CConstaterende datHollandsKroon
Koppel je AI →
Document · PDF

1. NPVR plan voor de regio Kop van NH

Raad 19 november 2026, gemeente HollandsKroonBij agendapunt: Raadsvoorstel Nationaal Programma Vitale Regio's15.608 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 33 9.1 Opgave 3: Kansen voor samenwerking tussen Rijk en regiovoor betere bereikbaarheid door fijnmazig netwerk Uitvoeringsagenda Impact op mooi leven in de Kop voor jongeren Mobiliteit en bereikbaarheid • Gezien de betekenis van de regio voor nationale opgaven, zijn er gerichte en aanvullende investeringen nodig in een robuust en toekomstbestendig mobiliteitssysteem. • Het gaat om bereikbaarheid verbeteren op een manier die efficiënt, duurzaam en toekomstgericht is. Dit sluit aan bij de uitgangspunten van Bereikbaarheid op Peil van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, waarbij mobiliteit wordt benaderd als een samenhangend systeem dat meebeweegt met maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. • Niet alleen investeren in bestaande OV verbindingen, maar ook kijken naar nieuwe, innovatieve vormen van mobiliteit en combinaties van vervoersmiddelen die beter aansluiten bij de schaal en structuur van de regio. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 34 10.

Uitvoeringskracht is een kans voor samenwerking tussen Rijk en regio Uitvoeringskracht De relatief Kleine gemeenten waaruit onze regio bestaat beschikken over beperkte ambtelijke capaciteit en weinig strategischeslagkracht, terwijl de vraagstukken complexer worden en steeds vaker regionaal worden belegd. Dit is een structureel knelpunt: de ambities zijn groot, maar de capaciteit om deze opgaven goed voor te bereiden, te coördineren en uit te voeren schiet tekort. Daarom is ondersteuning vanuit het Rijk noodzakelijk. In de vorm van middelen en door het beschikbaar stellen van kennis, expertise en tijdelijke capaciteit om regionale samenwerking en strategievorming te versterken. Het NPVR biedt hierbij een belangrijk aangrijpingspunt om gemeentelijke en regionale uitvoeringskracht structureel te ondersteunen. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 35 11. Duurzaamheid als leidend principe dat keuzes richting geeft en een integrale benadering vraagt De energietransitie, klimaatverandering en de toenemende druk op ruimte en natuurlijke systemen maken duidelijk dat keuzes voor de toekomst niet los van duurzaamheid kunnen worden gezien. Duurzaamheid raakt direct aan de leefbaarheid en veerkracht van de regio.

De Kop heeft te maken met zeespiegelstijging, kustverdediging, bodemdaling en verzakking, evenals met vraagstukken rond zoet- en zoutwaterverdeling. Tegelijkertijd staat biodiversiteit onder druk en vragen natuur en landschap om bescherming en versterking. Deze opgaven hangen samen met de toekomstbestendigheid van de regio. De opgaven vragen om een integrale benadering, waarin klimaatadaptatie, economische ontwikkeling, sociale veerkracht en ecologische kwaliteit in balans worden gebracht. Investeringen in klimaatadaptieve woon- en werkomgevingen, een robuust watersysteem en een gezond landschap dragen bij aan veilige, aantrekkelijke en toekomstbestendige dorpen en steden. Door duurzaamheidsopgaven zoveel mogelijk te verbinden met andere ontwikkelingen, zoals woningbouw, de landbouwtransitie en infrastructuur, kan de beschikbare ruimte effectief worden ingezet. De agrarische sector heeft een bijzondere positie binnen deze duurzaamheidsopgaven. Deze sector is van groot economisch belang voor de Kop van Noord-Holland, van strategisch belang in verband met voedselzekerheid en vormt een wezenlijk onderdeel van het landschap en de identiteit van de regio. Tegelijkertijd staan we voor grote uitdagingen op het gebied van waterbeheer, natuurontwikkeling, stikstof, klimaat en verdienvermogen.

