Document · PDF

2021-06-EZK-Verkenning+relatie+accommoderen+datacentervraag+en+digitaliseringskansen+Eindrapport.pdf

Raad 29 juni 2021, gemeente HollandsKroon10.899 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Verkenning relatie accommoderen datacentervraag en digitaliseringskansen Eindrapport

Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Nijmegen, juni 2021

1 Inhoudsopgave Pagina 1 Inleiding

2 Datacentercapaciteit in Europese landen

3 Vraag naar datacentercapaciteit in Europese landen

4 Verhouding aanbod en vraag naar datacenter capaciteit

5 Nederlandse datacentercapaciteit en digitaliseringsopgave van in Nederland gevestigde bedrijven en organisaties 6 Conclusies

1 Inleiding ⚫ ⚫

⚫

De Nederlandse datacentersector is – ook in internationaal perspectief - omvangrijk en wil bovendien stevig doorgroeien. In 2020 hebben Buck Consultants International (BCI) en CE Delft de ‘MRA-brede Strategie Datacenters’ opgesteld, waarin geconcludeerd is dat - als aan de datacentermarkt geen groeibelemmeringen worden opgelegd - de vestigingsmogelijkheden en de beschikbare elektriciteitsnet-capaciteit voor additionele datacenters té beperkt is in die gebieden in Nederland waar het merendeel van het aanbod momenteel is opgesteld, namelijk de Metropoolregio Amsterdam (MRA-regio). De behoefte aan additionele datacentercapaciteit is (wereldwijd) hoog; prognoses wijzen op ver 20-voudiging in dataverkeer van 2020 tot 2030 Figuur 1: Wereldwijde groei in Cloud dataverkeer (prognose 2010-2030) 250 200 150 100

⚫

De belangrijkste drivers voor de snelle groei van dataverkeer zijn: • Video streaming • Mobiele apparaten • Internet of Things (IoT) • Big data & data analytics • Introductie 5G • Artificial Intelligence (AI)

50 0 2010

2014

2018

2022

2026

2030

Bron: BCI o.b.v ING Economics en Cisco (2019)

BCI onderscheidt twee hoofdcategorieën van datacenters Type datacenter

Toelichting

A Colocatie (multi-tenant)

Internationale markt ⚫ Datacenters waar verschillende partijen hun bedrijfskritische ICT-apparatuur onderbrengen ⚫ Dienstverlening aan bedrijven/consumenten in Nederland, Europa en wereldwijd ⚫ Een belangrijke vestigingseis voor dit segment is zeer snelle connectiviteit (hyperconnectiviteit, zie volgende pagina voor een toelichting) die slechts op enkele locaties in Europa beschikbaar is: Frankfurt – Londen – Amsterdam – Parijs, de zogenaamde FLAPD markten Nationale en regionale markt ⚫ Datacenters waar verschillende partijen hun bedrijfskritische ICT-apparatuur onderbrengen ⚫ Vooral dienstverlening aan bedrijven/instellingen/consumenten in Nederland ⚫ Uitstekende connectiviteit is een voorwaarde, hyperconnectiviteit niet

B Hyperscale datacenters (single-tenant)

Internationale, nationale en regionale markt ⚫ Datacenters van zeer grote omvang en in eigendom van een beperkt aantal, kapitaalkrachtige, internationale spelers als Amazon, Apple en Google ⚫ Dienstverlening aan de eigen organisatie, maar ook aan bedrijven (via clouddiensten) en consumenten in geheel Europa/wereldwijd ⚫ Geen noodzaak tot vestiging in hyperconnectiviteitsgebied: internationale ontsluiting vindt plaats via eigen connecties met hyperconnectiviteitsclusters als Amsterdam en Frankfurt

Hyperconnectiviteit

Figuur 1: Hyperconnectiviteit in Nederland

Nederland biedt uitstekende connectiviteit en beschikt over één van de dichtste glasvezelnetten in Europa. Op drie plekken in Amsterdam en Haarlemmermeer is hyperconnectiviteit ontstaan. Op deze locaties komen verschillende netwerken bij elkaar, verbonden door de AMS-IX en andere internet exchanges en is de robuustheid, snelheid en veelheid aan verbindingen extreem hoog: ⚫ Amsterdam Zuidoost ⚫ Schiphol-Rijk ⚫ Amsterdam Science Park Dit digitale ecosysteem met hyperconnectiviteit is in de loop van circa 20 jaar ontstaan en ging gepaard met forse investeringen. Verschillende internationale colocatiepartijen hebben directe aansluiting op AMS-IX in hun eigen datacenters met als voordelen hoge efficiëntie en lage Bron: BCI, 2019 latency voor hun klanten. Voor internationale colocatiepartijen die dergelijke hyperconnectiviteit zoeken zijn er in Europa 5 locaties die dit kunnen bieden, de FLAP-D steden: Frankfurt – Londen – Amsterdam – Parijs. Dublin heeft zich de afgelopen jaren aan dit rijtje toegevoegd.

⚫

Datacenters hebben zich ontwikkeld tot een onmisbaar element in de digitale connectiviteit en Nederland is internationaal één van de koplopers op dit gebied. Niet alleen het segment colocatie datacenters vestigt zich graag in Nederland: na Microsoft (Middenmeer) en Google (Eemshaven en Middenmeer), laat de aankondiging van een derde initiatief in Nederland zien dat ook hyperscale datacenters zich thuis voelen in Nederland

Internationaal speelveld ⚫

Datacenters zijn er niet op gericht om nationale markten te bedienen, maar opereren in een Europees/wereldwijd netwerk. Binnen het Europese netwerk zijn vervullen de FLAP-D steden een draaischijf-functie: voor het efficiënt afhandelen van het Europese (en wereldwijde) internetverkeer en het verbinden van wereldwijde gebruikers, fungeren deze locaties als een ‘datarotonde’ waar grote hoeveelheden data snel en betrouwbaar worden afgehandeld. Het samenspel van een internet exchange, hoge dichtheid aan glasvezel en een zekere massa aan datacentercapaciteit ligt hieraan ten grondslag. Met deze functie bedienen alle vijf knooppunten een veel groter marktgebied dan enkel de eigen nationale markt. Bedieningsgebied van de FLAP-D draaischijf (illustratief)

⚫

FLAP-D ruit: hyperconnectiviteitscentra van waaruit snelle en betrouwbare connectiviteit wordt verzorgd voor Europese/wereldwijde gebruikers.

Draaischijf voor Europa: colocatie en hyperscale datacenters in geheel Europa leggen verbinding met de FLAP-D ruit voor betrouwbare internationale verbindingen. Dit versterkt de positie van de FLAP-D ruit en genereert additionele groei.

Link met andere continenten: de FLAP-D ruit is de link tussen Europese en intercontinentale gebruikers.

Het belang en het bedieningsgebied van de FLAP-D steden reiken dus veel verder dan de eigen nationale markten. Zowel hyperscale datacenters als nationale/regionale datacenters vertrouwen op de internationale connectiviteit, die vanuit de FLAP-D markten voor geheel Europa wordt verzorgd. In het faciliteren van de toekomstige groei van de Europese datacentermarkt speelt de FLAP-D ruit een cruciale rol.

