentelijk vastgoed zo klimaatadaptief mogelijk. Daartoe nemen we waar dat kan klimaatadaptieve en groene maatregelen aan gemeentelijk vastgoed (zoals groene daken of gevels) en terreinen (zoals ontharden en bovengrondse, natuurlijke waterverwerking). Zo geven we als gemeente zichtbaar ‘het goede voorbeeld’. Planning Doorlopend Eigenaar Gemeente Partners (Deels) financiering gereserveerd voor uitvoeringsactiviteiten klimaatadaptatie vanuit de inkomsten Middelen rioolheffing. Waar mogelijk benutten van cofinanciering (o.a. van HHNK en provincie). Ontharden en vergroenen Het verwijderen van overbodige verharding en vervangen door groen is ‘laaghangend fruit’ dat we zoveel mogelijk benutten. Hiermee bereiken we relatief eenvoudig en snel een meer klimaatbestendige inrichting. De locaties met overbodige verharding zijn met een kansenkaart in beeld. Veel quick-wins zijn reeds benut via het NK Tegelwippen. In de openbare ruimte gaan we als gemeente door om in fasen de kansrijke locaties te ontharden. Om ook ontharding op particulier terrein te realiseren, blijven we deelnemen aan de campagnes Operatie Steenbreek en NK Tegelwippen. Planning Doorlopend Eigenaar Gemeente Partners Inwoners en eigenaren (Deels5) financiering gereserveerd voor uitvoeringsactiviteiten klimaatadaptatie vanuit de inkomsten Middelen rioolheffing.

Hierbinnen structureel een budget voor ontharden en vergroenen oormerken.

3

Om te bepalen in hoeverre een ontwikkeling klimaatadaptief is, kijken we naar de basisveiligheidsniveaus geformuleerd door de MRA en provincie Noord-Holland. Deze zijn tevens geland in het klimaatadaptatie-onderdeel van het Convenant Toekomstbestendig Bouwen. Ook bewust (beperken van) watergebruik is voor Hollands Kroon een expliciet aandachtspunt. 4 Gemiddeld € 260.000 per jaar beschikbaar voor uitvoeringsactiviteiten klimaatadaptatie vanuit de inkomsten rioleringsheffing, zoals omschreven in, en gedurende de planperiode van, het Programma Stedelijk Water en Riolering 5 Gezien de aard van de maatregel hebben ook budgetten voor Wegen en Groen hierin een bijdrage. De bijdrage vanuit de rioolheffing is beperkt tot op het aandeel van de maatregel dat ten goede komt aan de waterhuishouding. 27

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Groene (dorps)randen We zien in Hollands Kroon kansen voor klimaatadaptatie (en koppelkansen voor wonen en de agrarische sector) in het ontwikkelen van “groene (dorps)randen”. Het ontwerpen van groene (dorps)randen kan bijdragen aan doelen voor leefbare woongebieden, een klimaatbestendig snijvlak tussen bebouwd en landelijk gebied en kansen voor de wateroverlast van naastgelegen agrarische percelen. Het is aan alle domeinen die hier baat bij hebben om gezamenlijk deze ontwikkeling vorm te geven. Planning Nader te bepalen Eigenaar Gemeente Partners Nader te bepalen, mogelijk onderdeel van het budget voor woningbouwprojecten aan de dorpsranden en Middelen linten.

Prioritering en planning Zoals beschreven in onze strategie (leidend principe D) is het klimaatbestendig maken van Hollands Kroon een opgave van de lange adem, waarbij we niet op alle locaties in de gemeente direct aan de slag kunnen en hoeven. We geven prioriteit aan locaties die het meest vatbaar zijn de gevolgen van klimaatverandering. Ook zijn er een aantal kansrijke locaties waarop we alert zijn. Enerzijds geven de kansenkaarten hiervoor inspiratie in een momentopname (hoofdstuk 2). Anderzijds komen er steeds nieuwe kansgebieden bij, namelijk de nieuwe (locatie)ontwikkelingen waar het inbrengen van klimaatadaptieve maatregelen een belangrijke meerwaarde gaat of zou kunnen bieden. Voor de planning van uitvoeringsprojecten sluiten we aan op meekoppelkansen. Die liggen juist op het snijvlak met andere opgaves (zoals energietransitie of biodiversiteit), kansen bij nieuwbouw, gebiedsontwikkeling en beheer en onderhoud. Als de straat open gaat voor andere (regionale) initiatieven, kunnen we slimmer werken door kansen te koppelen. Voorbeeld: als de riolering vervangen wordt, kan ook de groenvoorziening aangepakt worden. Door klimaatadaptatie mee te koppelen in de uitvoeringsplanning van de gemeente en uitvoerende partners kunnen we werk-met-werk maken.

Dat is ook noodzakelijk, aangezien partners zoals PWN niet in gelegenheid zijn meermaals op dezelfde locatie aan de slag te gaan. Concreet gaan we daarom als gemeente eenmaal per jaar alle partijen in de openbare ruimte (waaronder nutsbedrijven en de woningcorporaties) bijeen brengen. Het doel is om elkaars uitvoeringsplanningen (met een horizon van 2 tot 20 jaar vooruit) naast elkaar te leggen en waar mogelijk af te stemmen. Bijvoorbeeld PWN heeft haar uitvoeringsplanning beschikbaar via het WoW-portaal, waarin in goed overleg met alle partijen ruimte is om te schuiven in de planning en zo samen te optimaliseren.

4.3

Procesagenda, prioritering en planning

In Hollands Kroon pakken we door waar we al goed bezig zijn en starten nieuwe projecten en ontwikkelingen op om klimaatadaptatie in onze gemeente een impuls te geven. Dat vraagt een ambitieuze uitvoeringsagenda voor de komende jaren. Onderstaand overzicht geeft een beeld van de activiteiten op onze procesagenda voor 2023-2026.