De ambitie is om de landbouw toekomstbestendig te houden: vernieuwend waar het kan en zorgvuldig waar het moet. Dit betekent ruimte bieden voor innovatie en vakmanschap, perspectief creëren voor jonge boeren en zoeken naar nieuwe verdienmodellen zoals de relatie te leggen met toerisme en recreatie, in verbinding met natuur, water en energie. Duurzaamheid Binnen het NPVR betekent dit dat duurzaamheid wordt gezien als een leidend principe dat keuzes richting geeft. Door duurzaamheid als uitgangspunt te hanteren, kan de Kop van Noord-Holland werken aan een sterke economie, een vitaal landschap en leefbare gemeenschappen, nu en voor toekomstige generaties. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 36 Bijlage A. Elke Regio Telt en het NPVR 33 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 37 A.1 De Kop van NH zit in een spiraal van verschraling (1) Het rapport Elke Regio Telt¹ benoemt een neerwaartse spiraal van verschraling in een aantal kwetsbare regio’s in Nederland, waaronder de Kop van NH. Denk daarbij aan het afbrokkelen van voorzieningen zoals winkels en huisartspraktijken waardoor de leefbaarheid van dorpen, buurten en gemeenschappen steeds verder onder druk komen te staan. De brede welvaart neemt af.

Regionale verschillen in Nederland op het gebied van brede welvaart (zoals gezondheid, inkomen, onderwijs, bereikbaarheid en leefomgeving) zijn de afgelopen jaren daardoor onwenselijk groot geworden. Daarnaast neemt, sneller dan het Nederlands gemiddelde, het aantal jongeren in de Kop af, terwijl het aantal ouderen toeneemt, leidend tot een dalende beroepsbevolking². Het sociale weefsel komt daardoor onder druk te staan³. Het rapport Elke Regio Telt doet drie aanbevelingen voor het realiseren van brede welvaart in heel Nederland: • Herijk reguliere beleids- en investeringslogica van het Rijk • Investeer in langjarige programma’s voor regionale ontwikkeling • Werk aan een vitale relatie tussen regio’s en Rijksoverheid

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 38 A.1 De Kop van NH zit in een spiraal van verschraling (2) Vergrijzing en ontgroening Druk op voorzieningen zoals Zorg, sport en plaatsen voor ontmoeting Druk op gemeenschap en vrijwilligersbestand Wonen Werkgelegenheid Bedrijvigheid Vertrouwen overheid 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 39 A.2 NPVR leidt tot langdurige samenwerking tussen Rijk en de Kop van NH, te beginnen met Plan voor de Regio Om met de aanbevelingen van Elke Regio Telt! aan de slag te gaan, heeft het Rijk het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) opgezet. Het Rijk heeft de NPVR regio’s gevraagd om een Plan voor de regio op te stellen, als vertrekpunt voor de samenwerking. Het Rijk heeft aangegeven dat het NPVR gericht is op de lange termijn omdat de opgaven niet binnen één of twee kabinetsperiodes kunnen worden opgelost. Met het NPVR committeert het Rijk zich dus aan langjarige samenwerking met de regio’s²³. In het NPVR zijn drie overkoepelende doelstellingen geformuleerd (hiernaast weergegeven). De ambities vanuit de Kop sluiten daar goed op aan. Zo heeft de Kop in de regiovisie van het sociaal domein de ambitie dat we streven naar een goede basis voor iedere inwoner als het gaat om gezondheid, wonen, werk, onderwijs en inkomen.

Vanuit de regionale samenwerkingsagenda samen op Kop streeft de regio naar een leefbare regio waarin goede samenwerking zorgt voor onder andere een aantrekkelijk vestigingsklimaat, goede fysieke en digitale bereikbaarheid en investeringen in kennis en innovatie. Het benutten van deze kansen vraagt om een gezamenlijke en krachtige inzet, ondersteund door gerichte investeringen. In dit plan voor de regio zetten we een koers uit die focus aanbrengt in deze doelstellingen. Drie overkoepelende doelstellingen NPVR 1) Veilige en leefbare regio’s: het verbeteren van de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving in regio’s met onder andere expliciete aandacht voor een passende woningvoorraad, herstructurering en transformatie en verduurzaming van de gebouwde omgeving en een gezonde groene leefomgeving. 2) Een duurzaam en bereikbaar voorzieningenniveau dat ondersteunend is aan de vitaliteit en het beoogde toekomstperspectief van de regio’s en het behoud van de aantrekkelijkheid en leefbaarheid in deze regio’s voor inwoners. 3) Een gezonde en kansrijke toekomst voor inwoners in de regio’s, waaronder gezond opgroeien en oud worden, ontwikkelkansen in het onderwijs, perspectief op werk en regionale economische ontwikkeling. Zoals eerder in dit document aangegeven kiest de Kop van Noord-Holland ervoor op deze doelstellingen in te vullen door te kiezen voor het perspectief van jongeren.

