2 Toelichting Beleidskaart_HollandsKroon.pdf

Op deze manier kan aan een groter verhaal worden gewerkt, zonder dat alle informatie versnipperd blijft in afzonderlijke vakgebieden en basisrapportages. Een integrale cultuurhistorische kaart, waarbij archeologie, bouwhistorie (vooral stolpboerderijen) en landschap27 in samenhang worden gepresenteerd, zal de kwaliteit van het onderzoek binnen de verschillende vakgebied alleen maar ten goede komen. Artikel 9 van het Verdrag van Valletta stelt dat een van de doelen van het archeologisch onderzoek de ontsluiting voor een breder publiek moet zijn. Deze ontsluiting kan vele vormen aannemen, zoals educatie op scholen, informatieborden ter plaatse, incorporatie van vondsten/structuren in het straatbeeld en/of nieuwbouwpanden, etc. Een ontsluiting van archeologische informatie zal bijdragen aan een grotere bewustwording van de omgeving en de regionale identiteit. Het zal leiden tot een grotere binding van de bevolking met het gebied.

27

Zowel cultuurlandschap als aardkundige waarden. 36

Literatuur Braat, W.C., 1932. De Archaeologie van de Wieringermeer. Een bijdrage tot de geschiedenis van het ontstaan der Zuiderzee, Leiden. Cultuurcompagnie Noord-Holland, 2013. Beleidsnota Archeologie gemeente Hollands Kroon. Cultuurcompagnie Noord-Holland, Alkmaar. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen, 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de kop van Noord-Holland. Nationale Archeologische Rapporten 21. ROB, Amersfoort. Heide, G.D. van der, 1956. Stenen bijlen en hamers uit de Wieringermeer. Westerheem Jaargang V, 2-7. Heide, G.D. van der, 1974. Scheepsarcheologie. Scheepsopgravingen in Nederland en elders in de wereld. Strengholt’s Boeken, Naarden. Kleinsman, W.B., G. Stoffelsen & J.A. van den Hurk, 1975. Ruilverkavelingsgebied Schagerkogge: bodemgesteldheid en bodemgeschiktheid. Rapport / Stichting voor Bodemkartering no. 1148. STIBOKA, Wageningen. Leek, J., 2016. Door de zee verzwolgen. Een nieuwe archeologische en landschappelijke benadering van de verloren middeleeuwse nederzettingen in de Wieringermeer aan de hand van het onderzoek van dr. Wouter Cornelis Braat. Bachelorscriptie Saxion Hogescholen. Provincie Noord-Holland, 2006. Beleidskader Landschap en Cultuurhistorie Noord-Holland. Provincie Noord-Holland, Haarlem. Provincie Noord-Holland, 2010. Structuurvisie 2040.

Noord-Holland 2040 - Kwaliteit door Veelzijdigheid. Provincie Noord-Holland, Haarlem. Provincie Noord-Holland, 2018. Prachtlandschap Noord-Holland! Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018. Provincie Noord-Holland, Haarlem. Provincie Noord-Holland, 2020a. Omgevingsverordening NH2020. Vastgesteld door Provinciale Staten op 22 oktober 2020. Provincie Noord-Holland, Haarlem. Provincie Noord-Holland, 2020b. Bijzonder Provinciaal Landschap - 32 landschappen en kernkwaliteiten. Provincie Noord-Holland, Haarlem. Roessingh, W. & E. Lohof, 2011. Bronstijdboeren op de kwelders. Archeologisch onderzoek in Enkhuizen-Kadijken. ADC-monografie 11. ADC ArcheoProjecten, Amersfoort.

37

Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans, 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam (Prometheus). Op 02-06-2020 gedownload van www.archeologieinnederland.nl. Waldus, W.B., 2021. De Zuiderzee als transportlandschap: Historische maritieme archeologie van de turfvaart (1550-1700). Rijksuniversiteit Groningen. Zuur, A.J., 1936. Over de bodemkundige gesteldheid van de Wieringermeer. Ministerie van Waterstaat ter Algemeene Landsdrukkerij, ’s Gravenhage.

Afb. 17. Historische kaart uit 1593 (vervaardiger onbekend), waarop het Klopjesklooster is afgebeeld.

38

Lijst met bijlagen • • • • • •

Bijlage 1 – AMZ-cyclus Bijlage 2 – Algemene en bijzondere bepalingen Bijlage 3 – Archeologie-vriendelijk bouwen Bijlage 4 – Archeologische monumenten (AMK-terreinen) in de gemeente Hollands Kroon Bijlage 5 – Bronnen Bijlage 6 – Erfgoedregister gemeente Hollands Kroon

Lijst met tabellen • • • • •

Tabel 1. De regimes die zijn toegepast in de beleidskaart archeologie uit 2013. Tabel 2. Overzicht van de verschillende categorieën bekende en onbekende waarden (verwachtingen) en hoe deze zijn vertaald naar beleidsmatige vrijstellingsgrenzen. Tabel 3. Overzicht gebruikte bronnen per categorie. Tabel 4. Archeologische rijksmonumenten binnen de gemeente Hollands Kroon. Tabel 5. Stappenplan voor de gemeentelijke overheid voor archeologie bij ruimtelijke ontwikkelingen en vergunningaanvragen.

Lijst met afbeeldingen • • • • •

•

• • •

• •

Afb. 1. De Vikingschat van Westerklief op Wieringen, gevonden in 1996 (foto: Rijksmuseum van Oudheden). Afb. 2. Het werkgebied van het gemeentelijke samenwerkingsverband Archeologie WestFriesland. Afb. 3. Reconstructie van de boomstamkano gevonden in Dijkgatsweide (tekening: R. van Eerden). Afb. 4. Vuurstenen bijl uit het Neolithicum (bron: Van der Heide 1956, foto: Huis van Hilde). Afb. 5. Tijdens archeologisch onderzoek naar de rijke middeleeuwse geschiedenis van de Wieringermeer werd tussen al het scherfmateriaal nog een vrijwel complete kan teruggevonden. Afb. 6. Een grafdeksel van geelzandsteen gevonden tussen de Pishoek en het Lotmeer. De geometrische motieven en de Christelijke kromstaven verraden dat dit exemplaar rond ca. 1100 dateert. Op ca. 1 km ten noorden van Aartswoud nabij het verdronken dorp Gawijzend werden nog zes deksels gevonden, alleen dan 100 jaar jonger. Afb. 7. Archeologen aan het werk aan de Stroeërdijk ten zuiden van Hippolytushoef. Afb. 8. De Stroeërdijk ten zuiden van Hippolytushoef. Afb. 9. Tijdens het onderzoek bij Geddingmore in 1983 door de AWN en provincie NoordHolland zijn op een laatmiddeleeuwse dodenakker resten gevonden van duizenden mensen. Afb. 10. Wieringers op bezoek tijdens de open dag van de opgraving van de Stroeërdijk ten zuiden van Hippolytushoef. Afb. 11.

