Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Hollands Kroon

Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Voor een klimaatbestendig en groen Hollands Kroon

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

2

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Samenvatting Met de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie werken we aan een klimaatbestendig en groen Hollands Kroon. Hierin schetsen we onze opgave, formuleren de ambities en strategie voor klimaatadaptatie en bepalen welke acties we de komende jaren (20232026) ondernemen. De uitvoeringsagenda is een lokale vertaling en concretisering van de regionale strategie van de Noordkop. De ambities en strategie van Hollands Kroon sluiten aan op de reeds ingezette regionale lijn. Het uiteindelijke doel: In 2050 heeft gemeente Hollands Kroon een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting.

Aanleiding en opgave De aanleiding voor een Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie is ten eerste de noodzaak. Ons klimaat verandert en de impact is al merkbaar, ook in Hollands Kroon. Aanpassingen in de inrichting en het gebruik van de openbare én private ruimte zijn nodig, om de kwetsbaarheid van Hollands Kroon en haar inwoners en bedrijven voor toenemende weersextremen te verkleinen en om de veiligheid en leefbaarheid te waarborgen. Ten tweede zijn afspraken gemaakt om werk te maken van klimaatadaptatie. Tussen alle provincies, gemeenten, waterschappen en het Rijk, met de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Maar ook regionaal hebben we afspraken gemaakt, in de Strategie Klimaatadaptatie 2021-2026 van de Noordkop. Ten slotte kan klimaatadaptatie ook veel opleveren. Met elke stap die we zetten, verzilveren we de baten van klimaatadaptatie, van maatschappelijke tot financiële baten. Ook dat is voor Hollands Kroon een belangrijke aanleiding om deze uitvoeringsagenda op te stellen. Met onze Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie formuleren we ambities, strategieën en uitvoeringsactiviteiten om een antwoord te geven op onze klimaatadaptatie-opgave.

Die opgave volgt in Hollands Kroon uit een combinatie van kwetsbaarheden (voor wateroverlast, droogte, hitte en overstroming) en kansen (voor maatregelen zoals ontharden, vergroenen en waterberging). De kwetsbaarheden zijn binnen de Noordkop geanalyseerd en brengen ook in Hollands Kroon kwetsbare locaties in beeld voor ieder van de genoemde klimaateffecten. Deze zien we als prioriteitgebieden, omdat hier veel overlast/stress ontstaat en/of vanwege de aanwezigheid van een kwetsbare functie. Een paar voorbeelden: bij hevige buien ontstaat in alle kernen in Hollands Kroon water op straat, maar met name in Den Oever zijn relatief veel woningen kwetsbaar voor wateroverlast. Grote delen van de akker- en tuinbouw in Wieringermeer zijn kwetsbaar voor schade door wateroverlast én tekort aan zoet water. In Wieringermeer zijn daarnaast nauwelijks woningen met een droge verdieping om naartoe te vluchten bij overstroming. De kansen voor klimaatadaptatie zijn in beeld gebracht met vier kansenkaarten: locaties overbodige verhardingen, kansen voor vergroening, potentiële locaties wateropvang en meekoppelkansen in projectplanningen. De kansenkaarten zijn nadrukkelijk bedoeld als eerste inventarisatie die inspiratie biedt en niet als feitenkaarten.

Ambities en strategie Onze stip op de horizon: In 2050 heeft gemeente Hollands Kroon een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Daartoe werken we de komende tijd aan een vijftal ambities: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Een waterrobuuste leefomgeving Een hittebestendige woon- en werkomgeving Droogtegevoeligheid is beperking Gevolgbeperking overstroming Een waardevolle groene inrichting

Het coalitieakkoord 2022-2026 benoemt klimaatadaptatie en vergroening (ter versterking van de biodiversiteit) als een leidend principe, zowel voor woningbouw als voor het beheer en de (her)inrichting van de openbare ruimte. De Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie werkt dit nader uit in de volgende vier leidende principes, centraal in ons denken en doen: 1. Klimaatadaptatie doen we integraal 2. Klimaatadaptatie doen we samen, met inwoners, bedrijven, organisaties 3. Klimaatadaptatie doen we groen, tenzij (het niet anders kan) 4. Prioriteitsgebieden en meekoppelkansen 3

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Met deze ambities en leidende principes in gedachten werken we aan drie gebiedsgerichte strategieën, voor het bebouwd gebied, buitengebied en kustgebied. Deze zijn in lijn met de strategie in de Noordkop en gerelateerd lokaal beleid (zoals de Omgevingsvisie, het Deltaplan Biodiversiteit, Programma Duurzaamheid en Programma Stedelijk Water en Riolering): ▪ ▪ ▪

Bebouwd gebied klimaatbestendig (her)inrichten Adaptief buitengebied Kuststroken garanderen waterveiligheid

Uitvoering en middelen De uitvoeringsagenda omschrijft de activiteiten en maatregelen die de gemeente Hollands Kroon de komende jaren (2023-2026) uitvoert om te werken aan de strategie en ambities. De uitvoeringsagenda is dynamisch (lerend) en veelzijdig. Het betreft namelijk enerzijds de benodigde fysieke uitvoering (projectagenda, wat verder vorm moet krijgen in nadere projectuitwerkingen) en anderzijds de benodigde procesmaatregelen (procesagenda). Wat we al doen: We beginnen in Hollands Kroon niet bij nul. Gemeente én partners hebben de afgelopen jaren al uitvoering gegeven aan klimaatadaptatie op verschillende manieren. Van campagnes en prestatieafspraken, tot ondernemersinitiatieven en klimaatadaptieve straten. Projectagenda: De komende periode brengen we klimaatadaptatie in bij alle gemeentelijke projecten en herinrichtingen. Specifiek gaan we ook voor klimaatbestendig en groen gemeentelijk vastgoed, (verder) ontharden en vergroenen en realiseren van groene (dorps)randen. We zien deze activiteiten als doorlopend. De concrete prioritering en planning sluiten we aan bij de meekoppelkansen in de uitvoeringsplanning van de gemeente en/of uitvoerende partners (zoals nuts- en drinkwaterbedrijven). Procesagenda: Zowel planvorming, organisatie en onderzoek zijn van belang voor de aanpak van klimaatadaptatie in Hollands Kroon.

Onderstaande overzicht bevat de benodigde activiteiten en beoogde planning.

4

MAATREGEL

PLANNING

Nr. Toelichting Planvorming 1 Ondertekenen Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw 2 Groenstructuurplan bebouwde kom 3 Communicatieplan 4 Stimuleringsplan 5 Lokaal hitteplan 6 Klimaatadaptatie (meer) in HIOR en Integraal Beheerplan 7 Borging in Omgevingsplan Organisatie 8 Ambassadeur(s) Klimaatadaptatie voor verzilveren kansen 9 Klimaatadaptatie (meer) borgen in Plantoetsing 10 Klimaatadaptatie (meer) borgen in Groenbeheer 11 Integrale afstemming en samenwerking intensiveren 12 Aanspreekpunt (blijven) voor landelijk gebied Onderzoek 13 Verkenning: Financiering klimaatadaptatie, kosten én baten 14 Opstellen: Klimaatbestendige beplantinglijst 15 Verkenning: Gevolgbeperking overstromingen 16 Dashboard Kaarten

2023

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

2024

2025

2026

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Hoofstuk 6 geeft een indicatie van de benodigde middelen. De vermelde bedragen (externe kosten) en uren ambtelijke inzet zijn inschattingen op basis van ervaringen met vergelijkbare activiteiten in Hollands Kroon en elders. Ze kunnen hoger of lager uitvallen wanneer de betreffende activiteiten nader vormgegeven worden. De indicatie van benodigde middelen. op moment van vaststellen van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie 2023-2026, is: Personele inzet

Kosten

Opmerkingen

Totaal: 1 fte en 190 uren Aandeel dat past binnen huidige formatie vs. hoeveel aanvullende capaciteit nodig is: nader te bepalen.

Totaal: € 150.000 Aandeel financiering vanuit rioolheffing vs. aandeel vanuit andere budgetten: nader te bepalen.