Daarbij zijn een aantal samenhangende opgaven geformuleerd waar we ons op willen richten. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 40 A.3 Kop van Noord-Holland; 1 van de 11 vitale regio’s Het Rijk heeft elf regio’s, waaronder de Kop van Noord-Holland, als NPVR-regio aangewezen. Het is belangrijk dat het Rijk de beleids- en investeringslogica wil herzien, met meer aandacht voor de structurele ontwikkeling van regio’s aan de randen van het land. Wat ons betreft vraagt dit om een verschuiving van tijdelijke, concurrerende subsidieregelingen naar structurele investeringen in brede welvaart, gericht op de plekken waar deze het hardst nodig zijn. Zo kunnen succesvolle initiatieven duurzaam worden voortgezet. De elf regio’s trekken gezamenlijk op om gedeelde opgaven en knelpunten onder de aandacht te brengen. Tegelijk werken we samen met het Rijk aan de uitwerking van dit regioplan, zodat inzichtelijk wordt hoe Rijksbeleid (nadelig) uitwerkt in de praktijk, waar experimenteerruimte nodig is en op welke punten kennis en ondersteuning van het Rijk gewenst zijn.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 41 Wat is het plan voor de regio? Met het plan voor de regio zetten we een stip op de horizon. Hierbij kiezen we voor jongeren. Dat betekent dat we bij het maken van keuzes jongeren vooropstellen. Nu en in de toekomst. Vanuit deze visie versterkt, verbindt en richt het plan bestaande inzet. Het plan draagt bij aan een stevige positionering van de regio. Het zorgt voor samenhang in de agendering van vragen en wensen richting het Rijk, de provincie en de regio Noord-Holland Noord. Het NPVR is een meerjarige, adaptieve samenwerking met het Rijk tot 2045. Het plan voor de regio biedt zodoende een basis om ingezamenlijkheid de schouders eronder te zetten. Met het plan bouwen we voort op wat werkt, versterken we bestaande inzet, creëren we samenhang tussen opgaven en partners, entrekken we gezamenlijk op waar aanvullende aandacht of ondersteuning nodig is. A.4 Het plan voor de regio versterkt, verbindt en richt 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 42 A.5 De verhouding van het NPVR tot andere opgaven Verbinden met wat er is • Het plan voor de regio beschrijft geen leeg vel.

De Kop van Noord-Holland heeft een rijke praktijk van samenwerking, programma’s en initiatieven waarin overheden, ondernemers, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners al jarenlang samen werken aan de toekomst van de regio. Denk bijvoorbeeld aan de Regiovisie Sociaal Domein, Samen op Kop, het Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord, de Regiodeals, de meerjarenagenda van RPAnhn, beroepsonderwijs NHN, het manifest Leren en Ontwikkelen 2040, NHN Gezond, LEADER en vele andere trajecten. • Voor de opgave rond jongeren, ontwikkelkansen en arbeidsmarkt is de verbinding met het onderwijs essentieel. In Noord-Holland Noord bestaat al een stevig netwerk van samenwerking tussen beroepsonderwijs, overheden en bedrijfsleven. Deze samenwerking vormt een belangrijke basis om jongeren perspectief te bieden in de regio en om regionale economische kansen te verbinden aan opleiden, ontwikkelen en behouden van talent. • Het is niet de ambitie van het NPVR om de bestaande inzet te vervangen, over te nemen of alle onderlinge relaties tussen programma’s in kaart te brengen. • Het plan voor de regio bouwt voort op wat er al is. De meerwaarde ligt in het versterken van samenhang, het zichtbaar maken van ontbrekende schakels en het agenderen van vraagstukken die om samenwerking met provincie en Rijk vragen.