Een bijzondere kan van hoogversierd aardewerk uit de regio tussen het Zeeuwse Aardenburg en Vlaamse Kortrijk. Hoewel het baksel zelden in de Kop van Noord Holland 39

•

• • • • •

wordt teruggevonden, komt de grootste regionale archeologische collectie hoogversierd aardewerk van maar liefst vijf exemplaren uit een vindplaats even ten zuidoosten van het dorp Kreileroord. Afb. 12. Een zeer belangrijke bron voor de Westfriese situatie in de 17de eeuw is de topografische kaart van Johannes Dou (1651-1654, collectie Westfries Archief). Op de afbeelding is een uitsnede van de kaart te zien. Afb. 13. Aantal geregistreerde archeologische onderzoeken per jaar. Afb. 14. Zeer fraai uitgevoerde kaart van de Wieringerwaard (1675, Regionaal Archief Alkmaar). Afb. 15. Een paleogeografische kaart met de situatie in 2750 voor Christus (Vos 2018). Afb. 16. Een trechterbeker uit het Neolithicum, gevonden in Slootdorp. De beker hoort bij de cultuur van de hunebedbouwers. Afb. 17. Historische kaart uit 1593 (vervaardiger onbekend), waarop het Klopjesklooster is afgebeeld.

40

Bijlage 1 – AMZ-cyclus Bureauonderzoek

Het doel van bureauonderzoek is het verwerven van informatie over bekende of te verwachten archeologische waarden binnen een omschreven gebied, om daarmee te komen tot een gespecificeerde archeologische verwachting. Het resultaat is een standaardrapport met een gespecificeerde archeologische verwachting, op basis waarvan een beslissing genomen kan worden ten aanzien van (eventueel) vervolgonderzoek. Het rapport bevat, waar mogelijk, gegevens over de aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden en aardwetenschappelijke eigenschappen. Afhankelijk van de omvang van de toekomstige (planologische) ingreep en werkzaamheden, de aard van de aanleiding tot het bureauonderzoek en de vraagstelling, zullen aanvullende gegevens moeten worden verzameld. Hierbij blijft de doelstelling van het bureauonderzoek (het komen tot een gespecificeerde verwachting) overeind.28 Op basis van het bureauonderzoek kan voor een archeologie-vriendelijke planaanpassing worden gekozen. Op deze wijze blijven de archeologische waarden in de bodem bewaard (zie bijlage 3).

Inventariserend veldonderzoek

Tijdens het inventariserend veldonderzoek wordt (extra) informatie verworven over bekende of te verwachten archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied, als aanvulling op en toetsing van de archeologische verwachting, gebaseerd op het bureauonderzoek en door middel van waarnemingen in het veld. Het veldonderzoek kan uit verschillende fasen bestaan waarin steeds verder wordt ingezoomd op de aanwezige archeologische waarden.

Verkennend onderzoek

De verkennende fase is gericht op het in detail in beeld krijgen van de archeologische verwachting. Doel van het verkennend onderzoek kan uit verschillende elementen bestaan. In WestFriesland wordt deze verkennende fase gebruikt om het prehistorische landschap en daarmee de mogelijkheden voor bewoning in de prehistorie in kaart te brengen. Hierbij worden de afgedekte landschappen nader beschouwd en wordt de intactheid van het landschap bepaald.

Karterend veldonderzoek

Het doel van de karterende fase is het in kaart brengen van (nog onbekende) archeologische vindplaatsen. Voor vindplaatsen uit de Bronstijd in West-Friesland geldt dat zij met behulp van booronderzoek niet zijn op te sporen.29 Indien uit het bureauonderzoek en/of verkennend booronderzoek blijkt dat het bronstijdlandschap intact is dient het karterend onderzoek te worden uitgevoerd met behulp van proefsleuven.

28 29

Voor historische dorpskernen geldt in sommige gevallen dat er een bouwhistorisch onderzoek dient te worden uitgevoerd om zodoende alle cultuurhistorische waarden veilig te stellen. Vanwege het ontbreken van een vondstlaag en een lage vondstdichtheid. 41

Waarderend veldonderzoek

De waarderende fase van het inventariserend veldonderzoek dient om meer duidelijkheid te verkrijgen over de aard van een vastgestelde vindplaats ten behoeve van de waardebepaling. Zo kan het gewenst zijn om een archeologische vindplaats zo optimaal mogelijk te behouden, bijvoorbeeld door middel van inpassing. Een waarderend inventariserend veldonderzoek (vaak door middel van proefsleuven) is tevens gewenst voorafgaand aan een grote vlakdekkende archeologische opgraving, teneinde gedetailleerde gegevens te verkrijgen met het doel de opgraving zo doelgericht mogelijk te kunnen uitvoeren. De vindplaatsen worden onderzocht op hun fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging. Een waarderend onderzoek bestaat in veel gevallen uit een proefsleuvenonderzoek, maar kan ook andersoortig onderzoek inhouden (geofysisch onderzoek, side-scan sonaronderzoek naar de waterbodem of waarderend booronderzoek). De vindplaatsen worden in eerste instantie op hun fysieke kwaliteit (gaafheid en conservering) beoordeeld. De beoordeling van de fysieke kwaliteit is gerelateerd aan de archeoregio waarin de vindplaats zich bevindt: op deze wijze wordt de conserveringstoestand in relatie tot andere relevante sites bekeken.

Bij een behoudenswaardige vindplaats is behoud ex situ (door middel van een opgraving) of behoud in situ (door middel van bescherming) ter overweging aan het bevoegd gezag. De gemeente is in veel gevallen het bevoegd gezag en neemt een selectiebesluit met betrekking tot de omgang met archeologische waarden.

Archeologische opgraving

Een archeologische opgraving heeft als doel vondst- en spoorgegevens van een archeologische vindplaats te verzamelen en te documenteren en is gericht op vooraf geformuleerde onderzoeksvragen en –doelstellingen (vastgelegd in een PvE). Tijdens een archeologische opgraving worden sleuven en putten aangelegd en het gebied onderzocht (behoud ex situ).

Bescherming

Bescherming houdt in dat er fysieke maatregelen worden getroffen op het terrein met archeologische waarden (bescherming in situ). Doel daarvan is de meest gunstige randvoorwaarden te scheppen voor duurzaam behoud, zonder de aanwezige archeologische waarden te beschadigen. Bescherming betekent niet per definitie dat op terreinen geen ontwikkelingen mogelijk zijn. Onder strikte voorwaarden kunnen op beschermde terreinen bovengrondse ontwikkelingen plaatsvinden. Specifiek met de Belvedère-doelstelling ‘behoud door ontwikkeling’ in het achterhoofd, kunnen ruimtelijke ontwikkelingen op monumentale terreinen juist wenselijk zijn om het hier verborgen verleden beleefbaar te maken.

42

Bijlage 2 – Algemene en bijzondere bepalingen Verstoring in meerdere categorieën

Als een gebied waar verstoring van de bodem gepland staat in meerdere categorieën blijkt te vallen, dan gelden de voorwaarden van de zwaarste categorie voor het gehele gebied. In de praktijk is het niet werkbaar om verschillende regimes op één ontwikkellocatie van toepassing te laten zijn.