Betreft 2023 tot en met 2026 Kosten kunnen hoger uitvallen, voor aanvullende personele capaciteit en/of indien keuzes worden gemaakt voor uitbesteden in plaats van uitvoeren met ambtelijke uren.

De projectagenda is niet in de indicatie meegenomen. Klimaatadaptatie in projecten kan deels worden gefinancierd vanuit de rioolheffing. In het Programma Stedelijk Water en Riolering 2023-2027 is namelijk 5% op de jaarlijkse vervangingsopgave gereserveerd voor klimaatadaptatiemaatregelen (het water-gerelateerde aandeel), wat neerkomt op gemiddeld € 260.000 per jaar (gedurende planperiode PSWR). Waar mogelijk benutten we ook cofinanciering vanuit het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier of provincie Noord-Holland. De plannen in deze uitvoeringsagenda vragen naast financiële middelen een bepaalde personele inzet. Het is de vraag of de huidige formatie hiervoor voldoende is. Dat bekent niet per definitie aanvullende formatie, maar wordt ook gezocht in het aanpassen van huidige werkprocessen en het helpen van de bestaande formatie om klimaatadaptatie goed in beleid en regelgeving te borgen.

5

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Inhoudsopgave Samenvatting

3

1

Aanleiding en context

8

1.1

Wat is klimaatadaptatie?

8

1.2

Waarom deze uitvoeringsagenda?

9

1.3

Beleid, kaders en rollen

10

1.4

Totstandkoming van de uitvoeringsagenda

12

2

3

4

De klimaatadaptatie opgave (weten)

13

2.1

Kwetsbaarheden

13

2.2

Kansen op kaart

15

Ambities en strategie (willen)

18

3.1

Ambities

18

3.2

Strategie

21

3.2.1

Leidende principes

21

3.2.2

Gebiedsgerichte strategie

23

De uitvoeringsagenda (werken)

26

4.1

Wat we in Hollands Kroon al doen

26

4.2

Projectagenda, prioritering en planning

27

4.3

Procesagenda, prioritering en planning

29

4.3.1

Planvorming

31

4.3.2

Organisatie

33

4.3.3

Onderzoek

35

5

Voorzet Communicatie- en stimuleringsplan

37

6

Middelen en monitoring

39

6.1

Middelen

39

6.2

Monitoring

41

6

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Bijlagen Bijlage A Klimaatschadeschatter

42

Bijlage B Voordelen en consequenties Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw

44

Bijlage C Tips PWN voor inrichting openbare ruimte & tegengaan opwarming drinkwater

45

46

7

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

1

Aanleiding en context

1.1

Wat is klimaatadaptatie?

Ons klimaat verandert. De zeespiegel stijgt en de weersomstandigheden worden extremer. De veranderingen en de snelheid waarmee dit gebeurt heeft grote gevolgen voor mens, natuur en milieu.

Wateroverlast Er valt meer neerslag en buien worden heviger

Hitte Het wordt warmer en de duur en intensiteit van hittegolven neemt toe

Droogte De periodes zonder neerslag worden langer

Overstroming De zeespiegel en rivierstanden stijgen

Figuur 1 Klimaateffecten

De impact van klimaatverandering is al merkbaar. Hittegolven komen vaker voor, er zijn langdurige droge periodes en tegelijkertijd wordt de neerslag extremer. Dat leidt op termijn tot materiële, economische en volksgezondheidsschade. Ook in de gemeente Hollands Kroon is dit in toenemende mate een realistisch beeld. Bijlage A schetst op basis van de klimaatschadeschatter een beeld van de te verwachten schadekosten van klimaatverandering als we niets doen. We ervaren in onze gemeente al meer hittestress onder kwetsbare groepen, meer zoetwatervraag evenals moeilijkere oogsten door piekbuien bij agrariërs, het moeten koelen van beweegbare bruggen en afnemende biodiversiteit. Ons aanpassen aan een ander klimaat is dan ook urgent en noodzakelijk. Gezamenlijk werken we in Hollands Kroon al aan klimaatadaptatie, maar er is nog veel werk aan de winkel. We gaan aan de slag met maatregelen om schade te vermijden én om een prettige leefomgeving te behouden. Samen klimaatadaptief denken én doen. Adaptatie en mitigatie: afbakening en samenhang Het veranderende klimaat vraagt ons op twee manieren in actie te komen: Enerzijds met klimaatmitigatie: broeikasgassen terugdringen en daarmee verdere klimaatverandering tegengaan. Via energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Mitigatie is noodzakelijk om klimaatverandering te verminderen.

Dat moet nú, maar is ook een opgave van lange adem. We krijgen met de gevolgen van klimaatverandering te maken: nu al en in de toekomst. Anderzijds met klimaatadaptatie: het aanpassen van de leefomgeving en ons gedrag aan de gevolgen van klimaatverandering, om beter om te kunnen gaan met de toenemende weersextremen. Bijvoorbeeld door voldoende waterberging te realiseren, maar ook door te vergroenen, de zoetwatervoorziening te behouden en waterveiligheid te blijven garanderen bij de stijgende zeespiegel.

Klimaatadaptatie is een andere reactie op klimaatverandering dan klimaatmitigatie. Dat wil niet zeggen dat de twee thema’s los van elkaar staan. Sterker nog: beiden zijn hard nodig, in combinatie met elkaar. Adaptatie heeft een grote samenhang met mitigatie en veel andere opgaven in de gemeente Hollands Kroon: duurzaamheid, energie- transitie, woningbouw, vitalisering én sociale opgaven. Het raakt immers dezelfde mensen en vraagt aanpassingen aan de inrichting en het gebruik van onze leefomgeving. Ook het versterken van de biodiversiteit is in Hollands Kroon een opgave die als middel én als doel met klimaatadaptatie (en -mitigatie) verweven is). We zien de opgaven niet als opstapeling maar als ontwikkelingen die elkaar, met maatwerk en integraal werken, kunnen versterken.

8

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

1.2

Waarom deze uitvoeringsagenda?

De noodzaak om nu aan de slag te gaan met klimaatadaptatie in de gemeente Hollands Kroon is meervoudig.

1 – De gevolgen van klimaatverandering raken ook de gemeente Hollands Kroon Werken in de zomerse hittegolf, verdord groen en dan weer onbegaanbare straten na een stortbui. We zien dat klimaatveranderingen impact hebben op het leef- en werkklimaat in onze gemeente. Ook minder zichtbare impact raakt Hollands Kroon, zoals versnelde bodemdaling, afname van biodiversiteit, verzilting en slechte waterkwaliteit. De hogere temperaturen, drogere perioden, extreme neerslag en toename van het risico op overstromingen vragen aanpassing. Aanpassingen van de openbare en private ruimte en in het gebruik daarvan, zijn nodig om de kwetsbaarheid van Hollands Kroon en haar inwoners en bedrijven voor deze toenemende extremen te verkleinen en om veiligheid en leefbaarheid te waarborgen.

Figuur 2 Klimaateffecten in Hollands Kroon in beeld en actualiteit (bron: Rodi)

2 – Er zijn afspraken gemaakt om werk te maken van klimaatadaptatie Om een klimaatbestendige leefomgeving te realiseren, is in Nederland beleid opgesteld. Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen stelden samen een ambitie vast: Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht. Om hier handen en voeten aan te geven, is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) vastgesteld. Hierin staan afspraken over een aanpak, om klimaatadaptatie te verankeren in beleid en handelen. Het DPRA geeft alle Nederlandse gemeenten zeven ambities mee om te bouwen aan een klimaatbestendig land. De zeven DPRA ambities versnellen en intensiveren het klimaatadaptatie proces. Ook regionaal hebben we afspraken. In Hollands Kroon werken we samen aan klimaatadaptatie in de Noordkop regio. Partners zijn de gemeenten Den Helder, Schagen en Texel, de provincie NoordHolland, het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en drinkwaterbedrijf PWN. Regionaal zijn stresstesten uitgevoerd en biedt de Klimaatatlas HHNK zicht op de kwetsbaarheden en kansen in de gemeente. Ook heeft de Noordkop inmiddels haar Strategie Klimaatadaptatie 2021-2026 opgesteld. Deze is vastgesteld door alle Figuur 3 Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie gemeenteraden van de Noordkop gemeenten.

