Handreiking-IHP-Sport-en-Bewegen

Een deel van de investeringen kan mogelijk gedaan worden in combinatie met groot onderhoud en/of vervangingsinvesteringen. Het is derhalve mogelijk dat een deel van de dekking gevonden kan worden binnen het vervangingsplan en/of het MJOP van de accommodaties. Naast kosten (voor verduurzaming) moet er ook aandacht zijn voor de baten. De sportinfrastructuur kan een belangrijke bijdrage leveren aan de duurzaamheidsopgave van een gemeente. Door sport te positioneren

als maatschappelijke probleemoplosser en aan te sluiten bij de bredere thema’s en uitdagingen kun je enorme impact maken (zie voorbeeld Amsterdam).

2.7 Stap 6 Rapportage In de eindrapportage presenteer je de resultaten van de inventarisatie, analyse en planvorming. Hierbij neem je de lezer stapsgewijs en onderbouwd mee in de concrete voorstellen per locatie. Het definitieve IHP Sport en Bewegen biedt een helder meerjarenperspectief voor alle accommodaties binnen de gemeente voor de komende 10 tot 15 jaar. Het plan geeft inzicht in de financiële consequenties en de beoogde planning. Op basis hiervan kunnen concrete voorstellen worden gedaan aan het college van B&W en/of de gemeenteraad. Het definitieve IHP vormt het resultaat van een intensief proces met de gemeente, sportaanbieders, gebruikers en andere betrokken stakeholders. Het rapport moet herkenbaar en toegankelijk zijn voor alle partijen. Bij vaststelling in de gemeenteraad kunnen er wijzigingen optreden. Het is daarom cruciaal dat betrokkenen voldoende tijd krijgen om op conceptversies te reageren, zodat er gewerkt kan worden aan een breed gedragen definitief document. Dit houdt in dat naast de vaste projectgroep ook de andere geconsulteerde disciplines meelezen met de conceptrapportage. Voor de leesbaarheid en presentatie kan het rapport redactioneel en visueel worden opgemaakt door een tekstschrijver of vormgever, of omgezet worden in een publieksversie.

Gezien de vaak omvangrijke inhoud van IHP rapporten is het aan te raden een managementsamenvatting toe te voegen en te overwegen welke onderdelen in de bijlagen kunnen worden opgenomen. 27

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

2.8 Stap 7 Evaluatie en herijking Een laatste stap is evalueren en herijken. Hierbij analyseer je de huidige situatie, beoordeel je de effectiviteit van wat er tot nu toe is gedaan en stel je verbeteringen of aanpassingen voor. Hierbij kijk je of de oorspronkelijke doelen behaald zijn en of ze nog relevant zijn en verzamel je informatie om te bepalen wat goed ging/ werkt en wat beter kan (zie de Monitoring- en Evaluatiewijzer sport- en beweegbeleid). Als de situatie of context veranderd is, worden de doelen of uitgangspunten aangepast en processen of plannen bijgesteld.

Een IHP Sport en Bewegen wordt meestal 1 keer in de 4 jaar geactualiseerd (zijn vraag en aanbod nog in evenwicht, zijn de beleidsuitgangspunten nog actueel en een financieel/ ruimtelijk overzicht).

28

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlagen

29

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 1 Participatie Doel

Manieren

Sportverenigingen, overige sport- en beweegaanbieders, sportorganisaties, gebruikers en andere belanghebbenden wil je betrekken tijdens het proces om te komen tot een IHP Sport en Bewegen. Het doel is om op basis van diverse belangen, behoeften en invalshoeken te komen tot een gedragen plan. Met de kennis en ervaringen van stakeholders wil je komen tot een zorgvuldige besluitvorming. Een ander doel van een participatietraject is, naast het betrekken van stakeholders, ook het informeren van overige betrokkenen of belanghebbenden.

Participatie kan door een behoeftepeiling die een sportbedrijf of uitvoeringsorganisatie kan uitvoeren. Via enquêtes, (verdiepende) gesprekken en interviews kun je informatie verzamelen, verifiëren en duiden. Ook helpt het om tijdens het proces bijeenkomsten te organiseren om (extra) informatie te verzamelen en te duiden en om de kaders voor het IHP Sport en Bewegen te bespreken. Er moet voldoende medewerking zijn van stakeholders bij de behoefte uitvraag. Dit moet in een korte periode gebeuren. Aansluiten bij al lopende inventarisaties is wenselijk. Wanneer stakeholders geconsulteerd worden, is een terugkoppeling van en toelichting op de resultaten (conceptrapportage of eindrapportage) wenselijk.

Mate van participatie De mate van participatie kent 6 vormen: 1. Informeren: gemeente verstrekt informatie over plannen en projecten. 2. Raadplegen: gemeente haalt input op en raadpleegt belanghebbenden over een concreet voorstel of opgesteld plan. 3. Adviseren: gemeente voert een dialoog en vraagt belanghebbenden om advies. Er is veel ruimte voor discussie en inbreng. 4. Coproduceren: gemeente werkt samen met belanghebbenden aan een project of plan. 5. Meebeslissen: belanghebbenden beslissen mee en hebben rol in de besluitvorming. 6. Zelf doen: gemeente laat los (indien nodig kaders voor het algemeen belang).