Eén verstoring, één oppervlakte

Bij de categorieën wordt uitgegaan van verschillende oppervlakten. Of bij een project een oppervlakte wordt overschreden, wordt berekend op basis van de daadwerkelijke verstoring en daarmee niet alleen de bouwcontour. In eerste instantie wordt in een quickscan aangegeven of de beoogde ontwikkeling de (eventueel) aanwezige archeologische waarden schaadt. Indien wordt besloten ‘archeologie-vriendelijk’ te bouwen kan een nader archeologisch onderzoek achterwege blijven. Daarnaast geldt dat verstoringen die bij elkaar horen ook bij elkaar worden opgeteld. Dus als er door aanleg van een kassencomplex waterberging moet worden gecompenseerd, wordt deze meegewogen in de quickscan. Een woonhuis met garage en koi-vijver, wordt als één bodemingreep beschouwd.

Funderingswijze

Het oprichten van bouwwerken door middel van een conventionele paalfundering en balkenrooster, het bouwen van kelders, kruipruimtes enzovoorts wordt als archeologieonvriendelijk beschouwd. Behoud van het bodemarchief op de zeer lange termijn, dat wil zeggen 100 jaar of meer, is niet gegarandeerd (zie bijlage 3).

Bodemsanering en ontgronding

Bodemsaneringen en ontgrondingen worden als archeologie/schadelijke ingrepen beschouwd. Indien deze boven de vrijstellingsgrens uitkomen, vallen de ingrepen onder het aldaar geldende regime.

Beleid en Bestemmingsplan

De beleidskaart archeologie wordt door het opnemen van de vrijstellingsdiepte en vrijstellingsoppervlakte per categorie in de bestemmingsplannen geborgd. Een uitzondering hierop vormen de wettelijk beschermde archeologische monumenten die in het kader van de Monumentenwet 1988 zijn beschermd. Om er zeker van te zijn dat alle beleidsregels juist vastliggen wordt er met standaardbepalingen in de bestemmingsplannen gewerkt. Voor ontwikkelingsgerichte bestemmingsplanen wordt maatwerk toegepast, en zal over het algemeen een groot deel van het archeologische onderzoek reeds voor vaststelling van het bestemmingsplan uitgevoerd zijn. Hierbij kan bijvoorbeeld bij een archeologie-vriendelijk plan de dubbelbestemming Waarde-Archeologie worden opgenomen om deze waarden te beschermen. Aan de andere kant zal in de meeste gevallen de dubbelbestemming Waarde-Archeologie niet van toepassing zijn omdat door archeologisch onderzoek de archeologische resten zijn opgegraven. 43

Vergunningsvrij bouwen en gebruik

In de Wabo en het bijbehorende Besluit omgevingsrecht (Bor) is de mogelijkheid verruimd om vergunningsvrij te bouwen. Er zijn twee categorieën met betrekking tot vergunningsvrij bouwen en een aantal uitzonderingen. •

Vergunningsvrij bouwen met een toets aan het bestemmingsplan. Als uit het bestemmingsplan blijkt dat een bepaald bouwwerk mogelijk is, dan hoeft hier geen omgevingsvergunning voor te worden aangevraagd. Echter, wanneer op het betreffende perceel ook een dubbelbestemming ‘Waarde-Archeologie’ geldt, moet ook worden getoetst aan de bepaling van die dubbelbestemming. Afhankelijk van de oppervlakte van het bouwwerk is het mogelijk dat alsnog een omgevingsvergunning aangevraagd moet worden. In dat geval niet voor de activiteit ‘bouwen’, maar voor de activiteit ‘uitvoeren van een werk of werkzaamheden’.

•

Vergunningsvrij bouwen zonder een toets aan het bestemmingsplan. Een aantal (bouw)werkzaamheden kan uitgevoerd worden zonder dit te toetsen aan het bestemmingsplan. In de meeste gevallen gaat het hierbij om bouwwerken die het grondoppervlak van het hoofdgebouw met niet meer dan 2,5 meter naar het achtererf verlengen en om bouwwerken van 30 m2 die van functioneel ondergeschikt belang zijn (zoals schuurtjes, serres, vijvers en dergelijke). Voor deze bouwwerken hoeft geen toets plaats te vinden aan het bestemmingsplan, ook niet als er in het bestemmingsplan een dubbelbestemming ‘Waarde-Archeologie’ staat weergegeven.

Uitzonderingen op vergunningsvrij bouwen

Vergunningsvrij bouwen is in beginsel niet toegestaan: • Aan, op of bij een wettelijk archeologisch monument, tenzij bij de aanwijzing van een archeologisch monument of bij een vergunning tot wijziging ervan, vastgelegd is voor welke werkzaamheden geen vergunning nodig is; • In een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht; • Ten aanzien van bouwwerken van meer dan 50 m2 in archeologisch waardevolle gebieden. Dit betekent dat in de meeste gevallen bouwwerken kleiner dan 50 m2 gerealiseerd kunnen worden. Alleen bij archeologische monumenten (geen mogelijkheid tot bouwen) en kerkterreinen (geen andere bodembewerking dan regulier gebruik) geldt een beperking.

44

Bijlage 3 – Archeologie-vriendelijk bouwen Archeologie-vriendelijk bouwen

Het kerndoel van het archeologie-vriendelijk bouwen is dat de integrale vindplaats ongeschonden voor de zeer lange termijn (>100 jaar) ongewijzigd wordt behouden. Dat betekent dat de bestaande situatie voorafgaand aan de planvorming voor minimala deze periode in situ geconserveerd dient te blijven. Hiermee wordt gevolg gegeven aan de landelijke en Europese wetgeving om vindplaatsen te behouden en archeologische kosten daarmee uit te sparen. Om zonder de bodem te roeren toch de archeologie te behouden zijn vele oplossingen mogelijk. Een bouwwerk kan vanaf maaiveld op een betonplaat worden neergezet. Ook kan waar mogelijk voor grote afstanden tussen heipalen worden gekozen. Een ander mogelijkheid is terreinen op te hogen en in de ontstane ruimte te bouwen. Bij kabeltracés kan bijvoorbeeld worden gekozen om een nieuw tracé op de plek van het oude tracé in de reeds geroerde bodem te leggen. Een samenspraak tussen architect, constructeur, archeoloog en beleidsambtenaar is daarvoor het beste platform. Archeologie-vriendelijke voorstellen zullen worden getoetst op de daadwerkelijke situatie. Bijvoorbeeld ook een beperkt palenplan kan verblauwing, verdroging of vervorming veroorzaken. Ook de werkelijke gang van zaken op een bouwterrein wordt geanalyseerd.

Blijkt in de praktijk dat archeologie-vriendelijk bouwen toch niet haalbaar is vanwege bijvoorbeeld constructieve aspecten, dan dient alsnog te worden overgeschakeld naar een archeologisch onderzoek.