De regionale strategie, in combinatie met lokale onderzoeken en dialogen, zijn vertaald in deze lokale klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda.

9

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

3 – Klimaatadaptatie levert ons veel op Klimaatbestendig worden, vraagt van eenieder in Hollands Kroon een vorm van inzet. Soms is dat een investering (in de zin van tijd of middelen), maar grotendeels is het ook vooral een andere manier van denken en doen. Met elke stap die we zetten, verzilveren we de baten van klimaatadaptatie (zie ook hoofdstuk 6). Die baten zijn veelzijdig. Maatschappelijke baten voor de samenleving en leefomgeving. Maar ook financieel gezien levert klimaatbestendig worden veel op. De investering in klimaatadaptatie is het alleen al waard voor de vermeden kosten van klimaatimpact wanneer we niets doen.

1.3

Beleid, kaders en rollen “Klimaatadaptatie is een leidend principe. Dit geldt zowel voor woningbouw als voor de (her)inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast versterken we de biodiversiteit door het planten van bomen, struiken en bijenlinten. Vergroening is, naast duurzaamheid en klimaatadaptatie, een leidend principe bij het beheer en de (her-)inrichting van de openbare ruimte, vooral in de dorpen.” – Coalitieakkoord 2022 - 2026

Regionaal beleid en kaders Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026: Hollands Kroon werkt samen aan klimaatadaptatie in de Noordkop. Daarvoor is een regionale strategie met uitvoeringsprogramma opgesteld. De hierin bepaalde ambities, strategische pijlers en lokale uitvoeringsopgaven staan aan de basis van, en zijn verweven in, deze lokale uitvoeringsagenda. Samenwerkingsagenda Kop van Noord-Holland 2022-2025: De Kop van Noord-Holland werkt ook samen aan andere thema’s. Begin 2020 is het Regioakkoord De Kop Groeit! gesloten. Daarop volgde de Samenwerkingsagenda, als basis voor het voortzetten van samenwerking tussen gemeenten en de provincie samen met de partners. Thema’s in de Samenwerkingsagenda zijn: Omgeving (klimaatadaptatie); Mobiliteit & bereikbaarheid; Energie & duurzaamheid (inclusief biodiversiteit); Arbeidsmarkt & onderwijs; Agribusiness; Recreatie & toerisme en Wonen. Al deze thema’s worden geraakt door klimaatverandering en aan de (ruimte voor) maatregelen. Intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw en Convenant Toekomstbestendige Woningbouw: Metropoolregio Amsterdam (MRA), en breder de provincie Noord-Holland, zet zich in voor klimaatbestendige nieuwbouw en toekomstbestendig wonen. Na een intentieovereenkomst is klimaatbestendig bouwen uitgewerkt in basisveiligheidsniveaus en geland in een Convenant.

De uitgangspunten en doelvoorschriften op de thema’s wateroverlast, droogte, hitte, overstromingen en natuurinclusief bouwen zijn voor Hollands Kroon, als gemeente in Noord-Holland, relevant en waardevol. Naast de regio Noordkop zijn op bovenlokaal niveau het beleid en de activiteiten van de provincie Noord-Holland en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier relevant. We stemmen onze lokale aanpak en activiteiten af op de regionale ontwikkelingen op klimaatadaptatie. Om dubbelwerk te voorkomen, maar ook om kansen te benutten. Bijvoorbeeld kansen om iets samen op te pakken, aan te haken of om van de ervaringen van de ander te leren.

Lokaal beleid en kaders Omgevingsvisie Hollands Kroon: De huidige Omgevingsvisie van Hollands Kroon is in 2016 vastgesteld. Momenteel wordt deze herijkt tot een nieuwe Omgevingsvisie. Als start daarvoor is een Koersdocument gemaakt. Hierin worden de belangrijke opgaven voor de toekomst verkend en kansrijke ontwikkelrichtingen geschetst. Drie integrale koersen voor een toekomstbestendige gemeente in 2040 staan hierin centraal: Vitale Kernen, Grootschalige Kracht en Adaptief Buitengebied. De klimaatadaptatie opgave is in deze drie koersen verweven. De visie op klimaatadaptatie uit dit koersdocument is geland in de strategie van deze Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. 10

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Figuur 4 Drie integrale koersen (bron: Koersdocument Omgevingsvisie Hollands Kroon)

Programma Duurzaamheid: In maart 2020 is het programma Duurzaamheid vastgesteld, daarmee wordt gewerkt aan 4 opgaven: energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en biodiversiteit. Hiermee gaan we verdere klimaatverandering tegen en werken we aan onze weerbaarheid tegen de gevolgen van klimaatverandering. De programmalijn Klimaatbestendige Gemeente gaat in op de opgave, ambitie en visie, strategie, doelstelling, projecten en inspanningen voor klimaatadaptatie in Hollands Kroon. Deltaplan Biodiversiteit: Het programma Duurzaamheid bevat ook de programmalijn Groene Gemeente. Hiervoor is reeds het lokale Deltaplan Biodiversiteit opgesteld. De ambitie: Hollands Kroon gaat voor Natuurpositief. We gaan voor een groene leefomgeving en herstel van biodiversiteit op het platteland, in onze kernen, in onze natuurgebieden en in onze grote wateren. We werken deze ambitie uit via drie sporen: Groene aders (met o.a. ecologisch bermbeheer en natuurvriendelijke oevers), Natuurinclusief (zowel in de bouw als in de agrarische sector) en Stepping stones (vergroenen van o.a. particuliere tuinen, schoolpleinen, Tiny Forests, speeltuinen en bedrijventerreinen). Koersdocument agrarische sector: In het Koersdocument Agrarische Sector heeft de gemeenteraad van Hollands Kroon de ambities vastgelegd voor het agrarisch gebied.

Het zet de lijnen uit waar de komende jaren (2021-2027) aan gewerkt wordt. In relatie tot klimaatadaptatie zijn de gemeenschappelijke opgaven in de agrarische sector: Zuinig omgaan met zoetwater (voldoende aanvoer voor landbouw en veeteelt in droge perioden, grondwaterstand op peil houden en tegengaan verzilting); Water kunnen bufferen in piekperioden (en mogelijk opslaan in de grond); Waterkwaliteit op peil houden. Om deze ambities te bereiken, gaat de gemeente onder andere aan de slag met kennisontwikkeling, bewustwording over watergebruik, watermanagement op ondernemersniveau en een betere doorstroming van water. Groenstructuurplan 2021-2031: Het Groenstructuurplan bevat beleid, doelen en uitgangspunten voor meer biodiversiteit. Landschap, Natuurwaarden en Lokaal netwerk staan daarbij centraal. Het biedt handvatten zoals Boskansenkaarten, Overzichtskaarten bestaande en te planten bomen, Pijnpunten per deelgebied en een Leidraad voor aanplant en vervanging van bomen. Deze handvatten zijn ook voor de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie van belang; vergroening is een belangrijke strategie in het klimaatbestendig maken van Hollands Kroon. Het Groenstructuurplan stelt dat we bij soortenkeuzes rekening houden met het veranderende klimaat en met meer weerextremen.

Het Groenstructuurplan is van toepassing op het buitengebied: hier ligt nog een kans om ook in het bebouwd gebied groenkansen te verzilveren. Programma Stedelijk Water en Riolering (PSWR) 2023-2027: Waar het Groenstructuurplan stuurt op het groen-aspect van klimaatadaptatie, is het PSWR (voorheen Gemeentelijk Rioleringsplan) leidend voor de water-aspecten. Het plan bevat de ambities en regels voor inzameling en verwerking van regenwater. Anticiperen op klimaatverandering staat daarbij centraal. Strategieën zijn onder andere het scheiden van regen- en afvalwater, afkoppelen van verhard oppervlak en berging op straat 11

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

(zonder overlast) en in voorzieningen. Bij nieuwbouw en renovatie eisen we van particulieren dat zij hun regenwater op eigen terrein verwerken. Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) 2022-2025: Bij nieuwe ontwikkelingen in Hollands Kroon gelden voor de openbare ruimte klimaatadaptatie-eisen op het gebied van hevige neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en waterveiligheid. Deze komen voort uit de regionale Strategie Klimaatadaptatie Noordkop. Voor bestaand openbaar gebied en particulier terrein gelden deze eisen (nog) niet. Integraal Beheerplan 2022-2025: Hollands Kroon gaat voor een duurzaam beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij helpt het Integraal Beheerplan, waarin de wijze van beheer en onderhoud van onder andere de riolering, infrastructuur, water en openbaar groen integraal uiteen wordt gezet.