28

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Tabel 1 Overzicht en planning van de agendapunten

MAATREGEL

PLANNING

Nr. Toelichting Planvorming 1 Ondertekenen Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw 2 Groenstructuurplan bebouwde kom 3 Communicatieplan 4 Stimuleringsplan 5 Lokaal hitteplan 6 Klimaatadaptatie (meer) in HIOR en Integraal Beheerplan 7 Borging in Omgevingsplan Organisatie 8 Ambassadeur(s) Klimaatadaptatie voor verzilveren kansen 9 Klimaatadaptatie (meer) borgen in Plantoetsing 10 Klimaatadaptatie (meer) borgen in Groenbeheer 11 Integrale afstemming en samenwerking intensiveren 12 Aanspreekpunt (blijven) voor landelijk gebied Onderzoek 13 Verkenning: Financiering klimaatadaptatie, kosten én baten 14 Opstellen: Klimaatbestendige beplantinglijst 15 Verkenning: Gevolgbeperking overstromingen 16 Dashboard Kaarten

2023

2024

2025

2026

Prioritering en planning Een deel van de activiteiten zijn zaken waar snel en met relatief weinig inspanning veel resultaat mee te behalen valt. Dit ‘laaghangend fruit’ prioriteren we dan ook in onze uitvoeringsagenda en gaan we ons als eerst mee bezig houden. Daarnaast prioriteren we activiteiten die we als urgent zien. Bijvoorbeeld omdat we een hulpmiddel dienen te ontwikkelen dat ons in het vervolg van onze klimaatadaptatie aanpak verder gaat helpen. Het overzicht van onze agendapunten laat tevens de planning over de jaren 2023-2026 zien. Hierin spelen een aantal activiteiten structureel, namelijk: ▪ Klimaatadaptatie (meer) in het HIOR en Integraal Beheerplan brengen, wat we jaarlijks aangrijpen bij de geplande actualisaties; ▪ Integrale afstemmingen samenwerking intensiveren, wat een doorlopende inzet vraagt; ▪ Dashboard Kaarten, welke we doorlopend willen benutten en aanvullen/updaten wanneer nodig of mogelijk. Daarnaast willen de eerste activiteit, het ondertekenen van het Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw van de MRA, al in 2022 in gang zetten. Deze stap heeft prioriteit omdat dit ons gaat helpen in de verdere planvormingsactiviteiten.

29

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

4.3.1

Planvorming

In het kader van planvorming gaan we de komende periode aan de slag met zeven activiteiten. De activiteiten betreffen zowel planvorming waarbij we het initiatief tot opstellen van een aantal nieuwe plannen (3, 4 en 5) als waarbij we klimaatadaptatie borgen in bestaande en in ontwikkeling zijnde plannen (2, 6 en 7).6 1. Ondertekenen en aan de slag met het Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw We zetten zo snel mogelijk in gang dat gemeente Hollands Kroon, net als de rest van de overheden en partners in NoordHolland, de Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw in de MRA en Noord-Holland (2020) ondertekent. Om daarbij goed te weten wát we ondertekenen en hoe het ons gaat helpen, bevat bijlage B een beknopt inzicht in de (financiële) consequenties van ondertekenen, evenals van niet ondertekenen. Als vervolg hierop, streven we er ook naar om het recente Convenant Toekomstbestendige Woningbouw te ondertekenen. Dit convenant is inhoudelijk breder, maar gaat voor klimaatadaptatie uit van hetzelfde toetsingskader als de Intentieovereenkomst, namelijk de basisveiligheidsniveaus klimaatbestendige nieuwbouw. Om hier vervolgens voortvarend mee aan de slag te gaan, maken we een bundeling van de richtlijnen uit het Convenant en onze richtlijnen voor de openbare ruimte (conform de HIOR) om mee te geven aan ontwikkelaars zo vroeg mogelijk in een planproces.

Planning 2022-2023 Eigenaar Gemeente Partners Middelen Interne uren binnen de huidige formatie 2. Groenstructuurplan bebouwde kom Gemeente Hollands Kroon heeft een Groenstructuurplan 2021-2031. Dit plan heeft echter alleen betrekking op de ruimte buiten de bebouwde kom. Een kans ligt daarom in het maken van een Groenstructuurplan voor de bebouwde kom. Borging van klimaatadaptatie en biodiversiteit als leidend principe hierin is essentieel, om alle kansen te benutten. Zo ook de kansen waar belangen samenkomen, zoals groen en kabels/leidingen. Hoe zorgen we bijvoorbeeld dat in het groen ook ruimte is voor drinkwaterleidingen ten behoeve van koeling tijdens hitte? De groenstructuur in de bebouwde kom is naast hitte ook te benutten tegen wateroverlast. Tegelijkertijd dienen we in onze groenstructuur rekening te houden met toenemende droogte (bijvoorbeeld bomen in veengrond gebieden kunnen bij droogte, door ontrekken van grondwater en bodemdaling, voor kostbare schade aan infrastructuur zorgen). Ten slotte liggen er voor biodiversiteit kansen in dit plan, onder andere voor behoud van bestaande bomen, vergroten boomspiegels, stoppen met bosmaaien rondom bomen, boomspiegels beplanten, injecteren voedingsstoffen etc.

Planning 2023 (inbrengen klimaatadaptatie en groen aansluiten op de planning van het Groenstructuurplan) Eigenaar Gemeente Partners PWN Middelen Eenmalig opstellen: 150 interne uren óf uitbesteding € 25.000 (niet toerekenbaar aan rioolheffing) 3. Communicatieplan In de gemeente zijn de diverse teams zelf verantwoordelijk voor hun communicatie. Goede communicatie is echter een hele opgave op zich. Om de gemeentelijke communicatie te optimaliseren voor klimaatadaptatie, gaan we een communicatieplan opstellen en uitvoeren. Hoofdstuk 5 geeft daartoe een beknopte voorzet. Planning 2023 Eigenaar Gemeente Partners Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK), Omgevingsdienst NHN, woningbouwcorporaties

6

Uitgangspunt: kosten voor planvorming 75% toerekenbaar aan rioolheffing indien duidelijk verband met wateroverlast en/of droogte. 30

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Middelen

Eenmalig opstellen: 60 interne uren óf uitbesteding € 10.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing). Uitvoeren plan: 0,1 - 0,3 fte interne uren én € 5.000 jaarlijks materialenbudget (75% toerekenbaar aan rioolheffing).