Communicatie Communicatie richting de stakeholders kan verlopen via een sportbedrijf of uitvoeringsorganisatie. Daarnaast is de communicatie naar/ afstemming met de gemeenteraad relevant; frequentie en momenten zijn afhankelijk van de wensen per gemeente.

Externe stakeholders ·

· Informeren

Raadplegen

Adviseren

Co produceren

Mee beslissen

Zelf doen

Verenigingen, plus overige sport- en beweegaanbieders, exploitanten/ beheerders en gebruikers (maatschappelijk en commercieel), sportraad, -loket of -platform Overige belanghebbenden: scholen/ schoolbesturen, sportorganisaties (waaronder koepel- en serviceorganisaties), sportbonden, maatschappelijke organisaties als welzijnsinstellingen, zorgorganisaties, GGD, inwoners/ specifieke doelgroepen, wijkraden, buur-/ regiogemeenten of provincie, projectontwikkelaars/ woningcorporaties, ministerie van BZK. 30

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 2 Relevant beleid IHP Sport en Bewegen Sport- en beweegvisie Deze visie geeft vaak richting aan het sport- en beweegbeleid voor een x aantal jaar en benoemt in de meeste gevallen ambities rondom voldoende en kwalitatief goede binnen- en buitensportaccommodaties, het beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte en verduurzaming. Wensen rondom normen en kengetallen dienen te worden uitgewerkt en vaak wil men behouden wat er nu is of een fundament op orde brengen, maar wel inspelen op veranderende behoeften en dus accenten verleggen en ruimte creëren voor nieuwe ontwikkelingen. Sport- of preventieakkoord en/of PvA Brede SPUK Binnen het thema ‘ruimte voor sport en bewegen’ in Sportakkoord II is de ambitie het creëren van een toekomstbestendige sportinfrastructuur die uitnodigend, faciliterend en toegankelijk is voor iedereen. Het belang of zelfs noodzaak van verbindingen met andere domeinen en bijvoorbeeld de Omgevingswet wordt vaak benoemd, net als thema’s als beter benutten (balans tussen kostendekkende exploitatie en maatschappelijke waarde), spreiding, bereikbaarheid en toegankelijkheid (zie de 9 b’s). Speel- en beweegruimtebeleid In dit beleid vind je richtlijnen voor speelvoorzieningen. Voorbeelden zijn ambities qua nieuwe/ voldoende voorzieningen, rekening houdend met diversiteit, gezondheid en inclusiviteit. Soms betreft het hier ook schoolpleinen.

Raadsakkoord Een Raadsakkoord bevat meestal ‘opgaven’ in relatie tot de fysieke infrastructuur voor sport en bewegen. Denk hierbij aan het moderniseren en passend maken van voorzieningen, betaalbaarheid, inspelen op

behoefte van gebruikers, multifunctionaliteit, clustering, initiatieven tot (haalbaarheids)onderzoeken en eisen rondom nabijheid en kwaliteit van het bewegingsonderwijs. Omgevingsvisie Deze visie is strategisch, integraal en richtinggevend voor de toekomstige ontwikkeling van gemeenten. Bij de inrichting van het fysieke domein dient ‘gezondheid’ te worden meegewogen. Hierbij dient, naast gezondheidsbescherming, het belang van gezondheidsbevordering te worden benadrukt. Zo heeft de fysieke leefomgeving positieve gezondheidseffecten als deze uitnodigt tot gezond gedrag en mensen stimuleert tot meer bewegen, gezonder eten en elkaar ontmoeten. Ruimtelijke kaders Eisen rondom leefbaarheid, milieu en gebruikscomfort zijn tevens van belang om mee te nemen (zie ook de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte). Denk hierbij aan geluid(shinder), luchtkwaliteit, parkeernormen, dubbel ruimtegebruik en in te passen voorzieningen bij gebiedsontwikkeling (sociaal-cultureel, groen, infrastructuur, water). Vastgoedbeleid Dit beleid omvat basisuitgangspunten.

Vertaald naar het niveau van sportaccommodaties gaat dan bijvoorbeeld om de bijdrage hiervan aan de doelen van de gemeente of stad, het optimaal benutten, bezetten en beheren, ambities omtrent verduurzaming, hoe regie te voeren, wel of geen gemeentelijk eigendom, wie is bepalend qua behoefte, wanneer afstoten of uitbreiden, hoe verhuren en afspraken over onderhoud.

31

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Duurzaamheidsbeleid, regels en wetgeving Op het thema duurzaamheid staan de visie, speerpunten en werkwijze benoemd. Denk aan CO2 reductie en het aardgasvrij worden van het vastgoed, circulair gebruik van materialen, energielabels voor het vastgoed, uitbannen van gewasbeschermings-middelen en klimaatadaptieve sportomgevingen. Ook Europese richtlijnen als de EPBD IV, EED en RED hebben invloed op het sportvastgoed. Net als plannen rondom natuurherstel en watermanagement.