⚫

Gezien de belangrijke rol van datacenters, de sterke positie van Nederland en de forse vraag van partijen die in Nederland additionele datacentercapaciteit willen opbouwen, kijken ook overheden steeds nadrukkelijker naar de ontwikkelingskansen (en –bedreigingen) van deze industrie. Dit komt onder meer tot uiting in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS, Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, 2018) In dit document wordt de ambitie uitgesproken dat Nederland ‘digitaal koploper van Europa wordt’. De digitaliseringsstrategie bestrijkt een breed veld dat in onderstaande figuur is samengevat Mijlpalen NDS sinds start in 2018

• Oktober 2019: Strategisch Actieplan voor AI (SAPAI) gelanceerd – om koppositie in Europa te verkrijgen • Datadeelcoalitie – om data onderling sectoren te delen, baten voor economie en maatschappij • Smart industry fieldlabs • Campagnes om risico’s te beheersen en mitigeren

Bron: NDS, 2020

⚫

In 2019 zijn in een actualisatie van de digitaliseringsstrategie 6 prioritaire thema’s gekozen, die in juni 2020 in een update verder zijn toegelicht. Het betreft de volgende thema’s: • • •

Digitale connectiviteit Artificiële Intelligentie Data delen en – toegang

• • •

Digitale overheid Digitale weerbaarheid Digitale vaardigheden en inclusie 6

⚫ ⚫

⚫

Eén van de fundamenten voor het realiseren van deze ambitie is het kunnen beschikken over een uitstekend digitaal ecosysteem (onderdeel van het prioritaire thema Digitale Connectiviteit) waarvan datacenters een onderdeel zijn. Tal van overwegingen spelen een rol rond verdere groei van de Nederlandse datacentermarkt, en het vraagstuk kan vanuit verschillende perspectieven worden benaderd. Er zijn ruimtelijke overwegingen, economische overwegingen en telecominfrastructuur-overwegingen, maar er kan ook worden geredeneerd vanuit elektriciteitsnet-capaciteit of ecosysteem. Het ministerie van EZK heeft aan BCI gevraagd om inzicht te geven in een aantal vragen met betrekking tot het economisch/innovatief belang van het kunnen groeien van de Nederlandse datacenter-sector. Dit om eventuele risico’s voor het behalen van de ambities uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) tijdig in beeld te krijgen. BCI richt zich hiervoor op het perspectief van een specifieke gebruikersgroep: Nederlandse bedrijven en instellingen. Het ministerie ziet dit onderzoek – binnen een breder vraagstuk - als één van de aspecten van belang voor de ontwikkeling van de datacentermarkt.

Vraagstellingen Hoofdvraag: Is de digitaliseringsopgave van het Nederlandse bedrijfsleven en Nederlandse organisaties1) in gevaar als de groeiende marktvraag van de datacentersector niet in Nederland wordt geaccommodeerd? Deelvragen ⚫ Welk deel (%) van de Nederlandse datacentercapaciteit (binnen de verschillende typen datacenters) wordt door in Nederland gevestigde bedrijven en organisaties gebruikt en welk deel door elders (in Europa) gevestigde bedrijven? ⚫ Kunnen de doelstellingen uit NDS gerealiseerd worden als additionele marktvraag van datacenters (per type datacenter) niet in Nederland wordt geaccommodeerd (doorkijk tot 2030)? 1) Denk aan onderzoeksinstellingen, universiteiten en ziekenhuizen

Werkwijze - beschikbare bronnen Datacentercapaciteit ⚫ De datacenterindustrie is relatief jong (circa 20 jaar) en vooralsnog weinig transparant als het gaat om groei en omvang van de markt ⚫ Er zijn er diverse partijen actief die overzichten over datacentercapaciteit verschaffen, maar per land verschilt de nauwkeurigheid/ volledigheid: • Internationale makelaarskantoren: Cushman & Wakefield, CBRE, Knight Frank • Gespecialiseerde platforms/ denktanks: DC Byte, Borderstep Institute • Branche organisaties: Dutch Data Center Association, Host in Ireland • Grote cloudproviders die inzicht geven in eigen netwerk: Amazon, Apple, Google, Facebook, Microsoft ⚫ De verschillende bronnen gebruiken eigen methodieken, hebben vaak een verschillende focus (bijvoorbeeld het segment colocatie, het segment hyperscales of de totale markt) en hanteren hun eigen terminologie. De informatie betreft bovendien vaak inschattingen vanwege concurrentiegevoeligheid: datacenters maken informatie over opgestelde capaciteit niet graag openbaar. ⚫ De omvang van de datacentermarkt wordt meestal gemeten in opgesteld elektrisch vermogen in MW (megawatt) als belangrijkste parameter, BCI sluit daar bij aan.

Het daadwerkelijke vermogen dat nodig is (energieverbruik, MWh) is in veel gevallen duidelijk lager, omdat datacenters in de regel extra capaciteit inkopen om toekomstige groei te kunnen accommoderen, piekbelasting op te kunnen vangen of voor momenten dat extra energie nodig is voor koeling. Locatie gebruikers van datacenters ⚫ Er bestaan géén statistieken die een relatie leggen tussen datacentercapaciteit en de locatie van gebruikers van deze capaciteit. Wel is het mogelijk om op basis van aantallen gebruikers per land een inschatting te maken van de benodigde datacentercapaciteit per land

Conclusies beschikbare bronnen ⚫ Er zijn vooralsnog geen gezaghebbende Europese en landelijke statistieken beschikbaar die een eenduidig, transparant en betrouwbaar beeld geven van de omvang van de datacentercapaciteit per land of van de mate waarin per land gebruik wordt gemaakt van datacentercapaciteit ⚫ Om een beeld te kunnen schetsen van de omvang van de datacenterindustrie per land moeten daarom verschillende bronnen worden gecombineerd. Het resultaat is een onderbouwde inschatting op hoofdlijnen van datacapaciteit per land © Buck Consultants International, 2021

Marktafbakening en bepaling verhoudingsgetallen ⚫ Aangezien het bedieningsgebied van datacenters zich niet beperkt tot een stad, regio, land of zelfs werelddeel is er ook geen 1-op-1 relatie tussen de locatie van datacenters (aanbod) en de locatie van gebruikers (vraag) van die datacenters. Een beschouwing van nationaal aanbod aan datacenters en het aandeel daarvan dat door binnenlandse gebruikers wordt benut moet daarom op een groter schaalniveau plaatsvinden. ⚫ Europa kan als een min of meer afgebakend marktgebied worden beschouwd, waarbinnen zich een aantal ‘capaciteitspieken’ bevinden, Nederland is één van deze pieken. Door totale Europese datacentercapaciteit in kaart te brengen kan een schatting worden gemaakt van wat de totale Europese gebruikersmarkt aan datacentercapaciteit nodig heeft. In een volgende stap kan dan worden ‘terug-geredeneerd’: • Aanname: totale Europese datacentercapaciteit is (orde van grootte) gelijk aan totale Europese behoefte Vervolgstappen: • Berekenen gemiddelde capaciteit, die is vereist per Europese gebruiker (totale Europese datacentercapaciteit / totaal aantal Europese gebruikers) • Berekenen hoeveel capaciteit vereist is per land (benodigde capaciteit per gebruiker x aantal gebruikers per land) • Confrontatie beschikbare datacentercapaciteit per land en vraag naar datacentercapaciteit per land

⚫

Deze aanpak maakt het mogelijk om verhoudingsgetallen af te leiden met betrekking tot de omvang van de nationale datacentercapaciteit en de omvang van nationaal gegenereerde vraag naar datacentercapaciteit

Plan van aanpak BCI heeft de volgende aanpak in 2 stappen toegepast: Stap 1 Inschatten verhouding Nederlandse/ buitenlandse gebruikers van datacenters ⚫ Drie elementen

Stap 2 Nederlandse datacentercapaciteit en digitaliseringsopgave van Nederlandse bedrijven ⚫ Belang van groeimogelijkheden van het Nederlandse datacentercluster voor de digitaliseringsopgave van Nederlandse bedrijven en organisaties

Leeswijzer Hoofdstuk 2 gaat in op het aanbod aan datacentercapaciteit in Europese landen (blok A). In hoofdstuk 3 wordt gekeken naar indicatoren voor de omvang van de gebruikersvraag per land (blok B). In hoofdstuk 4 worden aan de hand van opgestelde datacentercapaciteit en omvang van vraag op nationaal niveau verhoudingsgetallen opgesteld met betrekking tot nationale vraag en aanbod aan datacentercapaciteit (blok C). In hoofdstuk 5 komt stap 2 aan bod, het belang van groeimogelijkheden van het Nederlandse datacentercluster voor de digitaliseringsopgave van Nederlandse bedrijven en organisaties. In hoofdstuk 6 tenslotte zijn de conclusies opgenomen. © Buck Consultants International, 2021

2 Aanbod datacentercapaciteit (Europa en per land)

Voor wat betreft (ontwikkeling van) datacentercapaciteit in Europa en per land (onderdeel A in de aanpak), worden drie elementen in beeld gebracht: A1 Ontwikkeling datacentercapaciteit in Europa A2 Omvang Europese colocatiemarkt A3 Omvang Europese hyperscalemarkt

A1 Aanbod datacentercapaciteit in Europese regio’s ⚫

Het Borderstep Institute verzamelt data over de Europese datacenterindustrie op geaggregeerd gebiedsniveau, waar West-Europa, Oost-Europa, Zuid-Europa en Scandinavië worden onderscheiden. De verdeling van totale capaciteit en de ontwikkeling daarin over geheel Europa is als volgt ingeschat: 2020 (%)