4. Stimuleringsplan Naast een communicatieplan maken we een stimuleringsplan om onze inwoners, bedrijven en organisaties te stimuleren tot het nemen van klimaatadaptatiemaatregelen. Hierin geven we een Hollands Kroon-eigen aanpak voor stimulering vorm, die in samenhang is met onze partners die ook aan stimulering werken. Hoofdstuk 5 geeft daartoe een beknopte voorzet. Planning Opstellen 2e helft 2023, uitvoeren 2024 Eigenaar Gemeente Woningbouwcorporaties, HHNK, provincie, Natuur en Milieufederatie, lokale groenverenigingen, Partners woningeigenaren Eenmalig opstellen: 80 interne uren Middelen Uitvoeren plan: 0,1 – 0,2 fte interne uren en € 30.000 subsidiebudget (75% toerekenbaar aan rioolheffing) 5. Lokaal hitteplan Met het oog op de toename van hitte(golven), in combinatie met de sterke vergrijzing in onze gemeente, is de zorg ook tijdens hitte van groot belang voor de leefbaarheid in Hollands Kroon. We willen daarom een lokaal plan voor acties tijdens hitte. Het Nationale hitteplan bereikt alleen de mensen in zorginstellingen. Met een lokaal hitteplan bereiken we kwetsbare groepen zoals ouderen, zieken, kinderen en sporters. Samen met lokale partijen en instellingen maken we afspraken over de acties tijdens hitte. Zo pakken we als gemeente onze verantwoordelijkheid voor hitte in voorlichting en acties (los van onze rol in hittebestendige openbare ruimte en nieuwbouw).

Planning 2024 (we nemen eerst de tijd om intern eigenaarschap te creëren voor thema hitte) Eigenaar Gemeente Partners GGD, zorginstellingen, PWN, woningbouwcorporaties Middelen Eenmalig opstellen: uitbesteding € 15.000 (niet toerekenbaar aan rioolheffing) 6. Klimaatadaptatie (meer) in HIOR en Integraal Beheerplan Richtlijnen voor een klimaatadaptieve en groene openbare ruimte zijn al opgenomen in de HIOR (Handleiding Inrichting Openbare Ruimte). De inzichten en kennis zijn nog steeds groeiend, het is daarom zaak om bij iedere actualisatie van de HIOR (welke jaarlijks plaatsvindt) de nieuwe kennis mee te nemen. Zo zorgen we dat de openbare ruimte optimaal klimaatbestendig ingericht wordt. Als aanpak houden we rekening met een eenmalig onderzoek in 2023, vervolgens met een jaarlijkse herijking van klimaatadaptatie in de bijstelling van de HIOR. We willen opties onderzoeken (en kosten en baten afwegen) zoals het vastleggen van een minimumpercentage groen, richtlijnen voor typen verharding en wegprofielen, richtlijnen om opwarming van drinkwater tegen te gaan (zie ook bijlage C) en maatvoering van (verharde) inritten op openbaar terrein.

Planning Eenmalig onderzoek in 2023, vervolgens bij iedere actualisatie van de HIOR Eigenaar Gemeente Partners Eenmalig onderzoek: uitbesteding € 15.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing) Middelen Jaarlijkse actualisatie: interne uren binnen de huidige formatie 7. Borging in Omgevingsplan In ons gemeentelijk beleid stellen we eisen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit in de openbare ruimte, maar ook (her)ontwikkeling door particulieren biedt belangrijke kansen. Daarom willen we eisen voor klimaatadaptatie ook juridisch verankeren in regelgeving voor nieuwbouw en tot op zekere hoogte in bestaande situaties. Het Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw MRA biedt hiervoor inhoudelijke handvatten (in de vorm van basisveiligheidsniveaus). We beginnen met een intern traject om nader te bepalen welke regelgeving we hoe willen opnemen en hierbij de kosten-baten afweging te maken. 31

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Vervolgens grijpen het ontwikkelen van ons gemeentelijk Omgevingsplan de komende jaren aan voor deze juridische verankering. De Handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief bouwen en inrichten (2020, actualisatie in ontwikkeling) benutten we om onze gemeentelijke regelgeving voor klimaatadaptatie optimaal vorm te geven en te borgen. Daarbij bewaken we een goede overeenstemming met de waterschapsverordening van HHNK. Borgen van klimaatadaptatie in het Omgevingsplan vereist ten slotte ook dat we klimaatadaptatie, meer dan tot nu het geval is, borgen in de Omgevingsvisie omdat deze aan beleid en regelgeving ten grondslag ligt. Intern traject (bepalen gewenste regelgeving en afwegen kosten-baten) in 2023. Juridische verankering Planning vanaf 2024 (tot 2029 wanneer het Omgevingsplan compleet is). Eigenaar Gemeente Partners Participatietraject met stakeholders 0,5 fte interne uren (denk aan: 0,1 fte juridisch, 0,1 fte vergunningen, 0,1 fte beleid, 0,1 fte beheer en 0,1 fte Middelen RO)

4.3.2

Organisatie

Op het vlak van organisatie gaan we zowel met intern als extern gerichte activiteiten aan de slag. Wat betreft de interne (gemeentelijke) organisatie heeft prioriteit om ambassadeur(s) aan te wijzen voor de opgave klimaatadaptatie. Ook gaan we werken aan (verdere) borging van klimaatadaptatie in met name plantoetsing en groenbeheer. Extern willen we onze integrale afstemming en samenwerking met partners op klimaatadaptatie te intensiveren. 8. Ambassadeur(s) Klimaatadaptatie voor verzilveren kansen Er is behoefte om in de gemeentelijke organisatie – informeel, maar met veel zichtbaarheid – ambassadeur(s) aan te wijzen voor de opgave klimaatadaptatie. Zij gaan de hort op voor het inbrengen, borgen en bewaken van klimaatadaptatie ambities, visie en kaders in gemeentelijk beleid, denk- en werkwijzen. Concreet gaan zij de kansen voor klimaatadaptatie verzilveren die we agenderen in het Coalitieakkoord, namelijk de ontwikkelingen van o.a. • het ‘Brede Welvaart Kader’; • de ‘Agrarische Hoofdstad van de Toekomst’; • ‘Leefbaarheidskaders’; • ‘Dorpsontwikkelingsvisies’; • herijking van de Woonvisie. Ook zetten de ambassadeurs zich in om klimaatadaptatie en groen steviger te borgen in de prestatieafspraken met woningcorporaties bij de jaarlijkse evaluatie en bijstelling van jaarafspraken.