Nota gezondheid/ sociaal domein (Het behoud en versterken van) sport en bewegen wordt gezien als belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid, welzijn, een gezonde leefstijl en het opbouwen van een sociaal netwerk. In deze nota’s staan vaak uitgangspunten omtrent een gezonde leefomgeving, gezondheidsbevordering en participatie.

IHP Onderwijs en Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Veel gemeenten staan voor een grote vernieuwingsopgave van de huisvesting van het onderwijs. In een IHP Onderwijs worden gymzalen en (brede) schoolpleinen als voorzieningen genoemd. Hierbij kan het gaan om nieuwbouw en renovatie, capaciteit, aantal zaaldelen, hoeveel buitensportgebied, afstand etc. In de verordening vind je informatie over passende voorzieningen (minimale maatvoering, capaciteit aan klok-/ lesuren en ruimtebehoefte) en passende afstand

32

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 3 Rol gemeente en type investeringen Rol van de gemeente en provincie De rol van de gemeente is vaak zeer bepalend in het proces, omdat zij een belangrijke verantwoordelijkheid draagt voor het faciliteren van sport en bewegen binnen de gemeenschap. Een gemeente kan verschillende rollen hebben: Faciliteren; een omgeving creëren waarin sport en bewegen toegankelijk is voor alle inwoners, denk aan het realiseren en onderhouden van sportaccommodaties, beheer van openbare sporten speelruimten of financiële ondersteuning van sportaanbieders. Stimuleren; sport- en beweegdeelname aanmoedigen door bijvoorbeeld campagnes, samenwerkingen of het ondersteunen van programma’s voor kwetsbare groepen. Reguleren; kaders en regels stellen om sport en bewegen veilig, eerlijk en duurzaam te maken, denk aan voldoende ruimte voor sport en bewegen, vergunningen, toezien op veiligheidsnormen, stimuleren van duurzame sportaccommodaties. Verbinden; fungeren als schakel tussen verschillende partijen/ netwerken, maar ook informeren van inwoners over sport- en beweegmogelijkheden. Uitvoeren; beheer van gemeentelijke sportaccommodaties en mogelijk openbare sportvoorzieningen (bv. skatebaan), verhuur aan verenigingen, monitoren van sportdeelname, (laten) organiseren van activiteiten. Beleid maken; ontwikkelen van beleid.

Provincies focussen zich vaak op een meer strategisch of coördinerend niveau. Qua taken en verantwoordelijkheden kun je denken aan ruimtelijke kaders in relatie tot locaties voor sportaccommodaties, het waarborgen van bereikbaarheid of het bevorderen van de toegankelijkheid, subsidies verstrekken voor de aanleg of renovatie van bijvoorbeeld (top)sportfaciliteiten die een regionaal of bovenregionaal belang hebben of multifunctionele accommodaties die bijdragen aan bredere provinciale doelen, zoals gezondheid, leefbaarheid of duurzaamheid.

Type investeringen Investeringen in gebouwen kunnen variëren op basis van hun doel, de functie van het gebouw en de specifieke behoeften van een gebruiker of eigenaar. Veel voorkomende type investeringen zijn: Nieuwbouw: Het realiseren van een volledig nieuw gebouw of infrastructuurproject op een lege of vrijgemaakte locatie. Bij nieuwbouw wordt vaak gebruikgemaakt van moderne bouwtechnieken en -materialen om aan de huidige eisen op het gebied van veiligheid, comfort en duurzaamheid te voldoen. Vervanging: Het geheel of gedeeltelijk vervangen van een bestaand gebouw, constructie of onderdeel dat niet meer aan de wensen/ eisen voldoet. Vervanging kan plaatsvinden door nieuwe structuren of installaties die moderner en duurzamer zijn en vaak langer meegaan. Verduurzaming: Het verbeteren van bestaande gebouwen of infrastructuur om het energieverbruik te verlagen en de impact op het milieu te verminderen. Voorbeelden hiervan zijn het aanbrengen van isolatie, het installeren van energiezuinige installaties, zoals zonnepanelen en het gebruik van duurzame of circulaire materialen. 33

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Renovatie: Het herstellen of vernieuwen van een bestaand gebouw of infrastructuur om het aan moderne eisen te laten voldoen zonder het compleet te vervangen. Renovatie kan inhouden dat oude elementen worden vervangen, maar ook het toevoegen van nieuwe functionaliteiten of technologieën die de kwaliteit en waarde van het pand verhogen of het gebouw veiliger en toegankelijker maken. Onderhoud: Het uitvoeren van periodieke werkzaamheden om de huidige staat van een gebouw of infrastructuur te behouden en te voorkomen dat er gebreken optreden. Onderhoud kan preventief (ter voorkoming van problemen) of correctief (het herstellen van gebreken) zijn en omvat taken zoals schilderwerk, kleine reparaties, schoonmaak en technische inspecties.

