Bijlage 3. Beleidsregels bijzondere bijstand 2026
Tekst van het document
Beleidsregels bijzondere bijstand Gemeente Hollands Kroon 2026 Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hollands Kroon gelet op de artikelen 7, eerste lid, onderdeel b, en 35 Participatiewet, besluit: vast te stellen de Beleidsregels bijzondere bijstand Gemeente Hollands Kroon 2026, onder gelijktijdige intrekking van de Beleidsregels bijzondere bijstand Gemeente Hollands Kroon 2025; de Beleidsregels bijzondere bijstand Gemeente Hollands Kroon 2026 op 1 januari 2026 in werking te laten treden;
1
Inhoud 1.Algemeen.............................................................................................................................................4 1.1
Uitgangspunten .....................................................................................................................4
1.2 Begrippen .....................................................................................................................................4 1.3 Voorwaarden ................................................................................................................................4 Algemene uitgangspunten..............................................................................................................4 Territorialiteitsbeginsel ..................................................................................................................5 Geen beroep op een andere voorziening .......................................................................................5 Wanneer aanvraag indienen ..........................................................................................................5 Noodzakelijke kosten en bijzondere omstandigheden ...................................................................5 Te weinig draagkracht ....................................................................................................................6 Drempelbedrag ...............................................................................................................................6 Kosten door eigen schuld ...............................................................................................................6 1.4 Hoogte van de bijstand
.................................................................................................................6 1.5 Vorm van bijstand .........................................................................................................................6 2. Draagkracht ........................................................................................................................................6 2.1
Hoe wordt de draagkracht berekend? ..................................................................................6
2.2 Over welke periode wordt de draagkracht berekend? ...............................................................11 2.3 Compensatie huur- en zorgtoeslag in het VTLB en bijzondere bijstand .....................................11 3. Hardheidsclausule ............................................................................................................................13 4. Veel voorkomende kosten ................................................................................................................14 4.1a Bijstand voor jongeren van 18 tot en met 20 jaar, zelfstandig wonend ..................................14 4.1b Bijzondere bijstand voor jongeren van 18 tot en met 20 jaar in een inrichting .......................16 4.1c Normwijziging verblijf in inrichting ...........................................................................................17 4.1d Doorbetaling vaste lasten bij verblijf in inrichting en detentie ................................................18 4.1e Bijzondere bijstand bij gedwongen opname (Wvggz/Wzd) ......................................................20 4.2 Medische kosten.........................................................................................................................21 4.2a Eigen bijdrage Wlz en eigen bijdrage Wmo ..............................................................................21 4.2b Niet of
niet genoeg verzekerd ..................................................................................................22 4.3a Kosten met een medische kant ................................................................................................23 Kledingslijtage en bewassing ........................................................................................................23 Dieetkosten ..................................................................................................................................23 Stookkosten ..................................................................................................................................23 4.3b Kosten in verband met gezondheid ..........................................................................................23 Extra kosten maaltijdvoorziening .................................................................................................23 Pedicurekosten .............................................................................................................................24
2
Abonnement Wonen Plus Welzijn ................................................................................................25 4.4 Woonkosten ...............................................................................................................................25 Woonkostentoeslag bij huur ........................................................................................................25 Eerste maand huur .......................................................................................................................26 Te hoge huur.................................................................................................................................26 Woonkostentoeslag bij eigen woning ..........................................................................................27 Verhuizing, eerste huisvesting, eerste huur, waarborgsom en administratiekosten ...................29 4.5 Uitvaartkosten ............................................................................................................................29 4.6 Duurzame gebruiksgoederen (huishoudelijke apparaten, meubels etc.) ...................................30 4.7 Woninginrichting ........................................................................................................................30 4.8 Babyuitzet
...................................................................................................................................31 4.9 Rechtsbijstand ............................................................................................................................32 4.10 Griffierechten ...........................................................................................................................33 4.11 Bewindvoering, curatele en mentorschap................................................................................33 4.12 Budgetbeheer ...........................................................................................................................35 4.13 Reiskosten.................................................................................................................................36 4.14 Reiskosten woon-werkverkeer, inburgering, reclassering of naar opleiding ten behoeve van niet-bijstandsklanten ........................................................................................................................39 4.15 Reiskosten kinderen in het voortgezet onderwijs ....................................................................40 4.16 Kosten kinderopvang ................................................................................................................41 4.17 Kindgebonden budget alleenstaande ouder kop voor
minderjarige ouder(s) (<18) ................43 4.18 Broodnoodvoorziening voor jongeren tijdens zoektijd van 4 weken .......................................45 4.19 Overbruggingsuitkering ............................................................................................................45 4.20 Kindgebondenbudget alleenstaande ouder kop .....................................................................46 4.21 Kosten dubbele huur en verhuiskosten ....................................................................................47 4.22 Legeskosten ..............................................................................................................................48 4.23 Aanvulling op WTOS .................................................................................................................49 5. Categoriale Bijzondere bijstand ........................................................................................................51 Algemeen ......................................................................................................................................51 Univé collectieve zorgverzekering gemeenten .............................................................................51 6. Overzicht wijzigingen 2025 ...............................................................................................................53 7.
Overzicht wijzigingen 2026 ...............................................................................................................65
3
1.Algemeen 1.1 Uitgangspunten Deze beleidsregels gaan over wat de gemeente kan doen als inwoners bepaalde noodzakelijke kosten niet kunnen betalen. Inwoners zijn in de eerste plaats zelf aan zet als er financiële problemen zijn. Als het inwoners niet lukt om zelf hun kosten te betalen, kan de gemeente hulp bieden. Die hulp heet bijzondere bijstand, en is bedoeld om inwoners te helpen onverwachte noodzakelijke kosten te betalen als ze dat zelf niet meer kunnen. Hoe en wanneer die hulp gegeven kan worden, leggen we in deze beleidsregels uit. Het zijn regels op hoofdlijnen. Per situatie onderzoekt de gemeente wat de beste oplossing is voor het probleem van de inwoner. Dat noemen we maatwerk.
1.2 Begrippen In deze beleidsregels maken we zo weinig mogelijk gebruik van vaktaal, maar soms kan dat niet anders. Sommige begrippen uit de wet zijn namelijk lastig te vertalen. De eerste keer dat we zo’n begrip gebruiken, geven we aan uit welke wet dat begrip komt. Dat begrip heeft in deze beleidsregels dezelfde betekenis als in die wet. Andere begrippen die we in deze beleidsregels gebruiken zijn: • bijstandsnorm: de maximum uitkeringsbedragen uit de Participatiewet. Zonder rekening te houden met een verlaging vanwege medebewoners/kostendelers of lage woonlasten. De toepasselijke bijstandsnorm is het uitkeringsbedrag dat afhangt van leeftijd en gezinssituatie. Wel wordt bij het bepalen van de bijstandsnorm rekening gehouden met de bijzondere bijstand voor het levensonderhoud die wordt verleend aan een persoon van 18 t/m 20 jaar (artikel 12 Participatiewet). • draagkracht: wat de inwoner zelf kan bijdragen aan de kosten; • gemeente: het college van burgemeester en wethouders van Hollands Kroon; • inwoner: de persoon die een rechtstreeks belang heeft bij een besluit van de gemeente (de belanghebbende uit art.
1:2 Awb) en zijn gezin (NB In de categoriale inkomensregelingen in hoofdstuk 6 wordt het begrip ‘inwoner’ anders omschreven); • meerinkomen: het verschil tussen het inkomen (inclusief vakantiegeld) en de toepasselijke inkomensgrens (afhankelijk van de kostensoort is dat 120% of 100% van de bijstandsnorm1) • wet: Participatiewet.
