Onderzoeksrapport datacenters Hollands Kroon (openbaar)
Tekst van het document
2013
In 2013 werd gestart met de welstandsnota. Dit document is relevant voor het datacenterdossier, omdat hierin is bepaald welke welstandseisen er aan het gebied werden gesteld. In aanloop naar het opstellen van de welstandsnota werden eerst verschillende scenario’s aan de gemeenteraad voorgelegd over de mate van welstandstoezicht. Op basis hiervan is in mei 2013 bewust gekozen voor een
38
scenario waarin welstandsvrije gebieden zouden worden aangewezen. De conceptwelstandsnota, met de welstandsvrije gebieden, is in oktober 2013 besproken en vervolgens is de definitieve welstandsnota eind 2013 vastgesteld, met hierin Agriport A7 als welstandsvrij gebied.
2014 - 2015
Eind 2014/begin 2015 gebeuren er verschillende dingen. De bestemmingsplannen voor zowel deelgebied B1 als Tussenweg 10-16 worden aangepast. Er wordt dan in deelgebied B1 nog geen ruimte gemaakt voor datacenters. In de tussentijd stelt de raad het aanwijzings- en delegatiebesluit vast, waarmee het college meer bevoegdheden krijgt. Deze bevoegdheden worden later relevant, als het college een vergunning verleent die afwijkt van het bestemmingsplan (maar volgens het aanwijzings- en delegatiebesluit wel binnen hun bevoegdheid valt).
2014 – 2016
In 2014 begint de gemeente Hollands Kroon aan een nieuwe omgevingsvisie, om voor te sorteren op de omgevingswet. De raad is in dit proces de bestuurlijke opdrachtgever en het college heeft een faciliterende rol. De omgevingsvisie Ruimte voor elkaar wordt eind 2016 vastgesteld. In de omgevingsvisie worden datacenters benoemd en wordt expliciet gemaakt dat de gemeente ruimte ziet voor meer datacenters op Agriport A7. Ook worden enkele uitbreidingsgebieden getoond (waaronder het later besproken deelgebied B1), die bij voldoende aantoonbare behoefte gebruikt kunnen worden voor nieuwe bedrijfsgrond of glastuinbouw.
2016
Tegen eind 2016 is er zowel in het samengevoegde bestemmingsplan Agriport 1 als in bestemmingsplan Tussenweg 10-16 Middenmeer ruimte gecreëerd voor de realisatie van datacenters. Met de ingang van bestemmingsplan Agriport 1 wordt het op Venster-West toegestaan om datacenters te vestigen. Deze bestemmingsplanwijzigingen worden in de raad met een ruime meerderheid goedgekeurd.
Daarna wordt er enkele jaren niet gesproken over datacenters in de gemeenteraad. Er worden geen vragen gesteld of informatie over datacenters verstuurd vanuit college richting raad. 2019 - 2020
In 2019 wordt de raad betrokken bij het gebiedsplan Wieringermeer, een proces dat er eind 2019 toe leidt dat de gemeenteraad het plan stopzet. Eén van de redenen hiervoor is de ruimte die er in het gebiedsplan wordt gegeven aan uitbreiding van datacenters aan de westkant van de A7 (deelgebied B1). Na het stopzetten van het gebiedsplan gaat het datacenterdossier pas echt leven in de politiek. Er worden vele schriftelijke vragen gesteld en er wordt een spoeddebat aangevraagd naar aanleiding van mediaberichtgeving over de start van bouwwerkzaamheden door Microsoft – zonder vergunning. Als reactie hierop stuurt het college een tiental raadsmemo’s (bovenop de beant oording van de schriftelijke vragen) en worden er aanvullende beeldvormende raadsvergaderingen georganiseerd. In deze tijd stappen er twee raadsleden uit hun fractie vanwege wisselende standpunten ten aanzien van datacenters.
2021 - 2022
39
Parallel hieraan komt gedurende 2021-2022 het bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7, deelgebied B1 tweemaal in de raad. In deze wijziging wordt gesproken over deelgebied B1 en Venster-West (hoewel in 2016 reeds ruimte is gegeven aan datacenters op Venster-West, wat betekent dat de bespreking gaat over een wijziging van deelgebied B1). In tegenstelling tot de eerdere bestemmingsplanwijzigingen, wordt er bij de eerste raadsvergadering over deze wijziging (en de ruimte die de wijziging biedt aan datacenters op deelgebied B1) uitgebreid gediscussieerd. In de tweede bespreking in 2022 niet, gezien hier alleen de wijziging inzat ten aanzien van de verkeersafhandeling, om invulling te geven aan afspraken met de provincie.
Dynamiek college & raad De dynamiek tussen het college van B en W en de raad verandert door de jaren heen. 2014 – 2016: de omgevingsvisie In 2014 krijgt de raad de rol om de omgevingsvisie op te stellen. De stuurgroep van raadsleden trekt het proces en informeert daar de wethouder over, die portefeuillehouder is van ruimtelijke ordening. Het college mag op de conceptversies van de omgevingsvisie reageren met zienswijzen. Interessant is dat door de keuze om de raad de rol van bestuurlijk opdrachtgever te geven, de discussie in de stuurgroep zelf heeft plaatsgevonden in plaats van in de raadsvergadering. 2020 – 2021: De westflank Op de westflank gebeurt er tussen 2020 en 2022 heel wat rondom de datacenterontwikkeling. Enerzijds loopt er de bestemmingsplanwijziging van deelgebied B1, en daarnaast loopt het proces rondom de omgevings- en bouwvergunning voor Venster-West. Rond deze tijd komen er meerdere onderzoeken uit over het gebruik van restwarmte, energiegebruik en drinkwatergebruik. Daarnaast komen de eerste weerstandsgeluiden rondom de ruimtelijke inpassing. Als reactie op de uitgekomen onderzoeken willen raadsleden een motie van wantrouwen indienen tegen een aantal wethouders. De motie van wantrouwen krijgt niet genoeg steun vanuit de raad en wordt daardoor niet doorgevoerd.
Als reactie op de bouwvergunning die het college aan Microsoft heeft gegeven op Venster-West vragen raadsleden in een spoeddebat een onmiddellijke bouwstop aan. Hier geeft het college geen gehoor aan.
Het college van B en W Het college is in meerdere rollen bij het datacenterdossier betrokken geweest: •
De samenwerking met initiatiefnemers (het voortraject tot aan de vergunningverlening).
•
Het aansturen van de ambtelijke organisatie in de voorbereiding van besluiten.
•
Het voorleggen van besluiten en informeren van de gemeenteraad over de besluiten.
•
Het verlenen van vergunningen onder collegebevoegdheid.
•
Aanspreekpunt voor bovenlokale partijen (provincie, regionale verbanden, etc.).
In totaal heeft het college zes omgevingsvergunningen verleend voor de bouw van datacenters. De eerste vijf vergunningen hebben niet of nauwelijks tot weerstand geleid de politiek of maatschappij. Er is op dat moment dan ook geen extra informatievoorziening richting de gemeenteraad verzorgd. Vanaf 2020 ontstond er in de maatschappelijke context veel aandacht voor het datacenterdossier in Hollands Kroon, en specifiek voor de rol van de wethouder hierin. Hoewel er in 2020, 2021 en 2022 veel vaker informatie werd uitgewisseld tussen college en raad (via met name schriftelijke vragen en raadsmemo’s), is deze in ormatievoorziening veelal gericht ge eest op procesbeschrijvingen en toelichting op besluiten. Overzicht rol college in het datacenterdossier Tot 2012
40
In dee eerste jaren van het datacenterdossier, tot aan 2012, bestond de rol van het college met name uit het voorstellen van wijzigingen in bestemmingsplannen, die daarna door de gemeenteraad werden besproken en vastgesteld. In 2012 besluit het college voor het eerst zelf over een wijziging in een bestemmingsplan: het wijzigingsplan voor het bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 Grootschalige Glastuinbouw, deelgebied A2W. De inhoud hiervan gaat niet over datacenters.
2013 - 2016
Vanaf 2013 gaat het college omgevingsvergunningen verlenen, startend bij het eerste datacenter op de Microsoft Campus. Gedurende de jaren 2015 en 2016 verleent het college nog twee omgevingsvergunningen aan Microsoft.
2016
Eind 2016 sluit het college namens de gemeente het regionaal convenant werklocaties. Belangrijk onderwerp in dit convenant was het aanpakken van overaanbod, onder andere op Agriport A7. De aanpak bestaat uit flexibilisering van bestemmingsplannen, onder andere om datacenters mogelijk te maken.