34

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 4 Onderdelen Binnensportaccommodaties Binnensportaccommodaties zijn overwegend multifunctionele accommodaties die (kunnen) worden benut voor bewegingsonderwijs en de beoefening van meerdere zaalsporten. Deze accommodaties hebben een wedstrijdruimte die in de regel voldoet aan de afmetingseisen voor zaalsporten. De afmeting van de zaalruimte wordt bepaald door een inventarisatie van de te huisvesten sporten, het aantal benodigde velden en het competitieniveau. Een basis binnensportaccommodatie is geschikt voor bewegingsonderwijs van de scholen en voor trainingen en wedstrijden van alle takken van zaalsport: badminton, basketbal, volleybal, handbal, korfbal, zaalvoetbal en zaalhockey. De belijning en specifieke inrichting/ inventaris bepalen de exacte sportmogelijkheden per accommodatie. Afhankelijk van de lokale behoefte kunnen hierin keuzes worden gemaakt. Voor de leesbaarheid wordt in de handreiking onderscheid gemaakt in sporthallen, sportzalen en gymzalen. Sporthal: zaalruimte die minimaal geschikt is voor een combiveld voor handbal, korfbal, zaalvoetbal en -hockey. Sportzaal: zaalruimte die bestaat uit minimaal 2 zaaldelen voor bewegingsonderwijs en geschikt is voor 2 speelvelden volleybal. Gymzaal: zaaldeel dat voldoet aan de minimale eisen voor huisvesting van bewegingsonderwijs.

De meeste sporthallen hebben 1 of 2 scheidingswanden, waarmee de zaalruimte kan worden gesplitst in meerdere zaaldelen. Hierdoor kunnen scholen met een aantal groepen gelijktijdig gebruik maken van de accommodatie voor bewegingsonderwijs. Voor sportverenigingen

bieden de scheidingswanden de mogelijkheid van gedeelde huur, mits de scheidingswanden zijn afgestemd op de speelvelden. Daarnaast wordt bij dit type binnensportaccommodaties rekening gehouden met de volgende definities: · Speelveld: ruimte die is afgebakend middels belijning ten behoeve van het spel van de betreffende sport; · Uitloopruimte: de ruimte direct grenzend aan het speelveld welke obstakel vrij is; · Opstelruimte: de ruimte direct aan de uitloopruimte benodigd voor staf, reservespelers en jury/scheidsrechter incl. benodigdheden; · Wedstrijdruimte: de ruimte van het speelveld, uitloopruimte en opstelruimte tezamen; · Zaalruimte deel: een zaalruimte welke afsluitbaar is gesplitst van de overige delen van de zaalruimte; · Zaalruimte: een afsluitbare ruimte met minimaal een wedstrijdruimte; · Combiveld: een speelveld combinatie van zaalhandbal, zaalkorfbal, zaalhockey en zaalvoetbal Gymzalen (sportruimte van minimaal 21 x 12 x 5,5 meter) zijn met name geschikt voor het bewegingsonderwijs voor scholen. De afmetingen van gymzalen zijn vaak afgeleid uit de Model Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs/ het Kwaliteitskader Onderwijshuisvesting van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Buiten bewegingsonderwijs kan een gymzaal geschikt zijn voor trainingen van diverse takken van sport, zoals gymnastiek/ turnen, tafeltennis, dansactiviteiten, judo, vecht- en verdedigingssporten en ook overige zaalsporten (afhankelijk van bijvoorbeeld leeftijd). Gymzalen worden tevens regelmatig gebruikt als BSO of voor sport- en spelactiviteiten voor 35

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

kinderopvang. Bij realisatie van nieuwe gymzalen wordt tegenwoordig vaak gekozen voor een grotere maatvoering van 24 x 14 x 5,5 meter die wordt geadviseerd door de Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Oefening (KVLO). Daarnaast zijn er de laatste jaren innovatieve concepten ontwikkeld die in steeds meer gemeenten ook worden toegepast, bijvoorbeeld: · De Beweegbox is een vierkante gymzaal met een omvang van 16 x 16 x 5,5 meter. De vloer kan worden verdeeld in 4 kwadranten waarop in kleinere groepen effectiever kan worden gesport. De zaal kent ook een andere inrichting die aansluit bij de actuele behoeften van het onderwijs en andere gebruikers. · Bij de ASM gymzaal is de inrichting volledig afgestemd op het concept Athletic Skills Model. Dit model gaat uit van 10 grondvormen van bewegen. · Door ontwikkelingen als COVID-19 en het verplichte 2e lesuur bewegingsonderwijs is de behoefte ontstaan om ook de buitenruimte meer te benutten voor sport. Een buitengymzaal is een modulair systeem waarbij de vertrouwde aspecten van de gymzaal buiten worden gerealiseerd, maar je kunt hier ook denken aan groene, open schoolpleinen.

aanbod in relatie tot de vraag en multifunctionaliteit. De toekomstige vraag van het bewegingsonderwijs komt uit het IHP Onderwijs. Multifunctionaliteit en optimalisering van gebruik van sportvoorzieningen (onderwijs, verenigingen, andere sportaanbieders) worden vaak als uitgangspunt meegegeven. Het is een kans om bij nieuw te bouwen voorzieningen zowel het onderwijs- als sportperspectief mee te nemen en over de daarmee gemoeide (meer)kosten in overleg te gaan. We zien nu ook vaker dat een sportaccommodatie onderdeel uitmaakt van een grotere ontwikkeling (woningbouw, brede school etc.) Overige binnensportaccommodaties Buiten de multifunctionele binnensportaccommodaties is er een veelheid aan andere binnensportaccommodaties. Vaak zijn dit voorzieningen