1.3 Voorwaarden Een inwoner moet voldoen aan een aantal voorwaarden om in aanmerking te komen voor bijzondere bijstand. Die voorwaarden staan in de wet, vooral in de artikelen 15 en 35 van de Participatiewet. De belangrijkste voorwaarden benoemen we hier in het kort. Algemene uitgangspunten De gemeente beoordeelt de aanvraag om bijzondere bijstand op grond van de uitgangspunten van de Participatiewet, artikel 35 van de Participatiewet en deze beleidsregels.
Bij de volgende algemeen noodzakelijke kosten geldt een grens van 100% van de bijstandsnorm. Het inkomen dat hoger is dan de bijstandsnorm rekenen we helemaal tot de draagkracht. Het gaat om de kosten van woninginrichting, babyuitzet, kosten die te maken hebben met wonen en de kosten van levensonderhoud (overbrugging, zakgeldregeling jongeren in inrichting etc.) 1
4
Territorialiteitsbeginsel Bijstand wordt slechts verstrekt aan Nederlanders en daarmee gelijkgestelden. Kosten die opkomen buiten Nederlands grondgebied vallen buiten het vangnet. Bijzondere bijstand kan daarom alleen worden verleend voor kosten die in Nederland gemaakt zijn en aan Nederland verbonden zijn Geen beroep op een andere voorziening De inwoner kan in aanmerking komen voor bijzondere bijstand, als géén beroep kan worden gedaan op een andere (voorliggende) voorziening. Het gaat om een voorziening die toereikend (voldoende) en passend in de kosten van de inwoner voorziet en daarom voorgaat op bijzondere bijstand (art. 15 van de wet). Die voorziening moet de inwoner dan eerst aanvragen. Als de kosten volgens die voorziening niet noodzakelijk zijn, dan kan de inwoner voor die kosten ook geen bijzondere bijstand ontvangen. Als voorliggende voorziening zoals bedoeld in artikel 15 van de Participatiewet wordt in ieder geval aangemerkt: a.de Wet langdurige zorg; b.de Zorgverzekeringswet; c.de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015; d.de Wet op de rechtsbijstand; e. de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (AWIR). Wanneer aanvraag indienen Een verzoek om toekenning van bijzondere bijstand moet worden aangevraagd binnen zes maanden nadat de kosten zich hebben voorgedaan.
In afwijking van het vorenstaande moet de bijzondere bijstand worden aangevraagd voordat de kosten zijn gemaakt wanneer het betreft: • duurzame gebruiksgoederen; • verhuis- en/of inrichtingskosten; • babyuitzet; • kosten waarvoor een medisch advies noodzakelijk is. Noodzakelijke kosten en bijzondere omstandigheden Bijzondere bijstand wordt alleen verstrekt wanneer er bijzondere omstandigheden zijn die leiden tot noodzakelijke kosten van het bestaan. Noodzakelijke kosten van het bestaan komen normaliter niet voor bijzondere bijstand in aanmerking omdat wordt verwacht dat de aanvrager daarin kan voorzien door te sparen of een lening aan te gaan. Wanneer het college echter oordeelt dat er sprake is van bijzondere omstandigheden waardoor niet van de aanvrager verwacht kan worden dat hij of zij voor deze noodzakelijke kosten had gereserveerd of hiervoor een lening aangaat, dan wordt bijzondere bijstand verstrekt. De kosten voor alimentatie, de betaling van een boete, geleden of toegebrachte schade, premiebetaling en medische kosten zoals genoemd in artikel 14 van de Participatiewet komen niet voor bijzondere bijstand in aanmerking, behalve wanneer de gemeente oordeelt dat er sprake is van een zeer dringende reden zoals bedoeld in artikel 16 van de Participatiewet.
5
Te weinig draagkracht De inwoner kan pas in aanmerking komen voor bijzondere bijstand als hij de kosten niet zelf kan betalen. In hoofdstuk 2 wordt uitgelegd wanneer de inwoner de kosten zelf moet betalen. Drempelbedrag De gemeente hanteert geen drempelbedrag voor de bijzondere bijstand. Kosten door eigen schuld Als de inwoner de kosten zelf heeft veroorzaakt, dan kan de gemeente besluiten om de bijzondere bijstand als lening te verstrekken. Voor meer informatie hierover wordt u verwezen naar de beleidsregel Onverantwoord interen van vermogen P-wet gemeente Hollands Kroon 2015.
1.4 Hoogte van de bijstand De hoogte van de bijzondere bijstand wordt (individueel) bepaald door de hoogte van de noodzakelijke kosten. Soms zijn er meerdere mogelijkheden om in de kosten te voorzien. Uitgangspunt is dan dat de gemeente bijstand verleent voor de goedkoopste mogelijkheid. Bij het bepalen van de hoogte van de bijzondere bijstand voor de diverse kosten sluiten wij aan bij de meest actuele prijzengids van het Nibud. Van deze hoofdregel kan worden afgeweken, bijvoorbeeld bij woninginrichting gaan we uit van 55% van de actuele prijzengids van NIBUD.
1.5 Vorm van bijstand Bijzondere bijstand betaalt de gemeente in principe ‘om niet’ (als gift). Soms kan bijzondere bijstand als lening worden verstrekt. Dat is bijvoorbeeld zo als de bijstand bestemd is voor de aanschaf van huishoudelijke apparaten als een wasmachine of koelkast. Bijzondere bijstand kan ook een lening zijn, als de inwoner op korte termijn voldoende geld ontvangt om de kosten zelf te betalen, of als de inwoner schuld heeft aan het ontstaan van de kosten of de kosten had kunnen voorkomen. Per situatie bepaalt de gemeente of de bijstand dan als lening wordt verstrekt. De lening moet worden terugbetaald in 36 aaneengesloten maanden. Het bedrag dat de inwoner per maand moet terugbetalen is gelijk aan 5% van de toepasselijke bijstandsnorm. Als de inwoner gedurende 36 maanden volgens afspraak heeft afgelost, dan wordt na die periode de resterende lening omgezet in een gift.