2018
Eind 2018 verleent het college de vergunning voor ‘project Nimble’ van Google, en vervolgens in 2019 voor een extra datacenter op de Microsoft Campus. Deze omgevingsvergunningen passen binnen de bestemmingsplannen en leiden tot weinig inspraak/discussie.
In 2020 komen collegeleden in het nieuws in onder andere een uitzending van Zondag met Lubach, maar ook in video’s van icroso t en atten all over de inzet van duurzame stroom voor de datacenters in de gemeente. Dit staat verder toegelicht in de 4e lijn de Maatschappij.
2021
In 2021 verleent het college de vergunning voor de bouw van een datacenter op Venster-West. Deze locatie ligt inmiddels in zowel de media als politiek onder een vergrootglas, mede omdat in hetzelfde jaar over het bestemmingsplan gesproken wordt vanwege deelgebied B1. Het college informeert de raad dan ook meermaals over het verloop en de vergunningverlening.
2022
Medio 2022 wordt door de wethouder het vernieuwde regionaal convenant werklocaties Kop van Noord-Holland ondertekend. In dit convenant wordt niet langer gesproken over datacenters.
Gemeentelijk beleid Om een datacenter te mogen realiseren moet dit in het beleid van de gemeente passen. Het ruimtelijke beleid van de gemeente wordt vastgesteld in bestemmingsplannen, welstandnota’s, grondbeleid en economisch beleid. In dit hoofdstuk maken we een overzicht van dit beleid. Er wordt eerst ingegaan op het algemeen beleid dat van toepassing is op Agriport A7 en de bedrijventerreinontwikkeling in Wieringermeer (later Hollands Kroon). Vervolgens wordt er per gebied ingegaan op de bestemmingsplannen. Hierbij wordt beschreven: • • •
Welk bestemmingsplan wanneer van toepassing was vanaf 2006 Hoe deze nieuwe bestemmingsplannen tot stand zijn gekomen (indien relevant) Welke relevantie informatie in de toelichting op het bestemmingsplan staat.
Algemeen beleid van toepassing op bedrijventerrein Agriport A7 Als start punt in de beschrijving van het algemene beleid op bedrijventerrein Agriport A7 wordt de structuurvisie van 2006 genomen. 2 jaar daarvoor wordt 2004 wordt in het streekplan van de provincie het gebied Agriport A7 aangewezen als ontwikkellocatie voor agribusiness. Structuurvisie (2006) In 2006 stelt de gemeente Wieringermeer een structuurvisie vast.
41
Voor Agriport A7 worden in deze structuurvisie de ambities voor Agriport A7, Venster-West en Agriport 2 beschreven. Dit komt neer op 3 punten: •
In totaal moeten er 6.350 extra ’ te’s aan werkgelegenheid bijgekomen zijn in 2021.
•
Het gebied Agriport A7 wordt aangewezen als locatie voor ‘megabedrijven’. In de visie staat dat hier plek is voor met name grote landbouwbedrijven en bedrijven die een rol spelen in hun productieproces tot eindproduct.
•
In de structuurvisie komt ook de ontwikkeling van Agriport 2 naar voren. De ontwikkeling van Agriport A7 gaat snel, en er is behoefte aan ruimte voor glastuinbouw. Vanaf 2011 gaat deze locatie ontwikkeld worden.
Grondbeleid (2012) Er zijn grofweg twee vormen van grondbeleid: actief en faciliterend grondbeleid. De gemeente Hollands Kroon kiest er voor om geen volledig actief grondbeleid te voeren. Er is een afwegingskader opgesteld. Op basis daarvan maakt de gemeente een keuze voor actief of faciliterend grondbeleid. Voor Agriport A7 heeft het faciliterend grondbeleid de voorkeur vanwege de financieel-economische crisis. Hierdoor hoeven er geen grote voorinvesteringen gedaan te worden en loopt de gemeente minder inanci le risico’s. Het nadeel is dat de gemeente geen
inst uit gronde ploitatie haalt.
Strategische visie: Ruimte voor Rust én Dynamiek (2013) In 2013 stelt de gemeente Hollands Kroon een strategische visie op. Deze heeft onder andere betrekking op hoe Hollands Kroon zich de komende ~8 jaar wil gaan ontwikkelen. Eén van de speerpunten in de strategische visie is: Ruimte voor identiteitsversterkende economische ontwikkelingen. In Hollands Kroon liggen de ambities bij de ontwikkeling van agribusiness, energie & water, en vrijetijdsbusiness. De gemeente schrijft expliciet niet deel te nemen aan risicovolle projecten, maar wel de condities te creëren zodat kansen benut kunnen worden. Welstandsnota (2013) Na de fusie van de verschillende gemeenten wordt wegens wettelijke verplichtingen de welstandnota van de gemeente Hollands Kroon opgesteld. In deze welstandsnota worden drie verschillende gebieden gedefinieerd; welstandsvrij, welstandsluw en welstandsintensief. Voor Agriport A7 geldt een welstandsvrij gebied. Dit betekent dat de volgende 3 regels van toepassing zijn: 1. Voor een omgevingsvergunning is geen welstandstoets nodig. 2. De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor het uiterlijk van het gebouw. 3. Het plan moet voldoen aan de planologische en de bouwtechnische toetsing. Dit gaat onder andere om het bestemmingsplan. Omgevingsvisie (2016) Eind 2016 wordt in de gemeente Hollands Kroon een omgevingsvisie vastgesteld met de titel Ruimte voor Rust én Dynamiek.
Voor Agriport A7 en de bedrijventerreinen worden de volgende punten besproken en vastgesteld: •
Agriport A7 wordt neergezet als een projectlocatie voor grootschalige glastuinbouw en landbouw waar samenwerking belangrijk is. Agriport A7 ontwikkelt zich snel en om toekomstbestendig te blijven, zijn coördinatie, visie, slagkracht en flexibiliteit van belang.
•
In de omgevingsvisie worden kaartjes toegevoegd die de uitbreiding van Agriport A7 richting geeft, indien er aantoonbare behoefte is aan nieuwe bedrijfsgrond of glastuinbouwgrond.
42
•
Via het regionaal convenant werklocaties kop van Noord-Holland is afgesproken dat de ontwikkeling en uitgifte van bedrijventerreinen wordt gecoördineerd via het regionaal coördinatiepunt Bedrijventerreinen Kop van Noord-Holland. Wanneer uitbreiding mogelijk is, gebeurt dat bij de regionale bedrijventerreinen. Hier valt Agriport A7 onder.
•
De gemeente stuurt niet op thematische bedrijventerreinen. Er zijn meerdere functies mogelijk, mits veiligheid niet in geding komt én er sprake is van het toevoegen van milieugevoelige functies.
Bestemmingsplannen In Figuur 12 staat een overzicht van alle bestemmingsplannen. De blauwgekleurde bestemmingsplannen geven aan dat er in dat bestemmingsplan gesproken wordt over datacenters en daarmee in dat gebied datacenters zijn toe gestaan, binnen de gestelde kaders. Hieronder wordt vervolgens per bestemmingsplan toegelicht hoe betrekking heeft op datacenters. De grijze teksten hebben geen raakvlakken met datacenters.
icroso t ampus
e herziening
2e herziening 3e herziening
enster est
Deelgebied
oogle
Wijziging deelgebied
2W e parti le herziening
Figuur 12. Overzicht bestemmingsplannen
Microsoft Campus
AMS05, AMS06, AMS07, AMS08, AMS11, AMS12 (perceel 570) Bestemmingsplan Agriport A7 - Bedrijventerrein agribusiness en logistiek. Datacenters worden niet genoemd in dit bestemmingsplan. 1e herziening op bestemmingsplan Agriport A7 - bedrijventerrein agribusiness en logistiek. 10-10-2009 – In opdracht van de gemeente en Agriport A7, opgesteld door Grontmij Deze herziening is gericht op het mogelijk maken van een datacenter. Op een deel van het bedrijventerrein van Agriport A7 (AMS05) heeft Parthenon Data Centers BV het voornemen een datacenter te realiseren. Parthenon Datacenters BV ziet een kans om het energieoverschot van de WKK’s van de glastuinbou kassen te benutten. Het vigerende bestemmingsplan Agriport A7 Bedrijventerrein agribusiness en logistiek maakt de ontwikkeling van het datacenter niet mogelijk, omdat deze gronden bestemd zijn voor bedrijven gericht op agribusiness en logistiek. Daarom moet er een nieuw bestemmingsplan komen. De volgende argumenten worden gegeven: •
43
Agriport A7 biedt voldoende ruimte voor het realiseren van een dergelijke ontwikkeling, maar is daarnaast een unieke locatie in verband met de beschikbaarheid van benodigde elektriciteit, het digitale netwerk en de verwerking van vrijkomende warmte.