Koppeling met onderwijs Gymzalen vallen onder de wettelijke zorgplicht van onderwijshuisvesting en zijn soms onderdeel van het IHP Onderwijs (zie ook paragraaf 2.1.3). Qua gebruik en bezetting (huidige en toekomstige vraag en aanbod) kun je gymzalen meenemen in het IHP Sport en Bewegen, maar de financiën en planning zijn dan vaak weer opgenomen in het IHP Onderwijs. Daarbij is de maximale reisafstand die is vastgelegd voor de scholen naar sportvoorzieningen in het kader van bewegingsonderwijs en de benodigde capaciteit voor dat bewegingsonderwijs een gegeven. In de analyse (zie paragraaf 2.5) kun je stilstaan bij het wenselijke toekomstige 36

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

voor één specifieke tak van sport, denk aan dojo’s, turnzalen, biljartof tafeltennisaccommodaties. Naast deze accommodaties zijn er ook commerciële binnensportaccommodaties als fitnesscentra en sportscholen, boulder- en klimhallen, squash-, padel- en tenniscentra, trampolineparken, bowling- en lasergamecentra, dans- en yogastudio’s, indoor-surf, -ski en -golf. Dit soort accommodaties zijn met name van belang bij ontwikkeling en ruimtebeslag.

een beweegvriendelijke omgeving. Hoe je een leefomgeving vormgeeft zodat die als beweegvriendelijk wordt ervaren, hangt altijd af van de lokale context, de wensen van bewoners en de mogelijkheden in een buurt of gemeente. Wel bestaat de beweegvriendelijke omgeving altijd uit drie elementen: hardware (fysieke leefomgeving), software (de activiteiten die worden aangeboden) en orgware (hoe de hardware en software georganiseerd worden). Deze elementen komen samen in het BVO-model, waarbij de wensen en behoeften van de mens/ inwoner centraal staat.

Buitensportaccommodaties Ook in de buitensport is er een gevarieerd aanbod. Meestal gaat het hier om sportparken met sportvelden (kunstgras en natuurgras) en -banen met club- en kleedaccommodaties en eventuele opbergruimte. Meest voorkomend zijn voetbal, tennis en padel, hockey, korfbal, honk- en softbal, atletiek, rugby, jeu de boules en handbal. Bij de overige accommodaties kun je denken aan skeeler- en (natuur)ijsbanen, skateparken, pumptracks en BMX-banen, golfterreinen, cricket- en handboogschietvelden, paardensport-, hondensport-, postduivensport- en motorsport-, strand-, sportvis- en watersportlocaties. Plus uitzonderingen als real life gaming terreinen, stadions en jachthavens. Ook voor buitensportaccommodaties is multifunctionaliteit en optimalisering van gebruik steeds vaker een uitgangspunt. Accommodaties worden daarom steeds vaker onderdeel van de openbare ruimte of opengesteld voor andere doelgroepen. Kenniscentrum Sport & Bewegen heeft een stappenplan Open Sportpark ontwikkeld, waarin uitgelegd wordt hoe je tot een open sportpark komt.

Sport en bewegen in de openbare ruimte We sporten en bewegen steeds vaker in de openbare ruimte. Dit vraagt het nodige qua inrichting, beheer en onderhoud van de beweegvriendelijkheid van de omgeving en het steeds weer aanpassen van deze omgeving aan de veranderingen in het sport- en beweeggedrag in de openbare ruimte (zie ook bijlage 6). Er zijn geen blauwdrukken voor

Hardware Fysieke leefomgeving Sportaccommodaties Playgrounds & speelplekken Openbare (groene) ruimte Routes & paden Toeristische & recreatieve buitengebieden

Hardware uit het BVO-model

De inrichting van de openbare ruimte vraagt om slimme samenwerking tussen domeinen. Ruimte voor sport en bewegen moet niet geïsoleerd worden gezien, maar juist in samenhang met andere functies. Hierbij kun je denken aan combinaties met spelen en recreatie, actieve mobiliteit, onderwijs en klimaatadaptatie.

37

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bij een IHP Sport en Bewegen draait het vooral om de hardware, de fysieke (sport)infrastructuur die voor iedereen toegankelijk is en sport, spelen (NB speelvoorzieningen zijn hierbij vaak onderdeel van Speelruimtebeleid), bewegen en ontmoeten faciliteert of stimuleert: · Sportaccommodaties en beweegstimulerende gebouwen: sportparken, sporthallen, sportzalen, gymzalen, (kunst)grasvelden, zwembaden, maneges, klimhallen, ijsbanen, multifunctionele accommodaties, gebouwen (scholen, kantoren), leegstaande gebouwen die tijdelijk sportief zijn ingericht, overgang tussen buitenruimte en gebouwen (plinten), etc. · Playgrounds & schoolpleinen: schoolpleinen, speeltuinen, skateparken, trapveldjes, outdoor fitness en andere beweegtoestellen, etc. · Openbare groene, blauwe en grijze ruimte: pleinen, beweegtuinen, parken, plantsoenen, volkstuinen, speelvijvers, kernrandzones, etc.