Daarmee kan het NPVR helpen om bestaande energie te verbinden, versnippering te voorkomen en doorbraken mogelijk te maken waar bestaande programma’s niet vanzelf toe komen. Samenhang versterken Het NPVR beweegt zich tussen bestaande plannen, samenwerkingen en ambities. Het plan brengt deze opgaven in samenhang bij elkaar en helpt om keuzes en investeringen beter met elkaar te verbinden. Met het NPVR gaan we gezamenlijke prioriteiten zichtbaar te maken, kansen te verbinden en vraagstukken te agenderen die de regio niet alleen kan oplossen. Waar bestaande initiatieven goed functioneren, ligt het voor de hand daarop voort te bouwen. Waar lacunes bestaan, waar belangen botsen of waar opgaven om samenwerking tussen verschillende bestuurslagen vragen, kan het NPVR een aanvullende rol spelen. Meerwaarde NPVR De meerwaarde van het NPVR ligt vooral in de langjarige samenwerking tussen regio en Rijk. Het Rijk heeft zich tot 2045 verbonden aan het versterken van de brede welvaart in de regio. Daardoor ontstaat ruimte om gezamenlijk te werken aan structurele vraagstukken die om een lange adem vragen en waar nodig afzonderlijke projecten te versterken. Het NPVR kan helpen om regionale signalen te vertalen naar een gezamenlijke agenda met provincie en Rijk, knelpunten zichtbaar te maken en te zoeken naar doorbraken die binnen bestaande programma’s niet vanzelfsprekend tot stand komen.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 43 A.6 Van analyse naar uitvoering; een continu proces Dit plan is de basis voor een doorlopend proces van leren, samenwerken en bijsturen. Het is bedoeld als een uitnodiging om samen verder te bouwen, verbindingen te leggen en stap voor stap te werken aan de gezamenlijke ambities binnen het NPVR. Dat proces bestaat uit drie samenhangende stappen. Analyse van de regio Op basis van data, onderzoeken, gesprekken en bijdragen van inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers, onderwijsinstellingen en overheden is gekeken naar de belangrijkste krachten, kansen en opgaven van de Kop van Noord-Holland. Deze analyse vormt de basis voor het plan van de regio. Het plan voor de regio Op basis van de analyse is het plan voor de regio opgesteld. Dit plan beschrijft een gezamenlijke ambitie voor de lange termijn: een stip op de horizon. Het plan geeft richting en vormt het vertrekpunt voor het verdere gesprek met partners in de regio, Noord-Holland Noord, de provincie en het Rijk. De uitvoeringsagenda In deze agenda wordt uitgewerkt waar het NPVR meerwaarde biedt, welke prioriteiten gezamenlijk worden opgepakt, wie daarbij betrokken zijn en welke afspraken met het Rijk nodig zijn.

De uitvoeringsagenda bouwt voort op bestaande programma’s en samenwerkingen en maaktzichtbaar waar versterking, verbinding of een aanvullende impuls nodig is. De uitvoeringsagenda wordt iedere vier jaar herijkt. Nieuwe inzichten, veranderende omstandigheden en ervaringen uit de praktijk kunnen aanleiding zijn om accenten te verleggen of nieuwe prioriteiten toe te voegen. Het is geen statisch programma, maar een adaptieve samenwerking waarin regio, provincie en Rijk gezamenlijk blijven werken aan de brede welvaart van de regio. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 44 Bijlage B. Kracht en de uitdagingen van de regio

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 45 B.1 Regio Kop van Noord-Holland Vier gemeenten41 • Texel • Den Helder • Hollands Kroon • Schagen Onderdeel van Noord-Holland Noord, samen met: • Regio West Friesland • Regio Alkmaar Inwoners: circa 170.000 Bedrijvigheid De Kop van Noord-Holland is een ondernemende regio. In de regio zijn circa 22.000 bedrijfsvestigingen waarbij een snelle analyse ons leert dat het MKB hierin goed is voor duizenden banen in sectoren als horeca, de bouwnijverheid, landbouw en visserij en handel (zie afbeelding).