1.4

Totstandkoming van de uitvoeringsagenda

De Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie is tot stand gekomen volgens de Weten – Willen – Werken methodiek (zoals beschreven in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). Het proces dat we in Hollands Kroon hebben doorlopen: ▪

Weten (hoofdstuk 2): We hebben inzicht in de klimaatkwetsbaarheiden in de gemeente Hollands Kroon. Dat inzicht komt uit diverse informatiebronnen. Hoofdzakelijk de Klimaatatlas van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) met analyses van kwetsbare locaties voor wateroverlast, hitte, waterkwaliteit, bodemdaling, droogte en overstroming. Maar ook kaartlagen over de (meekoppel)kansen voor klimaatadaptatie.

▪

Willen (hoofdstuk 3): We stellen een stip op de horizon en schetsen met een lonkend perspectief wat we willen bereiken met klimaatadaptatie in Hollands Kroon. Dit vertalen we naar lokale ambities voor de komende jaren, die ook in lijn zijn met de vastgestelde regionale klimaatadaptatie strategie in de Noordkop. In onze ambities en strategie hebben we aandacht voor de klimaatthema’s, gebiedsprofielen en de gemeentelijke organisatie.

▪

Werken (hoofdstuk 4): We gaan (verder) werken aan het klimaatbestendig maken van Hollands Kroon, door het meekoppelen van klimaatadaptatie met bestaande maatregelen én het opzetten van nieuwe activiteiten. We benoemen beleidsmatige, procesmatige, onderzoeks- en uitvoeringsactiviteiten in een uitvoeringsagenda, om de komende jaren te werken aan de ambities.

De aanpak Vertrekpunt voor de lokale strategie en uitvoeringsagenda is de Klimaatatlas HHNK en de regionale strategie van de Noordkop. Om te komen tot de lokale vertaling en concretisering, zijn lokale kansenkaarten gemaakt en zijn vijf dialogen gevoerd. Twee ambtelijke werksessies en drie expertmeetings met een diverse groep stakeholders. Ook is de gemeenteraad al tijdens het opstellen betrokken via een beeldvormende raadsvergadering. Het eindresultaat is ambtelijk voorgelegd in een reactieronde en wordt bestuurlijk vastgesteld door de Raad.

12

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

2

De klimaatadaptatie opgave (weten)

De klimaatadaptatie opgave in Hollands Kroon volgt uit een combinatie van kwetsbaarheden (voor wateroverlast, droogte, hitte en overstroming) en kansen voor klimaatadaptatiemaatregelen (zoals ontharden, vergroenen en waterberging). Rol van de gemeente in waterveiligheid Anders dan de andere klimaatthema’s, ligt de verantwoordelijkheid bij overstroming primair bij de waterschappen en Rijkswaterstaat (landelijk). De rol van de gemeente is daarbij medewerking verlenen, onder andere met bescherming van dijken en zones daaromheen. Een daadwerkelijke overstroming is een grote calamiteit; dan is de Veiligheidsregio aan zet. Wel heeft de gemeente een rol bij vluchtroutes en schadebeperking, door regels te stellen en afspraken te maken voor waterrobuuste vitale functies.

2.1

Kwetsbaarheden

Mogelijke impact Korte, hevige buien komen steeds vaker voor. Dit klimaateffect heeft een grote impact in stedelijk gebied (op wegen in bij woningen) en raakt ook bijvoorbeeld agrarisch ondernemers in het buitengebied. Wateroverlast is bij deze extreme buien niet te voorkomen. Het is daarom niet de vraag of, maar vooral waar de wateroverlast zal optreden, en welke gevolgen te verwachten zijn.

Extreme hitte

Het aantal droge zomers neemt naar verwachting tot 2050 verder toe. Lokaal kan de grondwaterstand hierdoor uitzakken. De mate en duur van lage grondwaterstanden is in poldergebied sterk afhankelijk van bodemtype, grondgebruik en de afstand tot de dichtstbijzijnde (peilgereguleerde) waterloop. In Hollands Kroon leidt extreme droogte tot versnelde bodemdaling en problemen aan de waterkwaliteit- en kwantiteit. Natuurgebieden (waaronder natte weidevogelleefgebieden) en biodiversiteit zijn kwetsbaarder door langdurige droogte. Ook is verzilting een toenemend risico voor zoetwaterbeschikbaarheid en gezondheid van de bodem. Het aantal tropische zomers neemt naar verwachting tot 2050 verder toe. Wanneer de gevoelstemperatuur (te) hoog oploopt, gaat de leefbaarheid in het gebied drastisch omlaag. Hitte heeft effect op de gezondheid van mens en dier. Door hitte zijn ouderen kwetsbaar voor uitdroging, en opwarmend oppervlaktewater is schadelijk voor flora en fauna. Exoten komen en inheemse soorten verdwijnen. De kans op nieuwe ziekten/plagen neemt toe. Ook kan de opwarming van drinkwater leiden tot groei van micro-organismen zoals legionella. Ten slotte veroorzaakt hitte uitzettingsproblemen bij onze infrastructuur.

Zeespiegel- stijging en waterveiligheid

Langdurige droogte

Hevige neerslag

In de beschrijving van de kwetsbaarheid van Hollands Kroon voor klimaatverandering stellen we (in lijn met de strategie klimaatadaptatie regio Noordkop) vier effecten centraal: hevige neerslag, langdurige droogte, extreme hitte en zeespiegelstijging en waterveiligheid. Per thema werpen we eerst een globale blik op de impact:

Om overstromingen te voorkomen, hebben we in Nederland vele kilometers aan waterkeringen om het land te beschermen. De kans op overstromingen vanuit zee is klein, maar niet uit te sluiten. Het overstromingsbeeld van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier is de weergave van het mogelijk overstroombaar gebied ten gevolge van de meest extreme doorbraken. Het betreft een statisch beeld van de maximale waterdieptes die op een plek kunnen optreden ten gevolge van één of meerdere dijkdoorbraken in de buurt. Omdat een groot deel van Hollands Kroon onder zeeniveau ligt, moeten we ook hier op kunnen anticiperen en maatregelen nemen die de gevolgen bij een overstroming beperken.

De kaarten in de Klimaatatlas van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) geven inzicht in de kwetsbare locaties in Hollands Kroon, evenals de klimaatstresstesten die provincie Noord-Holland deed voor de provinciale infrastructuur, landbouw en natuur. In het kader van de regionale strategie Noordkop is een analyse gedaan van deze kaarten. Hieruit volgt dat 13

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Hevige neerslag

ook in Hollands Kroon kwetsbare locaties zijn (zie hoofdstuk 3.1 in de Strategie Klimaatadaptatie Noordkop voor visualisaties). Deze zien we als prioriteitgebieden, omdat hier veel overlast/stress ontstaat en/of vanwege de aanwezigheid van een kwetsbare functie. Kwetsbaarheden in Hollands Kroon ▪ In alle kernen in Hollands Kroon treedt water op straat bij hevige buien. ▪ Bij hevige neerslag kan de waterdiepte bij een pand zo hoog worden dat het water naar binnen stroomt en schade veroorzaakt. Met name in Den Oever zijn relatief veel woningen mogelijk kwetsbaar voor wateroverlast. ▪ De recent geüpdatete wateroverlast kaart van HHNK laat ook zien dat in meerdere kernen in Hollands Kroon kwetsbare gebouwen (met bijvoorbeeld bijeenkomst- en onderwijsfuncties) risico lopen op waterschade. ▪ In Anna-Paulowna, Wieringerwaard en Wieringerwerf zijn tevens rioolgemalen die risico lopen. ▪ De tunnel van de Kanaalweg (N248) onder het spoor raakt bij hevige neerslag mogelijk onbegaanbaar. ▪ Bij hevige neerslag zijn ook delen van het landelijk gebied kwetsbaar voor wateroverlast. De ernst van de schade is deels afhankelijk van het type landgebruik. In Hollands Kroon kent het landelijk gebied veel tuin- en akkerbouw, waar wateroverlast dus ook economische schade aanbrengt. Met name delen van de akker- en tuinbouw in Wieringermeer zijn mogelijk kwetsbaar voor schade door wateroverlast.