· ·

Routes & paden: stoepen, wandelroutes, fietspaden en doorfietsroutes, ruiterpaden, skeelerroutes, kanoroutes, etc. Toeristische & recreatieve buitengebieden: bos, heide, duinen, stranden, meren, etc.

Zwemwater Zwemwater is water dat officieel is aangewezen als veilig en geschikt voor recreatief zwemmen. Dit kan zowel natuurlijk water zijn (zoals meren, plassen, beken, vennen, kreken, baggerputten en grindgaten, rivieren, kanalen en zeeën) als kunstmatig water (zoals zwembaden). Natuurlijk zwemwater kan onderdeel zijn van een beweegvriendelijke omgeving en valt in de praktijk vaak onder recreatiebeleid. Qua zwembaden kennen we in Nederland verschillende typen voorzieningen: recreatiebaden, wedstrijdbaden, instructiebaden, doelgroepenbaden, therapiebaden, openluchtbaden (buitenzwembaden), subtropische zwembaden, peuteren kleuterbaden en duikbaden. Bij dit soort bijzondere voorzieningen is het van belang dat gemeenten verder kijken dan hun eigen gemeentegrenzen. Zwembaden en unieke sportcomplexen zoals ijsbanen kunnen dienen als bovenregionale voorzieningen (net zoals bijvoorbeeld theaters dat kunnen zijn). Daarbij is een balans in de noodzakelijke functies in relatie tot de (regionale) vraag van belang.

38

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 5 Benodigde informatie Informatie Gegevens die je dient te verzamelen, zijn: Algemene informatie; over verenigingen/ ondernemende sportaanbieders/ scholen · Overzicht van alle sportverenigingen, ondernemende sportaanbieders en externe exploitanten in de gemeente · Per vereniging: ◦ Contactpersoon, email en telefoonnummer ◦ Aantal leden: - Actief en inactief - Jeugd en senioren - G-sport - Ledenontwikkeling ◦ Aantal teams: - Per categorie (bijv. senioren, junioren, pupillen etc.) - Onderscheid in doordeweeks-, zaterdag- en zondagteams ◦ Aantal trainingsuren per jaar · Aantal scholen in de gemeente · Leerlingenprognose in de gemeente · Per school: ◦ Contactpersoon, email en telefoonnummer ◦ Aantal leerlingen ◦ Aantal groepen/ klassen (gedifferentieerd) · Per ondernemende sportaanbieder: ◦ Contactpersoon, email en telefoonnummer ◦ Aantal klanten

Informatie over binnensportaccommodaties · Accommodaties: een overzicht van alle typen binnensportaccommodaties in de gemeente: ◦ Adres ◦ Bouwjaar ◦ Afmetingen (zalen en hoogte) ◦ Aantal zaaldelen (incl. scheidingswanden) ◦ Aantal kleedkamers ◦ Tribunecapaciteit ◦ Specifieke faciliteiten (bijvoorbeeld ASM, klimwand, uitgebreid scorebord, mogelijkheden voor specifieke sporten, etc.) ◦ Eventuele overige voorzieningen (horeca, verenigingsruimte etc.) ◦ Plattegronden ◦ Staat van onderhoud, functionaliteit en verduurzamingsmaatregelen ◦ Beheer- en onderhoudsplannen · Roosters: voor alle binnensportaccommodaties het gebruik tijdens de eerste week van april (zomerseizoen) en de eerste week van november (winterseizoen) inclusief: ◦ Naam gebruiker ◦ Type gebruiker (onderwijs, vereniging etc.) ◦ Start-eindtijd gebruik ◦ Aantal zaaldelen · Bijzondere eisen vanuit gebruikers/ ervaren knelpunten Informatie over buitensportaccommodaties · Accommodaties: een overzicht van alle buitensportcomplexen in de gemeente: ◦ Adres ◦ Bouwjaar 39

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

◦ Soort sporten die plaatsvinden op het sportcomplex (rooster) ◦ Gebruikers van de complexen (verenigingen, scholen, bso, overig) ◦ Aantal velden of banen, waarbij per veld en baan aangegeven: - Kunstgras, natuurgras, overig of type banen - Wedstrijd- en/of trainingsvelden - Trainingshoeken (oppervlak minder dan veld) - Verlichting ◦ Kleedruimte: - Aantal per accommodatie per sport - Afmeting kleedkamers - Aantal teamlockers ◦ Clubaccommodatie (kantine): - Afmeting - Gebruikers - Wijze van exploitatie ◦ Opslagruimte ◦ Parkeergelegenheden ◦ Plattegronden ◦ Staat van onderhoud, functionaliteit en verduurzamingsmaatregelen ◦ Beheer- en onderhoudsplannen ◦ Bijzondere eisen vanuit gebruikers/ ervaren knelpunten Informatie over sport en bewegen in de openbare ruimte (zie ook BVO-scan) · (Kaart met) locaties · Oppervlakte per voorziening · Kwaliteit (aantrekkelijkheid, diversiteit) · Staat van onderhoud, functionaliteit en verduurzamingsmaatregelen Informatie over zwembaden · Adres · Bouwjaar