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 46 B.2 De kracht van de Kop van Noord-Holland De Kop van Noord-Holland kenmerkt zich al eeuwen door gezamenlijk oplossingen te vinden voor grote opgaven die voortkomen uit de relatie tussen mens, water, ruimte en landschap. De Kop van Noord-Holland is, als onderdeel van Noord-Holland Noord, geen regio die wacht op verandering, maar een regio die al eeuwen haar toekomst vormgeeft door samen te werken aan grote opgaven. Wat vroeger waterbeheer was, zijn vandaag de vraagstukken rond brede welvaart, gezondheid, energie, bereikbaarheid en leefbaarheid. De onderliggende kracht van de Kop en van Noord-Holland Noord zit in ondernemerschap, slagkracht, pragmatisme, innovativiteit, samenredzaamheid en het gezamenlijk oppakken van grote opgaven ²⁴. “De Noord-Holland Noorder is pragmatisch, hardwerkend, direct en ondernemend en heeft al eeuwenlang het vermogen om zich aan te passen aan de situatie en te vernieuwen waar dat nodig is.” Om tot dit plan voor de regio te komen hebben we gesproken met ondernemers, zorginstellingen, bewoners, onderwijsinstellingen en jongeren in de regio. Ook zij (her-) kennen deze kracht.

Strategische ligging en nationale opgaven De kracht van de Kop van Noord-Holland is ook de unieke combinatie van een strategische ligging en een sterke inhoudelijke bijdrage aan meerdere nationale opgaven. De regio vervult een systeemrol in energie, nationale veiligheid, voedselzekerheid en gezondheid, waarbij productie, innovatie en toepassing samenkomen. We ervaren hier de lasten van (denk aan: milieudruk, horizonvervuiling, mobiliteitsdruk en ruimtebeslag) maar delen graag sterker in de lusten. Wat de regio onderscheidend maakt in nationaal opzicht is dat de aanpak van de nationale opgaven versterkt kunnen worden door de samenhang in de regio. De aanwezigheid van kennisinstellingen, innovatieve bedrijven en praktijkgerichte toepassingen kan zorgen voor een sterk innovatievermogen dat direct verbonden is met uitvoering. Hierdoor kunnen er, meer dan nu het geval is, cross-overs ontstaan tussen sectoren, bijvoorbeeld op het snijvlak van energie, maritieme technologie en gezondheid. De regio beschikt over ruimte om deze ontwikkelingen verder te laten groeien. Dit maakt de Kop van Noord-Holland tot een gebied waar nationale transities landen, worden getest, toegepast en opgeschaald.

Perifere regio met een essentiële rol in nationale opgaven De Kop van Noord-Holland is een perifere regio, maar tegelijkertijd een essentiële schakel in de weerbaarheid en toekomstbestendigheid van Nederland. Opgaven die al een plek hebben/kunnen krijgen in de Kop zijn de Koninklijke Marine, datacentra, de energieopgave en ruimtelijke ordeningsvraagstukken voor weerbaarheid zoals ruimte voor defensie en waterveiligheid. De kans om bij te (blijven) dragen aan nationale opgaven vormt ook het fundament voor het versterken van de brede welvaart in de regio. 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 47 B.2.1 Fijn wonen: ruimte, natuur, leefkwaliteit De Kop van Noord-Holland is een unieke regio. Van de uitgestrekte stranden en duinen tot het agrarische binnenland, van het dynamische Texel tot de karakteristieke dorpen en steden op het vasteland – de regio biedt een Rijk palet aan landschappen, verhalen en ervaringen. De Kop is dan ook de enige regio in Nederland met 3 kusten; de Noordzeekust, Waddenkust en IJsselmeerkust. De gemiddelde waardering van de leefbaarheid is ruim voldoende tot uitstekend¹¹. Met name in Den Helder (zie inzet) en de oostkant van Hollands Kroon zijn de verschillen ten opzichte van het gemiddelde groot.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 48 B2.2 De Kop heeft een sleutelpositie in nationale opgaven De Kop van Noord-Holland ligt in het centrum van Nederland. Op de kaart waarop de Nederlandse Exclusieve Economische zone in de Noordzee is meegenomen is dat goed zichtbaar (zie afbeelding). De Noordzee wordt steeds meer een volwaardig landsdeel van Nederland met steeds meer activiteiten op zee (o.a. energietransitie, voedsel(-kweek), data-/radardekking en innovaties (drones)) De Kop heeft met haar strategische positie een sleutelpositie in economische kansen voor de volgende nationale opgaven:

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 49 B.2.3 Sterke gemeenschappen en cultuur De Kop van Noord-Holland is historisch gezien letterlijk een gebied van eilanden. Dat verleden lijkt nog steeds door te werken in hoe organisaties, gemeenten en gebieden naar zichzelf kijken. Dit is onder andere als volgt terug te zien in de cultuur van de Kop⁴: • Veel opgaven worden vanuit het eigen gebied benaderd, terwijl de uitdagingen steeds vaker regionaal van aard zijn • Sterke gemeenschappen met veel vrijwilligers, met een grote rol van het MKB bij het verenigingsleven. • Aanpakkersmentaliteit: de regio heeft een sterke traditie van lokale verantwoordelijkheid en zelfstandigheid. Daardoor ontstaan veel initiatieven en innovaties. • De aanpakkersmentaliteit, sterke zelfstandigheid en eigen verantwoordelijkheid zijn een kracht van de regio. Tegelijkertijd worden door deze mentaliteit worden belangen en zorgen niet altijd expliciet gedeeld waardoor samenwerking minder vanzelfsprekend wordt opgezocht of er soms terughoudend wordt gecommuniceerd. • Besluiten en keuzes over investeringen worden vaak elders (Rijksbeleid en Provinciaal beleid) gemaakt. Dat voedt in de regio het gevoel: “Wij moeten harder ons best doen om gezien te worden”.

• Nuchter en bescheiden van aard, maar daardoor soms te weinig trots op alles wat onze regio te bieden heeft en dit onvoldoende uitdragen (Calimero houding).

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 50 B.3 Brede welvaart in de Kop van NH staat onder druk Het NPVR is gericht op het verbeteren van de brede welvaart in de Kop van Noord- Holland. Die brede welvaart staat onder druk. Dit wordt op de volgende pagina onderbouwd. Brede welvaart gaat over een grote diversiteit aan indicatoren en betreft de kwaliteit van leven hier en nu en de mate waarin deze ten koste gaat van de brede welvaart van latere generaties of van die van mensen elders in de wereld. Daarmee is brede welvaart veelomvattend. Het gaat om de persoonlijke kenmerken van mensen en de kwaliteit van de omgeving waarin zij leven; meer in het algemeen hun materiële welvaart en welzijn, en hun beleving daarvan. Maar het gaat ook over het gebruik van hulpbronnen (denk aan water, de bodem en luchtkwaliteit). Brede welvaart gaat bovendien over de effecten van de keuzes die Nederlanders maken op banen, inkomens, (niet-hernieuwbare) hulpbronnen en het milieu in andere landen.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 51 B.3 Brede welvaart in de Kop van NH staat onder druk Brede welvaart onder druk Om brede welvaart op een behapbare manier toe te passen hebben we allereerst bekeken hoe de regio scoort op verschillende aspecten van brede welvaart. Daarmee is een beeld ontstaan van de kracht en de uitdagingen die de regio heeft. Het algemene beeld is dat de brede welvaart onder druk staat. In de Kop zijn ook maatschappelijke ontwikkelingen die in heel Nederland zichtbaar zijn, maar die in de Kop van Noord-Holland extra urgent zijn door de regionale context. Zoals de vergrijzing, gezondheidsvraagstukken en de krapte op de woningmarkt. Kansen voor jongeren Uit de analyse blijkt dat veel van deze opgaven direct van invloed zijn op de kansen van jongeren. Zo staat de mentale en fysieke gezondheid van jongeren onder druk, neemt het gevoel van veiligheid in sommige wijken af waardoor jongeren kwetsbaar zijn om in de criminaliteit te komen en zijn het met name jongeren die de nadelen ondervinden van slechte OV-verbindingen en verre voorzieningen. Daarbovenop is het aanbod aan vervolgonderwijs beperkt door de afwezigheid van een hogeschool of universiteit in de regio. Diversiteit in de regio We benoemen graag dat de gemiddelden veel vertellen over de regio.