Ook het bollengebied in Hollands Kroon is mogelijk kwetsbaar.

Langdurige droogte

▪ ▪

▪

Zeespiegelstijging en waterveiligheid

Extreme hitte

▪

14

▪

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Risico’s op bodemdaling zijn in Hollands Kroon geconcentreerd aanwezig in het noorden en het westen van de gemeente. Langdurige droogte raakt Hollands Kroon voornamelijk in de vorm van grote risico’s op schade aan landbouw en de natuur. Met name de tuin- en akkerbouw in de Wieringermeer is kwetsbaar voor schade door een tekort aan zoet water. Hollands Kroon loopt risico op verzilting van grondwater en oppervlaktewater vanuit diep grondwater en de zee, met name in het noorden en oosten van de gemeente. In het noorden van Wieringermeer is natuur kwetsbaar, o.a. botanisch waardevol grasland en Robbenoordbos. Hittestress (een sterk verhoogde gevoelstemperatuur) treedt vooral op in de meest versteende delen van (de kernen en bedrijventerreinen in) Hollands Kroon. In alle stedelijke kernen bestaat een risico op een te forse opwarming van drinkwater in ondergrondse leidingen. Dit is tot straatniveau herleidbaar naar de meest versteende gebieden, met in iedere (grote) kern een aantal groot-risico straten. Ook de opwarming van recreatief oppervlaktewater brengt gezondheidsrisico’s met zich mee. Hollands Kroon heeft ook een hitte-opgave bij de diverse beweegbare bruggen in het gebied. Bij overstromingen vanuit primaire keringen (zee, IJsselmeer) zijn hoofdobjecten van de vitale infrastructuur in Hollands Kroon kwetsbaar.

Ook bij overstromingen vanuit secundaire keringen (hoofdwatergangen binnenwater) bestaan risico’s voor verbindingswegen rond Middenmeer en Wieringerwerf. In Wieringermeer zijn nauwelijks woningen met een droge verdieping om naartoe te vluchten.

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

2.2

Kansen op kaart

In de Klimaatatlas HHNK is voor de regio in kaart gebracht waar meekoppelkansen liggen met ontwikkelplannen en nieuwbouwprojecten. Ook is er een quickscan groene daken beschikbaar en een kaart met potentiële groene daken. Een lokale verdiepingsslag brengt de kansen voor klimaatadaptatie uitgebreider in kaart voor Hollands Kroon. Ter verkenning van de kansen zijn vier kaarten opgesteld: 1. 2.

3. 4.

Locaties overbodige verhardingen in de openbare ruimte (zoals bij parkeren, paden en ‘zinloze hoeken’, overbodige stoepen, verkeersgeleiders); Kansen voor vergroening (in relatie tot verhardingen); dit zijn de overbodige verhardingen, aangevuld met kansen voor groene daken, groene gevels en parkeren op groen. Voor de kansen voor bomen is een goede groeiplaats nodig en dus ruimte in de ondergrond nodig. Dit is maatwerk per locatie. Potentiële locaties wateropvang o.a. in het groen, op daken of met doorlatende verharding en verlaagd groen; Meekoppelkansen in projectplanningen en kansrijke gebieden. Vooralsnog zijn dit de gemeentelijke projecten, later kan dit aangevuld met projecten van grote eigenaars (zoals de woningbouwcorporatie) en nutsbedrijven (zoals PWN, waarvan de uitvoeringsplanning beschikbaar is via het WoW-portaal).

Figuur 5 Uitsnede kaart 'Kansen voor groen' ter illustratie

15

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Figuur 6 Uitsnede kaart 'Kansen voor waterberging' ter illustratie

De kaarten zijn een combinatie van een analyse met openbare data (op basis van gedragen definities van kansen) en handmatige aanvullingen op basis van gebiedskennis. Ze zijn nadrukkelijk bedoeld als kansenkaarten en niet als feitenkaarten. Het is een inventarisatie die inspiratie biedt, maar ook nog locaties zullen bevatten die niet relevant zijn als een kans (zoals bouwkavels of private percelen). De kaarten zijn een beginpunt voor het nader onderzoeken van kansen. Ze laten bijvoorbeeld zien dat er ruimte is voor ontstenen, meer groen en klimaatadaptatie. Het blijft een voortdurend proces om deze kansen te blijven signaleren en benutten bij ieder project van zowel de gemeente als andere initiatiefnemers. De kaarten worden ontsloten in het gemeentelijke kaartenbestand. Zo zijn ze beschikbaar voor de gemeentelijke organisatie, om toe te passen bij ieder project. Daarnaast geven we hieronder inzichten uit de kansenkaarten cijfermatig weer, ingedeeld in vier gebieden: A. Anna Paulownapolder, Wieringerwaard en Waardpolder B. Regio Niedorp en Groetpolder C. Wieringen, Polder Waard-Nieuwland D. Wieringermeer Overbodige verhardingen: Type Verharde oppervlakten (m2)

Parkeerplaatsen (m2) Voetpaden breder dan 1,8 m (m2) Verkeersgeleiders1 (m2)

1

Type verharding Gesloten verharding Half verharding Open verharding Gesloten verharding Open verharding

A 12.073 1.439 19.774 7.286 70.509 142.835 1.130

B 3.004 2.238 12.306 8.164 66.947 101.319 1.694

C 6.258 4.745 62.335 3.014 45.530 79.146 81

Uiteraard kunnen verkeersgeleiders alleen worden vergroend indien de verkeersveiligheid niet in het geding komt.

16

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

D 4.993 8.570 38.927 13.141 64.730 125.112 1.742

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Kansen voor groen: Type Potentie groene daken (m2) Potentie groene gevels (aantal)

A 183.602 4

B 214.372 1

C 90.426 1

D 1.206.740 2

A 868.081 386.702 1.161.388

B 241.248 383.532 1.963.883

C 153.303 247.014 1.767.665

D 1.244.529 556.543 2.020.227

A 28 11 5 11

B 36 18 14 9

C 43 9 11 4

D 47 36 8 6

Kansen voor wateropvang: Type Groen met >20 m2 oppervlakte (m2)

Type verharding GHG < 0,5 GHG 0,5 - 0,7 GHG > 0,7

Kwetsbare gebouwen2: Functie Bijeenkomstfunctie Gezondheidszorgfunctie Onderwijsfunctie Sportfunctie

2

Gebouwen die worden aangemerkt als ‘kwetsbaar’ en daarom extra bescherming vergen tegen de effecten van klimaatverandering.

17

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

3

Ambities en strategie (willen)

Vanuit het programma Duurzaamheid hebben wij de volgende ambitie geformuleerd: In 2050 heeft gemeente Hollands Kroon een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting. Deze lange-termijn ambitie is onze stip op de horizon. Hiermee streven we naar een lonkend perspectief: In een klimaatbestendig en waterrobuust Hollands Kroon heeft klimaatverandering nauwelijks invloed op de leefbaarheid, onze gezondheid en welzijn en op de economie. Sterker nog: door de inzet op klimaatadaptatie – wat hand in hand gaat met de inzet op klimaatmitigatie – hebben we bijgedragen aan een veilige leef- en werkomgeving en aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners. Ook is de biodiversiteit in Hollands Kroon sterk en zijn onze groene gebieden met elkaar verbonden. We zijn beschermd tegen het water uit de zee en het IJsselmeer. Bij te veel of te weinig neerslag ondervinden we slechts minimale hinder. Schade door wateroverlast komt niet snel voor. Ook zijn we veerkrachtig in perioden van watertekort en bij hete weersomstandigheden. Inwoners, bedrijven en organisaties zijn bewust en actief betrokken bij klimaatadaptatie. Samen maken en houden we Hollands Kroon groen en leefbaar.