2025 (%)

2030 (%)

Verandering aandeel in totale capaciteit

West-Europa

68%

67%

68%

Stabiel

Scandinavië

15%

20%

22%

Sterke groei

Zuid-Europa

11%

Krimp

Oost-Europa

Krimp

100%

Totaal

Aandeel in datacentercapaciteit per Europese regio

22% (2030) 15%

Bron: Borderstep Institute, 2020

⚫

Alle markten gaan sterk groeien volgens het Borderstep Institute, maar West-Europa blijft dominant. Dit hangt samen met de omstandigheid dat West-Europese landen over de sterkste economie en de meeste inwoners beschikt, maar ook vinden datacenterpartijen in West-Europa het beste vestigingsklimaat in termen van ecosysteem: connectiviteit, arbeidsaanbod en datacenters op korte afstand waarmee een connectie gemaakt kan worden De West-Europese dominantie wordt vooral gedragen door de FLAPmarkten (colocatie) + Dublin waar veel hyperscale datacenters zich vestigen. De ‘Data Gravity Intensity Metro Forecast’ van Digital Realty (zie volgende pagina) voorspelt dat de Metropoolregio’s die nu al groot zijn sterk verder zullen groeien en dat de West-Europese dominantie blijvend is.

4% (2030) 68%

11% 7% (2030) Bron: Borderstep Institute 2020

1) Het Borderstep Institute (BI) is een onafhankelijk onderzoeksinstituut met een focus op oplossingen voor wereldwijde uitdagingen voor het bedrijfsleven. De projecten van het BI richten zich op groene innovatie, duurzaam ondernemerschap, klimaatverandering en energie-efficiëntie in gebouwen en IT-systemen

⚫

Digital Realty sluit hiermee aan bij de visie van het Borderstep Institute dat groei vooral in al sterke datacenterregio’s gaat plaatsvinden. Ze gaan er van uit de de huidige wereldwijde top-21 van ‘(data)centers of gravity’ (zie figuur rechts) een magneet zijn voor meer applicaties, diensten en infrastructuur, hetgeen additionele datacentercapaciteit (in die locaties) vergt. Volgens de prognose voor 2024 zullen alle nu al sterke (FLAP-D) steden sterke groei gaan zien. In Europa worden vooralsnog geen additionele sterke kernen voorzien Rank FLAP-D stad Data Gravity 2020-2024 Intensity 2020

Data Gravity Intensity Metro Forecast

Data Gravity Intensity 2024 (prognose)

Londen

~170

~5.000

Parijs

~60

~2.000

Amsterdam

~160

Frankfurt

~90

Dublin

~0,3

~15

Bron: Digital Realty 2020

Waarom is de dominantie van West-Europa naar verwachting blijvend? De ‘magneetkracht’ van de ruime aanwezigheid van datacenters op additionele datacenters kan als volgt verklaard worden: ⚫ Schaal- en connectiviteitsvoordelen vanwege de sterke bestaande ecosystemen ⚫ Politieke en economische stabiliteit ⚫ Beperkt klimaat- en natuurramprisico in Noordwest-Europa en Scandinavië (zie figuren hieronder) ⚫ Voor de Scandinavië zijn totale energiekosten relatief laag aangezien er minder elektrische koeling noodzakelijk is. Bovendien is er relatief veel hernieuwbare energie beschikbaar ⚫ Sterke economieën en relatief veel inwoners

Klimaat Risico index1998-2017 (onweer, overstroming)

Aardbeving-risico in Europa

Bronnen: Germanwatch 2019, European Seismic Hazard Map High risk © Buck Consultants International, 2021

Low risk

Conclusies A1 Ontwikkeling datacentercapaciteit in Europa ⚫ Binnen Europa, heeft West Europa een dominante positie als het gaat om datacentercapaciteit ⚫ Verschillende internationale onderzoeken wijzen er op dat alle Europese regio’s flink gaan groeien, maar óók dat de dominantie van West Europa in stand blijft: • Schaal- en connectiviteitsvoordelen vanwege de sterke bestaande ecosystemen • Politieke en economische stabiliteit • Beperkt klimaat- en natuurramprisico in Noordwest-Europa en Scandinavië • Voor de noordelijke landen zijn totale energiekosten relatief laag aangezien er minder elektrische koeling noodzakelijk is. Bovendien is er relatief veel hernieuwbare energie beschikbaar • Sterke economieën en relatief veel inwoners

A2 Colocatiemarkten ⚫

⚫ ⚫

De FLAP-D steden kunnen worden beschouwd als Europa’s primaire colocatiemarkten. Vanwege hun unieke propositie waar hyperconnectiviteit geboden kan worden, beschikken deze steden over bijzondere aantrekkingskracht op additionele colocatie-datacenters en is het de verwachting dat de meeste toekomstige groei in deze steden gaat plaatsvinden De secundaire Europese markten zijn aanzienlijk kleiner, hoewel ook daar significante groei verwacht wordt Gezien het ontbreken van bronnen die voor heel Europa een betrouwbaar beeld geven van datacentercapaciteit, is het overzicht per land gebaseerd op verschillende bronnen: MW opgesteld FLAP

Landen VK Duitsland Nederland Frankrijk Ierland Italië Noorwegen Oostenrijk Polen Spanje Tsjechië Zwitserland

(CBRE)

Totaal

1.407

MW opgesteld in MW opgesteld in Totaal opgesteld Ierland secundaire markten colocatie-vermogen (Host in Ireland)

559 315 350 183

(C&W)

61 50 46 64 71 41 62

559 360 350 222 136 61 50 46 64 71 41 62

479

2.022

45 39

136

(MW)

1) In sommige bronnen worden voor Amsterdam ook hyperscalers in Middenmeer meegenomen waardoor de markt groter wordt voorgesteld. Dit overzicht betreft enkel colocatie

Bronnen: CBRE, Cushman & Wakefield en Host in Ireland (2020)

Verhouding omvang primaire versus secundaire markten

Relatieve omvang FLAP markten in 2019 (%) 9%

24% 12%

Londen 36%

Primaire markten (FLAP-D)

Amsterdam Frankfurt

Belangrijkste scundaire markten

Parijs Dublin

20% 76% 23%

Bronnen: CBRE, Cushman & Wakefield en Host in Ireland (2020)

Conclusies A2 Colocatiemarkten ⚫ De FLAP-D steden zijn de belangrijkste colocatiemarkten van Europa. Niet alleen op dit moment, maar vanwege de uitstekende vestigingsvoorwaarden voor datacenters (vooral de hyperconnectiviteit) is het de verwachting dat deze markten dominant blijven; het zijn voor marktpartijen de voorkeurslocaties voor additionele investeringen. ⚫ Het Verenigd Koninkrijk beschikt over Europa’s grootste colocatiemarkt (559 MW), gevolgd door Duitsland (360 MW) en Nederland (350 MW) die over ongeveer even grote colocatiemarkten beschikken. Frankrijk (183 MW) en Ierland (136 MW) volgen op enige afstand.

A3 Hyperscale markten (Cloud) ⚫

Behalve groei van het colocatiesegment, is er forse toename in het aanbod van hyperscale datacenters. In Europa zijn vooral Amazon Web Services (AWS), Google, Microsoft en Facebook actief; de aanwezigheid van Apple is (nog) beperkt,net als die van Aziatische partijen. De hyperscale partijen zijn zeer terughoudend in het verschaffen van feitelijke data over de exacte omvang van hun datacenters, cijfers zijn vaak gebaseerd op inschattingen van derden. Wel wordt informatie vrij gegeven over de belangrijkste Europese regio's waar cloud-aanbod wordt opgebouwd. Dit is echter niet gekoppeld aan informatie over omvang van de op te bouwen capaciteit in MW.