2. Draagkracht 2.1 Hoe wordt de draagkracht berekend? Wanneer de inwoner een inkomen heeft boven de bijstandsnorm en/of in het bezit is van vermogen, dan moet de gemeente vaststellen welk gedeelte van dat inkomen en/of vermogen de inwoner er zelf kan gebruiken om de kosten te betalen. Dit wordt de financiële draagkracht genoemd. Het deel dat de inwoner niet zelf kan betalen, vergoedt de gemeente vanuit de bijzondere bijstand. Hiervoor geldende de volgende regels: 1.De studietoeslag wordt wel in aanmerking genomen bij de berekening van de draagkracht voor bijzondere bijstand. Wat de individuele inkomenstoeslag (IIT) betreft, onderzoeken we in ieder geval
6
bij de aanvraag om bijzondere bijstand in de kosten van woninginrichtingen/duurzame gebruiksgoederen en verhuiskosten of er de afgelopen drie maanden een IIT (voorliggende voorziening) is verstrekt, en zo ja waar deze IIT aan is besteed. 2. Bij de bepaling van de draagkracht wordt de kostendelersnorm als bedoeld in artikel 22a van de wet in aanmerking genomen. 3. Voor het bepalen van de draagkracht sluit de gemeente aan bij de wet. Inkomsten tellen mee als de inwoner daarover beschikt of redelijkerwijs over kan beschikken. 4. Het vrij te laten inkomen zoals bedoeld in artikel 31, tweede lid, van de Participatiewet, wordt buiten beschouwing gelaten, behalve als het gaat om: - huurtoeslag, of eigenwoningbijdrage, of een bijzondere bijdrage op grond van de Wet bevordering eigenwoningbezit, en de inwoner vraagt bijstand aan voor woonkosten; - pleegvergoedingen, tenzij de kosten waarvoor bijzondere bijstand wordt aangevraagd uitsluitend betrekking hebben op de persoon van de pleegouder en de pleegkinderen op geen enkele wijze hiervan profijt trekken2; - inkomsten uit of in verband met werk van een kind dat ten laste van de inwoner komen dat netto op maandbasis hoger is dan € 500,- , en de inwoner vraagt bijstand aan voor kosten van dat kind; - vergoedingen en verstrekkingen als bedoeld in artikel 31, eerste lid, onderdeel f en onderdeel g, van de Wet op de loonbelasting 1964, en
voor deze vergoedingen en verstrekkingen bijstand wordt verleend; - giften, voor zover de gemeente dat uit een oogpunt van bijstandverlening verantwoord vindt. 5. Voor de vaststelling van het vermogen wordt uitgegaan van het vermogen op de datum van de aanvraag. De regels uit de wet voor het vaststellen van het vermogen gelden ook voor bijzondere bijstand. Als de inwoner een vermogen heeft dat niet hoger is dan de bedragen uit artikel 34 lid 3 van de wet, hoeft de inwoner uit zijn vermogen niets bij te dragen aan de kosten. 6. In afwijking van het bepaalde onder punt 5 wordt het vrij te laten vermogen zoals bedoeld in artikel 34, derde lid van de Participatiewet alleen in aanmerking genomen bij de draagkrachtberekening voor zover de aanvraag voor bijzondere bijstand betrekking heeft op: a. de aflossing van schulden; b. kosten voor woninginrichting en duurzame gebruiksgoederen, of c. kosten waarvoor alleen om zeer dringende redenen bijzondere bijstand wordt verleend. 7a. Netto-inkomen dat lager is dan 120% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm wordt niet meegenomen bij de berekening van de draagkracht.
2 Voor de bijzondere bijstand wordt wel rekening gehouden met de pleegvergoeding(en), tenzij de kosten waarvoor bijzondere bijstand
wordt aangevraagd uitsluitend betrekking hebben op de persoon van de pleegouder en de pleegkinderen op geen enkele wijze hiervan profijt trekken. Bij een aanvraag om bijzondere bijstand in de dieetkosten van de pleegouder bijvoorbeeld wordt bij de draagkrachtbepaling de pleegvergoeding niet als inkomen in aanmerking komen. Immers, alleen de pleegouder profiteert van de bijzondere bijstand. Bij een aanvraag om bijzondere bijstand in de kosten van woninginrichting of woonkosten bijvoorbeeld wordt daarentegen wel rekening gehouden met de pleegvergoeding. Deze wordt dan bij de draagkrachtbepaling als inkomen in aanmerking genomen. Ook de pleegkinderen hebben immers in dat geval profijt van de aan de pleegouder verleende bijzondere bijstand.
7
7b. Netto-inkomen dat hoger is dan 120% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm wordt voor 100% meegenomen bij de berekening van de draagkracht. 8.Het netto inkomen hoger dan de van toepassing zijnde bijstandsnorm wordt geheel meegerekend in de draagkrachtberekening wanneer de bijzondere bijstandsaanvraag betrekking heeft op: - kosten van woninginrichting; - kosten van aanschaf van duurzame gebruiksgoederen; - kosten babyuitzet; - kosten van levensonderhoud (overbrugging, zakgeldregeling jongeren in inrichting etc.); - kosten die te maken hebben met wonen (kosten verhuizing, dubbele huur, huur en woonlasten eigen woning, aanhouden van een woning tijdens een opname in instelling of detentie). 9. Met het oog op het vaststellen van de financiële draagkracht gaat het college uit van het inkomen: a. over het kalenderjaar voorafgaand aan de bijzondere bijstandsaanvraag, als de aanvraag is gedaan door een zelfstandige; b. over de drie kalendermaanden voorafgaand aan de bijzondere bijstandsaanvraag, als de aanvraag is gedaan door een aanvrager met sterk wisselende inkomsten, die niet als zelfstandige werkt; c. over de kalendermaand voorafgaand aan de bijzondere bijstandsaanvraag in andere gevallen dan die bedoeld onder a en b. Wijzigingen in het inkomen en het vermogen van de aanvrager tijdens het lopende draagkrachtjaar kunnen leiden tot een herberekening.
10.Het bedrag dat tijdens een WSNP-traject en het bedrag dat tijdens gemeentelijke schuldhulpverlening op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening voor de aflossing van schulden wordt gereserveerd, worden bij de draagkrachtbepaling niet als inkomen in aanmerking genomen. Dit betekent dat personen die in een WSPN-traject of in een schuldenregeling op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zitten, in beginsel geacht worden geen draagkracht te hebben. NB Als de partner van de belanghebbende niet in het schuldsaneringstraject op grond van de WSNP of een schuldenregeling op basis van de Wet de gemeentelijke schuldhulpverlening zit, dan tellen de inkomsten van de partner wel mee voor het bepalen van de draagkracht. Echter, met de volgende nuancering. Voor de bijzondere bijstand wordt rekening gehouden met de inkomsten van de partner, tenzij de kosten waarvoor bijzondere bijstand wordt aangevraagd uitsluitend betrekking hebben op de persoon die in het schuldhulpverleningstraject zit en de partner op geen enkele wijze hiervan profijt trekt. Bij een aanvraag om bijzondere bijstand in de dieetkosten bijvoorbeeld wordt bij de draagkrachtbepaling het inkomen van de partner niet in aanmerking genomen. Immers, alleen de persoon die in het schuldhulpverleningstraject zit, profiteert van de bijzondere bijstand.
Bij een aanvraag om bijzondere bijstand in de kosten van woninginrichting of woonkosten bijvoorbeeld wordt daarentegen wel rekening gehouden met de inkomsten van de partner. Deze inkomsten worden dan bij de draagkrachtbepaling als inkomen in aanmerking genomen. Ook de partner heeft immers in dat geval profijt van de verleende bijzondere bijstand. 11. Bij de draagkrachtberekening wordt geen rekening gehouden met het bedrag van het inkomen waarop beslag is gelegd, mits het beslag op correcte wijze en op grond van de door de inwoner
8
volledig verstrekte gegevens is vastgesteld. Dit laatste moet wel worden gecontroleerd. Desgewenst kan hierbij de ondersteuning van het subteam Terugvordering/Verhaal of het team SDV worden ingeroepen. 12. Bij de draagkrachtberekening wordt alleen het inkomen en het vermogen van het individu of het gezin betrokken. Er wordt geen rekening gehouden met het inkomen en vermogen van andere inwoners of kostendelers. 13. Bij de draagkrachtberekening wordt geen rekening gehouden met de vraag of de inwoner een woonruimte heeft waaraan geen of lage kosten verbonden zijn. Die situaties blijven buiten beschouwing. 14. De draagkracht wordt op de volgende wijze verrekend: a. De draagkracht uit vermogen wordt het eerst gebruikt. b. Bij incidentele verstrekkingen wordt de draagkracht ineens verrekend. c. Bij periodieke verstrekkingen wordt de draagkracht evenredig gespreid over de maanden waarin de bijzondere bijstand wordt verstrekt en evenredig verrekend met de kosten. Bij samenloop van incidentele en periodieke bijzondere noodzakelijke kosten wordt de draagkracht bij voorrang verrekend met de incidentele kosten waarvoor bijzondere bijstand wordt toegekend. 15. Soms gelden er andere regels voor het vermogen: a. De waarde van een eigen woning telt niet mee, als de inwoner die woning zelf bewoont. b.