Niet archeologie-vriendelijk bouwen

Een niet archeologie-vriendelijk bouwplan houdt in dat de bestaande situatie bodem zal worden verstoord tijdens het bouwproces. Onder bodemverstoring wordt verstaan: • verwijderen van muurwerk uit de bodem, hier onder vallen ook funderingen en palen van de bestaande bebouwing vanaf de vrijstellingsdiepte gemeten vanaf het bestaande maaiveld van de archeologische vindplaats; • vorstranden dieper dan 30 cm; • aanbrengen van funderingspalen, damwanden, grondverbeteringen, grout, ankers etc.; • bodemsaneringen, tijdelijke uitplaatsing van vervuilde grond; • kelders, ondergrondse reservoirs, overmatige boringen voor diverse onderzoeken en bijvoorbeeld warmtekrachtkoppeling installaties; • kruipruimtes; • vijvers/watercompensaties; • sloten en andere ingravingen; • kabels en leiding-tracés vanaf maaiveld. Wanneer één of meerdere van de bovenstaande situaties voorkomt wordt dit in een quickscan getoetst. Het is veelal in tegenspraak met behoud van de integrale vindplaats op lange termijn en wordt daarmee beschouwd als archeologie-onvriendelijk. 45

Bijlage 4 – Archeologische monumenten (AMK-terreinen) in de gemeente Hollands Kroon Plaats

AMKmonumentnr

Haringhuizen

1721

Barsingerhorn

1738

Haringhuizen

1756

Haringhuizen

1758

Barsingerhorn

1759

Barsingerhorn

1760

Barsingerhorn

1762

Kleine Sluis

1767

Kleine Sluis

1768

Kleine Sluis

1769

Kleine Sluis

1770

Kleine Sluis

1772

Haringhuizen

1777

Hippolytushoef

1779

Westerklief

1780

Hippolytushoef

1781

Hippolytushoef

1782

Oosterland

1783

Oosterland

1784

Westerland

1785

Westerklief

1786

Hippolytushoef

1787

Stroe

1788

Oosterland

1790

Oosterland

1791

Waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde

46

Complex

Periode

Huisterp

Late Middeleeuwen

Mogelijk kerkterrein

Late Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Dorpskern

Late Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Terp

Late Middeleeuwen

Huisterp en kerkterrein

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Midden-Late IJzertijd

Sporen van bewoning

Vroege Ijzertijd

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning Sporen van bewoning

Vroege en Late Middeleeuwen Vroege en Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Provinciaal Monument (inspire grens overgenomen) Sporen van bewoning

IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Vroege en Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Oosterland

1792

Stroe

1793

Kleine Sluis

1798

Kleine Sluis

1799

Kolhorn

1801

Wieringerwaard

1812

Winkel

1813

Winkel

1814

Winkel

1815

Kolhorn

1842

Kolhorn

1843

Kolhorn

1844

Zijdewind

9212

Zijdewind

9217

Zijdewind

9218

Haringhuizen

10575

Haringhuizen

10576

Haringhuizen

10577

Haringhuizen

10578

Haringhuizen

10579

Haringhuizen

10587

Haringhuizen

10590

Poolland

10594

Barsingerhorn

10595

Barsingerhorn

10601

Barsingerhorn

10611

Middenmeer

10639

Wieringerwaard

10642

Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde

47

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning en dijk

Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Laat Neolithicum

Sporen van bewoning

Laat Neolithicum

Sporen van bewoning

Laat Neolithicum

Sporen van bewoning

Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning/ Kerkterrein

Vroege Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Huisterp

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning en middeleeuwse terp

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Huisterp

Late Middeleeuwen

Dijk en sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Romeinse tijd

Sporen van bewoning

Romeinse tijd

Provinciaal Monument (inspire grens overgenomen) Huisterp

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Neolithicum

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Winkel

10643

Wieringerwaard

10650

Middenmeer

10651

Wieringerwaard

10652

Middenmeer

10653

Kolhorn

10654

Wieringerwaard

10655

Kolhorn

10656

Kolhorn

10657

Poolland

10730

Zijdewind

10737

Zijdewind

10738

Haringhuizen

10747

Kolhorn

10755

Tin

10817

Kolhorn

10818

Westerland

11844

Westerland

11845

Westerklief

11846

Hippolytushoef

11847

Den Oever

14990

Wieringerwaard

14991

Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van zeer hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van archeologische waarde Terrein van archeologische waarde

Provinciaal Monument (inspire grens overgenomen) Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Laat Neolithicum

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Laat Neolithicum

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd-Romeinse tijd

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late IJzertijd

Restanten dijk

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Vroege en Late Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Middeleeuwen

Sporen van bewoning

Late Middeleeuwen

Restanten schans

Nieuwe Tijd*

Restanten dijk

Nieuwe Tijd B**

De Rijksdienst houdt de Archeologische Monumentenkaart niet meer bij. De historische kernen zijn opnieuw begrensd en staan in paragraaf 3.3.1 weergegeven. Andere AMK-terreinen die eveneens opnieuw begrensd zijn, staan schuingedrukt in de tabel. De AMK-kerkterreinen staan in onderstaande tabel. Hiervan is ook veelal de begrenzing aangepast. *Dit terrein heeft een zeer hoge archeologische verwachting gekregen met een vrijstellingsgrens van 500 m2. **Dit terrein is vervallen, het is namelijk in de 20ste eeuw geëgaliseerd.

48

Kerkterreinen Plaats Haringhuizen Stroe Oosterland Hippolytushoef Westerland Nieuwe Niedorp

AMKmonumentnr 1737 1794 1795 1796 1797 14882

Waarde

Complex

Periode

Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde

Kerkterrein Kerkterrein Kerkterrein Kerkterrein Kerkterrein Kerkterrein

Late Middeleeuwen Middeleeuwen Middeleeuwen Middeleeuwen Late Middeleeuwen Late Middeleeuwen

49

Bijlage 5 – Bronnen Archeologische rapportages en overige literatuur Alders, G.P., 2006. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van de ontwikkelingslocaties langs het kanaal Omval-Kolhorn, gemeenten Heerhugowaard, Niedorp en Schagen. SCENHrapport 66. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Alders, G.P., 2011. Dorpskern van Oosterland. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van het plangebied Kerkweg 15. CENH-rapport 187. Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Alkmaar. Anscher, T.J. ten & P. van der Kroft, 2006. Aardgastransportleidingtracé GrijpskerkWieringermeer, tracédeel Workum-Wieringermeer (A-653); archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterend en waarderend onderzoek). RAAP-Rapport 1198 (herziene eindversie). RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., Amsterdam. Baggerman, M., 2020. Archeologisch bureauonderzoek Poelweg 35-37 te Westerland, gemeente Hollands Kroon. ARGO-rapport 230. Argo, Zaandam. Baggerman, M., 2021. Archeologisch bureauonderzoek Kerkweg ongenummerd (tussen 3 en 9) te Oosterland, gemeente Hollands Kroon. Argo 306. Archeologenbureau Argo, Zaandam. Bartels, M.H., 2015. Aanvullend Archeologisch Advies op basis van eenvoudige veldtoets. Heerenweg 242, Barsingerhorn, gemeente Hollands Kroon, Archeologie West-Friesland, Adviesnummer 15023, Hoorn. Beek, J.L. van 2005. Archeologisch onderzoek Poort van Wieringermeer.

Bureauonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 76. Grontmij, Assen. Beek, J.L. van & P. Fijma, 2004. Archeologisch onderzoek fase 1 plangebied de Trambaan te Winkel. Een Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 24. Grontmij, Assen. Beets, D.J., A.J.F. van der Spek & L. van der Valk, 1994. Holocene ontwikkeling van de Nederlandse kust. RGD Rapport 40.016 - Projekt Kustgenese, RGD/Haarlem. Beckers, I.S.J., 2015. Groetpolder te Winkel, gemeente Hollands Kroon. Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC-rapport 3828. ADCArcheoProjecten, Amersfoort. Beckers, I.S.J. & J. Tolsma, 2015. Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) 150/20kV transformatorstation en 150 kV verbindingen Tussenweg 13 (Middenmeer). Projectnr. 401198. Antea Group Archeologie rapport 2015/17. 50

Bekius, D. & C.M. Soonius, 2008. Plangebied Valbrugweg 6, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 2603. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Berg, G. van den, 2005. Archeologisch bureauonderzoek Westerweg 15 te Nieuwe Niedorp (gem. Niedorp). Hollandiareeks nr. 76. Hollandia, Zaandijk. Berg, G. van den, 2007. Archeologisch bureauonderzoek Mientweg 66A te Lutjewinkel (gem. Niedorp). Hollandiareeks nr. 157. Hollandia, Zaandijk. Berg, J.M. van den, 2006. Plangebied Schagerkogge-Poolland, gemeente Niedorp; een archeologische begeleiding. RAAP-rapport 1277. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Berg, S. van den, 2018. Plangebied Visproject in de Wieringermeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennende en karterende fase). RAAP-notitie 6335. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Berg, S. van den, 2018. Plangebied Sportstraat/ Oude Streek te Kolhorn, gemeente Hollands Kroon; veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 3568. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Bex, J. 2012. Archeologisch onderzoek Kanaal Omval-Kolhorn, deellocatie 12. Archeologische Begeleiding. Grontmij Archeologische Rapporten 1191. Grontmij, Houten. Bex, J. 2013. Archeologisch onderzoek deellocatie Elshof-Zuid te Anna Paulowna, gem. Hollands Kroon.

Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen-verkennende fases. Grontmij Archeologische Rapporten 1171. Grontmij, Houten. Bex, J. 2014. Archeologisch onderzoek Transformatorstation Zijdewind, gem. Hollands Kroon. Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen. Grontmij Archeologische Rapporten 1429. Grontmij, Houten. Biggelaar, D.F.A.M. van den & S. Moerman, 2019. Agriport A7, Middenmeer. Gemeente Hollands Kroon. Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase. IDDS Archeologie rapport 2198. IDDS Archeologie, Noordwijk. Boekema, Y., 2008. Archeologisch onderzoek ’t Veld gemeente Niedorp. Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 582. Grontmij, Assen. Boekema, Y., 2008. Archeologisch onderzoek Paardenmelkerij Moerbeek. Inventariserend Veldonderzoek (IVO). Grontmij Archeologische Rapporten 614. Grontmij, Assen. Boekema, Y., 2008. Archeologisch onderzoek Golfbaan Winkel. Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 634. Grontmij, Assen. 51

Boekema, Y., 2008. Archeologisch onderzoek kanaal Omval-Kolhorn. Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 648. Grontmij, Assen. Boekema, Y., 2008. Archeologisch onderzoek Trambaan fase 2 en 3. Grontmij Archeologische Rapporten 660. Grontmij, Assen. Boelsma, J & J.G.E. Melman, 2021. Wieringerwerf, Wagenpad 27, Gemeente Hollands Kroon (NH).Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO; verkennende fase). Transectrapport 3541 (conceptversie 26-08-2021). Transect, Nieuwegein. Boer, A, de, 2014. Dorpsstraat 11, Oude Niedorp, gemeente Hollands Kroon: een bureauonderzoek en booronderzoek. Bureau voor Archeologie Rapport 2014.49. Bureau voor Archeologie, Utrecht. Boer, G.H. de, 2013. Plangebied Datacenter NED-X te Middenmeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAP-rapport 2755. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2014. Plangebied Polder Waard-Nieuwland, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAPrapport 2792. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2014. Plangebied ‘Visproject Wieringermeer’, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAP-rapport 2853. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, H.M. Molthof & W.B. Verschoof-van der Vaart, 2015.

Verbetering watersysteem polder Waard-Nieuwland, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend archeologisch veldonderzoek (waarderende boringen). RAAP-rapport 3051. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2015. Plangebied Polder Waard-Nieuwland, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterende fase). RAAPrapport 2854. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2016. Waterverbetering Oosterlanderkoog/Gesterkoog te Wieringen(locotie Zuid-Gesterweg/Wierdijk), gemeente Hollands Kroon. Een archeologisch bureauonderzoek met verkennende boringen. RAAP-notitie 5279. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2016. 150 kV-kabelverbinding Middenmeer-Westwoud, gemeenten Medemblik/ Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 3071. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, 2016. 150 kV-kabelverbinding Middenmeer-Anna Paulowna, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 3084. RAAP, Weesp. 52

Boer, G.H. de & K. Wink, 2017. 150 kV-kabelverbinding Middenmeer-Westwoud, gemeenten Medemblik/Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAP-rapport 3071. RAAP, Weesp. Boer, G.H. de, O. Brinkkemper, H.M. Molthof, I.A. Schute & Y.R. van der Veen, 2017. Profiel van de Wierdijk, gemeente Hollands Kroon; een archeologische begeleiding (protocol opgraven) naar de opbouw van de dijk in de polder Waard-Nieuwland. RAAP-rapport 3316. RAAP, Weesp. Bongers, K. & J. Jelsma, 2004. Wieringerrandmeer (NH). Een Archeologisch Bureauonderzoek. Steekproefrapport 2005-10/11. De Streekproef, Zuidhorn. Bongers, K., 2009. Wieringermeer, Agriport A7 (Gemeente Wieringermeer, NH). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2009-10/09. De Streekproef, Zuidhorn. Bonke, H., 1993. Verdwenen dijken verdwijnen. Haarlem. Boon, L. den & C.L. Nyst, 2009. Archeologisch kader voor het bestemmingsplan Landelijk Gebied, gemeente Niedorp. SCENH-rapport 166. Stichting Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Haarlem. Boon, H. & L. Soetens, 2009. Archeologisch onderzoek ten behoeve van de reconstructie N242 Smuigelweg-Verlaat. Inventariserend Veldonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 841. Grontmij, Assen. Boon, H., 2017. Archeologisch onderzoek Elshof Zuid te Anna Paulowna. Archeologische Begeleiding.