⚫

Europese aanwezigheid van hyperscale partijen

Amazon Web Services Vestigingslanden AWS

Google

Microsoft

Vestigingslanden Google

Land- / regio-specifieke locaties

Duitsland

Frankfurt

Frankrijk

Paris

België

Nederland

Amsterdam

Ierland

Dublin

Finland

Ierland

Dublin

Italië

Milan

Duitsland

Frankrijk

Parijs, Marseille

Spanje

Madrid/ Barcelona

Nederland

Duitsland

Frankfurt, Berlin

Noorwegen

Oslo, Stavanger

Switzerland

Geneva, Zurich

London, Cardiff

London

Zweden

Stockholm

Zwitserland

Zurich

VK Zwitserland

Facebook •

•

Facebook heeft 3 Europese datacenters • Zweden – Lulea • Ierland – Clonee • Denemarken Odense De plannen voor een tweede hyperscaler in Denemarken werden in 2019 geschrapt

Apple • •

•

Apple heeft één Europees datacenter in Denemarken Plannen voor een Ierse hyperscaler zijn gecanceld Apple maakt gebruik van eigen datacenters in de VS en van capaciteit van andere Cloud aanbieders voor het bedienen van hun Europese klanten

⚫

1) 2)

⚫

De hyperscale partijen werken hard aan het opbouwen van additionele capaciteit. De belangrijkste landen waar naar gekeken wordt zijn:

Zwitserland (tweede helft van 2022) Spanje (2022-23)

Planvorming voor: 1) Spanje (Madrid in partnership met Telefónica 2) Italië (Milaan) in partnership met Telekom Italia 3) Frankrijk (Parijs) in 2022 4) Polen (Warschau)

Planvorming voor: 1) 1) Centraal Polen (Warsaw) in de komende 7 jaar 2) Milaan regio in Italië (komende 5 jaar) 3) Spanje (Madrid) partnership met Telefónica 4) Twee datacenters in Zweden, langjarige planning 5) Twee datacenters in Noorwegen. In april 2020 zijn deze deels operationeel geworden in Oslo (oost) en Stavanger (west)

Geen investeringen in Europa aangekondigd

Facebook heeft intenties voor verdere uitbreiding in Europa maar maakt hierover geen details bekend

De geografische spreiding van bestaande en geplande hyperscale datacenters over geheel Europa laat zien dat dit segment minder focust op beschikbaarheid van hyperconnectiviteit. Hyperscalers kunnen goed functioneren op grotere afstand tot de markt en hebben ook (nog) meer dan colocatiedatacenters een zeer groot internationaal bedieningsgebied met een beperkt aandeel nationale gebruikers. Behalve connectiviteit zijn ook grondkosten en beschikbaarheid van groene stroom belangrijke vestigingsfactoren voor hyperscalers

Conclusies hyperscale datacenters ⚫ Vooral in Scandinavië (vanwege de uitstekende mogelijkheden om te koelen en het ruime aanbod van groene stroom) zijn hyperscale datacenters het dominante segment, maar ook de Ierse datacentermarkt wordt sterk bepaald door hyperscalers ⚫ Enkele landen hebben behoorlijke aanwezigheid van zowel colocatie als hyperscale datacenters: • Nederland –primair een colocatiemarkt, maar ook forse hyperscalecapaciteit in de Eemshaven en Middenmeer • Noorwegen – secundaire colocatiemarkt en 2 Microsoft hyperscalers

Conclusies Aanbod datacentercapaciteit (Europa en per land) ⚫ Binnen Europa is West-Europa dominant als de regio met de meeste datacentercapaciteit waar de komende jaren bovendien de meeste capaciteit wordt toegevoegd. ⚫

Sterker dan de hyperscalers, concentreert aanbod van colocatie datacenters zich in een beperkt aantal locaties, vooral de FLAP-D steden. Vanwege de locatie-eisen die zij stellen (hyperconnectiviteit met name) is de verwachting dat dit de komende jaren zo blijft.

⚫

Het aanbod aan hyperscale datacenters verspreid zich veel fijnmaziger over Europa, maar ook Nederland is in beeld als potentiële vestigingslocatie. Anders dan het segment colocatie kunnen hyperscale datacenters goed uit de voeten op locaties zonder hyperconnectiviteit.

3 Gebruikersvraag naar datacentercapaciteit (Europa en per land)

In hoofdstuk 3 wordt element B Gebruikersvraag naar datacentercapaciteit per land uitgewerkt. Voor omvang van datavraag/datastromen per land bestaan geen statistieken. Het ontvlechten van datastromen is dan ook zeer complex. Dataverkeer verloopt voor een groot deel via internet exchanges, maar zij maken geen onderscheid naar binnenlands en buitenlands verkeer. Bovendien is er veel data-uitwisseling tussen datacenters zonder tussenkomst van gebruikers, bijvoorbeeld verkeer als gevolg van ‘spiegelen’, waar identieke data in meer dan 1 datacenter wordt opgeslagen zodat toegang tot deze data ten allen tijde verzekerd is. Er bestaan wel indicatoren die het mogelijk maken om in te schatten welk aandeel in de totale Europese vraag naar datacentercapaciteit per land gegenereerd wordt. Hiervoor wordt een relatie gelegd met het aantal gebruikers per land. BCI heeft de volgende categorieën in beeld gebracht: B1 Stadium van digitalisering en aantal internetgebruikers per land B2 Vraag van bedrijven/organisaties B3 Omvang data-economie B4 Data professionals © Buck Consultants International, 2021

B1 Digitalisering en internetgebruik per land De mate van digitalisering van een land wordt vaak gemeten door te kijken naar de kwaliteit van digitale infrastructuur, het aandeel van de bedrijven/bevolking dat aangesloten is op het internet, de kwaliteit en dichtheid van het glasvezelnet en de beschikbaarheid van talent. BCI kijkt in dit onderdeel naar internationale vergelijkingen met betrekking tot de mate van digitalisering en naar het aandeel van de bevolking dat toegang heeft tot internet. B1.1 Digitale infrastructuur B1.2 Internationale vergelijking stadium van digitalisering B1.3 Aantal internetgebruikers per land

B1.1 Digitale infrastructuur Kabelverbindingen ⚫ In het internetverkeer spelen kabelverbindingen een belangrijke rol – zowel onderzee als over land. Kabels kunnen meer en sneller data versturen dan satellieten; ook draadloze internetverbindingen sluiten daarom aan op kabelverbindingen. De kwaliteit en dichtheid van de infrastructuur is om deze reden een belangrijke randvoorwaarde voor digitalisering. ⚫ Uitstekende kabelverbindingen zijn bovendien de drager voor een sterk digitaal ecosysteem dat ook tot uiting komt in competitieve prijzen voor datacenter klanten

Figuren: Onderzeekabels en landkabels in Europa (European backbone)

Netwerk van glasvezelverbindingen Nederland

⚫

Binnen Nederland is de connectiviteit uitstekend voor bedrijven en consumenten vanwege de toegang tot één van de dichtste glasvezelnetten in Europa. Deze ‘core-netwerken’ (zie figuur) zijn glasvezelverbindingen die door het hele land lopen, grote hoeveelheden data aankunnen en in handen zijn van verschillende onafhankelijke aanbieders.

Voorbeelden aanbieders core-netwerken in Nederland

Bron: Europese Commissie, Broadband coverage Europe 2015

Internet Exchanges (IX’s) ⚫ IX’s verbinden de verschillende (kabel)netwerken van de carriers en datacenters, en functioneren als belangrijke (inter)nationale digitale knooppunten. Aanwezigheid van internet exchages in datacenters (directe kabelverbindingen) dragen sterk bij aan de kwaliteit, snelheid en betrouwbaarheid van Internet Exchanges. Datacenters zijn daarmee een belangrijke ‘enabler’ van internet exchanges ⚫ IX Dataverkeer • De internet exchanges in Frankfurt (DE-CIX) en Amsterdam (AMS-IX), handelen binnen Europa met afstand het meeste verkeer af, gevolgd door Londen (L-IX) • Mede dankzij het succes van de AMS-X, heeft Nederland haar huidige sterke digitale positie kunnen opbouwen

Conclusie digitale infrastructuur ⚫ In de internationale vergelijking beschikt Nederland over uitstekende digitale connectiviteit

B1.2 Internationale vergelijking Stadium van Digitalisering Twee internationale bronnen geven een inschatting van het stadium van digitalisering per land B2.1 Cisco Global Digital Readiness Index B2.2 Digital Economy & Society Index (DESI) van de Europese Commissie

Cisco Global Digital Readiness Index (maximale theoretische score: 25)