Tegelijkertijd weten we dat Den Helder er vaker uit springt vanwege grootstedelijke problemen terwijl bijvoorbeeld Hollands Kroon (als een van de grootste gemeenten van Nederland) qua bereikbaarheid grotere uitdagingen heeft. Uitdagingen In de analyse op de volgende sheets presenteren we eerst een algemeen beeld van de brede welvaart aan de hand van de monitor van PON & Telos. Vervolgens gaan we in op de volgende deelonderwerpen waarop uitdagingen zichtbaar zijn in de Kop: • Vergrijzing • Kansen voor jongeren • Voorzieningen • Gezondheid • Veiligheid • Bereikbaarheid • De woningmarkt 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 52 B.3 Brede welvaart in de Kop van NH staat onder druk Brede welvaart wordt door diverse organisaties gemonitord. Het PON & Telos monitort op basis van twaalf thema’s de brede welvaart in Nederland⁵. Op veel aspecten van brede welvaart scoort de Kop van NH gemiddeld genomen op de maatschappelijke ondergrens (zie tabel 1). Tabel 1.

Score van elk brede welvaartsdomein per gemeente Texel Den Helder Schagen Hollands Kroon Welbevinden Wonen Materiële welvaart Arbeid en vrije tijd Gezondheid Sociale samenhang Veiligheid Cultuur Milieu en klimaat Boven gem NL Boven gem NL Boven gem NL Mobiliteit Ecosystemen en biodiversiteit Onderwijs Legenda Tabel 1 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 53 Op deze pagina staande aspecten die maken dat de brede welvaart in de Kop onder druk staat. Een analyse van deze aspecten wordt uitgewerkt in de volgende sheets. B.4 Brede welvaart staat onder druk vanwege onderliggende aspecten Brede welvaart onder druk Ontwikkelkansen Onderwijs Arbeidsmarkt Voorzieningen Verschraling Bereikbaarheid Gezondheid Mentale gezondheid Ervaren gezondheid Veiligheid Bereikbaarheid Extra druk vanwege de vergrijzing 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 54 B.4.1 De Kop van Noord-Holland vergrijst sterker dan gemiddeld • Nederland vergrijst. De vergrijzing heeft impact op onder andere de woningmarkt, de regionale economie en de zorg. De Kop van Noord-Holland vergrijst sterker dan de rest van Nederland.

In de grafiek is goed zichtbaar dat de demografische druk (de verhouding tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel van de bevolking) in de Kop van Noord-Holland groter is dan het Nederlands gemiddelde²¹. Mensen worden ouder en tegelijkertijd versterkt het vertrek van jongeren uit de regio deze demografische ontwikkeling. • Een gevolg van de vergrijzing is een krimpende beroepsbevolking. Dit geeft druk op de arbeidsmarkt en maakt ook het vinden van vrijwilligers voor verenigingen etc. lastiger. • Het wordt ook moeilijker om arbeidskrachten te vinden die de behoeften van ouderen aan zorg en andere voorzieningen kunnen vervullen²⁰. Dit is een uitdaging waaraan vanuit het samenwerkingsverband Noord-Holland Noord Gezond hard aan gewerkt wordt.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 55 B.4.2 Ontwikkelkansen jongeren Het vertrouwen van jongeren in de Kop in hun eigen toekomst is de afgelopen jaren gedaald¹⁸. We horen van jongeren dat er ‘te weinig te doen is’ in de regio. We weten dat kansen in het onderwijs, veiligheid, gezondheid, de arbeidsmarkt, de woningmarkt en het opbouwen van een goed sociaal netwerk uitdagend zijn. Onderwijs In de Kop is geen HBO of WO onderwijs. Daarnaast is MBO is steeds slechter bereikbaar met het OV⁸. De afstand tot hoger onderwijs leidt tot braindrain én onbenut talent: Jongeren trekken weg voor een vervolgopleiding of kiezen er helemaal niet voor, omdat hbo- en universitair onderwijs letterlijk én figuurlijk te ver weg voelen. Vooral jongeren voor wie doorstuderen geen vanzelfsprekendheid is, worden hierdoor geraakt⁵. Het aantal hoogopgeleide 18-30 jarigen in de regio (17%) is bijna de helft lager dan de rest van NL (32%), terwijl de CITO-scores wel op het landelijk gemiddelde zijn¹⁶. Ook de bereikbaarheid van het primair en voortgezet onderwijs heeft een negatief effect op de brede welvaart⁵. Arbeidsmarkt Uit participatiebijeenkomsten komt de vraag naar voren of jongeren de kansen in de regionale arbeidsmarkt voldoende kennen. Tegelijkertijd staat die arbeidsmarkt voor grote uitdagingen.