Ten slotte zijn interessante aanknopingspunten vanuit het bestuursakkoord ook de gemeentebrede verkenning van de ontwikkelmogelijkheden voor recreatie en toerisme op land, aan de kust en op het water, het onderzoek hoe we bedrijventerreinen gaan vergroenen en de bijstelling van de nota Omgevingskwaliteit (welstand) voor sturen op ruimtelijke kwaliteit en landschappelijke inpassing. Planning 2023 Eigenaar Gemeente Partners Ambassadeurs van Natuur en Milieufederatie Noord-Holland, woningbouwcorporaties Middelen 0,2 fte interne uren (en gebruikmaken materialenbudget communicatieplan) 9. Klimaatadaptatie (meer) borgen in Plantoetsing (intern) In het plantoetsingsproces en bij de uitvoerders daarvan is inhoudelijke kennis en urgentiebesef van klimaatadaptatie essentieel, om klimaatadaptatie ook in plantoetsing te borgen. Klimaatadaptatie is in de plantoetsing in Hollands Kroon een aandachtspunt maar in de huidige situatie nog onvoldoende structureel en stevig (juridisch) geborgd. Dat vraagt maatregelen op drie vlakken. Ten eerste een 'inregelaar' om de nodige regelgeving te realiseren (link met activiteiten 6 (HIOR) en 7 (Omgevingsplan)). Ten tweede een stroomlijnen van de diverse vakdisciplines (o.a. water/riolering, duurzaamheid, groen/natuur) en partijen (gemeente, HHNK, Omgevingsdienst) die in de plantoetsing een rol hebben voor klimaatadaptatie.

32

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Ten slotte willen we de beschikbare inzichten in klimaatkwetsbaarheden en -kansen meer benutten bij planvorming, ontwerp en vergunningverlening (link met 15. “Dashboard kaarten”). Planning 2024 Eigenaar Gemeente Partners HHNK en Omgevingsdienst NHN Middelen Interne uren van de ambassadeurs en huidige formatie betrokken teams 10. Klimaatadaptatie (meer) borgen in Groenbeheer (intern) Klimaatadaptatie kan ook (beter) geborgd worden in het groenbeheer. Daartoe maken we afspraken met interne en externe groenbeheerers, onder andere voor meer extensief beheer en gezonde bodem (ook dat is klimaatadaptatie). We koersen bijvoorbeeld naar vermindering van bodemroeren (schoffelen etc.) en hergebruik van bladafval voor bodemverbetering. Daarnaast kijken we waar slim(mer) inzetten van budgetten waardevol is. Planning 2024 Eigenaar Gemeente Partners Externe groenbeheerders Middelen Interne uren van de ambassadeurs en huidige formatie betrokken teams 11. Integrale afstemming en samenwerking intensiveren (extern) Een goede integrale afstemming en samenwerking met onze externe partners is onmisbaar om onze strategie voor klimaatadaptatie uit te voeren. Om dit te optimaliseren, willen we deze afstemming en samenwerking intensiveren. Dat betreft o.a. het voortzetten van de (structurele) dialoog met partners HHNK, Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), grote ontwikkelaars en woningbouwcorporaties.

We beginnen met twee concrete opgaven waar op relatief korte termijn (meer) samenwerking en afstemming voor nodig is: • Met HHNK en LTO nader vormgeven aan onze gezamenlijk aanpak voor een waterrobuust agrarisch gebied bij de hevigere piekbuien (bijvoorbeeld om te voorkomen dat het droogpompen van weilanden de wateroverlast afwentelt elders). • Met PWN een gezamenlijk aanpak vormgeven tegen opwarming van drinkwater (nemen van maatregelen om de temperatuur van drinkwater zo lang mogelijk onder de wettelijk grens van 25 graden te houden). Zie ook bijlage C. Waar nodig gaan we als gemeente voor klimaatadaptatie in een regierol, omdat we als beheerder van de openbare ruimte onmisbaar zijn om hier werk-met-werk te maken. In ieder geval gaan we als gemeente eenmaal per jaar alle partijen in de openbare ruimte (waaronder nutsbedrijven en de woningcorporaties) bijeen brengen. Het doel is om elkaars uitvoeringsplanningen (met een horizon van 2 tot 20 jaar vooruit) naast elkaar te leggen en waar mogelijk op elkaar af te stemmen. Planning Doorlopend Eigenaar Gemeente HHNK, LTO, woningbouwcorporaties, ontwikkelaars, woningbouwregisseur (gemeente), woningeigenaren, Partners kabel- en leidingbeheerders Middelen 0,1 fte interne uren 12.

Aanspreekpunt voor agrarische sector De gemeente vindt het van belang om intensief de samenwerking op te zoeken met de agrarische sector en de ondernemer een stem te geven in beleid, projecten en initiatieven die voor hen van belang zijn. Zo hebben we intensief contact met belangenorganisaties zoals LTO-Noord en proberen we zoveel mogelijk samen te werken met partners zoals Greenport NHN en andere overheden. Sommige agrariërs zijn aangesloten bij een belangenorganisatie, maar niet iedereen. Dit maakt de sector versnipperd en het is dan ook niet altijd even gemakkelijk om iedereen te bereiken. De komende tijd gaan we ons extra inzetten om met meer belangenorganisaties te samenwerken om zo meer agrarische ondernemers te kunnen bereiken.

33

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Planning Eigenaar Partners Middelen

4.3.3

Doorlopend Gemeente Greenport, LTO, HHNK Interne uren binnen huidige formatie

Onderzoek

Tijdens het opstellen van deze uitvoeringsagenda en de diverse interne en externe dialogen die we daartoe voerden, is gebleken dat er behoefte is aan nadere verkenning en onderzoek op een aantal vraagstukken. Om hierin te voorzien, agenderen we ook onderzoeksactiviteiten. Deze hebben betrekking op de financiering van klimaatadaptatie (kosten én baten) en onze gemeentelijke rol in gevolgbeperking overstromingen. Maar ook het ontwikkelen van producten, namelijk een klimaatbestendige beplantingslijst en dashboard voor kaartmateriaal. 13. Verkenning: Financiering klimaatadaptatie, kosten én baten Het uitvoeren van voorliggende uitvoeringsagenda vraagt een investering. Enerzijds voor de activiteiten op de procesagenda, welke hier zijn uitgewerkt per activiteit in de rijen genaamd ‘Middelen’. De procesactiviteiten betreffen geen directe investeringen in de fysieke ruimte, maar zijn onmisbaar om de condities te organiseren waarin we als gemeente optimaal aan klimaatadaptatie kunnen werken. Hierbij maken we onderscheid tussen ‘must have’ en ‘nice to have’ maatregelen (wat moeten we doen versus wat zou mooi zijn als we het doen). Dat onderscheid is terug te zien in de prioritering in de tijd van activiteiten (noodzakelijke acties eerst). Klimaatadaptatie vraagt anderzijds ook een investering in realisatieprojecten.