3.1

Ambities

Voor een klimaatbestendig Hollands Kroon streven we vijf ambities na, als uitwerking van de regionale ambities voor een klimaatbestendig Noordkop.

Figuur 7 Ambities klimaatadaptatie Hollands Kroon

Een waterrobuuste leefomgeving In een waterrobuuste leefomgeving voorkomen we schade aan gebouwen, infrastructuur en voorzieningen korte bij hevige én langdurige neerslag. Ook schade aan hoogwaardige landbouw willen we beperken. Hoofdontsluitingswegen blijven toegankelijk, de hulpdiensten blijven bereikbaar en de vitale functies en voorzieningen (zoals zorginstellingen) blijven beschikbaar. In agrarisch gebied denken alle partijen bij het afvoeren tijdens piekbuien vanuit het watersysteem. We zijn waterrobuust omdat we water terugdringen waar dat moet en water ruimte geven waar dat kan. We vangen hemelwater op waar het valt. Hemelwater bergen we zowel op privaat terrein als in de openbare ruimte. Afwatering gebeurt bij voorkeur met natuurlijke, oppervlakkige voorzieningen. Nieuwe ontwikkelingen zijn waterneutraal.

18

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Noordkop Ambitie – Hevige en langdurige neerslag Bij korte hevige én bij langdurige neerslag (70 mm in een uur en 100 mm in 2 dagen, kans 1:100 jaar) streven we naar: ▪ Het toegankelijk houden van provinciale wegen en hoofdontsluitingswegen. ▪ Het bereikbaar houden van brandweer, politie en ziekenhuizen. ▪ Voorkomen van schade aan vitale objecten van regionaal belang. ▪ Beperkte schade aan bebouwing (lokale afweging). ▪ Beperkte schade aan hoogwaardige landbouw (afweging per deelgebied).

Deze ambitie pakken we op in nauwe samenwerking met het Hoogheemraadschap. Een hittebestendige woon- en werkomgeving Tijdens extreme hitte (dagen van 32 ºC en langdurige hitte) biedt de bebouwde omgeving een groene en gezonde leefomgeving. We streven ernaar de maximale gevoelstemperatuur beperkt te houden en gezondheidsschade te voorkomen. Daartoe realiseren we voldoende schaduw bij openbare verblijfsplekken (zoals pleinen en OV-wachtplekken) en langzaamverkeerroutes in bebouwd gebied. Inwoners zijn zich bewust van gezondheidsrisico’s en wat zij zelf kunnen doen om hun woonomgeving koeler te maken. In binnenruimtes is waar mogelijk een koel(er) klimaat voor mens en dier gerealiseerd, door bijvoorbeeld verduurzaming van woningen en stallen. Daarbij leidt koeling niet tot opwarming van de directe omgeving. Oppervlakken zijn slim warmtewerend of verkoelend ingericht om opwarming van het gebied en de gebouwen zelf te verminderen. Dat is onder andere in belang van het drinkwater dat beneden 25 ºC moet blijven om gezondheidsrisico’s te voorkomen. In de buitenruimte zijn koele plekken van minimaal 200m2 bereikbaar op loopafstand (maximaal 300 meter). Ook voor dieren in de buitenruimte (vee in weilanden) zorgen schaduwplekken voor vermindering van hittestress.

Noordkop Ambitie – Extreme hitte Bij een zomerse dag van 32 graden Celsius zonder wind (kans 1:1000 zomerdagen) en bij langdurige hitte streven we naar: ▪ Minimaal 30% schaduw op openbare verblijfsplekken in stedelijke gebieden en dorpen voor een leefbaar klimaat. ▪ Bewuste inwoners, die weten hoe ze zich kunnen beschermen tegen hitte. ▪ Gezond drinkwater voor alle inwoners. ▪ Waar mogelijk terugwinnen van warmte-energie uit oppervlaktewater, resulterend in een lagere watertemperatuur in hete zomers. ▪ Waar mogelijk realisatie van een koeler binnenklimaat voor mens en dier (verduurzaming van woningen, stallen).

Droogtegevoeligheid is beperkt Bij langdurige droogte (jaarlijks neerslagtekort van 300 mm of meer) willen we voldoende zoet grond- en oppervlakteater beschikbaar hebben om te gebruiken en structurele schade te voorkomen aan bebouwing, funderingen, groen en infrastructuur. Ook schade aan hoogwaardige landbouw en natuur willen we beperken. We benutten mogelijkheden voor opslaan van water in de ondergrond. Bij nieuwe ontwikkelingen zijn de verwachte grondwaterstanden en zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte sturende principes voor een droogtebestendige inrichting. Ook zijn we alert op zettingsgevoelige gebieden (bodemdaling), op basis van daarvoor beschikbare kaarten/monitoring. Vitale en kwetsbare functies zijn bestand tegen (verzilting van de ondergrond door) langdurige droogte. We streven ook naar behoud van een gezonde oppervlaktewaterkwaliteit en van (provinciale) natuurdoeltypen. In Hollands Kroon gaan we bewust om met ons (groot en klein) watergebruik.

19

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Noordkop Ambitie – Langdurige droogte Bij een lange droge periode met een neerslagtekort van 300 mm (referentiejaar 2018) streven we naar: ▪ Beperkte schade aan hoogwaardige landbouw (afweging per deelgebied). ▪ Behoud van provinciale natuurdoeltypen 2050 per deelgebied, rekening houdend met klimaatverandering. ▪ Versterken van biodiversiteit van stedelijke flora en fauna. ▪ Een gezonde oppervlaktewaterkwaliteit voor mens en dier. ▪ Bewuste watergebruikers die voorbereid zijn op waterschaarste.

Bovenstaande ambitie valt deels buiten de taken en rollen van de gemeente. Waar mogelijk dragen we hier aan bij met beleid en in projecten. Gevolgbeperking overstroming De gebouwde omgeving en landelijk gebied zijn via gevolgbeperking voorbereid op overstromingen door dijkdoorbraken. Samen met de partners op het gebied van waterveiligheid streven we naar bescherming van de vitale objecten in de gemeente. Bij overstromingen mag geen schade optreden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte. Ook blijven de hoofdwegen en calamiteitenroutes begaanbaar en kunnen we veilig schuilen en/of evacueren in het geval van een overstroming. Onze kustbewoners zijn bewust en weten hoe te handelen. Noordkop Ambitie – Zeespiegelstijging en waterveiligheid Bij een doorbraak van een primaire kering (kans 1:1000 tot 1:3000 jaar) streven we naar: ▪ Bescherming van regionale hoofdstations voor energie, telecom, veiligheid en gezondheidszorg, zodat wederopbouw snel kan starten. ▪ Bewuste kustbewoners, die weten hoe te handelen. ▪ Mogelijkheden om te vluchten voor mens en dier. Bij een doorbraak van een regionale kering (kans 1:100 tot 1:1000 jaar): ▪ Begaanbare calamiteitenroutes. ▪ Vluchtplekken voor mens en dier. ▪ Bescherming van alle vitale objecten van regionaal belang.

Bovenstaande ambitie valt deels buiten de taken en rollen van de gemeente. Waar mogelijk dragen we hier aan bij met beleid en in projecten. Een waardevolle groene inrichting In het toepassen van klimaatadaptieve maatregelen hebben groenblauwe structuren en gebiedseigen biodiversiteit de voorkeur boven ‘grijze’ (‘puur technische’) oplossingen. Met groenblauwe structuren versterken we een ecologisch betekenisvolle structuur met klimaatadaptieve meerwaarde. Waar mogelijk sluiten we aan bij de natuurlijke processen van het bodem-, wateren ecosysteem van het gebied en kiezen we ecologische oplossingen. Een waardevolle groene inrichting vraagt ook dat we ons inzetten voor (behoud van) een gezonde bodem, bijvoorbeeld door minder te schoffelen en beperkt(er) te maaien. Een gezonde bodem houdt meer vocht vast en laten planten beter groeien, wat ook van belang is voor de verkoelende waarde van groen. Ten slotte investeren we de komende jaren (in lijn met de bomenstrategie op provinciaal niveau) in de aanplant van meer bomen én investeren we in onze bestaande bomen. Juist onze grote, bestaande bomen hebben een groot positief effect. We vergroten boomspiegels en planten biodiverse onderbeplanting.