Bij de berekening van het vermogen wordt een bedrag ter hoogte van de ontvangen uitkering vrijgelaten. c. Spaargelden opgebouwd tijdens de periode waarin bijstand wordt ontvangen worden in aanmerking genomen. Echter, spaargeld opgebouwd tijdens een WSNP- traject of een schuldregelingstraject op grond van Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wordt niet als vermogen meegeteld. Dit spaargeld is immers bestemd om een deel van de schulden af te lossen. 16. Vaststellen waarde auto’s De waarde van een auto telt mee bij de vermogensvaststelling. Van dit uitgangspunt wordt afgeweken, indien: • de auto, gelet op de omstandigheden van persoon en gezin, noodzakelijk is (bijvoorbeeld wanneer een van de gezinsleden ernstig lichamelijk gehandicapt is); • de auto ouder is dan 10 jaar; • de waarde van de auto minder is dan € 3.350,00 (hierbij is aangesloten bij de Regeling kwijtschelding belastingen medeoverheden). Het bedrag van € 3.350,- wordt jaarlijks geïndexeerd. De auto (niet ouder dan 10 jaar) wordt gewaardeerd aan de hand van de ANWB/BOVAG autokoerslijst op internet: http://www.anwb.nl/auto/koerslijst Dit gaat als volgt: • vul kenteken in; • kies de van toepassing zijnde uitvoering; • klik verder ( je krijgt dan pagina met nieuwprijzen);
9
• • • • •
klik verder; vul kilometerstand in ( houd 15000 km per jaar aan, dus auto van 4 jaar = 60000 km, auto van 4,5 jaar = 75000 km(= afronding naar boven); klik op bereken; kies in kolom "situatie bij kopen van een auto" de laagste richtprijs; laat € 3.350,00 van de waarde vrij.
Hoewel inmiddels in suwinet een tellerstand is opgenomen is besloten om hier op pragmatische gronden in eerste instantie niet van uit te gaan. De tellerstand dateert namelijk van de datum van laatste APK en deze kan voor auto's tussen 4 en 8 jaar al 2 jaar geleden zijn en voor auto's ouder dan 8 jaar 1 jaar geleden. Indien de exacte kilometerstand relevant is voor het recht op uitkering of de klant de waarde/kilometerstand die wordt aangehouden ter discussie stelt staat het een ieder natuurlijk vrij om de daadwerkelijke kilometerstand te verifiëren en aan te houden. Indien de auto niet is opgenomen in de koerslijst en bij een vermoedelijke aanzienlijke waarde (oldtimers) kan een auto-taxateur worden ingeschakeld . NB: het is niet algemeen gebruikelijk meer dan één auto te hebben, dus bij het in het bezit/op naam hebben van meer dan één auto, maar eenmalig € 3.350,00 aan waarde vrij laten. Als iemand een auto krijgt als gift dan geldt de "vrijlating" van € 3.350,00 van de waarde niet. 17. Begrafenisverzekeringen Een ieder wordt geacht een verzekering af te hebben gesloten voor de kosten van begrafenis of crematie. Dit kan zijn een verzekering in natura zijn (bijvoorbeeld Dela), een levensverzekering die in contanten uitkeert of een eigen reservering voor die kosten. Bij een verzekering in natura doen wij niets. Wij nemen deze verzekering niet in aanmerking.
Bij een levensverzekering die is afgesloten om de kosten van een begrafenis of crematie te kunnen dekken geldt dat deze kan worden vrijgelaten indien de levensverzekering alleen bij overlijden wordt uitgekeerd en niet tussentijds afkoopbaar is. Als deze levensverzekering tussentijds afkoopbaar is en de afkoopwaarde gelijk is aan of lager is dan de gemiddelde kosten voor een uitvaart zoals die door het CBS zijn vastgesteld, dan wordt deze afkoopwaarde vrijgelaten. Wanneer in plaats van een verzekering een bedrag in contanten is gereserveerd voor begrafeniskosten wordt dit alleen onder de volgende voorwaarden niet als vermogen aangemerkt: • het geld is uitsluitend bestemd voor de kosten van een uitvaart en mag niet tussentijds opvraagbaar zijn (staat op een aparte rekening); • het tegoed alleen bij overlijden kan worden opgenomen (er zal dus een gemachtigde zijn aangewezen die het geld kan opnemen), en; • de waarde mag niet bovenmatig hoog zijn. Een tegoed is bovenmatig hoog als het tegoed de gemiddelde kosten voor een uitvaart zoals die door het CBS zijn vastgesteld overstijgt.
10
2.2 Over welke periode wordt de draagkracht berekend? Het draagkrachtjaar start op de eerste dag van de maand waarin de kosten zich voordoen.
De duur van de draagkrachtperiode wordt vastgesteld voor: • •
•
een periode van 12 maanden als sprake is van variabele inkomsten zoals inkomen uit of in verband met arbeid, alimentatie of uitkeringen (waaronder uit WW of ZW); een periode van 36 maanden als sprake is van een vast inkomen zoals een (aanvullende) bijstandsuitkering, IOAW, IOAZ, Wajong, WIA of AOW al dan niet met een aanvullend pensioen, voor zover het inkomen niet uitstijgt boven de van toepassing zijnde inkomensgrens (afhankelijk van de kostensoort is dat 100 of 120% van de bijstandsnorm); een periode van 12 maanden als sprake is van draagkracht.
De draagkrachtberekening gemaakt met het inkomen en het vermogen zoals die op het moment van de aanvraag aanwezig zijn. Wijzigingen in het inkomen en het vermogen van de aanvrager tijdens het lopende draagkrachtjaar kunnen leiden tot een herberekening. De vastgestelde draagkracht en duur van de draagkrachtperiode kunnen worden herzien indien wijzigingen van de omstandigheden zich voordoen.
2.3 Compensatie huur- en zorgtoeslag in het VTLB en bijzondere bijstand Inleiding Deze paragraaf beoogt duidelijkheid te verschaffen over de vraag of de compensatie voor huur-, zorgtoeslag, kindgebonden budget of kinderopvangtoeslag, die is opgenomen in het Vrij te laten bedrag (VTLB) bij een schuldenregeling of in een beslagvrije voet bij beslag, als middel moet worden aangemerkt bij een aanvraag voor bijzondere bijstand. De gemeente is van oordeel dat dit niet het geval is. Deze beleidslijn is gebaseerd op het evenredigheidsbeginsel, het gelijkheidsbeginsel, de Participatiewet en relevante jurisprudentie. Achtergrond Personen in een wettelijke schuldenregeling (WSNP of MSNP) leven van het VTLB. Dit bedrag is bedoeld om te voorzien in de algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan. In het VTLB is een component opgenomen ter compensatie van het feit dat deze personen doorgaans geen recht hebben op huur-, zorgtoeslag, kindgebonden budget of kinderopvangtoeslag vanwege hun brutoinkomen. Deze compensatie voorkomt dat zij financieel slechter af zijn dan personen met een bijstandsuitkering, die wél toeslagen ontvangen. Juridisch kader Participatiewet Artikel 31 lid 1 Pwet bepaalt dat alle middelen in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van het recht op bijstand.