•
Het datacenter is een ontwikkeling waarbij een unieke koppeling tussen datacenter en kas kan ontstaan aardoor energie uit isseling (WKK’s) en hergebruik van onder andere 2 mogelijk wordt. Het betreft een nieuwe branche waarvoor nog geen beleid is opgesteld
Het bedrijventerrein biedt ruimte aan kavels van 3.000 m² tot meer dan 10 hectare. De kavelafmetingen worden zoveel mogelijk afgestemd op de wensen van nieuwe bedrijven. 2e herziening op het bestemmingsplan Agriport A7 - Bedrijventerrein agribusiness en logistiek. 24-06-2010 Deze herziening is gericht op het mogelijk maken van een biomassavergistingsinstallatie. Bestemmingsplan Agriport A7 - Bedrijventerrein agribusiness en logistiek 21-10-2010 – In opdracht van de gemeente, opgesteld door Grontmij Deze herziening is gericht op het vergroten van het gebied waar datacenters toegestaan zijn. De omschrijving ‘specifieke vorm van bedrijventerrein – datacenter’ is in dit bestemmingsplan op een groter gebied van toepassing ten opzichte van de eerste herziening. De volgende argumenten worden gegeven: • •
•
De beleidscontext voor het te realiseren datacenter wordt gevormd door een aantal beleidsrapportages op verschillende bestuursniveaus. Het onderscheid tussen landbouw, agribusiness en andere bedrijvigheid vervaagt. Soms levert integratie van branches milieuvoordelen. Vestiging van het datacenter op Agriport A7 is hiervan een voorbeeld. De onderbouwing voor een datacenter uit de eerste herziening is nog voldoende actueel.
Bestemmingsplan Agriport 1 30-08-2016 – In opdracht van de gemeente, opgesteld door Antea De reden van dit nieuwe bestemmingsplan is een actualisatie van het bestemmingsplan na 10 jaar. Voor het gebied Microsoft Campus verandert er niks.
Google Tussenweg 10-16 Bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7: grootschalige glastuinbouw 28-10-2010 Dit nieuwe bestemmingsplan is , deels vanuit het initiatief van Agriport Uitbreiding Beheer BV (AUB) opgesteld. AUB heeft op verzoek van vooraanstaande glastuinbouwbedrijven het initiatief genomen voor het ontwikkelen van de uitbreiding van glastuinbouw projectlocatie Agriport 2. Wijziging deelgebied A2W op bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 - grootschalige glastuinbouw 07-03-2012 Agriport Uitbreiding Beheer BV (AUB) heeft begin november 2010 bij gemeente een verzoek ingediend voor wijziging van de bestemming van de twee deelgebieden die thans nog de bestemming ‘ grarisch’ hebben ten behoeve van de ont ikkeling van glastuinbou op deze percelen. 1e partiele herziening op bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 - grootschalige glastuinbouw 26-03-2015 - In opdracht van de gemeente en Agriport A7, opgesteld door Grontmij In de eerste partiele herziening is opgenomen dat de ontwikkeling van een datacenter mogelijk is
44
op het gebied ingesloten door de Tussentocht, de Tussenweg, de A7 en de eerste sloot aan de oostkant. Voor deze bestemmingsplanherziening is, naast de medewerking van gemeente, ook de medewerking van de provincie vereist. Bestemmingsplan Tussenweg 10-16 wordt opgesteld 22-11-2016 - In opdracht van de gemeente, opgesteld door Sweco Dit bestemmingsplan is opgesteld om een grotere bouwhoogte voor de datacenters mogelijk te maken. Op een deel van het plangebied is al een bouwhoogte van 35 meter toegestaan in plaats van een bouwhoogte van 15 meter (Bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 – grootschalige glastuinbouw). In dit nieuwe bestemmingsplan wordt in essentie geregeld dat op een aangegeven deel van de locatie een bouwhoogte tot 40 meter wordt toegestaan voor datacenters. Samenvoeging van bestemmingsplannen Uitbreiding Agriport A7 – grootschalige glastuinbouw en Tussenweg 10-16 14-11-2020 - In opdracht van de gemeente, opgesteld door Sweco Dit bestemmingsplan is een samenvoeging van de bestemmingsplannen hiervoor. Het gaat om het bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 – Grootschalige glastuinbouw en bestemmingsplan Tussenweg 10-16. De inhoud van de bestemmingsplannen verandert niet.
Venster-West Bestemmingsplan Agriport A7 grootschalige glastuinbouw vastgesteld 22-06-2006 In dit bestemmingsplan wordt ruimte voor grootschalige glastuinbouw, een kleinschalig bedrijventerrein voor kennisintensieve bedrijven, en ‘toeristische’ bedrijven, een ooncluster, een gasontvangststation, een rioolwaterzuiveringsinstallatie en natuurontwikkeling geregeld. Bestemmingsplan Agriport 1 20-09-2016 - In opdracht van de gemeente, opgesteld door Antea Dit bestemmingsplan is een actualisatie van bestaande bestemmingsplannen. Tijdens deze actualisatie wordt Venster-West bij Agriport 1 getrokken. Het grootste deel van dit bestemmingsplan viel onder het bestemmingsplan Agriport A7 Bedrijventerrein agribusiness en logistiek, Venster-West viel onder het bestemmingsplan van grootschalige glastuinbouw. Tijdens deze actualisatie is er, sinds de vaststelling van dit bestemmingsplan, ruimte voor datacenters op Venster-West. Bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 15-09-2022 – In opdracht van de gemeente en Agriport A7, opgesteld door Sweco In dit bestemmingsplan wordt Venster-West bij de westflank (gebied B) getrokken. Het bestemmingsplan is bedoeld als kader voor de uitbreiding van het bedrijventerrein naar aanleiding van concrete interesse. Bedrijven met een grotere ruimtevraag, zoals datacenters, mogen zich in dit gebied vestigen.
Dit draagt bij aan de doelstelling dat Agriport een belangrijke schakel is voor de regionale economie en werkgelegenheid.
Deelgebied B1 Bestemmingsplan: Buitengebied 2009 27-10-2011 In dit bestemmingsplan geldt voor het deelgebied B1 behoud van agrarische functie met mogelijke schaalvergroting
45
1e partiele herziening op bestemmingsplan Buitengebied 2009 06-11-2014 Het doel van deze partiele herziening is om uitvoering te geven aan de uitspraak van de Raad van State en het bestemmingsplan Buitengebied Wieringermeer 2009 op onderdelen te repareren. Bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 15-09-2022 In opdracht van de gemeente en Agriport A7, opgesteld door Sweco In dit bestemmingsplan wordt Venster-West bij de westflank (gebied B) getrokken. Het bestemmingsplan is bedoeld als kader voor de uitbreiding van het bedrijventerrein naar aanleiding van concrete interesse. Bedrijven met een grotere ruimtevraag, zoals datacenters, mogen zich in dit gebied vestigen. Dit draagt bij aan de doelstelling dat Agriport een belangrijke schakel is voor de regionale economie en werkgelegenheid.
46
Initiatiefnemers Agriport A7 is vanaf 2004 ontwikkeld tot een groot bedrijventerrein met grootschalige glastuinbouw, logistieke bedrijven, agribusinessbedrijven en datacenters. Die ontwikkeling is in zijn geheel getrokken door de private ontwikkelaar Agriport A7 B.V. Zij hebben deelnemende bedrijven geworven, gronden aangekocht, het terrein ingericht, en de bouwrijpe gronden verkocht aan initiatiefnemers om daar onder andere datacenters op te bouwen. De gemeente heeft gedurende dit proces nauw samengewerkt met de grondexploitant en de kopers van de gronden. In deze onderzoekslijn kijken we door een juridische bril naar deze samenwerking. We bekijken de overeenkomsten tussen de partijen en de afgegeven omgevingsvergunningen op Agriport 1 en Agriport 2 Een eerste overzicht daarvan wordt gegeven in Figuur 13.