20

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

3.2

Strategie

De adaptatiestrategie schetst de aanpak van de gemeente Hollands Kroon voor klimaatadaptatie. Oftewel, hoe we toewerken naar onze visie en ambities een klimaatbestendig Hollands Kroon. In onze aanpak staan onderstaande leidende principes centraal. Met deze principes in gedachten werken we aan onderstaande gebiedsgerichte strategie. Net als de ambities sluit deze strategie ook aan op de pijlers van de regionale aanpak in de Noordkop. Gebiedsgerichte strategie voor: ▪ Bebouwd gebied ▪ Buitengebied ▪ Kustgebied

3.2.1

Leidende principes: 5. Klimaatadaptatie doen we integraal 6. Klimaatadaptatie doen we samen, met inwoners, bedrijven, organisaties 7. Klimaatadaptatie doen we groen, tenzij (het niet anders kan) 8. Prioriteitgebieden en meekoppelkansen

Leidende principes

A. Klimaatadaptie doen we integraal Als gemeente zijn we zo veel als mogelijk vanuit alle relevante vakdisciplines alert op klimaatadaptatie. Het wordt onderdeel van het gemeentelijk beleid waarop het van toepassing is, zowel in het fysieke als sociale domein. Op die manier kunnen we klimaatbestendigheid als vanzelfsprekend integreren in de gemeentelijke denk- en werkwijze en integraal werken. Richtlijnen voor klimaatadaptatie in de openbare ruimte borgen we in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR). Ook zorgen we voor inbedding van klimaatadaptatie in de instrumenten van de Omgevingswet (Omgevingsvisie, -plan en eventueel programma’s) en herijkingen van ons beleid. Dat help om klimaatadaptatie al aan de voorkant van ontwikkelingen mee te nemen, om meekoppelkansen op tijd te signaleren en te benutten. Bij elke herinrichting en nieuwe openbare ruimte onderzoeken we vooraf welke klimaatadaptieve maatregelen, in samenhang met biodiversiteit en duurzame energie, mogelijk en wenselijk zijn. We borgen klimaatadaptatie (meer) in plantoetsing aan de voorkant en in toezicht en handhaving na realisatie.

B. Klimaatadaptatie doen we samen, met inwoners, bedrijven en organisaties De gemeente is verantwoordelijk voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Echter is het merendeel van het gemeentelijk oppervlak in handen van private partijen, zoals grondeigenaren, bewoners en ondernemers. Naast onze eigen inzet als gemeente, doen we dan ook een beroep op de samenleving. We bereiken alleen een klimaatbestendig Hollands Kroon wanneer we het samen doen. Ook inwoners, bedrijven en andere organisaties en overheden hebben een aandeel. Iedere partij is aan zet voor klimaatadaptatie op het eigen terrein. We nemen als gemeente een stimulerende, faciliterende rol in en ondersteunen waar nodig. Maar we spreken inwoners, bedrijven, partners en andere overheden ook aan op hun eigen rol en verantwoordelijkheden. We werken intern en extern aan toenemend bewustzijn van nut – de vele voordelen – en noodzaak – ‘wat als we niets doen’ – van klimaatadaptatie. Communicatie met inwoners, ondernemers, partners en andere overheden heeft daarbij een centrale plek. We delen kennis en voorbeelden, enthousiasmeren en nodigen uit tot meedoen, zetten gezamenlijk acties en activiteiten op en stimuleren onderlinge uitwisseling van expertise die overal in Hollands Kroon aanwezig is. Daarbij haken we aan bij – en bewaken de balans in– campagnes, waaronder Watzr en Operatie Steenbreek.

Zodat eenieder op de hoogte is van de eigen invloed in klimaatadaptatie en meebeweegt met de ontwikkelingen naar een klimaatbestendig Hollands Kroon.

21

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 6: Inwoners en bedrijven brengen we in positie – De inwoners en bedrijven van de Noordkop zijn, naast ons regionale partners, van groot belang om werk te maken van klimaatadaptatie. We werken als regio samen in het creëren van meer burger- en ondernemersbewustzijn, gericht op het nemen van maatregelen in het privédomein. Dit kan door te stimuleren in het vergroenen van tuinen (actie steenbreek), het afkoppelen van daken van de riolering en extra opvang van regenwater voor de akker- en tuinbouw.

C. Klimaatadaptatie doen we met groen, tenzij (het niet anders kan) Hollands Kroon gaat voor meer waardevolle groenblauwe structuren. Door de bestaande groenblauwe structuren te versterken te verbinden en toe te voegen waar mogelijk en waardevol. Daarnaast is het uitgangspunt dat klimaatadaptieve maatregelen, zoals waterberging en schaduwplekken, wordt gerealiseerd met groen, tenzij het niet anders kan. Bijvoorbeeld bij fysiek ruimtegebrek of omdat dit ten koste gaat van veiligheid. Bij vergroening bewaken we zo veel als mogelijk de balans met andere belangen in de fysieke ruimte zoals energietransitie (bijvoorbeeld de schaduwwerking van bomen in verhouding tot opbrengst van zonnepanelen). Bij bestaande bomen is kap omwille van het rendement van zonnepanelen echter geen optie. Zowel groenblauwe structuren als klimaatadaptatiemaatregelen vragen om vergroening, met groen dat de biodiversiteit versterkt. Daartoe geven we zelf het goede voorbeeld bij gemeentelijke gebouwen en terreinen en wanneer we in de openbare ruimte aan de slag gaan. Ook faciliteren we initiatieven van particulieren die bijdragen aan klimaatadaptatie. We maken inwoners en ondernemers (meer) bewust van de voordelen wanneer zij minder verharding en meer groen toepassen. Onze kernbeheerders staan klaar om inwoners te helpen en adviseren over klimaatadaptieve mogelijkheden.

Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 3: Groenblauwe netwerken versterken – Binnen- en buitendijkse habitats staan onder druk door zeespiegelstijging, droogte, hitte en extreme neerslag. We streven naar het versterken en verbinden van de regionale groenblauwe netwerken. We versterken zo de biodiversiteit, en maken flora en fauna beter bestand tegen klimaatverandering. We verbeteren zowel regionaal als lokaal de omstandigheden door te vergroenen en water te verbinden. In de kernen creëren we meer schaduw, bij voorkeur met meer groen. Tegelijkertijd verhogen we daarmee de biodiversiteit.

D. Prioriteitgebieden en meekoppelkansen Klimaatbestendig worden is een opgave voor de lange adem; de juiste timing is daarbij belangrijk. We moeten nú aan de slag op kwetsbare plekken. Er zijn echter ook locaties waar de urgentie (nog) niet zo groot is. We gaan in het vervolg daarom onderscheid maken tussen gebieden met prioriteit en gebieden om bij meekoppelkansen aan te pakken. Prioriteitgebieden zijn locaties die nu kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Hier wachten we niet op een andere aanleiding om bij mee te liften voor klimaatadaptatie maatregelen. Klimaatadaptatie gaat hier in de lead. Werk met werk maken binnen een korte termijn blijft natuurlijk wenselijk. Op de niet of minder urgente locaties haken we het nemen van maatregelen aan bij de planning van ruimtelijke ingrepen vanuit andere belangen. Klimaatadaptatie heeft koppelkansen met opgaven met een ruimtelijke impact zoals herinrichtingsopgaven, rioolvervangingsopgaven, vervanging van ander kabels en leidingen, verkeersopgaven, de woningbouwopgave, duurzame mobiliteit, energietransitie, warmtetransitie en aardgasvrij.