B1.2.1 Cisco index ⚫ Wereldwijde index met betrekking tot de mate waarin landen toegang hebben tot de voordelen van digitalisering op basis van 7 factoren1) ⚫ Binnen Europa zijn volgens de Cisco-ranking de Scandinavische landen en enkele West-Europese landen (waaronder Nederland) het verst gevorderd voor wat betreft digitalisering - zie figuur rechts ⚫ Volgens Cisco bestaat er een positieve correlatie tussen de totale score en het Bruto Binnenlands Product. ⚫ Wereldwijd scoort alleen Singapore hoger dan Luxemburg en staat de Verenigde Staten op de derde plek. In de wereldwijde vergelijking staat Nederland op de 6e plek

1) Het betreft de volgende 7 factoren 1 Basisbehoeften – vanuit de redenering dat verder gevorderde samenlevingen beter gebruik kunnen maken van technologische infrastructuur 2 Private en overheidsinvesteringen: omvang van investeringen in (digitale) infrastructuur 3 Ease of doing business: een sterk zakelijk ecosysteem heeft positieve invloed op digitalisering 4 Human capital: aansluiting kennisniveau en vaardigheden werknemers op digitale diensten te ontwerpen en toe te passen 5 Start up omgeving: (digitale) innovaties komen vaak voort uit start up milieus 6 Technologische adoptie: niveau van beschikbaarheid, toepassing en adoptie van technologie 7 Technologische infrastructuur: kwaliteit van digitale connectiviteit © Buck Consultants International, 2021

B1.2.2 Digital Economy & Society Index (DESI) van de Europese Commissie ⚫ DESI is een digitaliseringsindex van EU-landen waarop Nederland de 4e plek bezet ⚫ Behalve Frankrijk scoren alle West-Europese landen (ver) boven het EU gemiddelde en zijn dus leiders in digitalisering (zie details per land in Annex X) ⚫ De index is gebaseerd op 5 indicatoren: 1 Connectiviteit

2 Human capital

3 Internetgebruik

4 Integratie van digitaletechnologie

5 Digitale overheidsdiensten

Index van de digitale economie en Maatschappij

Bronnen: DESI 2020, European Commission en Eurostat 2019 © Buck Consultants International, 2021

Conclusies stadium van digitalisering volgens internationale rankings ⚫ Nederland beschikt –in de internationale vergelijking - over een uitstekende digitale infrastructuur. Deze bestaat uit een zeer dicht netwerk van glaskabelverbindingen, één van de grootste en belangrijkste Internet Exchanges van Europa (AMS-IX) en wordt mede gedragen door de aanwezigheid van veel datacenters ⚫ Ook in internationale vergelijkingen van digitalisering scoort Nederland goed, binnen Europa scoren alleen enkele Scandinavische landen en Zwitserland vergelijkbaar of beter. Europese landen en positie op digitaliseringsranglijsten

Positie op ranglijst

Cisco Global Digital Readiness Index

Digital Economy & Society Index (DESI)

Luxemburg

Finland

Denemarken

Zweden

Zwitserland

Denemarken

Nederland

Zweden

Malta

Noorwegen

Ierland

Finland

Estland

Verenigd Koninkrijk

B1.3 Aantal internetgebruikers per land Bevolking en internetgebruik per land

Bron: Eurostat 2020

Conclusie ⚫ Het aantal internetgebruikers per land1) hangt (logischerwijs) sterk samen met het aantal inwoners. Voor wat betreft aandeel van de bevolking dat dagelijks online is, bestaan er echter behoorlijke verschillen. In Nederland en Denemarken (92%) wordt na Noorwegen (95%) het meest intensief gebruik gemaakt van het internet ⚫ Het aantal internetgebruikers is de enige echt harde beschikbare indicator van omvang van datavraag per land 1) In onderdeel C van deze studie wordt het aantal internetgebruikers per land afgezet tegen datacentercapaciteit per land © Buck Consultants International, 2021

> 85% dagelijks online

Bron: Europese Commissie, 2019

Conclusie B1 Digitalisering en internetgebruikers per land ⚫ Nederland beschikt over een uitstekend netwerk van kabelverbindingen.

⚫

Ook op andere factoren die digitalisering ondersteunen zoals een goed opgeleide beroepsbevolking, een interessante start-up omgeving en technologische adoptie scoort Nederland goed in de internationale vergelijking. Uit zowel de Cisco Digital Readiness Index als uit DESI blijkt dat Nederland tot de top van meest gedigitaliseerde landen behoort.

⚫

De gunstige positie van Nederland komt ook tot uitdrukking in het aandeel van de bevolking dat gebruik maakt van internet. Landen waar meer dan 85% van de bevolking dagelijks online is staan allemaal in de top van de Cisco en DESI ranking.

⚫

De kwaliteit van digitale infrastructuur, het stadium van digitalisering en het aandeel van de bevolking dat dagelijks online is lijkt hand in hand te gaan

Datavraag van bedrijven/ organisaties

Datagebruik door de specifieke gebruikersgroepen bedrijven en organisaties, wordt in statistieken niet onderscheiden van andere gebruikersgroepen. Om toch zicht te krijgen op de mate waarin bedrijven zijn gedigitaliseerd zijn en in het aantal bedrijven dat actief is de digitale industrie, zijn de volgende indicatoren beschikbaar: B2.1 Aandeel bedrijven dat gebruik maakt van clouddiensten B2.2 Aantal ‘data supplier’ bedrijven (European Data Market Monitoring Tool, zie toelichting komende pagina’s) B2.3 Aantal ‘data-user’ bedrijven (European Data Market Monitoring Tool, zie toelichting komende pagina’s) De onderdelen aantal supplier bedrijven en aantal data user bedrijven worden bij de inschatting van de verhouding aanbod en vraag afgezet tegen datacentercapaciteit per land. B2.1 Aandeel bedrijven dat gebruik maakt van clouddiensten (% van totaal aantal bedrijven, 2018)

Bron: Eurostat 2020

Conclusie ⚫ Het aandeel van bedrijven dat gebruikt maakt van clouddiensten is relatief hoog in Nederland (48%); binnen Europa is alleen in Scandinavië (Finland (65%), Zweden (57%), Denemarken (56%) en Noorwegen (51%)) het aandeel hoger. © Buck Consultants International, 2021

European Data Market Monitoring Tool – toelichting (1/2) De komende indicatoren (in de categorieën B2 Vraag van bedrijven/organisaties, B3 Omvang data-economie en B4 Data professionals) zijn afgeleid van de European Data Market Monitoring Tool. Deze tool is ontworpen door de Europese commissie en kijkt op verschillende manieren naar de omvang en kwaliteit van de data-economie van EU-landen. Met het beeld dat de indicatoren geven van de ‘digitale markt’ per land kan getoetst worden of er een verband bestaat tussen marktomvang en datacentercapaciteit

Gehanteerde definities in de data market monitoring tool Data-bedrijven Organisaties die direct betrokken zijn bij de productie, levering en/of gebruik van data in de vorm van digitale producten, diensten en technologieën. Er is onderscheid te maken in data supplier bedrijven en data-user bedrijven Data Supplier-bedrijven (zie B2.2) Bedrijven met als hoofdactiviteit de productie en levering van digitale data-gerelateerde producten, diensten en technologieën (de aanbodkant van de datamarkt) Data-user bedrijven (zie B2.3) Organisaties de intensief werken aan het genereren, exploiteren, verzamelen en analyseren van digitale data en daarmee een leercurve doorlopen die hun bedrijfsvoering verbetert (vraagkant van de datamarkt)

Datamarkt De marktplaats waar digitale data wordt uitgewisseld als product of als dienst Data-economie (zie B3) De data-economie meet de totale impact van de datamarkt op de economie als geheel en omvat generatie, collectie, opslag, verwerking, distributie, analyse, uitwerking, levering en exploitatie van data, ondersteund door digitale technologieën. Onder data-economie vallen directe, indirecte en geïnduceerde effecten van de datamarkt op de economie (zie volgende pagina) © Buck Consultants International, 2021

European Data Market Monitoring Tool – toelichting (2/2) ⚫ ⚫ ⚫

Directe impact: initiële en directe effecten gegenereerd door data-suppliers. Het effect wordt gemeten als de opbrengsten van dataproducten en diensten Indirecte impact: economische activiteiten in de supply chain van data-suppliers Geïndiceerde impact: economische activiteit in de bredere economie als secundair effect