S K
roject
griport
S0
7
S0 E K
roject
griport
ontract, overeenkomst o vergunning
7
K versnelde bestemmingsplan tussen eg 0
S K uitbreiding
griport
7 K
E K uitbreiding
griport
S
gemeente Hollands Kroon
7
S07 en E K uitbreiding
griport
7
S08 roject Nimble S
E K versnelde uitvoering itbreiding agriport 7
en
S 2
West lank S 3 en
icroso t
S
ampus
enster
est
Deelgebied oogle mgevingsvergunning
Samen erkingsovereenkomst
E ploitatieovereenkomst
nt ikkelovereenkomst
nterieure overeenkomst
Figuur 13. Tijdlijn: overeenkomsten en omgevingsvergunningen op Agriport A7.
Overzicht overeenkomsten en vergunningen tussen gemeente en ontwikkelaars op Agriport 1 Eind 2004 stelt de Provincie Noord-Holland het streekplan Ontwikkelingsbeeld Noord-Holland Noord vast.
oor het gebied in het zuidoosten van de Wieringermeer zijn de uncties ‘bedrijventerrein’ en
‘glastuinbou locatie’ vastgelegd. De ont ikkelaars
illen het projectgebied ‘bedrijventerrein’ en
‘glastuinbou ’ ont ikkelen onder de projectnaam ‘Agriport A7, later ook bekend als’het gebied ‘Agriport 1’.
21-06-2005
Samenwerkingsovereenkomst Project Agriport A7 stelt dat: - Gemeente, Agriport A7 B.V., Grontmij, en Glastuinbouw Noordwest B.V.
de ontwikkelaars •
(financieel) verantwoordelijk zijn voor de realisatie en het onderhoud van infrastructuur
de gemeente •
47
zich, binnen de wettelijke bevoegdheden en verplichtingen, actief zal inspannen en adequaat zal handelen om de planologische inbedding van Agriport A7 zo spoedig mogelijk te realiseren. In 2006 wordt dit bestemmingsplan vastgesteld.
•
actief zal meewerken aan het verlenen van subsidies voor de planvorming en aanleg van Agriport A7.
financiën • •
de ontwikkelaars de kosten betalen die de gemeente Wieringermeer moet betalen aan partijen die de plannen toetsen. de ontwikkelaars verantwoordelijk zijn voor de alle kosten die samenhangen met de ontwikkeling van glastuinbouw en agribusiness in het plangebied.
De ontwikkelaar en de gemeente stellen een projectgroep samen die verantwoordelijk is voor het toetsen van plannen, voorbereiden van bestuurlijke besluiten en de uitvoering van bestuurlijke besluiten. De ontwikkelaar vervult het voorzitterschap. 06-03-2006
Exploitatieovereenkomst voor gebieden A,B en C stelt dat: - Gemeente Agriport A7 B.V., Grontmij, en Glastuinbouw Noordwest B.V.
de exploitant • •
vóór 1 januari 2015 het exploitatiegebied bouw- en woonrijp maakt en de openbare (nuts)voorzieningen aanlegt. na realisatie de volgende zaken in eigendom overdraagt: gerealiseerde rioleringsvoorzieningen en egen tegen € 1,- per object.
de gemeente •
vanuit wettelijke bevoegdheden en taken de vereiste procedures in gang zet voor het exploitatiegebied.
de provincie • 05-07-2013 12-09-2013
binnen 4 maanden na ondertekening van deze overeenkomst een overeenkomst sluit waarin de provincie instemt met de realisering van de ontsluiting van de N239.
Omgevingsvergunning aangevraagd door Microsoft voor locatie AMS05. In het bestemmingsplan van 2009 wordt een deel van het perceel 570 expliciet bestemd voor datacenters, later in 2010 wordt dat gebied op dit perceel uitgebreid. Op 5 juli 2013 dient Microsoft een aanvraag voor een omgevingsvergunning in voor de bouw van een datacenter op AMS05. Na 2 maanden wordt deze goedgekeurd en Microsoft kan aan de slag met de bouw.
27-10-2014 06-05-2015
Omgevingsvergunning aangevraagd door Microsoft voor locatie AMS06. Microsoft dient een tweede aanvraag voor een omgevingsvergunning in. In tegenstelling tot de eerste 2 maanden, duurt het nu een half jaar tot de omgevingsvergunning wordt goedgekeurd. Het plan van Microsoft voldoet niet aan de regels binnen het bestemmingsplan Agriport A7, derde herziening. Het plan is strijdig daarmee omdat de dakhelling niet voldoende steil is. Hierdoor is deze aanvraag meteen een verzoek om af te wijken van het bestemmingsplan. Burgemeester en
48
wethouders vinden dat er in dit geval afgeweken kan worden van het bestemmingsplan omdat het bouwplan voldoet aan redelijke eisen van de welstand en er geen stedenbouwkundige bezwaren zijn. 22-12-2015 14-09-2016
Omgevingsvergunning aangevraagd door Microsoft voor locatie AMS07, AMS08. Hier duurt het proces iets minder dan een half jaar. Op 2 maart 2017 wordt het proces stopgezet vanwege onvolledigheid van stukken. Op 23 juni 2016 zijn alle stukken die ontbraken ontvangen en is het proces weer in gang gezet. De omgevingsvergunning is in strijd met het vigerende bestemmingsplan, maar is wel in lijn met het ontwerpbestemmingplan dat in juni ter inzage is gelegd. Op 14 september 2016 wordt de omgevingsvergunning goedgekeurd.
29-11-2018 21-11-2019
Omgevingsvergunning aangevraagd door Microsoft voor locatie AMS11, AMS12. De omgevingsvergunning is in strijd met de regels voor de ruimtelijke ordening opgesteld, doordat de geluidszone van de 2 datacentra buiten de geluidzone van het bestemmingsplan vallen. Uit de ruimtelijke onderbouwing blijkt dat er mag worden afgeweken van het bestemmingsplan.
16-01-2019 07-01-2021 (gemeente) 04-2023 (provincie)
49
Omgevingsvergunning aangevraagd door Microsoft voor locatie AMS13, AMS14.
In 2005 is er al een exploitatieovereenkomst getekend voor de ontwikkeling van Venster-West. Maar er is ervoor gekozen om eerst het deel ten oosten van de snelweg te ontwikkelen. In 2019 wil Microsoft ook een datacenter ontwikkelen aan de westkant van de snelweg. Hiervoor dienen ze in januari 2019 een aanvraag voor een omgevingsvergunning in. In 2021 wordt de vergunning definitief verleend door de gemeente. Het leidt echter tot discussie over het bevoegd gezag (zie hoofdlijnen feitenreconstructie).
Overzicht overeenkomsten en vergunningen tussen gemeente en ontwikkelaars op Agriport 1 In 2006 wordt het Structuurplan Gemeente Wieringermeer opgesteld. Hierin wordt ‘Agriport 2’ aangewezen als uitbreidingslocatie. In 2007 hebben de gemeente en ontwikkelaars samen een ‘Nota van uitgangspunten’ opgesteld. Het gebied ten esten van de 7 (de 'westflank’) wordt in eerst instantie expliciet uitgesloten voor grootschalige glastuinbouw. Een deel van dit gebied (deelgebied B1) wordt in 2021 wel onderdeel van Agriport A7. 09-09-2008
Samenwerkingsovereenkomst Uitbreiding Agriport A7 - Gemeente, Agriport A7 B.V. en A.D. Hiemstra B.V.
De samenwerkingsovereenkomst komt in hoofdlijnen overeen met de samenwerkingsovereenkomst die op 21 juni 2005 is gesloten voor de ontwikkeling van Agriport 1. Hierin wordt afgesproken dat: de exploitant •
• •
binnen 12 maanden een aantal voorzieningen van openbaar nut realiseert op exploitatiegebied A,B en C, nadat één van de bestemmingsplannen rechtskracht heeft gekregen, of als de gemeente vrijstelling heeft verleend voor exploitatiegebied deel A, B en C de aansluiting op N239, brug over Westfriesche vaart en verharding en verbreding van het Wagenpad realiseert De exploitant doet hiervan ook het onderhoud gronden en voorzieningen van openbaar nut overdraagt aan de gemeente.
de gemeente •
•
zich binnen de wettelijke bevoegdheden en verplichtingen, actief zal inspannen en adequaat zal handelen om de planologische inbedding van bestemmingsplan Uitbreiding Agriport A7 zo spoedig mogelijk te realiseren. In 2010 wordt dit bestemmingsplan vastgesteld verantwoordelijkheid draagt voor het onderhoud, herstel en vernieuwing van alle overgenomen voorzieningen van openbaar nut.
financiën: • • • 30-06-2009 23-11-2009
de e ploitant de gemeente € .3 0.000 betaalt voor voorzieningen van openbaar nut ter dekking van de beheerskosten en de meerjaarlijkse onderhoudskosten. de gemeente een bou rijpe kavel (€ 2 .000) koopt ten behoeve van het realiseren van de rioolzuiveringsinstallatie van de exploitant (en vice versa, de exploitant verkoopt de kavel). de gemeente de rioleringsvoorzieningen, wegen en de duiker in de Oudelandertocht koopt, voor ma imaal € 1,00 per object.