De details van die investering zijn pas inzichtelijk wanneer concrete projecten in de pijplijn zitten en de klimaatadaptatie aspecten daarin worden vormgegeven. Het uitgangspunt daarbij is dat we door te investeren in klimaatadaptatie juist in de toekomst goedkoper uit zijn omdat we ons gebied nu klimaatbestendig inrichten. De baten zijn omvangrijk (zie hoofdstuk 6). Uit een omvangrijk onderzoek (zie bijlage B) volgt een indicatie (op basis van fictieve maar toepasselijke gebiedstypen) van de financiële consequenties bij toepassing van de basisveiligheidsniveaus klimaatbestendige nieuwbouw volgt. Een vertaling daarvan naar Hollands Kroon vraagt een eigen verkenningsonderzoek. Dat kan in beeld brengen wat de kosten en baten zijn wanneer we als gemeente in 2050 klimaatbestendig ingericht willen zijn (aanvullend op de reguliere investeringen) en bijvoorbeeld welk restrisico we dan acceptabel vinden. Planning 2023-2024 Eigenaar Gemeente Partners Eenmalig onderzoek: uitbesteding € 35.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing) Middelen Eenmalig advies financiering: uitbesteding € 5.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing) 14. Klimaatbestendige beplantingslijst Afstemming groen voor grijs; welke planten zijn geschikt en robuust? Dit maken we inzichtelijk op basis van kennis bij onze partners (zoals Natuur en Milieufederatie Noord-Holland) en landelijke netwerken.

Met onze eigen ervaringen vertalen we deze bestaande bouwstenen naar wat passend is in Hollands Kroon. Zo stellen we een interne lijst op met toppers voor klimaatbestendige beplanting. Dat zijn planten die zowel robuust zijn bij het nieuwe klimaat, bijdragen aan de biodiversiteit en/of beleefgroen én die we goed kunnen beheren en in stand houden. We streven namelijk naar balans in de belangen tussen biodiversiteit (inheems) en klimaatadaptief voordeel (zoals droogtebestendig en verkoelend/schaduw). De lijst gaan we breed (intern en extern) communiceren en borgen. Planning 2024 Eigenaar Gemeente Partners GGD, partners die al bouwstenen hebben ontwikkeld 34

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Middelen

40 interne uren

15. Verkenning: Gevolgbeperking overstromingen Er is behoefte om, in overleg met onze partners, nader te bepalen hoe we als gemeente invulling geven aan onze integrale rol bij overstromingen. Dit gaan we verkennen samen met de Veiligheidsregio en Hoogheemraadschap. Daarnaast ontwikkelen we intern meer houvast, zodat we invulling geven aan de ambities en afspraken op dit thema in de regionale strategie Noordkop. Tevens verkennen we hoe we omgaan met overstromingsbestendig bouwen (bijvoorbeeld regelgeving voor vloerpeilen), vluchtroutes en herstel na en overstroming. De eerste stap is echter het intern aanwijzen van een eigenaar en aanspreekpunt voor het thema gevolgbeperking overstromingen. Planning 2025 (we nemen eerst de tijd om intern eigenaarschap te creëren voor thema overstroming) Eigenaar Gemeente Partners Veiligheidsregio, HHNK Middelen N.t.b. aantal interne uren 16. Dashboard Kaarten Met een Dashboard Kaarten faciliteren we het gebruik van de gemaakte kansenkaarten voor klimaatadaptatie, als aanvulling op de Klimaatatlas HHNK. Het doel is inzetten, ontsluiten en actueel houden van de kansenkaarten voor ontstenen, vergroenen, waterberging en agenderen van acties uit de kansenkaart meekoppelkansen. Het gewenste resultaat is dat we in de gemeente de beschikbare inzichten rondom klimaatadaptatie meer benutten bij planvorming, ontwerp en vergunningverlening.

En in onze samenwerking met partners (bijvoorbeeld de kaart over opwarming van drinkwater om samen met PWN hierop te acteren). Planning Doorlopend (maken in 2023, up-to-date houden jaarlijks) Eigenaar Gemeente Partners HHNK Eenmalig analyse stresstestkaarten: € 10.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing) Middelen Jaarlijkse updates kaartmateriaal: € 5.000 (75% toerekenbaar aan rioolheffing)

35

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

5

Voorzet Communicatie- en stimuleringsplan

In onze uitvoeringsagenda benoemen we in de categorie Planvorming twee activiteiten die gezamenlijk ertoe moeten bijdragen dat in Hollands Kroon eenieder zich mee inzet voor klimaatadaptatie op een manier die past in het handelingsperspectief. Van inwoner tot bedrijf en (maatschappelijke) organisatie. We zijn allemaal nodig om in 2050 klimaatbestendig te kunnen zijn.

Figuur 9 Hollands Kroon wint NK Tegelwippen 2022

Communicatieplan In de gemeente Hollands Kroon zijn de diverse teams zelf verantwoordelijk voor hun communicatie. Goede communicatie is echter een hele opgave op zich. Om de gemeentelijke communicatie te optimaliseren voor klimaatadaptatie, gaan we met een communicatieplan: ▪

▪

Ondersteuning en stroomlijning bieden in de team-eigen communicatie inzet. Bijvoorbeeld het maken van standaardteksten en beelden om te gebruiken bij veel voorkomende projecten en gelegenheden. Zo borgen we communicatie over klimaatadaptatie in de gemeentelijke projecten (denk aan projectcommunicatie zoals bewonersbrieven, presentaties en promotiemateriaal). De vele externe communicatie campagnes blijven benutten, maar ook beter op elkaar afstemmen tot een eenduidig verhaal. Dat vraagt onder andere het (duidelijker) verdelen van taken tussen de regionale netwerken, partners (o.a. HHNK en Omgevingsdienst NHN zijn ook actief met communicatiemateriaal 7) en de gemeente.