Grontmij Archeologische Rapporten 1495. Grontmij, Alkmaar. Boon, H., 2016. Archeologisch onderzoek project Earth (deelgebied Scheepswrak) te Middenmeer, gemeente Hollands Kroon. Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen. Sweco Archeologische Rapporten 2048. Sweco, Groningen. Braat, W. C., 1932. De archaeologie van de Wieringermeer, een bijdrage tot de geschiedenis van het ontstaan der Zuiderzee. Leiden. Brands, D.F., 2020. Archeologisch booronderzoek aan de Dorpsstraat 38 te Oude Niedorp, gemeente Hollands Kroon (NH.). Hollandiareeks 817. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brands, D.F., 2020. Archeologisch bureauonderzoek Heerenweg 73 te Barsingerhorn, gemeente Hollands Kroon (NH). Hollandiareeks 804. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brands, D.F., 2020. Archeologisch inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen Heerenweg 73 te Barsingerhorn, gemeente Hollands Kroon (NH). Hollandiareeks 837. Hollandia archeologen, Zaandijk. 53

Brattinga, J.J., 2016. Een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen (IVO-O) aan de Sternstraat te Wieringerwerf en de Langeweg te Slootdorp, gemeente Hollands Kroon. Hollandiareeks 593. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J., 2017. Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (IVO-O) aan de Weereweg 32 te Lutjewinkel, gemeente Hollands Kroon. Hollandiareeks 643. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J., 2017. Archeologisch bureauonderzoek naar de Oostkade 2 in Den Oever, gemeente Hollands Kroon. Hollandiareeks 645. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J., 2017. Archeologisch bureauonderzoek naar Dorpsstraat 38 te Oude Niedorp, gemeente Hollands Kroon. Hollandiareeks 648. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J. & N.C. Tuinman, 2017. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek aan de Elft 15 te Hippolytushoef, gemeente Hollands Kroon. Hollandiareeks 621. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J., 2018. Een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen. (IVO-O) aan het Paadje 1 te Nieuwe Niedorp, gemeente Hollands Kroon (N-H). Hollandiareeks 695. Hollandia archeologen, Zaandijk. Brattinga, J.J., 2021. Kabeltracé 20kV langs Rijksweg A7 ter hoogte van afrit 14.

Een archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen in Den Oever, gemeente Hollands Kroon. Archol-rapport 578. Archol, Leiden. Broeke, E.M. ten, 2017. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek. Stroeërdijk 5 te Hippolytushoef in de gemeente Hollands Kroon. Rapportnummer 16015054. Econsultancy, Rotterdam. Brussé, S. & S. Geerts, 2019. Rapportage proefsleuvenonderzoek Heerenweg 262 te Barsingerhornin de gemeente Hollands Kroon. Rapportnummer 7188.004. Econsultancy, Rotterdam. Brokke, A.J., 2017. Inventariserend veldonderzoek – verkennende fase, Zoutopslag Wieringerwerf, gem. Hollands Kroon (NH). Laagland Archeologie Rapport 37. Laagland Archelogie V.O.F., Eindhoven. Coppens, C.F.H., 2008. Plangebied Molenvaert Staete, gemeente Anna Paulowna; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 2853. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Coppens, C.F.H. & C.R.C. Schamp, 2008. Plangebied Zijperdijk en Kruiszwinsloot, gemeente Anna Paulowna; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-rapport 1814. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. 54

Corver, B.A., 2009. Koningsweg, Westerland Gemeente Wieringen. Archeologische begeleiding. B&G rapport 834. Becker & Van de Graaf bv, Noordwijk. Cultuurcompagnie Noord-Holland, 2013. Beleidsnota Archeologie gemeente Hollands Kroon. Stichting Cultuurcompagnie Noord-Holland, Alkmaar. De Straat Milieu-adviseurs, 2004. Actualisatie Intentieprogramma Bodembeschermingsgebieden. Bescherming en behoud aardkundig erfgoed van de Provincie Noord-Holland. Rapport B01B0497/tba, Arnhem. Diepenveen-Jansen, M. & K. Klerks, 2007. Kruising N239=N240, gemeente Medemblik: nieuw tracé, gemeente Wieringermeer. Een Bureauonderzoek naar de aanwezigheid en de bedreiging van landschappelijke, archeologische en cultuurhistorische waarden in het tracé van de N240. Rapportnummer V278. Vestigia Amersfoort. Dijk, D.A., 2008. Zijdewind – Havenstraat 42 & 36. Een Archeologisch Bureauonderzoek. Steekproefrapport 2008-12/01. De Streekproef, Zuidhorn. Dütting, M.K, 2018. Basisdocument Regio Wieringen, Provinciaal archeologiegebied. Uitgave van het Steunpunt Monumenten en Archeologie Noord-Holland. Eijk, J.H.M. van & G.H. de Boer, 2007. Polder Schrinkkaag, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-rapport 1570. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Eijk, J.H.M. van, 2007.

Plangebied Schagerkogge, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-rapport 1110. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Ewolds D. & L. Ouwerkerk, 2021. Archeologisch onderzoek plangebied 150 kV Middenmeer - de Weel, gemeente Hollands Kroon. Bureauonderzoek. SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN.2439. Sweco. Ewolds D., 2021. Archeologisch onderzoek plangebied 150 kV Middenmeer-De Weel, gemeente Hollands Kroon. Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkennende fase. SWECO ARCHEOLOGISCHE RAPPORTEN.2459. Sweco. Exaltus, R., 2008. Kolhorn, Westfriesedijk 154, Gemeente Niedorp (NH.). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2008-07/19. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2009. Hippolytushoef. Gemeente Wieringen (NH). Een Verkennend Archeologisch Booronderzoek. Steekproefrapport 2009-08/07. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2010. Lutjewinkel, Weereweg 77. Gem. Niedorp. Een Karterend Archeologisch Onderzoek. Steekproefrapport 2010-04/13. De Streekproef, Zuidhorn. 55

Exaltus, R.P., 2010. Middenmeer, Oostlanderweg. Gem. Wieringermeer (NH). Oppervlaktekartering en Archeologisch Booronderzoek. Steekproefrapport 2010-07/05. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2011. Hippolytushoef, Nieuwstraat 19. Gem. Wieringen (NH). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2011-03/01. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2011. Haringhuizen, Dorpsstraat 39. Gem. Niedorp (NH). Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2011-10/02. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2012. ’t Veld, Moerbeek 10. Gem. Hollands Kroon. Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2012-05/08Z. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R.P., 2018. Barsingerhorn, Mieldijk 22. Gemeente Hollands Kroon (NH.) Een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (IVO-O). Steekproefrapport 2018-01/10. De Streekproef, Zuidhorn. Exaltus, R. & J. Orbons, 2019. Archeologisch onderzoek aansluiting transformatorstation, Windpark Wieringermeer, Gemeente Hollands Kroon. ArcheoProRapport 17026. Archeopro, Eijsden. Fèber, D. la & M. Marinelli, 2005. Archeologisch Rapport. Inventariserend Veldonderzoek toekomstige golfbaan te Winkel (NH). Projectnr. 155058. Oranjewoud BV, Heerenveen. Fèber, D. la, 2005. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek aan het Smedingsplein 1 te Wieringerwerf. Projectnr. 159587.

Oranjewoud BV, Heerenveen. Feiken, H., 2011. Plangebied Hogebierenweg 9 te Haringhuizen, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 3756. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Feiken, H., 2011. Plangebied Floralaan te DE Kampen, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 3903. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Fens, R.L., P.C. Teekens & A.J. Brokke, 2017. Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen dekkingsmanco W-547-02 te Aartswoud, gemeente Hollands Kroon. Projectnummer 412849. Antea Group Archeologie rapport 2017/157. Fijma, P. & L. Soetens, 2008. Archeologisch onderzoek Oudelanderweg te Middenmeer. Gemeente Wieringermeer. Bureauonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 608. Grontmij, Assen.