Echter, lid 2 biedt ruimte om bepaalde middelen buiten beschouwing te laten indien dit noodzakelijk is voor een juiste toepassing van de wet. Evenredigheidsbeginsel (artikel 3:4 lid 2 Awb) De nadelige gevolgen van een besluit mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot het doel ervan. Het aanmerken van de toeslagcompensatie als middel zou ertoe leiden dat mensen in een
11
schuldenregeling minder te besteden hebben dan bijstandsgerechtigden, hetgeen disproportioneel is. Gelijkheidsbeginsel (artikel 1 Grondwet en artikel 14 EVRM) Personen in een vergelijkbare inkomenspositie (sociaal minimum) dienen gelijk behandeld te worden. Bijstandsgerechtigden ontvangen toeslagen die buiten beschouwing blijven; het is dan onredelijk om de toeslagcompensatie bij schuldenaren wél als middel aan te merken. Rechtspraak De Centrale Raad van Beroep heeft in uitspraken (o.a. CRvB 12-04-2011, ECLI:NL:CRVB:2011:BQ1683) geoordeeld dat gemeenten bij de beoordeling van bijzondere bijstand rekening moeten houden met het feit dat mensen in een schuldenregeling geen toeslagen ontvangen, en dat het VTLB een bestaansminimum garandeert dat vergelijkbaar is met de bijstandsnorm. Beleidsstandpunt Wij achten het niet redelijk en niet rechtvaardig om de compensatie voor huur-, zorgtoeslag, kindgebonden budget of kinderopvangtoeslag in het VTLB of de beslagvrije voet als middel aan te merken bij een aanvraag voor bijzondere bijstand. Dit zou leiden tot een ongelijke behandeling van mensen die feitelijk op het sociaal minimum leven, en zou in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel.
12
3. Hardheidsclausule Als de inwoner aan de voorwaarden voor bijzondere bijstand voldoet, dan kan hij in aanmerking komen voor bijzondere bijstand. Voldoet de inwoner niet aan de voorwaarden, dan kan hij toch in aanmerking komen voor bijzondere bijstand als er sprake is van ‘zeer dringende redenen’ (artikel 16 van de wet). Vaste rechtspraak is namelijk dat sprake is van zeer dringende redenen als er een acute noodsituatie is en de behoeftige omstandigheden van belanghebbende op geen enkele andere manier is te verhelpen. Het verlenen van bijstand moet onvermijdelijk zijn. Deze rechtspraak is gebaseerd op de wetsgeschiedenis van de voorganger van artikel 16 lid 1 Pw in de Algemene Bijstandswet, Stb. 1963, 284. Vaste rechtspraak is ook dat een noodsituatie acuut is als het gevolg een: • levensbedreigende situatie is of • blijvend ernstig psychisch of lichamelijk letsel of invaliditeit is. De CRvB heeft nu namelijk anders bepaald in ECLI:NL:CRVB:2023:985. Bij de vraag of sprake is van zeer dringende redenen speelt ook een rol of het niet verlenen van bijstand voor belanghebbende tot ernstige gevolgen leidt. En dan met name voor zijn/haar gezondheid. De CRvB motiveert nu dat je uit de wetsgeschiedenis van de (voorganger) van artikel 16 lid 1 Pw kan afleiden dat een acute noodsituatie niet alleen beperkt is tot bovenstaande situaties.
Dit is dus anders dan waar eerdere rechtspraak van uitgaat.
13
4. Veel voorkomende kosten Voor een aantal veelvoorkomende kostensoorten gelden bijzondere regels. Zie paragraaf 4.1 tot en met 4.23. Let op: de voorwaarden voor bijzondere bijstand gelden voor al deze kostensoorten. Dat betekent dat de inwoner in aanmerking komt voor bijzondere bijstand als aan de voorwaarden uit hoofdstuk 1 en 2 is voldaan. Soms gelden er bijzondere regels voor de noodzaak van de kosten of de invulling van bijzondere omstandigheden of de draagkracht. Dit wordt per kostensoort aangegeven. 4.1a Bijstand voor jongeren van 18 tot en met 20 jaar, zelfstandig wonend
Omschrijving van de kosten Bijzondere bijstand is mogelijk voor de jongere van 18 tot en met 20 jaar die zelfstandig woont en niet genoeg inkomen heeft om in de kosten van levensonderhoud te voorzien. Artikel 12 P-wet geeft ruimte om aanvullende bijzondere bijstand voor de kosten van levensonderhoud te geven als de ouder(s) financieel niet willen of kunnen bijdragen. De kostendelersnorm wordt ook bij deze vorm van bijzondere bijstand niet toegepast. Er zijn drie groepen jongeren te onderscheiden: 1. De jongere die door omstandigheden noodzakelijk zelfstandig woont en niet genoeg eigen inkomsten heeft. 2. De jongere die door omstandigheden noodzakelijk zelfstandig woont en een bijstandsuitkering ontvangt. 3. De studerende jongere die door omstandigheden noodzakelijk zelfstandig woont en waarbij de basis toelage tegemoetkoming scholieren (WTOS) niet genoeg is om in de kosten van levensonderhoud te voorzien. Voorliggende voorzieningen Ouders zijn tot het 21ste levensjaar onderhoudsplichtig voor hun kinderen. De jongere moet zijn ouders eerst om een bijdrage vragen voordat bijzondere bijstand een optie is. Dit is niet altijd mogelijk. De bijstandsuitkering voor de jongere is laag. Hiermee kan niet worden voorzien in de kosten van levensonderhoud. De basistoelage WTOS is bedoeld voor de kosten van levensonderhoud en hangt niet af van het inkomen.
De aanvullende toelage hangt wel af van het inkomen en is bedoeld voor school en boekengeld. Recht op bijzondere bijstand Er is in ieder geval recht op aanvullende bijzondere bijstand als: • de ouders van de jongere in het buitenland wonen en niet bereikbaar zijn; • de ouders van de jongere zijn overleden Er kan recht op aanvullende bijzondere bijstand zijn als: • De relatie tussen de jongere en de ouders ernstig is verstoord (een grondig onderzoek door de consulent is nodig, informatie van hulpverlener en/of wederhoor bij de ouders).
14
• •
De jongere al geruime tijd zelfstandig woont en in redelijkheid niet verwacht kan worden dat hij terug gaat naar de ouders (onderhoudsplicht geldt dan wel). Andere situaties die het zelfstandig wonen noodzakelijk maken.
De opsomming is niet limitatief. De rechter heeft beleid waarin de bijzondere bijstand zich beperkt tot bepaalde situaties afgekeurd. De bijzondere bijstand kan volgens artikel 12 van de P-wet gegeven worden aan: • alleenstaanden van 18 tot en met 20 jaar; • alleenstaande ouders van 18 tot en met 20 jaar; • gehuwden waarvan één van beide partners 18 tot en met 20 jaar is. Bewijs Het onderzoek naar het recht op bijzondere bijstand is gelijk aan het onderzoek voor een aanvraag voor een bijstandsuitkering volgens de P-wet. Hoogte bijzondere bijstand De hoogte van de bijzondere bijstand is het verschil tussen de basistoelage WTOS of de norm waar recht op is volgens de leeftijd en de norm waarop recht zou bestaan als de jongere of beide partners 21 jaar zouden zijn (artikel 21 en 22a P-wet) min 15% van de norm. Het verschil tussen het minimum jeugdloon en de bijstandsuitkering is anders te groot en de stimulans om te gaan werken te klein. De eventuele bijdrage van de ouders die de jongere zelf ontvangt en de inkomsten van de jongere houden wij in op de bijstand. Ingangsdatum Gelijk aan de beoordeling voor de bijstandsuitkering.