Data professionals (zie B4) ⚫ Data professionals verzamelen, bewaren managen en/of analyseren, interpreteren en visualiseren data als primaire of substantieel onderdeel van hun werkzaamheden. Data professionals moeten geschoold zijn in het werken met gestructureerde en ongestructureerde data, grote hoeveelheden data kunnen verwerken en vertrouwd zijn met opkomende database technologieën

B2.2 Data supplier bedrijven1) Hittekaart data supplier bedrijven binnen de sectoren J (ICT) en M (Wetenschappelijke en technische activiteiten) in 2019

Ranking aandeel data supplier bedrijven binnen de sectoren J (ICT) en M (Wetenschappelijke en technische activiteiten) in 2019 25% 20%

23% 23%

19% 17% 16% 16% 16% 16%

15%

15% 15%

14% 14%

14% 12% 12%

11% 11%

10%

10% 7% 6% 6% 6% 6% 6% 6% 6% 5%

Ierland VK Nederland Zweden Italië Griekenland Cyprus Oostenrijk Duitsland Luxemburg Denemarken Malta Belgium Finland Portugal Frankrijk Spanje Polen Slovenie Kroatie Estland Bulgarije Letland Slowakije Hongarije Litouwen Roemenië

Conclusie ⚫ Na Ierland en het Verenigd Koninkrijk (23%) , is het aandeel data supplier bedrijven binnen de sectoren J (ICT) en M (Wetenschappelijke en technische activiteiten) in Nederland het hoogst binnen de EU (19%) ⚫ Hiermee is de aanbodkant van de datamarkt verhoudingsgewijs sterk vertegenwoordigd in Nederland2) Bron: European Data Market Monitoring Tool van de Europese Commissie, 2020

2) In onderdeel C van deze studie wordt het absolute aantal data supplier bedrijven per land afgezet tegen datacentercapaciteit per land

1) Data Supplier-bedrijven hebben als hoofdactiviteit de productie en levering van digitale data-gerelateerde producten, diensten en technologieën (de aanbodkant van de datamarkt) © Buck Consultants International, 2021

B2.3 Data user bedrijven1) Ranking aandeel data user bedrijven in de totale bedrijvigheid per Europese lidstaat (2019) 14.0%

12.0%

13% 12% 10%

10.0% 8.0% 6.0%

10% 9%

9% 8%

8% 8%

7% 7% 7%

7% 7% 6% 6% 4%

4.0%

3% 3%

3% 2%

2.0%

2% 2% 2% 2% 2%

Nederland VK Ierland Luxemburg Belgium Zweden Duitsland Frankrijk Malta Italië Oostenrijk Finland Portugal Denemarken Spanje Cyprus Estland Litouwen Tsjechie Letland Slovenie Polen Kroatie Bulgarije Griekenland Slowakije Hongarije

0.0%

Conclusie ⚫ Binnen de EU is het aandeel data user bedrijven in de totale bedrijvigheid in Nederland het hoogst (13%). Er zijn verhoudingsgewijs dus veel bedrijven in Nederland die zich intensief bezig houden met dataverwerking2) Bron: European Data Market Monitoring Tool van de Europese Commissie, 2020

2) In onderdeel C van deze studie wordt het absolute aantal data user bedrijven per land afgezet tegen datacentercapaciteit per land

1) Organisaties de intensief werken aan het genereren, exploiteren, verzamelen en analyseren van digitale data en daarmee een leercurve doorlopen die hun bedrijfsvoering verbetert (vraagkant van de datamarkt) © Buck Consultants International, 2021

Conclusie datavraag van bedrijven/organisaties ⚫

Het aandeel van bedrijven in Nederland dat gebruik maakt van clouddiensten (48%) is relatief hoog.

⚫

Na Ierland en het Verenigd Koninkrijk (23%), is het aandeel data supplier bedrijven binnen de sectoren J (ICT) en M (Wetenschappelijke en technische activiteiten) in Nederland het hoogst binnen de EU (19%).

⚫

Binnen de EU is het aandeel data user bedrijven in de totale bedrijvigheid in Nederland het hoogst (13%). Er zijn verhoudingsgewijs dus veel bedrijven in Nederland die zich intensief bezig houden met dataverwerking.

B3 Omvang data-economie1) Bijdrage data-economie aan Bruto Nationaal Product (mld Euro) 120 109 100

Conclusie ⚫ Gemeten in Euro’s, is de Nederlandse data economie de 6e van Europa ⚫ Afgezet tegen het Bruto Nationaal Product is de bijdrage van de data economie alleen in Estland en het Verenigd Koninkrijk hoger dan in Nederland2)

80 56

27 16 12

10 9

Aandeel data-economie in Bruto Nationaal Product (%) 5%

2) In onderdeel C van deze studie wordt de absolute omvang van de data-economie per land afgezet tegen datacentercapaciteit per land

4.9%

4.0%

3.7% 3.6%

3.5% 3.3%

3.1% 3.0%

2.9% 2.9% 2.7%

2.5% 2.5% 2.5%

2.3% 2.3% 2.3% 1.9%

1.6% 1.6% 1.5%

1.5% 1.4%

1.3% 1.2%

1.0%

Griekenland

Luxemburg

Polen

Roemenië

Slovenië

Kroatië

Hongarije

Tsjechië

Slowakije

Portugal

Bulgarije

Italië

Frankrijk

Letland

Litouwen

Spanje

België

Ierland

Oostenrijk

Finland

Denemarken

Zweden

Duitsland

Nederland

Estland

1) De data-economie meet de totale impact van de datamarkt op de economie als geheel en omvat generatie, collectie, opslag, verwerking, distributie, analyse, uitwerking, levering en exploitatie van data, ondersteund door digitale technologieën. © Buck Consultants International, 2021

B4 Data professionals Aandeel data professionals in de totale werkgelegenheid (%)

10%

9.1%

9% 8% 7% 6% 5%

5.4% 4.6% 4.4%

4.2% 4.1% 4.1% 4.1% 4.1%

4% 3% 2%

3.9% 3.9% 3.9%

3.5% 3.5% 3.3%

3.3% 3.3% 3.2% 3.1% 3.1%

2.9% 2.7% 2.7%

2.5% 2.5% 1.7%

1% 0%

Conclusie ⚫ Voor wat betreft het aandeel van data professionals1) in de totale werkgelegenheid bevindt Nederland (met 4,1%) zich in een grote middengroep van EU landen2). Alleen Luxemburg (9.1% en het Verenigd Koninkrijk (5,4%) zijn echte positieve uitschieters.

1) Data professionals verzamelen, bewaren managen en/of analyseren, interpreteren en visualiseren data als primaire of substantieel onderdeel van hun werkzaamheden. Data professionals moeten geschoold zijn het werken met gestructureerde en ongestructureerde data, grote hoeveelheden data kunnen verwerken en vertrouwd zijn met opkomende database technologieën. 2) In onderdeel C van deze studie wordt het absolute aantal data professionals land afgezet tegen datacentercapaciteit per l and © Buck Consultants International, 2021

Conclusies ⚫

⚫ ⚫ ⚫

⚫ ⚫

⚫

Informatie over de omvang van dataverkeer per land wordt niet gemeten/geregistreerd. De omvang moet daarom worden ingeschat aan de hand van een aantal indicatoren. In onderdeel C Inschatting aanbod versus vraag per land, worden daarom verhoudingen gepresenteerd Verhoudingsgewijs heeft Nederland een hoog aandeel dagelijkse internetgebruikers (92%) Relatief veel Nederlandse bedrijven maken gebruik van Clouddiensten (48%); in de Scandinavische landen is het aandeel echter nog hoger Er zijn in Nederland relatief veel databedrijven actief. Zowel aan de aanbodkant (supplier bedrijven) als aan de vraagkant (data user bedrijven) Het aandeel van de data economie in de het nationaal product is in Nederland relatief groot (3,7%). Alleen in Estland (4,9%) en het Verenigd Koninkrijk (4,0%) is het aandeel hoger Binnen de totale werkgelegenheid is het aandeel van data professionals in Nederland 4,1%. Daarmee bevindt Nederland zich in een grote middengroep van landen met ongeveer hetzelfde aandeel aan data professionals.