56

Ginkel, E. van & W.J. Hogestijn, 1997. Bekermensen aan zee, Vissers en boeren in Noord-Holland 4500 jaar geleden. Archeologische publicatie Provincie Noord-Holland 2. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Goossens, T.A., 2022. Verkavelingssloten uit de late middeleeuwen en Nieuwe tijd in plangebied Dorpsstraat 78. Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven In Nieuwe Niedorp ‐ gemeente Hollands Kroon. Archol Rapport 607. Archol, Leiden. Gottschalk, M. K. E., 1971. Stormvloeden en rivieroverstromingen in Nederland, deel I: de periode vóór 1400. Assen. Griffioen, A.A.J., 2015. Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven (IVO-P) Zijdewind, Niekeland Provincialeweg 5. Hollandia reeks nr. 527. Hollandia Archeologen, Zaandijk. Groen-Lubbers, N. & J. Jelsma, 2004. Wieringen, Camping Waddenzee. Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2004-4/19. De Streekproef, Zuidhorn. Groeneveld, T. & W.A. van Breda, 2017. Archeologisch onderzoek De Krakeling in Anna Paulowna, gemeente Hollands Kroon. Inventariserend veldonderzoek d.m.v. verkennende boringen. Grontmij Archeologische Rapporten 1495. Grontmij, Houten. Groot, R.W., 2011. Plangebied Kruiszwinsloot, gemeente Anna Paulowna; archeologisch vooronder zoek: een inventariserend veldonderzoek (d.m.v. proefsleuven). RAAP-rapport 2444. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp.

Groot, R.W., 2012. Plangebied Dorpsstraat 173 te Nieuwe Niedorp, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronder zoek: een archeologische begeleiding (protocol proefsleuven). RAAPrapport 2540. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Groot, R.W., 2014. Plangebied Mientweg 5 en 29 in Lutjewinkel, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAP-notitie 4970. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Groot, R.W. de, 2020. 150kv Kabelverbinding Anna Paulowna - Middenmeer, gemeente Hollands Kroon, archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek met een doorstart naar een opgraving - variant archeologische begeleiding. RAAP-rapport 4453. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Hebinck, K., 2021. Archeologisch bureau- en booronderzoek voor Westerlanderweg 25a te Westerland, gemeente Hollands Kroon. Zuidnederlandse Archeologische Notities 975. VUhbs Amsterdam.

57

Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. De Vrijheid (vindplaats 1 en 2): 15-24. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Flevo 1, 2a, en 2b (vindplaats 3, 4 en 5): 25-38. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Kolhorn (vindplaats 6):39-57. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Poolland (vindplaats 7): 59-63. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001.

Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Zeewijk (vindplaats 8): 65-77. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Bouwlust (vindplaats 26): 257-264. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Kreukelhof (vindplaats 27): 265-274. Heeringen, R.M. van & E.M. Theunissen (red.), 2001. Kwaliteitsbepalend onderzoek ten behoeve van duurzaam behoud van neolithische terreinen in West-Friesland en de Kop van Noord-Holland. Deel 2: Site-dossiers. NAR-rapport 21. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. De Vrijheid (vindplaats 1 en 2): 15-24. Heeringen, R.M. van, L.I. Kooistra, E. Louwe & R. Schrijvers, 2015.

Archeologisch profiel- en landschapsonderzoek Westfriesedijk bij Winkel, gemeente Hollands Kroon. Vestigiarapport 1266. Vestigia, Amersfoort.

58

Heide, G.D. van der, 1974. Scheepsarcheologie. Scheepsopgravingen in Nederland en elders in de wereld. Strengholt’s Boeken, Naarden. Hekman, J.J. & R.P. Exaltus, 2016. Archeologisch onderzoek project Earth te Middenmeer, gemeente Hollands Kroon. Sweco Archeologische Rapporten 2011. Sweco, Groningen. Henk, Y.E.M., 2006. Plangebied Dijkgatsweide, gemeente Wieringermeer; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 1560. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Henk, Y.E.M., 2006. Plangebied Dijkgatsweide, gemeente Wieringermeer; archeologisch vooronderzoek: inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). RAAP-notitie 1864. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Holl, J. & R.M. van der Zee, 2009. Tracé N239 en N240, gemeenten Medemblik en Wieringermeer Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend en karterend Booronderzoek. ADC-rapport 1946. ADC-ArcheoProjecten, Amersfoort. Holl, J., 2018. Dorpsstraat 26, Oude Niedorp (gemeente Hollands Kroon). Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC Rapport 4636. ADC ArcheoProjecten, Amersfoort. Honingh, B., 2015. Laatmiddeleeuwse terpen in beeld: een inventariserend veldonderzoek middels verkennende boringen te Nes, gemeente Schagen en te Zijdewind, gemeente Hollands Kroon. Hollandia reeks nr. 545.

Hollandia Archeologen, Zaandijk. Horn, M. & L. Haaring, 2011. Provincialeweg 8, ’t Veld. Gemeente Niedorp. Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek,verkennende fase. B&G rapport 1212. Becker & Van de Graaf bv, Noordwijk. Hoven, E. & H.W.D. van den Engel, 2009. Koningsweg, Westerland. Gemeente Wieringen. Inventariserend . veldonderzoek (IVO) karterende en waarderende fase d.m.v. proefsleuven. CIScode 30357. Becker & Van de Graaf bv, Noordwijk. Houkes, R.A. & H. Maas, 2004. Varkensgrasweg 1, Hippolytushoef gemeente Wieringen, een inventariserend veldonderzoek. STAR36, Jacobs & Burnier, Amsterdam. Huizer, J. 2017. Hoofdstraat 39, Hippolytushoef (gemeente Hollands Kroon). Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC rapport 4146. ADC ArcheoProjecten, Amersfoort. Husken, S., 2005. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van de begraafplaats te Stroe, gemeente Wieringen. SCENH-rapport 6. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. 59

Husken, S., 2006. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van het plangebied Elshof te Kleinse Sluis, gemeente Anna Paulowna. SCENH-rapport 62. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Husken, S., 2006. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van het bestemminsplan buitengebied, gemeente Anna Paulowna. SCENH-rapport 67. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Jansen, B., 2020. Watersysteem Oostlanderkoog-Stoeërkoog, gemeente Hollands kroon, een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek. ADC Rapport 5193. ADC ArcheoProjecten, Amersfoort. Jelsma, J. & C. Tulp, 2003. Wieringen, Plangebied Lutjestrand. Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2003-09/1. De Streekproef, Zuidhorn. Jezeer, W., 2019. Project viskringloop Wieringermeer (gemeente Hollands Kroon). Een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van proefsleuven. ADC rapport 5002. ADC ArcheoProjecten, Amersfoort. Kappel, K. van & A. de Boer, 2007. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van het plangebied Mieldijk 11 te Barsingerhorn, gemeente Niedorp. SCENH-rapport 90. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Kleinsman, W.B., G. Stoffelsen & J.A. van den Hurk, 1975. Ruilverkavelingsgebied Schagerkogge. Bodemgesteldheid en bodemgeschiktheid (bodemkaart schaal 1:15.000). Stichting voor Bodemkartering, Wageningen.