Vorm bijzondere bijstand • om niet • belastbare bijzondere bijstand • verhaal op onderhoudsplichtige ouders De Participatiewet in balans In de nieuwe Participatie heeft de wetgever besloten de norm voor aanvullende bijstand voor jongeren tot 21 jaar te harmoniseren en deze aanvullende norm via de algemene bijstand te verstrekken in plaats van via de bijzondere bijstand. In de nieuwe Participatiewet wordt de norm dus geharmoniseerd, waarbij ruimte blijft om af te wijken indien noodzakelijk (art. 18 lid 1 Participatiewet). De wetgever heeft gekozen voor een normbedrag waardoor de optelsom van algemene bijstand plus aanvulling op basis van het voorgestelde normbedrag terecht komt op een waarde vergelijkbaar met 90% van het netto inkomen van een 18-jarige op basis van wettelijk minimum jeugdloon met een 36-urige werkweek (€ 929,68, inclusief vakantiebijslag). Het voorgestelde normbedrag voor aanvullende algemene bijstand is één vast bedrag, te weten € 634,48 netto per maand (peildatum: 1 januari 2023). Gemeenten kunnen hiervan afwijken, met dien verstande dat het totale bedrag aan algemene bijstand inclusief de aanvulling nooit hoger kan zijn dan de bijstandsnorm voor personen van 21-jaar en ouder in een vergelijkbare situatie. In de nieuwe wet is de volgende tekst opgenomen: “Aan artikel 20 wordt twee leden toegevoegd, luidende:
15
3. Voor belanghebbenden van 18, 19 of 20 jaar verhoogt het college de norm met een bedrag van € 634,48, indien die belanghebbende voor de kosten van levensonderhoud geen beroep kan doen op zijn ouders, omdat: a. de middelen van de ouders daartoe niet toereikend zijn; of b. deze persoon redelijkerwijs het onderhoudsrecht jegens de ouders niet te gelde kan maken. 4. De norm, bedoeld in het derde lid, in combinatie met de normen, bedoeld in het eerste en tweede lid, is niet hoger dan de norm, bedoeld in artikel 21, die geldt voor een 21-jarige of ouder, doch jonger dan de pensioengerechtigde leeftijd, in een vergelijkbare situatie.” NB De beleidsregels vervat in paragraaf 4.1a worden ingetrokken met ingang van de datum waarop artikel 20, de leden 3 en 4, van de Participatiewet in balans in werking treden. Beleidsregels kunnen alleen in werking treden (of worden ingetrokken) na bekendmaking (artikel 3:40 Awb). Je mag in de regeling opnemen dat de intrekking pas van kracht wordt bij een toekomstige gebeurtenis, zoals de inwerkingtreding van een wet. Dit voorkomt dat je beleidsregels voortijdig intrekt, terwijl de wet nog niet in werking is getreden. Dit is verstandig, omdat: • Het voorkomt een regulatoir vacuüm: een situatie waarin er tijdelijk geen regeling van toepassing is. • Het biedt rechtszekerheid voor burgers en bedrijven.
• Het is bestuurlijk zorgvuldig en voorkomt verwarring over de geldende regels.
4.1b Bijzondere bijstand voor jongeren van 18 tot en met 20 jaar in een inrichting Omschrijving van de kosten Jongeren van 18, 19 of 20 jaar die in een inrichting verblijven hebben geen recht op de bijstandsuitkering volgens artikel 13 lid 2 onder a van de P-wet. De wetgever is van mening dat het geven van bijzondere bijstand in deze situatie geschikter is dan het geven van een uitkering voor levensonderhoud. Het gaat bij verblijf in een inrichting om kosten waarin de inrichting niet voorziet. Voor personen van 21 jaar en ouder is er een aparte norm bij verblijf in een inrichting. De kostendelersnorm wordt ook bij deze vorm van bijzondere bijstand niet toegepast. Ouders zijn tot het 21ste levensjaar onderhoudsplichtig voor hun kinderen. Deze paragraaf heeft tot doel om duidelijkheid te bieden over de verstrekking van bijzondere bijstand aan jongeren van 18 tot en met 20 jaar die verblijven in een inrichting en geen recht hebben op algemene bijstand op grond van artikel 13 lid 2 sub a van de Participatiewet.
De doelgroep betreft jongeren van 18 tot en met 20 jaar die: • verblijven in een inrichting zoals bedoeld in artikel 1 sub f van de Participatiewet; • geen of onvoldoende beroep kunnen doen op hun ouders voor de noodzakelijke kosten van het bestaan, bijvoorbeeld wegens: ✓ overlijden van de ouders; ✓ plaatsing buiten het gezin op grond van de Jeugdwet; ✓ onvindbaarheid of onbereikbaarheid van de ouders; ✓ een ernstig verstoorde ouder-kindrelatie. Indien de inrichting voorziet in zak- en kleedgeld, wordt dit beschouwd als een toereikende voorliggende voorziening in de zin van artikel 15 van de Participatiewet. In dat geval wordt geen bijzondere bijstand verstrekt voor deze kosten.
16
Indien bijzondere bijstand wordt verstrekt voor zak- en kleedgeld, wordt de hoogte bepaald op basis van: • de norm voor personen van 21 jaar of ouder die in een inrichting verblijven (artikel 23 lid 1 sub a Participatiewet), vermeerderd met het bedrag genoemd in artikel 23 lid 2 sub a; • kinderbijslag of andere middelen die voor de jongere beschikbaar zijn, worden in mindering gebracht op de bijzondere bijstand. De bijzondere bijstand wordt in beginsel om niet verstrekt, tenzij sprake is van een situatie waarin een lening passend is op grond van artikel 48 van de Participatiewet. Wordt bijzondere bijstand verstrekt voor zak- en kleedgeld? Dan moet over dit bedrag belastingen en premies worden betaald. Naast zak- en kleedgeld kan ook bijzondere bijstand worden verleend voor: • bewindvoeringskosten (indien noodzakelijk en aantoonbaar); • eventueel: aanvullende kosten zoals reiskosten of communicatiekosten, mits onderbouwd. De aanvraag wordt individueel beoordeeld. De jongere of diens vertegenwoordiger dient aan te tonen dat: • er sprake is van noodzakelijke kosten van het bestaan; • er geen toereikende voorliggende voorziening is; • er geen of onvoldoende draagkracht is bij de ouders.
4.1c Normwijziging verblijf in inrichting Omschrijving van de kosten Dit onderdeel geeft een richtlijn voor het moment waarop de norm bij verblijf in inrichting ingaat. Opnames in een inrichting kunnen kort zijn of kunnen vaker achter elkaar plaatsvinden. Het is niet wenselijk om de norm steeds meteen om te zetten en bijzondere bijstand te beoordelen voor de vaste lasten. Wij gebruiken daarom een richtlijn voor het moment waarop de norm bij verblijf in inrichting ingaat. Hierbij wordt maatwerk geleverd als de omstandigheden van het geval erom vragen. Als de inrichting buiten de gemeente is, is er sprake van ‘ tijdelijk verblijf buiten de gemeente’. De algemene en eventueel bijzondere bijstand blijven wij geven vanuit onze gemeente zolang terugkeer naar de woning een reële optie is. Hierover kan informatie worden opgevraagd, bijvoorbeeld een behandelplan. Aanpassing van de norm bij opname in een inrichting vindt als volgt plaats: • Bij kortdurende opnames, die doorgaans betrekking hebben op een verblijf in een algemeen ziekenhuis, wordt de bestaande norm ongewijzigd voortgezet. • Duurt het verblijf langer dan drie maanden, dan wordt de bijstand na 3 maanden vanaf de opnamedatum aangepast. De normering van artikel 23 P-wet is dan van toepassing. • In het laatste geval wordt tevens bezien of er aanleiding is om bijzondere bijstand te verstrekken in de woonlasten.
Hierbij moet wel rekening worden gehouden met de lagere verbruikslasten. De betreffende leverancier moet benaderd worden met een verzoek om herziening van het voorschotbedrag. • Indien al direct duidelijk is dat er sprake is van een permanente opname dan wordt de norm direct overeenkomstig artikel 23 Participatiewet vastgesteld.