Wat betreft de inhoud van die communicatie, houden we de volgende doelen voor ogen: ▪ ▪

▪ ▪

Water- en klimaatbewuste inwoners en bedrijven, die weten hoe ze zich kunnen beschermen tegen extreem weer, voorbereid zijn op waterschaarste en zich bewust zijn van (en weten hoe te handelen bij) overstromingsrisico’s. Handelingsperspectief bieden, toegespitst op diverse situaties (zoals onderscheid voor woningeigenaren of -huurders). Met betrekking tot te nemen maatregelen en ondersteuning die daarvoor beschikbaar is. Maar ook over concrete zaken die aandacht vragen (bijvoorbeeld onderhouden van duikers – ondergrondse voorzieningen die twee waterlopen verbinden – in particulier beheer). Het goede voorbeeld uitdragen. Communiceren van de voordelen van klimaatadaptatie, bijvoorbeeld een groene tuin.

Stimuleringsplan Een belangrijk doel van communiceren is het vergroten van bewustzijn. Het is natuurlijk wenselijk dat daar ook actie op volgt. Naast een communicatieplan maken we daarom een stimuleringsplan om onze inwoners, bedrijven en organisaties te stimuleren tot het nemen van klimaatadaptatiemaatregelen. Hierin is subsidie niet het toverwoord. Centraal staat juist het verleiden van

7

Vanuit Samen Blauwgroen (samenwerking voor klimaatadaptatie in Noorderkwartier) is bijvoorbeeld ook een nieuwsbrief beschikbaar, waar geïnteresseerden zich voor kunnen inschrijven. 36

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

mensen. Dat kan met financiële prikkels, maar bijvoorbeeld ook met actief adviseren en buurtacties. De beste manier daartoe gaan we nader verkennen. We hanteren in ons stimuleringsplan een breed blikveld, waaronder: ▪ Bedrijventerreinen; ▪ Particuliere tuinen; ▪ Schoolpleinen; ▪ Agrarische sector; ▪ Huurders én eigenaren van woningen/panden; ▪ Et cetera. Bij het vormgeven van onze stimuleringsaanpak proberen we waar mogelijk te leren van de ervaringen bij onze buurtgemeenten. Bijvoorbeeld ten aanzien van een mogelijke subsidieregeling voor klimaatadaptatie maatregelen bij inwoners. De ervaring van gemeente Alkmaar met subsidieregeling groene daken Het advies om groene daken in Alkmaar te realiseren was een ambtelijk voorstel dat naar voren kwam na het opstellen van een groenbeleidsplan. Dit voorstel is in 2019 door het college omarmt, waarna de subsidieregeling is opgesteld. In 2021 is de subsidie van maximaal €60.000 in werking getreden. De gemeente Alkmaar betaalt €25 per vierkante meter bij sedumdaken en €35 per vierkante meter bij biodiverse daken (50% over meer van de vegetatie is biodiverse vegetatie). De subsidie is voor aanschaf en realisatie en bedraagt maximaal €10.000 per kalenderjaar per aanvrager.

De subsidie is alleen te verkrijgen als de aanvrager zelf ook 50% van de kosten betaald en het dak moet minimaal 4 vierkante meter groot zijn en in de gemeente Alkmaar liggen. De gemeente Alkmaar heeft opgenomen dat het aanleggen van een groendak op eigen risico is, dus de aanvrager is zelf verantwoordelijk om uit te zoeken of zijn of haar dak geschikt is voor een groendak. De aanvrager kan via de website van de gemeente in het ‘bouwarchief’ kijken, hier kunnen zij dak- constructieberekeningen vandaan halen. De gemeente Alkmaar heeft voor de organisatie intern het zogeheten ‘subsidiebureau’. Zij hielpen met het opstellen van de vragen voor het inschrijfformulier. Daarnaast krijgen ze de aanvragen van inwoners binnen en checken dan of alle vragen beantwoord zijn. Het subsidiebureau stuurt de aanvragen daarna door naar de omgevingsdienst om de aanvragen verder volledig af te handelen. Een optie is ook een algemene subsidieregeling ‘klimaatadaptatie particulieren’. Hiermee kunnen particulieren maatregelen uitvoeren zoals het afkoppelen van de regenpijp of het aanleggen van een waterbuffer. Deze subsidieregeling is in maak in de klimaatgroep regio Alkmaar.

Inspiratie: • Alkmaar: https://www.alkmaar.nl/direct-regelen/belastingen-en-subsidies/subsidie-groene-daken/ • Amsterdam: https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR629215/1 • Nijkerk: https://www.nijkerk.eu/subsidie-voor-groene-daken-in-nijkerk

Ten slotte zorgen we ervoor dat we in ons stimuleringsplan afstemmen en slim koppelen met de bestaande stimuleringsaanpak en -regelingen van partners in Hollands Kroon, waaronder het HHNK en de provincie Noord-Holland. Zo waarborgen we dat een aanvulling vanuit de gemeente daarbij waardevol is.

37

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

6

Middelen en monitoring

6.1

Middelen

De plannen in deze uitvoeringsagenda vragen een bepaalde personele inzet. Het is de vraag of de huidige formatie hiervoor voldoende is. Mogelijk is er extra personele capaciteit en/of inhuur nodig. Het is op dit moment nog niet mogelijk om per maatregel de gevolgen voor benodigde personele inzet goed in beeld te brengen. Over het algemeen betekent meer capaciteit meer kunnen realiseren voor klimaatadaptatie. bijvoorbeeld de tijd die nodig is om een subsidieregeling uit te voeren, buurtacties op te zetten en afspraken met partners te maken. Dat bekent niet per definitie aanvullende formatie, maar wordt ook gezocht in het aanpassen van huidige werkprocessen en het helpen van de bestaande formatie om klimaatadaptatie in hun werkzaamheden en in beleid/regelgeving van deze vakdisciplines te borgen. Tabel 2 Overzicht indicatie van middelen voor activiteiten Uitvoeringsagenda 2023-2026

Nr.