Klooster, B., 2007. Bureauonderzoek naar de archeologische waarde van het plangebied Groetweg te Middenmeer, gemeente Wieringermeer. SCENH-rapport 110. Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland, Wormer. Klooster, B., 2011. Archeologisch onderzoek plangebied kadeverbetering Waardpolderdijk. Bureauonderzoek. Grontmij Archeologische Rapporten 977. Grontmij, Alkmaar. Klooster, E. van der, 2012. Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase, Brede school te Den Oever. Archeodienst Rapport 126. Archeodienst, Zevenaar. KSPrapport 18342. KSP Archeologie, Duiven. Klooster, E. van der, 2018. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase Agriport (percelen D677 en D678) te Middenmeer, Gemeente Hollands Kroon. KSPRapport 18342. KSP Archeologie, Duiven. Kok, T., 2021. Archeologisch bureauonderzoek Terdiekerweg 2 te Nieuwe Niedorp, gemeente Hollands Kroon. Argo 316. Archeologenbureau Argo, Zaandam. 60

Koning, J. de, 2014. Een “coldcase” uit 1937 (Wieringen, Den Oever, Gesterweg). Hollandia Archeologen. Koopmanschap, H., 2004. Inventariserend Archeologisch Onderzoek Aquacamping Robbenoordbos gemeente Wieringermeer. Projectnr. 11743-139234. Oranjewoud BV, Oosterhout. Koopmanschap, H. & M. Marinelli, 2004. Inventariserend Archeologisch Onderzoek ten behoeve van realisatie golfbaan Winkel. Fase 1: bureauonderzoek. Projectnr. 145642. Oranjewoud BV, Oosterhout. Krekelbergh, N.J., 2009. Plangebied Wieringermeerdijk / Omgelegde Stonteldijk, Wieringermeer. Bureauonderzoek. BAAC-rapport V-08.0495/V-09.0098. BAAC bv, ’s Hertogenbosch. Kroes, R.A.C., 2013. Plangebied Datacenter NED-X in Middenmeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 4519. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Kroes, R.A.C. & F.J. van der Wal, 2013. Plangebied Oudelanderweg 53 in Middenmeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en verkennend veldonderzoek. RAAP-notitie 4455. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Kroes, R.A.C., 2016. Plangebied Schelderburgerweg in Westerland, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-notitie 5838. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Kruidhof, C.N., Y. Raczynski Hen, E. Lyklema & L. Koehler, 2011.

Een boomstamkano in Dijkgatsweide; bijzondere vondst uit het Midden Neolithicum, gemeente Wieringermeer. RAAP-rapport 2161. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Kruif, S. de, 2009. Plangebied Dorpsstraat 30 te Oude Niedorp, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 3214. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Leek, J., 2016. Door de zee verzwolgen. Een nieuwe archeologische en landschappelijke benadering van de verloren middeleeuwse nederzettingen in de Wieringermeer aan de hand van het onderzoek van dr. Wouter Cornelis Braat. Bachelorscriptie Saxion Hogescholen. Leeuwen, J. van & M.H. Bartels, 2015. Archeologische Quickscan. Heerenweg 242, Barsingerhorn, gemeente Hollands Kroon, Archeologie West-Friesland, Adviesnummer 15023, Hoorn. Leeuwen, J. van, J.T. Verduin & M.H. Bartels, 2015. Archeologisch Advies (Briefrapport). Heerenweg 242, Barsingerhorn, gemeente Hollands Kroon. Archeologie West-Friesland, projectnummer 405, Hoorn. 61

Lepage, H.A.S., 2018. Anna Paulowna, Van Ewijckskade 1. Gemeente Hollands Kroon (NH). Een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Transect-rapport 1969. Transect, Utrecht. Leuvering J.H.F., 2011, Bureauonderzoek en karterend veldonderoe d.m.v. boringen Stroeërweg 39 te Hippolytushoef, gemeente Wieringen. Synthegra Rapport S090085. Synthegra, Doetinchem. Leuvering J.H.F. & H. Kremer, 2016, Bureauonderzoek Winkelcentrum Trambaan te Nieuwe Niedorp, gemeente Hollands Kroon. Synthegra Rapport S150121, Leusden. Leuvering, J.H.F., 2019. Plangebied 150 kV-kabelverbinding Middenmeer-Anna Paulowna te Middenmeer -Anna Paulowna, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 3771. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Leuvering, J.H.F., 2020. Plangebied AMS 13/14 te Middenmeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (aanvullend verkennend booronderzoek). RAAP-rapport 4378. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Leuvering, J.H.F., 2020. Plangebied AMS 13/14 te Middenmeer, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (karterend booronderzoek). RAAP-rapport 4740. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Leuvering, J.H.F., 2020.

Plangebied Case 0222824 in tracé OS de Weel en transformatorstations te Lutjewinkel, gemeente Hollands Kroon; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek. RAAP-rapport 4488. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Louwe, E. & A. Lutz, 2011. De aanleg van een fietspad met viaduct op de Westfriesedijk te Winkel, gemeente Niedorp Ruimtelijk advies op basis van archeologisch bureauonderzoek. Vestigiarapport 917. Vestigia, Amersfoort. Luitjes, M.E., 2020. Acheologisch bureau- en booronderzoek Muggenburgerweg 4 te Haringhuizen, gemeente Hollands Kroon (NH). Hollandia-reeks 836. Hollandia Archeologen, Zaandijk. Médard, A. & J.P.L. Vaars, 2009. Inventariserend veldonderzoek (proefsleuven) Dorpsstraat 49 en 57 (achterterreinen) te Nieuwe Niedorp. Hollandia reeks 244. Hollandia Archeologen, Zaandijk. Melman, J.G.E., 2018. Westerland, Westerlanderweg 11. Gemeente Hollands Kroon (NH). Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO;karterende fase). Transect-rapport 1850. Transect, Utrecht.

62

Moerman, S., 2007. Dorpsstraat, Nieuwe Niedorp, gemeente Niedorp. Inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. CIS-code 21790. Becker & Van de Graaf bv, Katwijk. Molenaar, S., 2000. Woningbouwlocatie Slingerweg II, gemeente Wieringen; een Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI-1). RAAP-rapport 553. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Molenaar, S., 2007. Plangebied Leijerpolderweg, gemeente Niedorp; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek. RAAP-notitie 2383. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Amsterdam. Molenaar, S., 2009. Actualisatie Archeologische Monumentenkaart (AMK) provincie Noord-Holland. Aanvullend bureau- en inventariserend veldonderzoek op terreinen van Archeologische Betekenis. RAAP-rapport 1837. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Molthof, H.M. & J.A.T. Wijnen, 2016. Oorlogssporen op de Afsluitdijk IV. Een archeologische begeleiding op de locatie Oostelijke Voorhavendijk en proefsleuvenonderzoek op de locaties Breezanddijk, Robbenplaat, Westelijke Voorhavendijk en Oostelijke Voorhavendijk. Gemeenten Hollands Kroon en Súdwest-Fryslân. RAAP-rapport 3047. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Molthof, H.M. & J.P. Mendelts, 2021. Polder Waard Nieuwland, gemeente Hollands Kroon, archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek. RAAP-rapport 4574. RAAP Archeologisch Adviesbureau, Weesp. Nater, C.I., 2021.