Er is geen heldere verklaring beschikbaar waarom Nederland op veel indicatoren aan de top van Europa staat maar dat dit zich niet vertaalt naar verhoudingsgewijs een hoog aantal data professionals in de totale werkgelegenheid Uitgedrukt in aantal internetgebruikers (7e plek in Europa) en in omvang van de data economie (6e plek; in Euro), presteert Nederland ongeveer in lijn met de omvang van de totale economie (6e economie van Europa) In zijn algemeenheid valt te stellen dat de intensiteit waarmee Nederlandse spelers gebruik maken van internetdiensten (en daarmee een beroep doen op datacenters) relatief hoog is

4 Verhouding aanbod en vraag naar datacentercapaciteit

⚫

In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op element C van de aanpak: het inschatten van de verhouding tussen aanbod (datacentercapaciteit) en gebruikersvraag (naar datacentercapaciteit) in Nederland. De resultaten worden getoetst met leidende datacenterpartijen in Nederland Als proxy voor aanbod wordt gekeken naar colocatiedatacenters in deze rapportage vanwege de volgende overwegingen: • Hyperscale datacenters zijn zeer terughoudend in het delen van informatie op opgestelde capaciteit, er zijn geen bronnen beschikbaar die een betrouwbaar beeld geven van de totale omvang (in MW) • Hyperscalers focusen zich sterk op Cloud-diensten. Deze hebben nog meer dan colocatiedatacenters een zeer groot geografisch bedieningsgebied (Europa+). Ze zijn dus in mindere mate een factor die in verband te brengen is met binnenlandse gebruikers • Momenteel zijn de meeste Europese landen vooral colocatiemarkten waarover de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van data groter is dan voor hyperscale datacenters • Veel minder dan het internationale colocatiesegment (die graag in hyperconnectiviteitsclusters willen zitten), zijn hyperscale datacenters gebonden aan een keuze voor een specifieke locatie. Een koel klimaat (Noord-Europa) en/ of relatief lage grondkosten spelen ook een rol in hun locatiekeuze.

⚫

Vanwege de relatief lange ervaring in het volgen van de datacentermarkt maakt BCI gebruik van de volgende bronnen: • CBRE: vooral gefocused op de FLAP-markten • Cushman & Wakefield: nemen ook de secundaire colocatie markten in Europa mee • Host in Ireland: Ierland (Dublin) is vooral een hyperscale locatie. Voor de Ierse markt geeft de brancheorganisatie Host in Ireland inzicht in de omvang van de colocatiemarkt, waar andere bronnen geen scherp onderscheid maken in colocatie en hyperscale datacenters maken Aangezien de verhoudingsgetallen enkel kunnen worden afgeleid uit een veel groter marktgebied dan alleen Nederland, wordt gekeken naar Europa’s grootste (zowel voor wat betreft datacentercapaciteit als voor inwoners) en best gedocumenteerde markten. Dit zijn: • Ierland • Spanje • Duitsland • Italië • Zwitserland • Verenigd Koninkrijk • Noorwegen • Polen • Nederland • Oostenrijk • Tsjechië • Frankrijk Voor het afzetten van aanbod tegen vraag wordt gekeken naar factoren die meetbaar zijn in absolute getallen: • Aantal internetgebruikers • Omvang van de data-economie (in Euro’s) • Aantal data professionals • Aantal data supplier bedrijven • Aantal data user bedrijven

⚫

Dit levert de volgende verhouding op:

⚫

In de analyse worden de volgende stappen doorlopen:

Stap 1 Verhouding Europees aanbod en omvang Europese gebruikersmarkten in absolute getallen VRAAG1)

AANBOD

Landen VK Duitsland Nederland Frankrijk Ierland Italië Noorwegen1) Oostenrijk Polen Spanje Tsjechië Zwitserland1)

Opgesteld vermogen Internet-gebruikers Data economie Aantal data Data supplier (MW) (x mln) (mld €) professionals (x1.000) bedrijven

Totaal Totaal ex NO-CH

559 360 350 222 136 61 50 46 64 71 41 62

61 71 16 52 4 44 5 7 26 37 8 8

2.022

338

1.910

Data user bedrijven

89 109 27 56 9 38

1.673 1.619 308 1.015 88 676

141.100 28.350 5.950 13.800 3.800 20.200

181.050 114.550 27.050 75.600 9.000 90.850

10 7 32 3

130 580 509 167

4.700 6.250 16.600 2.250

14.250 13.600 75.650 6.950

380

6.765

243.000

608.550

1) Voor het maken van een zo nauwkeurig mogelijke inschatting is er naar gestreefd om een zo groot mogelijk marktgebied als basis te nemen. Voor de vraagindicatoren die zijn gebaseerd op de European Data Monitoring Tool is geen data beschikbaar voor Noorwegen en Zwitserland

⚫ ⚫

De totale colocatie datacentercapaciteit in de geselecteerde Europese landen is circa 2.000 MW Tegenover dit aanbod staat een Europese vraag van • • • •

⚫

338 mln gebruikers 6.765 dataprofessionals 243.000 data supplier bedrijven 608.550 data user bedrijven

De omvang van de totale Europese data-economie (die mede draait op de beschikbaarheid van datacenters) is 380 mld Euro

Het overzicht van vraag en aanbod laat voor de verschillende gebruikersmarkten telkens een min of meer vergelijkbaar beeld zien als omvang van datacentercapaciteit wordt afgezet tegen omvang van de gebruikersmarkten, met 4 herkenbare typen markten. Onderstaande matrix is gebaseerd op het aantal internetgebruikers Datacentercapaciteit versus aantal internetgebruikers, 4 typen markten

4 typen markten Veel capaciteit, relatief weinig gebruikers ⚫ Nederland is de enige kleinere gebruikersmarkt met > 200 MW datacentercapaciteit Veel capaciteit, relatief veel gebruikers ⚫ De drie grootste Europese markten (Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk) beschikken ook over behoorlijke datacentercapaciteit Weinig capaciteit, relatief veel gebruikers ⚫ In de overige twee grotere Europese markten Spanje en Italië is de beschikbare datacentercapaciteit relatief beperkt Weinig capaciteit, relatief weinig gebruikers ⚫ Alle overige markten zijn relatief klein en hebben bovendien relatief weinig datacentercapaciteit Bronnen: BCI op basis van Eurostat (2020), CBRE (2020) en Colliers (2020)

Stap 2 Inschatting omvang nationale vraag naar datacentercapaciteit ⚫

⚫

Nu de omvang van het totale Europese aanbod van datacentercapaciteit en de omvang van de totale Europese gebruikersmarkt in beeld is, en er bovendien per land inzicht is in de omvang van de nationale gebruikersmarkt, is het mogelijk om in te schatten hoeveel vraag er in de verschillende landen is naar datacenter capaciteit, uitgedrukt in MW. Voor de 16 miljoen Nederlandse gebruikers zal in deze benadering een equivalent van 96 MW vraag naar datacentercapaciteit bestaan: • 16 mln NL gebruikers / 338 mln Europese gebruikers = 4,7% • 4,7% * 2,022 MW (totale Europese datacentervermogen) = 96 MW datacentercapaciteit AANBOD Opgesteld vermogen (MW)

VRAAG (uitgedrukt in MW) Vraagverdeling data-economie

559 360 350

Vraagverdeling Europese internetgebruikers 365 423 96

446 547 138

Vraagverdeling Europese data professionals 472 457 87

Ierland Italië Noorwegen1) Oostenrijk Polen Spanje Tsjechië Zwitserland1)

222 136 61 50 46 64 71 41 62

309 25 263 30 43 154 221 49 46

279 45 190

287 25 191

108 30 159

237 28 285

53 33 163 16

37 164 144 47

37 49 130 18

45 43 237 22

Totaal MW

2.022

1.910

Landen VK Duitsland Nederland Frankrijk

Vraagverdeling Vraagverdeling data supplier data user bedrijven bedrijven 1.109 568 223 360 47 85

Stap 3 Bepaling verhouding beschikbare datacentercapaciteit per land en nationale vraag

Door per land de inschatting van vraag naar datacentercapaciteit (in MW) te confronteren met het nationale aanbod aan datacentercapaciteit, komt een verhoudingsgetal naar voren: hoeveel procent van de nationaal gegenereerde vraag kan worden opgevangen met nationale datacentercapaciteit. In het geval van Nederland komen we tot 27% als het gaat om aandeel nationale internetgebruikers: Berekening: 96 MW vraag (zie stap 2) naar datacenter capaciteit / 350 MW beschikbare capaciteit = 27% nationaal gegenereerde vraag. Ofwel: van het totale Nederlandse datacentervermogen (100%) in Nederland is circa 27%voldoende voor het opvangen van de totale Nederlandse vraag VRAAG Verhouding nationale vraag afgezet tegen nationale datacentercapaciteit AANBOD