· · · · · · ·

Aantal en specificatie per bassin (lxbxd, oppervlakte en bijzonderheden) Staat van onderhoud Verduurzamingsmaatregelen Activiteiten en gebruikers Aantal gebruiksuren per week per bassin per type activiteit Aantal bezoekers Bezetting in relatie tot landelijke cijfers: ◦ Animocijfer ◦ Aantal bezoekers per m2 zwemwater

Enquête In de enquête stel je vragen over: Takken van sport · Sporten met een beperking · Ambitie en niveau · Aantal, herkomst en ontwikkeling van leden · Beleid, samenwerking en ontwikkeling · Omvang en soort gebruik binnen-/ buitensportaccommodaties · Gebruik openbare ruimte · Verenigingsaccommodatie (denk aan algehele staat, onderhoudsplan, verduurzamingsmaatregelen, geplande investeringen) · (Omvang) medegebruik · Knelpunten in omvang gebruik/ inroostering gebruik · Knelpunten algemeen · Tevredenheid capaciteit en kwaliteit binnen-/ buitensportaccommodaties (denk aan afmetingen en aantallen, inrichting, klimaat, licht en geluid, diverse ruimtes, horeca, toegankelijkheid, parkeren) · Wensen, tips en adviezen met betrekking tot de accommodaties of sport en bewegen in de openbare ruimte 40

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 6 Actieve buitenruimte Voldoende ruimte Gegarandeerde ruimte voor sport en bewegen, uitgedrukt in m² per inwoner, waarbij deze ruimte flexibel inzetbaar moet zijn voor verschillende sporten en activiteiten. Bij het bepalen van de hoeveelheid ruimte tellen we allereerst de ruimte van spefieke sportplekken - denk aan voetbalveldjes, skatebanen en calisthenics parken. Ook tellen we de beschikbare groene ruimte (parken, bossen en recreatiegebieden) hierin mee. Vervolgens ook de kwalitatieve fiets- en wandelpaden die worden gebruikt voor fietsen en wandelen, zowel alledaags als sportief. Tot slot rekenen we ook de speelplekken mee in deze ruimtelijke optelsom. Samen vormen ze de actieve buitenruimte. Voor nieuwe woningbouwprojecten gaan we ervan uit dat een specifiek deel (uitgedrukt in een percentage) van de openbare ruimte bij start van de ontwikkeling wordt gereserveerd voor sport en spel. Naast specifieke sportplekken moet hierbij ook rekening worden gehouden met multifunctionele plekken, waar sporten, spelen, ontmoeten en natuur samenkomen.

Op bereikbare afstand Ruimte voor sport en bewegen moet voor iedereen binnen handbereik zijn. Iedere inwoner heeft daarom dicht bij huis eenvoudig en veilig toegang tot een plek om te sporten of te bewegen. Ook een veilige, aantrekkelijke hardloop- of wandelroute begint binnen dichtbij huis. Voor grotere sportfaciliteiten zoals basketbal- of voetbalvelden kan rekening worden gehouden met een ruimere afstand vanaf de voordeur. Zo blijft sport laagdrempelig en wordt bewegen op natuurlijke wijze ingepast in het dagelijks leven.

Iedere plek stimuleert ontmoetingen en zijn fijne plekken om te zijn, bijvoorbeeld bankjes rond speelplekken, schaduwplekken in sportzones en gedeelde faciliteiten zoals drinkwatertappunten en toiletten.

Voor iedereen Iedereen – ongeacht leeftijd, geslacht, beperking of sportvoorkeur – wordt uitgenodigd tot bewegen. De sportfaciliteiten in een wijk zijn toegankelijk voor mensen met een beperking, bijvoorbeeld door rolstoeltoegankelijke paden en aanpassingen in buitensport- en speeltoestellen. Een evenredig deel van alle plekken wordt ingericht met actieve betrokkenheid van vrouwen en meisjes. Ook is het zaak rekening te houden met de diversiteit aan sporten. Er geldt een maximum voor de hoeveelheid ruimte voor traditionele sporten zoals voetbal, een substantieel deel van de ruimte wordt ingericht voor nieuwe en opkomende sporten zoals calisthenics, 3x3 of andere urban sports als skaten. Ook is het slim een deel flexibel in te richten, zodat kan worden geanticipeerd op nieuwe sporten. Tot slot is het van belang rekening te houden met verschillende leeftijden. Van de jongste kinderen tot senioren, voor iedereen is er passende sporten beweegruimte.