Exploitatieovereenkomst Uitbreiding Agriport - Gemeente, Agriport A7 B.V. en A.D. Hiemstra B.V.
In eerste instantie wordt er een exploitatieovereenkomst getekend op 30 juni 2009. Hieraan lag een ontwerpbestemmingsplan ten grondslag waarin op de gehele uitbreidingslocatie glastuinbouw ontwikkeld wordt, zoals vastgesteld in het Structuurplan Wieringermeer 2006-2016. Dit ontwerpbestemmingsplan wordt aangepast. Er wordt besloten een geheel nieuwe exploitatieovereenkomst op te stellen, deze wordt getekend op 23 november 2009. Het voornaamste verschil ten opzichte van de eerder getekende exploitatieovereenkomst is dat er een fasering is om het gebied te ontwikkelen. Er wordt het volgende afgesproken: de exploitant • •
50
zorgt voor het bouw- en woonrijp maken van de exploitatiegebieden, wanneer het bestemmingsplan in werking treedt. draagt zorg voor bovenwijkse voorzieningen van openbaar nut.
•
•
draagt zorg voor de realisatie van een aantal voorzieningen van openbaar nut, zodra het bestemmingsplan én een bouwvergunning is afgegeven. Aan deze realisatie zit deels een termijn van 3 jaar. Dit gaat om onder andere wegen en kruispunten, riolering en afvalwaterbeheer, oppervlakte water en groenvoorziening. draagt verantwoordelijkheid voor onderhoud van wegen.
de garantiegever (A.D. Hiemstra Beheer BV) •
is aansprakelijk voor tijdige nakoming van exploitant.
de gemeente •
zal, met inachtneming van wettelijke procedures en te betrachten zorgvuldigheid, zorg dragen om zo veel mogelijk de noodzakelijk procedures in gang te zetten om de ontvankelijke aanvragen van de exploitant te bevorderen. Dit gaat om vergunningen, ontheffingen, vrijstellingen en goedkeuringen die vereist zijn voor de ontwikkeling van het exploitatiegebied.
financiën: • • •
13-04-2011
De exploitant levert een bijdrage in de kosten aan voorzieningen van openbaar nut: het aanpassen en verharden van de Flevoweg en het kruispunt naar de N424. De e ploitant betaalt de gemeente een bedrag van € 1.506.222,- ter dekking van de kosten voor de aanpassing van de Flevoweg. De e ploitant betaalt de gemeente een bedrag van € 107.000,- ter dekking van de kosten voor de voorbereiding en/of het toezicht op de uitvoering en tijdelijk beheer door de gemeente, wanneer het exploitatiegebied een bouwvergunning heeft voor glastuinbouw.
Exploitatieovereenkomst Uitbreiding Agriport (Addendum) - Gemeente, Agriport A7 B.V., en A.D. Hiemstra B.V.
Het gebied deel A2W wordt bestemd voor zowel agrarische bedrijvigheid als glastuinbouw in plaats van alleen ‘agrarisch’, zoals ook staat opgenomen in de wijzigingsbevoegdheid in het bestemmingsplan. 22-12-2011
Exploitatieovereenkomst versnelde uitvoering Uitbreiding Agriport A7 - Gemeente, Agriport A7 B.V., en A.D. Hiemstra B.V.
Deze ontwikkelovereenkomst is gesloten om de ontwikkeling op Agriport 2 te versnellen. Hierin wordt het volgende afgesproken: de exploitant •
Voltooit eind 2013 een aantal infrastructurele projecten zoals een fietspad, een tussenweg en een keerlus.
de gemeente •
treft maatregelen om dit proces te versnellen.
financiën • • • 07-07-2016
De exploitant betaalt zelf de kosten voor de infrastructurele projecten, zodra de grond beschikbaar is voor de exploitant. De exploitant betaalt eenmalig € .000.000,- aan de gemeente. Dit wordt binnen 30 dagen na ondertekening overgemaakt. De e ploitant verstrekt vier bankgaranties van ieder € 275.000,-. n totaal is dit € 1.100.000,-
Ontwikkelovereenkomst versnelde bestemmingsplanwijziging Tussenweg 10-16 In deze ontwikkelovereenkomst wordt de Tussenweg 10-16 specifiek genoemd als locatie voor de ontwikkeling van datacenters met een bouwhoogte van 40 m. Deze locatie is in 2015 al bestemd voor datacenters, maar daar was een bouwhoogte van slechts 15 m mogelijk. In de overeenkomst staat het volgende:
51
de gemeente •
staat positief tegenover deze plannen en werkt mee met een partiële herziening van het bestemmingsplan. Op 22 november 2016 wordt de herziening vastgesteld.
financiën • • 23-05-2018 18-12-2018
De ontwikkelaar betaalt de gemeente voor de gemaakte kosten en besteedt uren aan het vaststellen van de partiële herziening van het bestemmingsplan. De ontwikkelaar betaalt binnen 4 weken na ondertekening van deze overeenkomst € 17.380 aan de gemeente.
Omgevingsvergunning aangevraagd door Google voor locatie Tussenweg 10-16. Volgens het bestemmingsplan is een datacenter op deze locatie mogelijk. De maximale bouwhoogte is 40 m. De goedkeuring van deze omgevingsvergunning leidt tot weinig discussie of inspraak.
13-10-2020
Anterieure overeenkomst25 Westflank – B1 - Gemeente en Agriport A7 B.V.
Er is concrete interesse om op korte termijn een nieuw datacenter te vestigen op deelgebied B1 van Agriport. Om de vestiging hiervan mogelijk te maken verzoekt Agriport B.V. de gemeente planologisch mee te werken. Concreet moet hiervoor het bestemmingsplan worden aangepast. Zij komen het volgende overeen: •
•
•
de exploitant – stelt een conceptontwerpbestemmingsplan op met bijbehorende onderzoeken – zal, na onherroepelijke vaststelling van het bestemmingsplan fase B1, zelf het gebied bouw- en woonrijp maken. de gemeente – werkt mee om het gebied B1 in exploitatie te brengen en daarbij het vestigen van datacenters mogelijk maken, met behoud van haar publiekrechtelijke bevoegdheid. Hiertoe zal het college van B en W zich inspannen om het bestemmingsplan te verwezenlijken en de benodigde vergunningen te verlenen. financiën – De e ploitant betaalt een vaste eenmalig bijdrage van € 7 . 00 voor de door de gemeente gemaakte en te maken kosten voor het in exploitatie brengen.
25 Een anterieure overeenkomst is een privaatrechtelijke overeenkomst om kosten die de gemeente maakt te
verhalen op een private partij. Dit staat los van het feit dat de gemeente meewerkt aan de plannen. Een anterieure overeenkomst is een vrijwillige overeenkomst vanuit de private partij. Wanneer een private partij dit niet wil, dan worden de kosten verhaald via het exploitatieplan (Wro).
52
Bovenlokale context De grootschalige ontwikkelingen op Agriport A7 van zowel glastuinbouw, argibusiness en (hyperscale) datacenters hebben invloed op de regionale (interbestuurlijke), provinciale en nationale context en vice versa. In dit hoofdstuk zijn de visiestukken, beleidsstukken, bovenlokale adviesrapporten en belangrijke gebeurtenissen beschreven die gaan over de ontwikkeling van Agriport A7 en datacenters op bovenlokaal niveau en/of in samenwerking.
Figuur 14. Tijdlijn regionale en bovenregionale visiestukken, beleidsstukken, adviesrapporten en belangrijke gebeurtenissen
Overzicht nationale, regionale en provinciale context Agriport A7 is onderdeel van visie van provincie en Rijk als locatie voor grootschalige glastuinbouw en agribusiness 2004
Regio
In het streekplan Noord-Holland Noord wordt het gebied Agriport aangewezen als locatie voor grootschalige glastuinbouw en agribusiness. Van belang is de economische groei in de Kop van Noord-Holland.