Personele inzet

Kosten

Opmerkingen Indien uitbesteding: € 25.000 Indien zelf opstellen: 60 interne uren Kosten uitvoering = materialenbudget, totaal over 3 jaar (5.000 perjaar)

Planvorming 1 2 3

Interne uren, huidige formatie 150 interne uren Uitvoeren: 0,1 fte

Eenmalig opstellen: € 10.000 Uitvoeren: € 15.000

4

Eenmalig opstellen: 80 interne uren Uitvoeren: 0,1 fte Jaarlijkse actualisatie: interne uren, huidige formatie 0,5 fte interne uren

Uitvoeren: € 30.000 Eenmalig opstellen: € 15.000 Eenmalig onderzoek: € 15.000

5 6 7

Subtotaal: 0,7 fte en 150 uren Organisatie 8 0,2 fte interne uren 9 Interne uren, ambassadeurs en huidige formatie betrokken teams 10 Interne uren, ambassadeurs en huidige formatie betrokken teams 11 0,1 fte interne 12 Huidige formatie Subtotaal: 0,3 fte Onderzoek 13 14 15 16

40 interne uren n.t.b. aantal interne uren Subtotaal: 40 uren Totaal: 1 fte en 190 uren

-

Kosten uitvoering = subsidiebudget -

Subtotaal: € 85.000

Uren verdeeld over meerdere vakgebieden, ca. 0,1 fte per discipline -

-

-

-

-

Subtotaal: -

-

Eenmalig opstellen en advies: € 40.000 Eenmalig opstellen: € 10.000 Jaarlijks bijhouden: € 15.000 Subtotaal: € 65.000 Totaal 8 : € 150.000

Jaarlijks bijhouden = totaal over 3 jaar (5.000 per jaar) Betreft 2023 tot en met 2026

8

De vermelde bedragen (externe kosten) en uren ambtelijke inzet inschattingen op basis van ervaringen met vergelijkbare activiteiten in Hollands Kroon en elders. Ze kunnen hoger of lager uitvallen wanneer de betreffende activiteiten nader vormgegeven worden. Voor nu is dit overzicht bedoeld als eerste indicatie. 38

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Aandeel dat past binnen huidige formatie vs. hoeveel aanvullende capaciteit nodig is: nader te bepalen.

Aandeel financiering vanuit rioolheffing vs. aandeel vanuit budgetten betrokken teams: nader te bepalen

Kosten kunnen hoger uitvallen, voor de aanvullende personele capaciteit en/of indien keuzes worden gemaakt voor uitbesteden in plaats van uitvoeren met ambtelijke uren.

De beleidsmatige en strategische activiteiten voor klimaatadaptatie worden gerealiseerd vanuit budgetten die ter beschikking staan van het team dat voor een activiteit als eigenaar is aangewezen. Daarnaast kan een deel van die activiteiten en uitvoeringskosten voor daadwerkelijke maatregelen binnen projecten worden gefinancierd vanuit de rioolheffing. In het Programma Stedelijk Water en Riolering is namelijk 5% op de jaarlijkse vervangingsopgave gereserveerd voor klimaatadaptatiemaatregelen (het water-gerelateerde aandeel), wat neerkomt op gemiddeld € 260.000 per jaar. Klimaatadaptief uitvoeren is nu eenmaal een onlosmakelijk onderdeel van de uitvoering van het project. De wijze van financiering is vaak sterk afhankelijk van het type project en de eisen en randvoorwaarden van de diverse financieringsbronnen. Zo moeten de bestedingen van de rioolheffing ten goede komen aan de waterzorgplichten. In de agenda is een project opgenomen om de kosten en baten van klimaatadaptatie in beeld te brengen. Voor een aantal projecten en activiteiten is cofinanciering mogelijk. Bij projecten in de buitenruimte komt deze onder andere van het Hoogheemraadschap (Subsidie Klimaat Actief Noorderkwartier) en de provincie Noord-Holland (Subsidieregeling klimaatadaptatie voor gemeenten). Bij projecten voor bestaand vastgoed komt dit ook van de eigenaars, zoals de woningcorporaties.

Ook is er financiering voor maatregelen ten behoeve van water met de tijdelijke Impulsregeling Klimaatadaptatie vanuit het Rijk. De aanvraag voor de impulsregeling wordt gedaan via de werkregio. Voor specifieke projecten is soms aanvullende financiering en subsidie mogelijk. De verantwoording van de kosten voor klimaatadaptatie ligt in de noodzaak van klimaatadaptatie (zoals geschetst in H1 en 2). Een klimaatrobuuste leefomgeving levert ook financiële baten op, waardoor een investering zich weer (deels) terugverdiend. Daarnaast realiseren we met adaptieve maatregelen maatschappelijke baten voor de samenleving en leefomgeving in Hollands Kroon. Ter illustratie, alleen al het aanleggen van een groen dak heeft alle onderstaande baten. Dat is toch de moeite waard!

39

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

6.2

Monitoring

In aanvulling op het borgen van klimaatadaptatie in onze projecten en werkprocessen, monitoren we ook onze voortgang. Uiteindelijk betekent een klimaatbestendige gemeente dat Hollands Kroon veerkrachtig is bij weersextremen. Die veerkracht wordt bepaald door de ruimtelijke inrichting van de gemeente (op publiek en privaat terrein) en het gedrag van de bewoners en gebruikers van die ruimte. Voortgang richting de ambities van klimaatbestendigheid kan inzichtelijk worden door te kijken naar bijvoorbeeld onderstaande indicatoren:

Wateroverlast Ontkoppelde riolering (%) Meldingen wateroverlast (aantal) Waterschade (€) Onbegaanbare wegen (knelpunten) Hoeveelheid waterberging (mm) Kwetsbare panden (aantal)

Droogte

Hitte 3

Voorraad drinkwater (m ) Meldingen funderingsproblemen (aantal) Hoeveelheid waterberging (mm)

Groen in de openbare ruimte (%) Groen op particulier terrein (%) Openbaar water (m2) Groene daken (m2) Oversterfte (aantal) Schaduwplekken (≤ 300m)

Op moment van schrijven is een aanpak voor de monitoring van dergelijke indicatoren nog niet uitgewerkt. De monitoring van klimaatadaptatie is uitdagend en vergt een zorgvuldig afweging welke indicatoren te gebruiken en hoe deze op de juiste manier te interpreteren. Dit uitdaging speelt niet alleen in Hollands Kroon, maar in heel Nederland. Als gemeente volgen we daarom de ontwikkelingen en implementeren we de voor ons geschikte monitoringstools zodra deze beschikbaar zijn.