Multifunctioneel We gaan uit van slim gecombineerde ruimte met multifunctionele plekken. Een open schoolplein is niet alleen speelruimte voor leerlingen, maar ook een ontmoetingsplek voor de wijk buiten schooltijd. 41

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bestaande wandel- en fietspaden worden verder geoptimaliseerd zodat ze voldoen aan kwaliteitseisen voor sport, zoals breedte, veiligheid en verlichting. Sport- en beweegplekken laten zich uitermate goed combineren met klimaatadaptatie maatregelen zoals wadi’s, waterpleinen en verkoelende groenstroken. Bij iedere klimaatadaptieve maatregel wordt verkend of er een secundaire functie voor sport, spelen of bewegen is toe te voegen. Te maken combinaties Spelen en recreatie Sportvelden, speeltuinen, wandelroutes en recreatieplekken kunnen elkaar versterken in een multifunctionele omgeving. Door deze slimme combinaties creëren we niet alleen ruimte voor sport en ontspanning, maar ook voor sociale verbinding, inclusiviteit en duurzaamheid. Een buurtpark kan bijvoorbeeld tegelijkertijd een plek zijn voor hardlopers, kinderen die spelen en ouderen die bewegen op fitnesstoestellen. Zo benutten we schaarse ruimte optimaal. Actieve mobiliteit De koppeling tussen sport, bewegen en mobiliteit biedt unieke kansen. Fietspaden en trottoirs zijn niet alleen transportverbindingen, maar ook perfecte plekken voor actieve recreatie zoals hardlopen, skaten en wielrennen. Denk aan routes die ontworpen zijn met een dubbele functie: veilig voor dagelijks woon-werkverkeer én aantrekkelijk voor sportievelingen. Deze aanpak maakt bewegen laagdrempelig en geïntegreerd in het dagelijks leven.

Door verkeersroutes beter af te stemmen op sport en recreatie, kunnen we mensen stimuleren om gezonder te leven zonder dat het extra ruimte kost.

Onderwijs Ook in het onderwijs liggen kansen. Groene en open schoolpleinen kunnen niet alleen kinderen uitnodigen om te spelen en te bewegen, maar ook een bijdrage leveren aan een aantrekkelijke en functionele wijk. Denk aan speelplekken die ’s middags het schoolplein zijn en ’s avonds een ontmoetingsplek voor de buurt. Routes rondom scholen kunnen ingericht worden als veilige zones die zowel kinderen als buurtbewoners uitnodigen tot bewegen. Dit soort ingrepen versterkt niet alleen de verbinding tussen school en wijk, maar draagt ook bij aan een vitalere leefomgeving. Klimaatadaptatie Misschien wel het meest urgent zijn de mogelijkheden op het gebied van klimaatadaptatie. Groene en multifunctionele ruimtes kunnen niet alleen wateroverlast tegengaan, maar ook verkoeling bieden en hittestress verminderen. Denk aan speeltuinen die fungeren als wadi’s of waterpleinen die bij droogte ruimte bieden voor sport en spel. Door groen en water slim te combineren met sport en recreatie, creëren we plekken die weerbaar zijn tegen klimaatverandering én uitnodigen tot actief gebruik. Zo bouwen we aan steden die niet alleen leefbaar, maar ook toekomstbestendig zijn.

42

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

Bijlage 7 Opbouw IHP Sport en Bewegen Samenvatting

6. Buitensportaccommodaties a. Inleiding b. Aanbod c. Spreiding van het aanbod d. Kwaliteit van het aanbod en verduurzaming e. Gebruikers f. Verhouding tussen vraag en aanbod en de benodigde capaciteit 7. Sport en bewegen in de openbare ruimte a. Inleiding b. Aanbod c. Spreiding van het aanbod d. Kwaliteit van het aanbod e. Toekomstig aanbod 8. Normen en afwegingskaders a. Inleiding b. Normen en richtlijnen c. Afwegingskaders 9. Samenvatting consequenties capaciteit 2025-2040 a. Zwemwater b. Binnensportaccommodaties c. Buitensportaccommodaties d. Sport en bewegen in de openbare ruimte 10. Financiële consequenties a. Te realiseren accommodaties b. Overzicht van de totale investeringskosten c. Uitgangspunten bij de investeringsramingen d. Samenvatting van de benodigde investeringen per categorie e. Aandachtspunten

1. Inleiding a. Aanleiding b. Doel en uitgangspunten c. Aanpak en gebruikte gegevens 2. Beleidskaders sport en bewegen a. Belang van sport en bewegen b. Gemeentelijke beleidskaders 3. Trends en ontwikkelingen a. Landelijk algemeen b. Landelijk sport- en beweegruimte c. Lokaal 4. Zwemwater a. Inleiding b. Aanbod c. Spreiding van het aanbod d. Kwaliteit van het aanbod en verduurzaming e. Gebruikers en bezetting f. Benodigde capaciteit 5. Binnensportaccommodaties a. Inleiding b. Aanbod c. Spreiding van het aanbod d. Kwaliteit van het aanbod en verduurzaming e. Gebruikers en bezetting f. Benodigde aantal binnensportaccommodaties

Bijlagen

43

Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud

© september 2025, Kenniscentrum Sport & Bewegen, Utrecht info@kenniscentrumsportbewegen.nl Stap 0

Stap 1

Stap 2

Stap 3

Stap 4

Stap 5

Stap 6

44

Stap 7

Bijlage 1

Bijlage 2

Bijlage 3

Bijlage 4

Bijlage 5

Bijlage 6

Bijlage 7

Inhoud