2010
Provincie
In de structuurvisie NH2040 wordt het gebied Agriport aangeduid als ‘agrocommunity’ die de internationale concurrentiepositie versterkt. Dit wordt vastgelegd in de Provinciale ruimtelijke verordening structuurvisie van 2010. Agriport A7 moet een gebied worden met glastuinbouw (groente), diervriendelijke veeteelt, logistiek, en inzet van kennis en technologie; hier vallen ook niet agro-functies onder zoals energieproductie, afval- en watermanagement. Daarnaast moeten de kringlopen op de locatie zo veel mogelijk gesloten worden en het gebruik van fossiele energie geminimaliseerd. De ladder van duurzame verstedelijking wordt gehanteerd met onderzoek naar en monitoring van de vraag en de ontwikkeling van het aanbod aan bedrijventerreinen.
2012
Rijk
In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) wordt de regio Noord-Holland Noord genoemd als ‘greenport’. De gebiedsont ikkeling hiervan is van nationaal belang. Door de concentratie van topsectoren (agro & food) wordt in Nederland een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een ‘e cellente ruimtelijk-economische structuur’ gecreëerd.
53
2012
2015
NoordHolland Noord
Het Regionale Programma Bedrijventerreinen bevat afspraken over het ontwikkelen van bedrijventerreinen in Noord-Holland Noord.
Provincie
De structuurvisie wordt geactualiseerd. Hier staat niets specifiek over bedrijventerreinen genoemd.
•
Het gebied Agriport A7 wordt gekenmerkt als cluster voor ‘grootschalige glastuinbouw, agribusiness en logistiek’. En tevens voor ‘bedrijvigheid die energie- en reststromen kunnen uitwisselen’. Er wordt expliciet bij gezet dat hier geen uitzonderingen mogelijk zijn.
Er ontstaat een ruimteoverschot van bedrijventerreinen in de regio, maar Agriport A7 blijft de voorkeurslocatie voor het clusteren van nieuwe bedrijven, zoals datacenters. 2013
Provincie
In opdracht van de provincie Noord-Holland stelt Buck Consultants International (BCI) in 2013 het rapport Ruimtebehoefte werklocaties Noord-Holland Noord op. BCI onderzoekt hierin de behoefte aan bedrijventerreinen in de regio. Het economische-impuls-scenario waar op gekoerst wordt, laat een vraag zien van 189 hectare bedrijventerreinen tussen 2012 en 2040, terwijl er naar verwachting een overaanbod zal zijn van 500-700 hectare. Dit ‘ruimteprobleem’ levert ook financiële problemen op voor gemeenten vanwege de grondexploitatie.
2015
Provincie
Het rapport van Stec Groep Advies voor sterke werklocaties in de Kop van Noord-Holland (2015) geeft inzicht in de afnemende beroepsbevolking, de concentratie van bedrijvigheid in stedelijke gebieden en de gevolgen van de crisis (sinds 2008). In dat rapport worden de bedrijventerreinen onderverdeeld in A-, B- en C-locaties. Agriport is aangeduid als ‘A-locatie’, een aantrekkelijke vestigingslocatie. Venster-West wordt als ‘B-locatie’ aangeduid. Het wordt gezien als een goede vestigingslocatie, maar de bereikbaarheid is niet optimaal, omdat deze locatie niet direct met de A7 verbonden is. Binnen het thema agribusiness wordt de ontwikkeling van het glastuinbouwgebied rondom Agriport A7 besproken. Er wordt verwacht dat dit gebied op den duur vol zal lopen, maar hiervoor is meer flexibiliteit en manoeuvreerruimte in het bestemmingsplan nodig. De flexibilisering wordt in dit rapport ook gezien als het mogelijk maken van datacenters.
2016
54
NoordHolland Noord
In het regionaal convenant werklocaties Kop van Noord-Holland leggen de gemeenten Texel, Den Helder, Schagen, Hollands Kroon en de provincie Noord-Holland afspraken vast over de ontwikkeling van werklocaties. Hiermee willen ze problematiek rondom het ruimteoverschot aan bedrijventerreinen aanpakken. In dit convenant wordt gesproken om (boven)regionaal aanbod, zoals datacenters, te clusteren op Agriport A7. Hier is dan al een datacenter van Microsoft en hier is al meer ruimte gemaakt voor datacenters in het bestemmingsplan. Daarnaast wordt het advies van Stec Groep met de categorisering van ABC-locaties verder uitgewerkt. Agriport A7 staat op de A-lijst. Venster komt op de B-lijst.
De rovincie ziet dat de (mogelijke) komst van meerdere hyperscale datacenters knelpunten kan opleveren en vraagt om een visie op de ruimtelijke inpassing. 2015
ARO
In de ARO vergadering van 20 maart 2015 wordt gesproken over een nieuw datacenter van Google op de Tussenweg 10-16 (op dat moment wordt daar nog geheimzinnig over gedaan). De conclusie van de ARO is dat ze ‘niet onwelwillend’ tegenover deze ontwikkeling staan, mits deze goed wordt ingepast. Een datacenter past bij het grootschalige karakter van Agriport A7. Wel moet het datacenter passen binnen het beeldkwaliteitsplan voor Agriport A7.
2016
ARO
In de ARO-vergadering van 28 juni 2016 wordt nogmaals gesproken over de komst van het datacenter van Google omdat er een nieuw ontwerp is. Ditmaal gaat het advies van de ARO breder dan het advies in maart 2015. Ze adviseren expliciet om beter in beeld te brengen wat het datacenter betekend voor de beleving vanuit de omgeving. Daarnaast adviseren ze om een gebiedsvisie op te stellen om deze nieuwe gebruikslaag binnen het productie- en energielandschap een plek te geven. De provincie en de gemeente hadden al plannen om na de zomer te beginnen met het opstellen van een integrale gebiedsvisie.
Regio, provincie en Rijk staan achter de vestiging van meer datacenters voor economische ontwikkeling, mits ze rekening houden met consequenties zoals energiegebruik en ruimtelijke inpassing.
2016
Provincie + gemeente
Eind 2016 wordt gestart met het gebiedsplan Wieringermeer. Dit gebiedsplan is een uitwerking en aanvulling op de gemeentelijke omgevingsvisie Ruimte voor elkaar. In het gebiedsplan wordt beschreven hoe Wieringermeer een toekomstbestendig productielandschap kan blijven. Hiertoe wordt het gebied AGRI++ als zoekgebied gedefinieerd. AGRI++ is gericht op de modernisering en optimalisatie van agribusiness en ontwikkeling van hyperscale datacenters. De ontwikkeling van datacenters kan een versterking vormen van de regionale economie.
2018
Provincie
De provincie stelt in 2018 de omgevingsvisie NH2050 op. Met deze visie wil de provincie balans tussen leefbaarheid en economische groei bewerkstelligen. Er wordt bij economische ontwikkeling altijd gekeken naar de samenhang met duurzaamheid. Dit is ook het geval met de vestiging van datacenters. Bij nieuwe ruimtelijk-economische ontwikkelingen worden weg-, energie- en data-knooppunten zoveel mogelijk geclusterd.
2019
Rijk
Vanuit het Rijk wordt de Ruimtelijke Strategie Datacenters als onderdeel van de Ruimtelijke Economische Ontwikkelstrategie (REOS) geschreven. Er is consensus over de strategie om door te gaan met het ontwikkelen van hyperscale datacenters rond Middenmeer en Eemshaven. Echter wordt wel het probleem erkend van de limiet aan energievoorziening voor datacenters. Dit gaat grote investeringen vergen, om er voor te zorgen dat internationale partijen niet voor een locatie buiten Nederland kiezen.
55
2020
Rijk
In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) benoemt het Rijk de noodzaak om in samenwerking met andere overheden, netbeheerders en bedrijven de groei van datacenters te faciliteren ten behoeve van de digitalisering van de economie. De capaciteit (ruimte en energie) die datacenters nodig hebben kan niet overal geboden worden. In de NOVI staat dat decentrale overheden primair verantwoordelijk zijn voor het regionale vestigingsbeleid van nieuwe bedrijven, en dus ook van datacenters. Decentrale overheden ontwikkelen nieuw beleid rondom knelpunten die ontstaan bij het vestigen van datacenters. In de NOVI is de regio Noord-Holland Noord nog steeds een ‘greenport’, maar wordt Middenmeer expliciet genoemd als locatie voor datacenters.