Landen Verenigd Koninkrijk Duitsland Nederland Frankrijk Ierland Italië Noorwegen1) Oostenrijk Polen Spanje Tsjechië Zwitserland1)

Aandeel nationale Opgesteld vermogen internet-gebruikers (MW)

Totaal

559 360 350 222 136 61 50 46 64 71 41 62

65% 117% 27% 139% 18% 431% 61% 93% 241% 311% 119% 74%

Vraagverdeling data-economie

Vraagverdeling Europese data professionals

Vraagverdeling data supplier bedrijven

Vraagverdeling data user bedrijven

80% 152% 39% 126% 33% 311%

84% 127% 25% 129% 18% 313%

198% 62% 13% 49% 22% 260%

102% 100% 24% 107% 21% 467%

115% 51% 230% 39%

80% 256% 202% 115%

80% 77% 184% 43%

97% 67% 334% 53%

2.022

Scores > 100%, zoals in Duitsland (117%) en Frankrijk (139%) geven aan dat de nationaal opgestelde datacentercapaciteit kleiner is dan de nationaal gegenereerde vraag. Vanuit deze landen moet dus een groter beroep worden gedaan op in het buitenland opgestelde capaciteit.

Conclusies ⚫ Voor Nederlandse gebruikersgroepen is de omvang van de vraag naar datacentercapaciteit (in MW) ingeschat tussen de 24% tot 39% ten opzichte van in Nederland beschikbare capaciteit. Alleen het aandeel data supplier bedrijven is met 13% fors lager. ⚫ Na Ierland beschikt Nederland over de meeste ‘overcapaciteit’. Ook landen als Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Oostenrijk beschikken over meer datacentercapaciteit dan binnenlandse vraag. ⚫ Gebaseerd op de omvang van de verschillende gebruikersgroepen in relatie tot beschikbare datacentercapaciteit, is de nationaal gegenereerde vraag in Nederland ruwweg gelijk aan 25%-35% van de beschikbare datacentercapaciteit

C2 Toets verhoudingsgetallen met leidende datacenterpartijen in Nederland De confrontatie van de omvang van nationale vraag in verhouding tot nationaal aanbod heeft geleid tot de inschatting dat dat 25-35% van de Nederlandse datacentercapaciteit Nederlandse vraag bedient. Deze verhoudingsgetallen zijn getoetst in zes interviews met de volgende partijen: • • • •

AMS-IX (Internet Exchange) DDA (branche vereniging) Equinix (datacenterpartij - colocatie) Global Switch (datacenterpartij - colocatie)

• • •

KPN/NLDC (datacenterpartij - colocatie) Microsoft (datacenterpartij – hyperscale) NFIA (agentschap voor buitenlandse investeringen

Observaties en conclusies ⚫ Geen van de geïnterviewde partijen beschikt over een scherp beeld van de verhouding Nederlands aanbod van en vraag naar datacentercapaciteit ⚫ Niet alleen wordt bevestigd dat de markt weinig transparant is, ook wordt de complexiteit benadrukt: • Dataverkeer houdt zich niet aan landsgrenzen • Van verkeer dat via een Internet Exchange loopt wordt niet bijgehouden wat de bron en wat de bestemming is • Zoals Nederlandse datacenters voor een aanzienlijk deel buitenlandse vraag bedienen zullen in Nederland gevestigde gebruikers een beroep doen op buitenlandse datacenters • Zeker hyperscale datacenters bedienen per definitie grote internationale markten, het onbekend welk marktgebied vanuit welke hyperscaler wordt bediend ⚫ De inschatting van alle geïnterviewde partijen sluiten aan bij de gevonden verhoudingen: tegenover circa 25% tot 35% van de Nederlandse datacentercapaciteit staat binnenlandse vraag

5 Nederlandse datacentercapaciteit en digitaliseringsopgave ⚫

⚫

De constatering uit de vorige hoofdstukken is dat er in Nederland – in verhouding tot de omvang van de gebruikersmarkt – relatief veel datacentercapaciteit is. Bovendien is geconstateerd dat toegang tot datacenters maar beperkt is gerelateerd aan de fysieke locatie van de gebruiker. Ofwel: Nederlandse gebruikers hebben ook toegang tot buitenlandse datacentercapaciteit. De vraag waar in dit hoofdstuk naar gekeken wordt is of de doelstellingen uit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) gerealiseerd kunnen worden als additionele marktvraag van datacenters niet in Nederland wordt geaccommodeerd. Hierbij wordt gekeken naar het gebruikersperspectief: Nederlandse bedrijven en organisaties. Dit verschilt wezenlijk met het perspectief van aanbieders van datacenters: Voordelen van nabijheid tot datacenters

Perspectief bedrijven en organisaties

Perspectief datacenterpartijen

⚫ Groot aanbod van datacentercapaciteit kan kostenvoordeel opleveren ⚫ Datacenterclusters kenmerken zich door zeer robuuste data-infrastructuur ⚫ Makkelijke toegang voor bedrijven tot de eigen servers (onderhoud kan echter ook worden uitbesteed aan derden) ⚫ Hoog serviceniveau rond datacenterclusters vanwege beschikbaarheid hooggekwalificeerde werknemers

⚫ ⚫

⚫

Veel kennis/ gekwalificeerde arbeidskrachten in de regio Mogelijkheid om directe verbindingen te leggen met andere datacenters (direct verkeer ipv verkeer via een Internet Exchange), dit maakt uitwisseling van data goedkoper en sneller Als in het cluster bovendien een sterke internet exchange aanwezig is (zoals AMS-IX) zijn er in een datacentercluster veel koppelmogelijkheden voor aantakking bij een veelheid aan (onafhankelijke) netwerkproviders Mogelijkheid tot opbouwen van hyperconnectiviteit (een proces waar de Amsterdam-regio circa 10 jaar over gedaan heeft en waarvoor hoge investeringen noodzakelijk zijn)

⚫

De verkenning of het niet verder uitbouwen van datacentercapaciteit in Nederland (aanbodkant) een negatieve impact heeft op de digitaliseringskansen van Nederlandse bedrijven en organisaties (vraagkant) heeft plaatsgevonden aan de hand van literatuuronderzoek, de interviews uit stap 1 en vier aanvullende interviews: • KPN (ICT providers met een groot aandeel Nederlandse klanten, 2 separate gesprekken) • SURF (ICT samenwerkingsverband van Nederlandse onderwijs- en onderzoeksinstellingen) • TNO (een van grootste Nederlandse onderzoeksinstellingen. Digitalisering van bedrijven en ontwikkelingen als AI zijn een belangrijk aandachtsveld van TNO)

⚫

BCI kijkt naar de volgende elementen

A Kosten B Kwaliteit Nederlandse digitale infrastructuur C Beschikbare datacentercapaciteit voor Nederlandse bedrijven en organisaties

D Latency (snelheid gegevensoverdracht) E Niveau/ kwaliteit dienstverlening F Digitale kennispositie en –ontwikkeling Nederland

G Ontwikkeling AI- cluster H Dataprotectie

A Kosten (gebruikersperspectief) Centrale vraag: worden kosten voor gebruikers hoger als datacentercapaciteit niet in Nederland verder wordt uitgebreid? Gebruikers van colocatie datacenters

Gebruikers van Hyperscalers

⚫

In het algemeen geldt dat veel aanbod leidt tot lagere kosten. Dit geldt vanuit gebruikersperspectief vooral voor bedrijven die eigen servers onderbrengen in colocatie datacenters voor het accommoderen van eigen databehoefte of voor het aanbieden van digitale diensten aan derden. Als er in Nederland op termijn minder groei mogelijk is, zal dit voor deze partijen enige invloed kunnen hebben op kosten Voor gebruikers van internetdiensten die geen eigen servers in colocatiedatacenters onderbrengen (het merendeel van de bedrijven) zal de impact naar verwachting beperkt zijn. Deze gebruikers nemen enkel diensten af en hebben geen relatie met een specifiek datacenter. De exacte locatie zal geen prijsimpact hebben.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=HollandsKroon&id=d60ec023-613f-4928-80cf-4ba48dbce9b8