17
Het komt regelmatig voor dat het verblijf in een inrichting gecombineerd wordt met een beperkt verblijf elders. Dit zal doorgaans het geval zijn in de weekends. Bijvoorbeeld een alleenstaande brengt de weekends door bij ouders of partner. De norm voor zak- en kleedgeld voorziet niet in de kosten van voeding, huisvesting, verwarming of onderhoud van een woning. Omdat het gaat om algemene kosten kan hiermee rekening gehouden worden door tijdens de weekends de bijstand te baseren op de norm die geldt bij het niet verblijven in een inrichting. Voorbeeld: een alleenstaande verblijft gedurende 5 dagen per week in de inrichting en 2 dagen per week thuis. De uitkering is dan als volgt: • 5/7 x bijstandsnorm bij verblijf in inrichting + 2/7 x norm alleenstaande (kostendelersnorm is van toepassing). Richtlijn: een weekend bestaat uit drie dagen indien de klant vrijdag vóór 12 uur vertrekt uit de inrichting en zondag ná 12 uur weer terugkeert.
4.1d Doorbetaling vaste lasten bij verblijf in inrichting en detentie Bij een opname in een inrichting is de norm voor zak- en kleedgeld van toepassing. Het betalen van de vaste lasten (huur, energie, water) kan niet uit deze lage norm. Als de woning niet is opgezegd, lopen deze kosten gewoon door. In artikel 1, sub j, van de Participatiewet wordt onder inrichting het navolgende verstaan: • een instelling die zich blijkens haar doelstelling en feitelijke werkzaamheden richt op het bieden van verpleging of verzorging aan aldaar verblijvende hulpbehoevenden; • een instelling die zich blijkens haar doelstelling en feitelijke werkzaamheden richt op het bieden van slaapgelegenheid, waarbij de mogelijkheid van hulpverlening of begeleiding gedurende meer dan de helft van ieder etmaal aanwezig is. Als het gaat om een tijdelijke opname waarbij de intentie is dat de aanvrager na opnameperiode terugkeert naar de woning, kan bijzondere bijstand verstrekt voor de volgende kosten: - de huur (na aftrek huurtoeslag); - nota gas en elektriciteit (eventueel rekening houden met verlaagd voorschotbedrag);- nota water (omgerekend naar maandbedrag);- premie inboedelverzekering (omgerekend naar maandbedrag); - afvalstoffenheffing (omgerekend naar maandbedrag) - basisabonnement tv/internet indien aanvrager in weekend naar huis gaat.
Het netto inkomen hoger dan de van toepassing zijnde bijstandsnorm wordt geheel meegerekend in de draagkrachtberekening Ingangsdatum De bijzondere bijstand wordt verstrekt vanaf het moment dat de klant een inkomen naar zak- en kleedgeldnorm krijgt. Deels in inrichting, deels thuis
18
Het komt regelmatig voor dat het verblijf in een inrichting gecombineerd wordt met een beperkt verblijf elders. Dit zal doorgaans het geval zijn in de weekends. Bijvoorbeeld een alleenstaande brengt de weekends door bij ouders of partner. De norm voor zak- en kleedgeld voorziet niet in de kosten van voeding, huisvesting, verwarming of onderhoud van een woning. Omdat het gaat om algemene kosten kan hiermee rekening gehouden worden door tijdens de weekends de bijstand te baseren op de norm die geldt bij het niet verblijven in een inrichting. Voorbeeld: een alleenstaande verblijft gedurende 5 dagen per week in de inrichting en 2 dagen per week thuis. De uitkering is dan als volgt: • 5/7 x bijstandsnorm bij verblijf in inrichting + 2/7 x norm alleenstaande (kostendelersnorm is van toepassing). Richtlijn: een weekend bestaat uit drie dagen indien de klant vrijdag vóór 12 uur vertrekt uit de inrichting en zondag ná 12 uur weer terugkeert. Duur bijstand De bijzondere bijstand duurt maximaal 6 maanden. Deze periode kan worden verlengd met maximaal 6 maanden, als het volgens de gemeente nodig is om het verblijf in de inrichting te verlengen. De bijzondere bijstand wordt maandelijks betaald. Detentie Ingevolge artikel 13 lid 1sub a Participatiewet heeft geen recht op bijstand degene aan wie rechtens zijn vrijheid is ontnomen.
Voor de kosten van het aanhouden van woning in de periode van detentie, kan daarom geen bijzondere bijstand worden verstrekt. Het is de eigen verantwoordelijkheid van belanghebbende om eventueel een regeling te treffen. Wanneer tijdens de detentieperiode iemand geen middelen heeft om de woonlasten te betalen, bestaat de kans dat diegene zijn of haar woning verliest. Omdat het niet maatschappelijk gewenst is dat (ex-)gedetineerden na een korte detentieperiode geen beschikking meer hebben over een zelfstandige woning, kan onder bepaalde voorwaarden bijzondere bijstand worden verstrekt. Dit is buitenwettelijke gemeentelijke beleid. Onder woonlasten wordt het volgende verstaan: bij een huurwoning de kosten van huur minus de eventuele huurtoeslag en bij een woning in eigendom de hypotheekrente verminderd met de voorlopige teruggave van belastingen. De voorschotnota’s voor gas, licht en water vallen ook onder de woonkosten verstaan de periodieke kosten voor aanhouden van de woning (de huur). Voorwaarden - de bijzondere bijstand wordt voor een detentieperiode van maximaal 3 maanden toegekend (mag ook over meerdere, kortere detentieperiodes tot totaal drie maanden); - alle financiële reserves dienen te worden aangewend om de woonkosten zelf te betalen.
De vermogensvrijlating als bedoeld in artikel 34 van de wet is daarom niet van toepassing; - het netto inkomen hoger dan de van toepassing zijnde bijstandsnorm wordt geheel meegerekend in de draagkrachtberekening.
19
NB De eerste voorwaarde moet aldus worden uitgelegd, dat ingeval de detentie langer dan drie maanden duurt geen bijzondere bijstand kan worden toegekend in de kosten van doorbetaling vaste lasten. De bijzondere bijstand wordt maandelijks betaald.
4.1e Bijzondere bijstand bij gedwongen opname (Wvggz/Wzd) 1. Doelgroep Deze beleidsregel is van toepassing op personen die: - Gedwongen zijn opgenomen op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) of de Wet zorg en dwang (Wzd); - Rechtens van hun vrijheid zijn beroofd; - Geen of onvoldoende middelen van bestaan hebben. 2. Recht op bijstand Conform artikel 13 lid 3 Participatiewet behouden personen die rechtens van hun vrijheid zijn beroofd het recht op bijstand, mits zij aan de overige voorwaarden voldoen. 3. Voorliggende voorzieningen De kosten van verblijf in de instelling worden vergoed via de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Wet langdurige zorg (Wlz). Er is geen voorliggende voorziening voor algemene bestaanskosten zoals kleding, zakgeld of persoonlijke uitgaven. Voor personen jonger dan 21 jaar geldt de onderhoudsplicht van ouders (Burgerlijk Wetboek). 4. Bijzondere bijstand Bijzondere bijstand kan worden verstrekt voor noodzakelijke kosten die voortvloeien uit de opname en niet uit de normbedragen kunnen worden voldaan. De hoogte van de bijstand is gebaseerd op: - Artikel 23 Participatiewet voor personen van 21 jaar en ouder; - Artikel 20 lid 1 onder a en b Participatiewet voor personen van 18 tot en met 20 jaar; - Inclusief de toeslag op grond van artikel 23 lid 2 Participatiewet. 5.