2020
Provincie + gemeente
In 2020 wordt het gebiedsplan Wieringermeer stopgezet. Er was veel discussie over de ruimte die gemaakt werd voor datacenters binnen het zoekgebied AGRI++. Het plan is definitief stopgezet omdat het m.e.r.plichtig is en daardoor veel tijd zou gaan kosten. Hiermee zou het gelijktijdig klaar zijn met de omgevingswet, en daardoor overbodig.
Rijk en provincie pakken meer regie over datacenters, alleen nog datacenters op aangewezen locaties. 2020
Provincie
Sinds eind 2020 geldt de omgevingsverordening NH2020. Deze vervangt de Provinciale Ruimtelijke Verordening (PRV) uit 2019. Waar er in de PRV nog geen regels stonden over datacenters, staat in de omgevingsverordening NH2020 een paragraaf over de eisen waar datacenters aan moeten voldoen. Het ruimtelijke plan moet onder andere voldoen aan vestigingsvoorwaarden die verbonden worden aan provinciaal beleid. Op dit moment (2023) wordt de omgevingsverordening aangepast zodat deze voldoet aan de omgevingswet, vanaf dat moment heet deze omgevingsverordening NH2022.
2021
Provincie
Vanuit de Provinciaal Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit (PARK) komen er in januari 2021 twee adviezen uit die gaan over datacenters. De eerste heeft betrekking op het gehele Noord-Hollandse landschap: Advies distributiecentra en datacenters in het Noord-Hollands landschap. De tweede, Advies over Agriport A7, gaat specifiek over Agriport A7. In beide adviesrapporten komt naar voren dat het vestigen van datacenters alleen onder strikte voorwaarden toegestaan zou zijn.
2021
Rijk
In 2021 merkt het Rijk dat het vestigen van datacenters last ondervindt van de knelpunten met betrekking tot ruimtelijke ordening en energievoorziening. In de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (2021) wordt beschreven dat de groei van datacenters in Europa van belang is, en dat Nederland unieke vestigingsvoorwaarden heeft voor hyperscale datacenters vanwege de hub in Amsterdam. Daarom zet Nederland in op het aantrekken van hyperscale datacenters. Er zijn in de NOVI al specifieke vestigingslocaties aangewezen waar de voorwaarden gunstig zijn. Dit gaat onder andere over voldoende capaciteit op het elektriciteitsnetwerk en genoeg planologische ruimte.
2022
Rijk
Met het regeerakkoord (2022) trekt het Rijk de regie over het vestigen van hyperscale datacenters naar zichzelf toe. Het energie- en ruimtegebruik van hyperscale datacenters is dusdanig groot, dat dit niet in verhouding staat tot de maatschappelijke en/of economische meerwaarde. Toelatingscriteria worden aangescherpt. Met het voorbereidingsbesluit hyperscale datacenters in februari 2022 worden alleen nog maar hyperscale datacenters toegestaan in Middenmeer en Eemshaven.
56
2022
Provincie
Tegelijkertijd wordt door de provincie in de Datacenterstrategie NoordHolland 2022-2024 de gemeente Hollands Kroon aangewezen als een locatie waar groei van datacenters mogelijk is. Dit heeft te maken met de kenmerken die de locatie heeft, zoals digitale bereikbaarheid, onderlinge connectiviteit en beschikbare ruimte, energie en water. Er lopen nog meerdere initiatieven in Hollands Kroon voor nieuwe datacenters. Op dit moment is er 315 MVA gevestigd, de lopende initiatieven zijn gericht op het realiseren van 850 MVA. De impact op de omgeving door datacenters moet minimaal zijn. Dit betekent onder andere dat ze CO2-neutraal opereren, dat de restwarmte benut moet worden en de gebouwen circulair moeten zijn. Daarnaast moeten datacenters landschappelijk goed ingepast worden.
Bevoegd gezag bij ontwikkeling van datacenter op Venster-West. In januari 2021 heeft de gemeente Hollands Kroon een omgevingsvergunning verleend aan Microsoft voor de bouw van een datacenter op Venster-West. Aan de hand van een brief van LTO komt er twijfel over het bevoegd gezag. Uit deze brief blijkt dat de provincie het bevoegde gezag heeft. Het argument hiervoor is dat datacenters een noodaggregaat hebben van meer dan 50 MW. Hierdoor vallen zij dus wat bevoegd gezag betreft onder de provincie;dit geldt voor de gehele Wabo-omgevingsvergunning. Op 4 maart 2021 stelt de provincie een brief op waarin onderbouwd is waarom zij het bevoegde gezag zijn over de omgevingsvergunning voor datacenters, en wordt vanwege juridische risico’s in de GS besloten dat de provincie inderdaad bevoegd gezag is. Microsoft dient een nieuwe aanvraag voor een omgevingsvergunning in bij de provincie, waarbij de provincie had beloofd er een snel proces van te maken. Het proces is echter heel erg vertraagd, Onder andere.a. door de stikstofuitspraak van Porthos. Toen er zicht was op legalisatie, is er een gedoogvergunning afgegeven in 2021. In 2023 krijgt Microsoft de officiële omgevingsvergunning en heeft op dat moment twee vergunningen. In de tussentijd lopen er op dit moment (december 2023) nog drie rechtszaken naar dit vraagstuk.
57
Maatschappij De tijdlijn ‘maatschappij’ beschrijft chronologisch het verloop van de ontwikkelingen in de maatschappij en de media. Daarvoor wordt achtereenvolgens ingegaan op de participatie, de belangengroepen, en de media.
Overzicht participatie Juni 2019
Inspraakavond
Tientallen inwoners uit Wieringerwerf en omstreken komen naar aanleiding van de plannen in het gebiedsplan naar de inspraakavond in juni 2019. Er zijn in totaal 14 insprekers die avond. De bewoners zijn bezorgd over de komst van datacenters. In het gebiedsplan wordt er een groot zoekgebied voor datacenters aangewezen. De bewoners van Wieringerwerf zijn bang dat er geen ruimte meer overblijft voor glastuinbouw en dat er geen toekomst voor hen is op Agriport A7.
2019
Protest van boeren
Eind 2019 protesteerde een groep boeren over de komst van datacenters. De groep uitte hun zorgen over de ruimte die over zou blijven voor hun werkzaamheden. Aanleiding hiervoor was het gebiedsplan dat de gemeente samen met andere overheden aan het opstellen was. Volgens de boeren zou het gebiedsplan de boeren niet ’op slot’” moeten zetten.
Overzicht belangengroepen In 2020 werd door inwoners van de Wieringermeerpolder de actiegroep ‘Red de Wieringermeer’ opgericht om ‘Wieringermeer een landelijk gebied’” te laten zijn. Zij plaatsen protestborden, versturen flyers en proberen invloed uit te oefenen op de gemeenteraad. Zij stellen bijvoorbeeld kritische vragen aan ambtenaren over de bestemmingsplannen. De gemeente Hollands Kroon gaat dan ook met deze werkgroep in overleg over de komst van datacenters. In juni 2021 wordt namens Red de Wieringermeer ingesproken over het ontwerpbestemmingsplan voor Agriport B1. In oktober 2021 wordt de actie-/werkgroep een stichting, waarmee zij als rechtspersoon gerechtelijke stappen kunnen ondernemen. Een andere
erkgroep is ‘Data Non Grata’. Deze groep startte in 2021 een petitie tegen de bouw
van nog meer datacenters in de Wieringermeerpolder.
Overzicht media In het media-overzicht laten we nieuwsberichten zien die het beeld schetsen van waar de aandacht lag van de media rondom datacenters en datacenters op Agriport A7. Feitelijke berichtgeving over vestiging van datacenters. Er wordt in de media gesproken over de komst van een datacenter. De berichten zijn met name updates en gaan over de kansen die een datacenter biedt voor Hollands Kroon op het gebied van werkgelegenheid en energiegebruik. Pas later, in een artikel van de NRC in 2020, wordt er teruggeblikt op deze periode, waarbij er meer naar het proces van de komst van datacenters wordt gekeken en de rol van de verschillende partijen daarbij. Maart 2009
Financieel Dagblad
In 2009 staat in het Financieele Dagblad een artikel waarin wordt gemeld dat Wieringermeer het groenste datacenter krijgt. In het artikel wordt gesproken over het leveren van restwarmte van datacenters aan de glastuinbouw.