40

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Bijlage A Klimaatschadeschatter Bron: Klimaatschadeschatter.nl In Nederland krijgen we steeds meer te maken met hitte en droogte: de warme en droge zomers van de laatste drie jaar braken allerlei records. Ook korte hevige regen- en hagelbuien komen steeds vaker voor. Deze effecten van klimaatverandering veroorzaken schade voor mensen, dieren en planten. De Klimaatschadeschatter (KSS) helpt om inzicht te krijgen in deze schade, door een schatting te maken van de kosten ervan. De Klimaatschadeschatter bundelt de kennis over de schadekosten door klimaatverandering en geeft per gemeente een schatting van de schade. De resultaten zijn gebaseerd op de KNMI’14 scenario’s. De Klimaatschadeschatter geeft een schatting. Deze schatting is gemaakt op basis van landelijk beschikbare gegevens, bijvoorbeeld uit de Klimaateffectatlas. De berekeningen houden bijvoorbeeld geen rekening met het volgende: 1. 2. 3.

Waardeveranderingen van kosten en baten in de toekomst. Demografische ontwikkelingen, zoals vergrijzing. Toekomstige veranderingen in landgebruik.

In de schadeschatting is daarnaast het overstromingsrisico niet meegenomen. Ook zijn niet alle gevolgen van hitte, droogte en wateroverlast in schadekosten te vertalen, zoals psychosociale klachten. De daadwerkelijke schade, inclusief alle 2 e orde effecten en overstromingsrisico’s, kan dus nog een veelvoud hoger liggen.

41

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

42

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Bijlage B Voordelen en consequenties Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw De meeste overheden en partners in Noord-Holland hebben inmiddels de Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw in de MRA en Noord-Holland (2020) ondertekend. Als Hollands Kroon hebben we er baat bij om dat ook te doen. Om daarbij goed te weten wát we ondertekenen en hoe het ons gaat helpen, staat hieronder beknopt samengevat wat de voordelen en de (financiële) consequenties zijn van ondertekenen, evenals van niet ondertekenen. In het kort zijn de voordelen de volgende: ▪ De MRA heeft zichzelf als doelstelling gesteld om in 2050 een klimaatbestendige regio te zijn. Door gezamenlijk kennis op te bouwen en geleerde lessen te verspreiden, versnellen we het behalen van deze doelstelling en hoeft niet elke gemeente individueel het eigen wiel uit te vinden. ▪ Door samen te werken en dezelfde uitgangspunten en basisveiligheidsniveaus te hanteren in de hele MRA en NoordHolland, creëer je een gelijk speelveld in de bouwketen als het gaat om klimaatadaptatie in de nieuwbouw. Dit wordt met name door marktpartijen sterk gewaardeerd, en is voor hen ook een goede stimulans om hierop te investeren en innovatiekracht aan te jagen.

▪ Er zijn soortgelijke doelen en afspraken (op hoofdlijnen dezelfde inhoud en opzet) vastgesteld in Zuid-Holland en Utrecht, waardoor deze regionale samenwerking dus nog breder is gedragen. Ook in Gelderland wordt nu nagedacht over doelen en afspraken op klimaatadaptatie. De vier stedelijke regio’s met de grootste bouwopgave in Nederland trekken hier dus samen in op, en communiceren dit ook naar het Rijk. De consequenties: ▪ Deze overeenkomst is een intentieovereenkomst. Er is dus geen wettelijke verplichting om je eraan te houden. Tegelijkertijd betekent het plaatsen van een handtekening natuurlijk wel een inspanningsverplichting om te streven naar deze doelen. ▪ Voor wat betreft de meerkosten en bekostiging van deze afspraken is er onlangs een rapport gepubliceerd van Arcadis en &Flux. Kort gezegd komt het erop neer dat de afspraken tot meerkosten van 1.200 euro – 2.500 per nieuwbouwwoning leiden (0,3% - 0,6% van de gemiddelde woningprijs van €410.000), en tot 90.000 euro - 319.000 euro per hectare (incl. nieuwbouwwoning). Met deze meerkosten worden alle klimaatadaptieve thema’s behaald (hitte, droogte, neerslag, gevolgbeperking overstromingen, natuurinclusiviteit). De bandbreedte in kosten zit hem in het bodemtype en het soort maatregelen wat daarop mogelijk is. Meer inzicht is hier te raadplegen: Klimaatbestendige nieuwbouw – wat kost dat?

43

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Bijlage C Tips PWN voor inrichting openbare ruimte & tegengaan opwarming drinkwater PWN signaleert voor de inrichting van de openbare ruimte een aantal tips waarmee het opwarmen van het drinkwater (en daarmee de kans op legionella) zo lang mogelijk kan worden uitgesteld. Het is waardevol deze te borgen in de Handleiding Inrichting Openbare Ruimte van de gemeente Hollands Kroon. Uiteindelijk, op een hoger schaalniveau dan de gemeente, kunnen deze tips mogelijk landen in een vernieuwde NEN 7171 norm of een andere richtlijn. Bied het drinkwaterbedrijf een strook aan waar de drinkwaterleiding met voldoende ruimte gelegd kan worden en op een zodanig manier dat de temperatuur van het drinkwater en daarmee het risico op groei van micro-organismen als legionella zo laag mogelijk blijft. Met de volgende tips kan hier invulling aan gegeven worden: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Met een breedte conform het voorkeursdwarsprofiel genoemd in de vigerende norm NEN 7171; Indien in de straat een warmtenet wordt aangelegd dan bij voorkeur het warmtenet onder de woningen leggen en indien dit niet mogelijk is, aan de andere zijde van de straat dan waar de drinkwaterleiding ligt of onder de rijweg. In de schaduw van bebouwing ( ook in de periode juli-augustus); In de schaduw van bomen met een vol bladerdek die op minimaal 2 meter vanaf de leiding worden geplant c.q. wortelschermen worden toegepast. Onder een strook met lage beplanting van minimaal 2 meter breed Onder een strook van gras van minimaal 2 meter breed Met een zo hoog mogelijke grondwaterstand in de zomer

Ligging onder open bestrating en zeker onder asfalt is ongewenst omdat hierdoor het water in de drinkwaterleiding te veel opwarmt.

44

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

AUTEUR Arcadis, in samenwerking met gemeente Hollands Kroon

45

PROJECTNUMMER 30114432

Arcadis Nederland B.V.

REFERENTIE 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02

Postbus 1018 5200 BA 's-Hertogenbosch Nederland

DATUM 6 december 2022 Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

T +31 (0)88 4261 261