Bewijs en maatwerk De aanvrager dient een bewijs van opname te overleggen (bijv. beschikking of verklaring van de instelling). Indien het overleggen van bewijs niet tijdig lukt, wordt maatwerk toegepast op basis van de omstandigheden. 6. Vorm van de bijstand De bijzondere bijstand wordt in beginsel om niet verstrekt. Bij jongeren tot 21 jaar kan verhaal op onderhoudsplichtige ouders plaatsvinden. De bijstand is in beginsel belastbaar. 7. Inlichtingenplicht De algemene inlichtingenplicht uit de Participatiewet is van toepassing
20
4.2 Medische kosten Voor vergoeding van noodzakelijke medische en paramedische kosten kan de inwoner een beroep doen op de Zorgverzekeringswet (ZVW) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Bovendien kan de inwoner deelnemen aan de collectieve zorgverzekering. Het is daarom niet nodig om voor medische kosten bijzondere bijstand te verstrekken. De gemeente verleent ook geen bijstand voor: • medische behandelingen met een experimenteel karakter; • behandelingen of verrichtingen in het buitenland; • het verplichte en vrijwillige eigen risico en de eigen bijdrage* op grond van de ZVW; • de premie van de basis- of aanvullende zorgverzekering op grond van de ZVW; • medische kosten, als de inwoner niet (verplicht) verzekerd is op grond van de ZVW; en voor • medische kosten die niet worden vergoed op grond van de ZVW of de Wlz. *Voor sommige zorgkosten uit het basispakket moet de verzekerde een eigen bijdrage betalen (artikelen 2.30 t/m 2.37 Regeling Zorgverzekeringswet). Dit kan een vast bedrag zijn. Een percentage van de kosten. Of een bijbetaling. De eigen bijdrage geldt bijvoorbeeld voor kraamzorg en hoortoestellen. Zowel eigen bijdragen als het eigen risico op grond van de ZVW komen niet in aanmerking voor bijzondere bijstand. Het bedrag van het verplichte eigen risico kan worden meeverzekerd met het pakket Compleet+. De klant heeft ook een andere optie.
Als de klant verwacht het eigen risico voor een kalenderjaar op te maken, en hij niet in één keer een groot bedrag wil betalen, dan kan hij zijn eigen risico in tien termijnen gespreid betalen. Op de website van Univé kan hij hiertoe een verzoek indienen. Bijzondere bijstand voor de kosten van het verplicht eigen risico is niet mogelijk. Deze kosten worden gerekend tot de incidenteel voorkomende algemene noodzakelijke kosten van het bestaan waarvoor gespaard kan worden van een bijstandsuitkering. Afwijking kan alleen bij zeer dringende redenen. Het vrijwillig eigen risico is een keuze. Tegenover het eigen risico staat een lagere premie. Vergoeding van de kosten van het vrijwillige risico is niet mogelijk. Dringende redenen Bijstand voor medische kosten is niet mogelijk als de kosten bewust buiten de voorliggende voorziening zijn gelaten. Als er dringende redenen zijn kan er afgeweken worden van deze regel (artikel 16 P-wet). Voor meer informatie hierover worden jullie verwezen naar hoofdstuk 3 van deze beleidsregels. Ook het handboek van Schulinck bevat informatie over dit onderwerp.
4.2a Eigen bijdrage Wlz en eigen bijdrage Wmo Er kan geen bijzondere bijstand worden verleend voor de eigen bijdrage Wmo en eigen bijdrage Wlz. De eigen bijdrage voor zorg vanuit de Wlz of voor maatwerkvoorzieningen op grond van de Wmo 2015 wordt met toepassing van het Besluit langdurige zorg (Blz) respectievelijk het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 vastgesteld en is afhankelijk van het inkomen en vermogen van een belanghebbende. En dat is precies de reden dat bijzondere bijstand voor deze kosten niet aan de orde kan zijn. De afstemming van de hoogte van de eigen bijdrage op de individuele inkomenssituatie van een belanghebbende maakt dat eigen bijdragen voor Wlz-zorg en Wmo-
21
maatwerkvoorzieningen altijd ‘financieel draagbaar’ zijn. En dat betekent weer dat de voorliggende voorzieningen (in dit geval dus de Wlz en de Wmo 2015) toereikend en passend zijn te achten. Aanvragen bijzondere bijstand voor deze eigen bijdragen kunnen dan ook worden afgewezen op grond van artikel 15 lid 1, eerste volzin, van de wet. Bevestiging voor dit standpunt kan gezocht worden in de jurisprudentie: CRvB 25-04-2017, nr. 15/7831 WWB (eigen bijdrage Wlz), en Rechtbank Overijssel 17-07-2017, nr. AWB 17/568 (eigen bijdrage Wmo). Bijstandsverlening voor deze eigen bijdrage bijdragen zou dan alleen aan de orde kunnen zijn in geval van zeer dringende redenen als bedoeld in artikel 16 van de wet.
4.2b Niet of niet genoeg verzekerd Iedere Nederlander is verplicht om een basisverzekering voor ziektekosten af te sluiten. Als iemand niet verzekerd is kan diegene een boete krijgen. Het is niet verplicht om een aanvullende verzekering af te sluiten. Dit is een eigen keuze. Het afsluiten van een aanvullende verzekering wordt wel tot de verantwoordelijkheid van de belanghebbende gerekend. Gelet op het inkomen is het onverantwoord om niet aanvullend verzekerd te zijn. Hoge (onverwachte) zorgkosten zijn moeilijk op te vangen met een inkomen op bijstandsniveau. Wanneer de inwoner niet of niet goed genoeg verzekerd is en een beroep doet op de bijzondere bijstand voor kosten die hij hierdoor heeft, kan er een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid zijn. De aanvraag kan worden afgewezen omdat er een tekortschietend besef van verantwoordelijkheid is. De bijzondere bijstand kan worden gegeven in de vorm van een lening (artikel 48 lid 2 onder b van de wet) als de kosten op medische gronden wel noodzakelijk en niet uit te stellen zijn. Als het niet hebben van een verzekering niet verwijtbaar is, kan er bijzondere bijstand worden gegeven voor kosten die medisch gezien noodzakelijk zijn.
Voorwaarde van schuldhulpverlening bij premieachterstand Als er een premieachterstand is waardoor er geen aanvullende verzekering kan worden afgesloten, dan is het zo snel mogelijk oplossen van de achterstand van belang. Zo kan de belanghebbende zo snel mogelijk weer voldoende verzekerd zijn en kan een beroep op bijzondere bijstand voor medische kosten in de toekomst worden voorkomen. Toelating tot de aanvullende verzekering is niet mogelijk zolang belanghebbende geregistreerd staat bij het Zorginstituut Nederland. Bij de start van een schuldenregeling wordt de registratie ongedaan gemaakt en is het afsluiten van een aanvullende zorgverzekering weer mogelijk. Voorwaarde is wel dat de gehele schuld moet zijn afbetaald c.q. gesaneerd. Dit kan wel per zorgverzekeraar verschillen. Het is dus raadzaam om dit even te checken bij de desbetreffende zorgverzekeraar. Het afsluiten van een aanvullende zorgverzekering kan vaak niet gedurende het kalenderjaar, maar alleen in november/december. Aan het toekennen van de bijzondere bijstand in deze gevallen, moet daarom de verplichting verbonden worden om zelf de achterstand in te lopen en als dat niet mogelijk is hulp te zoeken. Wij verwijzen hiervoor naar schulphulpverlening. In de beschikking wordt opgenomen dat er bij een volgende aanvraag voor medische kosten, gecontroleerd wordt of er gebruik gemaakt is van schuldhulpverlening.