22

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

3.2.2

Gebiedsgerichte strategie

Bebouwd gebied klimaatbestendig (her)inrichten Hollands Kroon heeft 22 kernen. In al deze kernen willen we de kwaliteit van leven zo goed mogelijk hebben en houden. Dat vraagt om klimaatbestendig (her)inrichten van bestaande en nieuwe bebouwde gebieden. We zetten in op een prettig klimaat in centrumgebieden, op gezonde woonwijken en op bedrijventerreinen die ook bij weersextremen functioneel en veilig zijn. De strategie sluit aan bij de Omgevingsvisie, waarmee we integraal bouwen aan de ruimtelijke kwaliteit van de kernen. Ontwikkeling van bijvoorbeeld woningbouw en werklocaties gaan samen met investeringen in een groene en gezonde leefomgeving en bereikbare voorzieningen. Bestaand gebied: In het bestaand bebouwd gebied zetten we in op vergroening van wijken en het klimaatbestendig(er) inrichten van schoolpleinen en de ruimte rondom zorgcentra/bejaardentehuizen. Daartoe nemen we waar mogelijk en nodig maatregelen in de openbare ruimte. Onder andere door het vervangen van overbodige verharding door groen. Die vergroening combineren we met aanleg van natuurlijke waterbergingsvoorzieningen zoals wadi’s (waar de bodemgesteldheid daarvoor geschikt is). Ook vergroening van parkeerplaatsen, daken en tuinen en buffertrottoirs behoort tot de oplossingsrichtingen. Dat betekent dat we ook een beroep doen op particulieren.

Hen stimuleren we, met communicatie en (financiële) prikkels, om op eigen terrein bij te dragen. Nieuwe ontwikkelingen: Bij locatieontwikkeling (herinrichting en nieuwbouw) wordt de ruimtelijke inrichting herzien. Hierbij is meer ruimte voor klimaatadaptieve maatregelen dan in bestaand gebied. We willen hier kansen voor klimaatadaptatie grijpen. In het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) zijn de richtlijnen uit de Strategie Klimaatadaptatie Noordkop geborgd. Naast de openbare ruimte is het borgen van klimaatadaptatie in de ontwikkeling van privé terrein echter ook belangrijk. Het Convenant Klimaatbestendige Nieuwbouw (MRA) is inhoudelijk een waardevolle leidraad voor richtlijnen aan nieuwe ontwikkelingen. In vooroverleg met initiatiefnemers (bijvoorbeeld bij Omgevingstafels) worden deze richtlijnen gebruikt om hen (met maatwerk) te bewegen om klimaatbestendig te ontwikkelen op particulier terrein. We gaan verkennen waar juridische verankering van de richtlijnen nodig of ondersteunend kan zijn. |Wanneer we randvoorwaarden voor klimaatadaptatie aan particulieren willen stellen, is het ook belangrijk dat we goed nadenken over hoe we met handhaving en toezicht omgaan. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 5: Slim herinrichten stedelijk gebied – We richten ons als regio op het klimaatbestendig maken van de gebouwde omgeving.

Dit is nodig voor zowel de bestaande bebouwing als bij nieuwbouwontwikkelingen. Dit betekent dat we zoet water zoveel mogelijk vasthouden. Bijvoorbeeld door het aanleggen van waterbuffers, het uitbreiden en versterken van groenblauwe netwerken en structureel minder verharding toepassen in de openbare ruimte. Ook betekent het dat we meer openbare, aantrekkelijke, koele en schaduwrijke (verblijfs)plekken creëren. We werken als regio samen in kennisontwikkeling, maar ook in gezamenlijke aanpak en uitvoering

Adaptief buitengebied Hollands Kroon bestaat uit verschillende landschappen, van nieuwe polders tot een historisch eiland, elk met eigen kenmerken. Als gevolg van klimaatverandering weten we dat de landschappen aan verandering onderhevig zijn, bijvoorbeeld in het verziltingsgevoelig gebied. Het verandert ook omdat we ons in het buitengebied Hollands Kroon juist aanpassen op het veranderende klimaat. In de agrarische sector, in de natuur en andere functies van het buitengebied zoals recreatie. We streven naar veerkrachtige natuurgebieden in Hollands Kroon en aangrenzende gebieden. Ook gaan we voor toekomstbestendige landbouw: zowel klimaatrobuust als rendabel boeren. Er zijn veel partijen aan zet om dit te bereiken. Dat vraagt van eenieder in het buitengebied om zijn verantwoordelijkheid op te pakken. 23

Onze referentie: 5JCCNK5CUCTR-237902048-1769:02 - Datum: 6 december 2022

UITVOERINGSAGENDA KLIMAATADAPTATIE

In de agrarische gebieden zijn grondeigenaren en agrariërs aan zet voor het aanpassen op het veranderende klimaat, slimmer omgaan met zoet water en ruimte maken voor biodiversiteit. Ten behoeve van natuurlijke kwaliteit én waterbergend vermogen. In het West-Friese deel van de gemeente zijn de grondeigenaren, als beheerders van het watersysteem, een belangrijke partner. Hier juichen we een collectieve aanpak van agrarisch peilbeheer toe en benadrukken het belang van agrarisch natuurbeheer. Op Wieringen zien we ook kansen in een ontwikkeling richting natuurinclusieve landbouw. Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid waar het ons eigen grondgebied betreft. Waar mogelijk (gelet op kenmerken als bodem en landschappelijke waarden) nemen we actief maatregelen wanneer de gevolgen van klimaatverandering een directe impact hebben, bijvoorbeeld zichtbare schade aan beplanting. Verder kiezen we ervoor om klimaatadaptatie alleen als meekoppelkans te zien waar we om andere redenen beheer uitvoeren. Als gemeente staan we open voor initiatieven. Daarbij nemen we een stimulerende en ondersteunende rol in. Waar het bijdraagt aan onze ambitie leveren we maatwerk om deze te ondersteunen. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 2: Neerslag vasthouden waar het valt, bufferen van zoetwater – Zoet water is schaars in de Noordkop.

We werken van weinig vasthouden, een beetje bergen en véél afvoeren toe naar véél vasthouden, meer bergen en pas afvoeren als het echt niet anders kan. Deze lijn is al ingezet met het gezamenlijk GRP. In individuele rioleringsplannen is dit uitgewerkt onder de zorg voor regenwater. Ook in de komende rioleringsplannen dient dit streven geborgd te worden door elke gemeente. Neerslag gebruiken we om extra zoetwater voorraden in de bodem van stedelijke gebieden te creëren. Regenwater draagt zo bij aan een aantrekkelijke, comfortabele en leefbare omgeving. Extra zoetwater voorraden in bodem en oppervlaktewater van stedelijke en landelijke gebieden gaan ook de verzilting tegen.

Kuststroken garanderen waterveiligheid Een overgroot deel van Hollands Kroon ligt ruim beneden NAP. Zonder bescherming tegen het buitenwater is het niet mogelijk om hier te leven. De kans op een overstroming is klein, maar nooit geheel uit te sluiten. Voor onze veiligheid is het van groot belang dat de waterkeringen aan de veiligheidsnorm voldoen. Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) en Rijkwaterstaat zijn verantwoordelijk voor het beheer van de waterkeringen. Als gemeente helpen we onze partners hierbij. Ook hebben we als gemeente een rol bij gevolgbeperking. Voor onze droge voeten vertrouwen wij niet alleen op de dijken zelf maar kijken we ook of door een slimme inrichting van het gebied achter de dijk de effecten van een overstroming beperkt kunnen worden. In samenwerking met de provincie NoordHolland en het HHNK verkennen we daarom welke maatregelen er in de fysieke leefomgeving mogelijk zijn om waterrobuust te bouwen (eventueel op terpen), vluchtroutes zeker te stellen en eventuele hoogwatervluchtplaatsen in te richten. Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026 Pijler 1: Kuststroken garanderen waterveiligheid – We werken van traditionele kustverdedigingswerken (duinen en dijken) toe naar waterveiligheidslandschappen langs de vier kusten van dit schiereiland: Noordzee, Marsdiep, Waddenzee en IJsselmeer.