December 2013
Nu.nl
Nu.nl bericht in 2013 over de komst van Microsoft naar Nederland. De bouw van een datacenter zou twee miljard kosten en zou 150 tot 200 vaste banen opleveren. In een reconstructie wordt duidelijk dat Theo Meskers samen met (Anton Hiemstra, eigenaar van Agriport A7) een VVD-gedeputeerde, en twee
58
afgevaardigden van Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland en het ministerie van Economische Zaken afreizen naar Seattle. 2013 (2020)
NRC
De NRC meldt in een artikel opgesteld in 2020, dat Theo Meskers samen met Anton Hiemstra, eigenaar van Agriport, een VVDgedeputeerde, en twee afgevaardigden van Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland en het ministerie van Economische Zaken in september 2013 afreizen naar Seattle omdat de onderhandelingen vastliepen. Daarnaast blijkt ook dat het ministerie Microsoft begin 2013 al wees op de locatie van Agriport A7. Microsoft liet een team naar Medemblik afreizen om een impact study uit te voeren. Daaruit bleek dat Agriport een ‘betrouwbare stroomvoorziening, en lage industriële energieprijzen’ heeft. Ook het openbaar bestuur stond positief tegenover de vestiging van Microsoft, omdat de VVDwethouder niet wilde dat de gemeente een ‘krimpgebied’ zou worden.
In 2017 wordt de meerwaarde van datacenters voor het eerst in twijfel getrokken. Datacenters gebruiken alle windenergie in Wieringermeer, terwijl dit voor de bewoners bedoeld was. September 2017
Vattenfall
In 2017 wordt door een persbericht van Vattenfall bekendgemaakt dat Microsoft alle duurzame energie van het windpark in de Wieringermeer zou afnemen voor het datacenter.
Juni 2018
Noord-Holland Nieuws
In 2018 komt het nieuws naar buiten dat een nieuwe softwaregigant een stuk grond heeft gekocht op Agriport A7 voor het plaatsen van een datacenter. In het artikel wordt ingegaan op de planning, en de werkgelegenheid die gecreëerd wordt. Daarnaast wordt geschreven dat de regio blij is met deze ontwikkeling.
Kader: Windenergie n Wieringermeer stonden in de jaren ’ 0 al indmolens. n de jaren die volgenden nam het aantal vergunningaanvragen voor de bouw van windmolens toe. Dit werden er volgens de gemeente te veel. In plaats van alle vergunningen toe te kennen, kregen de 35 eigenaren ‘nee’ te horen. Wel mochten ze in lijnopstelling deelnemen in het windpark van Nuon en ECN. Er kwam als regel dat er één grote turbine mocht komen voor drie kleine turbines. Door de kredietcrisis kwam het Rijk om de hoek kijken. De investeringen moesten worden opgeschroefd. Toenmalig premier Balkenende kwam kijken in Wieringermeer. De regel dat drie kleine molens voor één grote turbine konden worden verruild, werd van tafel geveegd. Het Rijk bepaalde dat turbine-eigenaren toestemming kregen om hun windmolens langer te laten staan. Er werd in het plan bepaald dat na de laatste nieuwe turbine, de windmolens nog vijf jaar mochten blijven staan. In het najaar van 2017 heeft Nuon het investeringsbesluit genomen om te starten met de eerste bouwfase. Windcollectief Wieringermeer heeft in die tijd ook hun aandeel van 32 windmolens verkocht aan Nuon. Uiteindelijk gaat het om honderd windmolens die gezamenlijk circa 1,3 miljard kWh stroom per jaar produceren.
Eerste tekenen van zorgen bij inwoners van Hollands Kroon. De onrust komt met name vandaan bij de boeren in Wieringermeer, maar ook de buurgemeenten laten van zich horen tijdens een inspraakavond. Januari 2019
Volkskrant
Begin 2019 schrijft de Volkskrant een stuk over het verhaal van Agriport A7 B.V.
Juni 2019
Noord-Holland Nieuws
Noord Holland Nieuws bericht in juni 2019 voor het eerst over de zorgen die leven onder de bevolking. Op een inspraakavond georganiseerd door de gemeente lieten bewoners hun zorgen horen
59
over de bouw van datacenters en dat door de komst van glastuinbouw en datacenters het gebied onleefbaar zou worden. In juni volgen er artikelen over het bedrag dat Google steekt in de Nederlandse datacenters: € 1 miljard euro. Het datacenter van Google zou 125 arbeidsplaatsen bieden. Juni 2019
Noord-Holland Nieuws / NoordHollands Dagblad
De komst van Google in onder andere Hollands Kroon wordt bekendgemaakt. Het datacenter biedt ruimte aan 125 werknemers. NoordHolland Nieuws schrijft in dit artikel over de zorgen die boeren hebben bij de komst van nóg een datacenter. Ze zijn bang dat het hele gebied vol komt te staan met datacenters en kassen in plaats van de landbouwgrond die er nu is. Het Noord-Hollands Dagblad laat weten dat Google niet de enige is met interesse in dit terrein. Ook Cyrus One is bezig met een verkenning.
In 2020 komt de bestuurlijke en maatschappelijke onrust in Hollands Kroon meerdere keren in het nieuws en worden de datacenters in Hollands Kroon herhaaldelijk (bekritiseerd) besproken in nationale media. Er ontstaat onenigheid tussen raadsleden in de gemeente. Raadsleden stappen uit hun partij, maar ook worden wethouders in de media beschuldigd van het breken van beloftes ten opzichte van energiegebruik, gebrek aan ruimtelijke inpassing, restwarmte-uitwisseling en koelwatergebruik. Eind 2020 komt daarbovenop dat er zonder vergunning gebouwd wordt aan een datacenter, waarbij de raad instemt met een bouwstop, maar de wethouders daar niet naar luisteren. Daarbovenop komen de datacenters in Holland Kroon ook in nationale media. Een grote bron vormen de uitzendingen van Zondag met Lubach en De Hofbar. Het hoge energieverbruik en de bouw zonder vergunningen zijn de onderwerpen die besproken worden. Deze afleveringen zetten datacenters, verschillende wethouders en tech-giganten in een kwaad daglicht.
Juni 2020
NRC
In een artikel van NRC van 5 juni 2020 wordt gesteld dat de wethouders van Hollands Kroon beloftes hebben gebroken. ‘Beloftes over duurzaamheid, inspraak en eerlijk delen’. Het ging over “de belo te dat de kassen groen en circulair zouden orden, dankzij restwarmte van nieuwgebouwde datacentra van Microsoft en oogle”. ok ordt in het artikel gesteld dat de Wieringermeerpolder door de VVD-wethouder Theo Meskes is verbouwd tot ‘een rommelig, industrieel productielandschap’. Op 20 juni 2020 reageren de wethouders en ontkennen het beeld dat de gemeente de belangen van de inwoners heeft verkwanseld. Op de achtergrond speelt ook de aanbouw van een windpark in de Wieringermeer.
Oktober 2020
NoordHollands Dagblad
In oktober en november stappen twee gemeenteraadsleden uit hun partij van ege het dossier ‘datacenters’ en gaan verder onder hun eigen naam. Eén van de raadsleden had een opiniestuk geschreven in het Noord-Hollands Dagblad dat ‘kwaad bloed heeft gezet bij mijn fractie’.
Oktober 2020
NoordHollands Dagblad
In de media komt naar buiten dat er in de praktijk helemaal geen gebruik wordt gemaakt van de restwarmte van datacenters.
Oktober 2020
Zondag met Lubach
In Zondag met Lubach kaart Arjen Lubach aan dat de stroom van de windmolens in Wieringermeer alleen geleverd wordt aan datacenters, in plaats van aan huishoudens. Hij benoemt hierbij ook dat Nederlandse subsidie gebruikt wordt voor de bouw van windmolens van Vattenfall.
60
Oktober 2020
NoordHollands Dagblad
Het Noord-Hollands Dagblad citeert een raadslid dat ‘de raad hee t zitten slapen’ en rjen ubach maakt gehakt van het ‘volzetten van de Wieringermeer’. ok valt de kop Middenmeer tr sfor rt v r r i ‘ t c t r city’.
November 2020
NRC
NRC schrijft eind november 2020 dat de vergunningen van Microsoft nog niet rond zijn, maar dat de datacenters al in aanbouw zijn. De gemeente zegt deze op korte termijn te kunnen verstrekken. LTO benoemt dat de gemeente geen bevoegd gezag is voor dit soort grote industriële complexen en dat de provincie hierover moet besluiten.