Denk daarbij bijvoorbeeld aan grote uitdagingen in de landbouwsector op het gebied van natuur, water, klimaat en duurzaamheid.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 56 augustus ’26 12 B.4.3 Voorzieningen staan onder druk Het voorzieningenaanbod in de Kop van NH heeft (grote) negatieve impact op de ervaren leefbaarheid in de Kop van NH¹¹, zie afbeelding. In dit plan richten we ons met name op de volgende voorzieningen: retail, horeca, culturele voorzieningen en zorgvoorzieningen. Er is een geleidelijke verschraling van deze voorzieningen zichtbaar in de Kop van Noord-Holland. Veel voorzieningen zijn klein en afhankelijk van vrijwilligers, wat ze kwetsbaar maakt¹⁴. Zeker in relatie met de vergrijzende bevolking en de druk op de arbeidsmarkt. Helaas zijn er de afgelopen jaren waardevolle voorzieningen verdwenen, bijv. winkels in kleinere kernen, horeca, culturele voorzieningen en huisartsenzorg. Een ander voorbeeld is een bioscoop in Den Helder die in december 2026 sluit. De afstand tot culturele voorzieningen is groter dan in de rest van Nederland en dit heeft een negatief effect op de brede welvaart⁵. Een deel van de voorzieningen is afhankelijk van het toerisme en is bij laagseizoen gesloten. Tegelijkertijd is er sprake van grote afstanden in de regio met een beperkt OV- netwerk en infrastructurele knelpunten.

De combinatie van een verschralend aanbod en knelpunten in de bereikbaarheid vormt één van de belangrijkste opgaven die de leefbaarheid en sociale weefsels onder druk zetten³. Uit een gesprek met jongeren in de regio komt een dagelijkse leefwereld naar voren met weinig aantrekkelijke en toegankelijke vrijetijdsopties, een sterke oriëntatie op sport en online activiteiten, en een duidelijke frictie tussen wat zij willen/doen en wat lokaal beschikbaar of bereikbaar is, vooral in de avond. Afbeelding. Invloed van het voorzieningenaanbod op de ervaren leefbaarheid 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 57 B.4.4 Gezondheid in de regio op een aantal aspecten slechter dan NL gemiddelde Gezondheid is voor veel mensen van groot belang. Onze gezondheid wordt beïnvloed door een combinatie van erfelijkheid, leefstijl en omgevingsfactoren (zie figuur) ²⁶. Nederlanders leven steeds korter in goede gezondheid en het aantal mensen met een chronische aandoening neemt al jaren toe. Dit geldt ook voor de Kop van Noord-Holland: • 73,4% van de inwoners uit de Kop ervaart hun gezondheid als (zeer) goed (2023), wat lager iets lager is dan het Nederlandse gemiddelde en is verslechterd t.o.v.

2020²⁷ • Zijn er relatief iets meer chronisch zieken in de Kop5: 36,1% heeft een langdurige ziekte of aandoening²⁷ • Van de inwoners ervaart 30,8% enige en 4,1% ernstige beperkingen in hun dagelijks leven als gevolg hiervan. Ook dit percentage is gestegen sinds 2020 en is hoger dan het Nederlandse gemiddelde²⁷ Deze mensen hebben allemaal zorg nodig waardoor de druk op de zorg verder toeneemt. Daar komt bovenop dat het personeelstekort in de zorg nu al nijpend is (tekort in NHN loopt op van 4,9% (1.700 medewerkers ) in 2021 naar 9,3% in 2030 (6.100 medewerkers in 2032) dit ligt boven het Nederlandse gemiddelde) ²⁸. Bovendien wordt de zorg steeds duurder. Hierdoor komt de welvaart in gevaar. Ervaren gezondheid (zeer) goed NL 77,1% Beperkt in dagelijks leven door gezondheid NL 27,3%

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 58 Met name op gebied van leefstijl zijn een aantal aspecten die negatieve impact hebben op de gezondheid. • Zoals het aantal wekelijkse sporters is lager dan het Nederlandse gemiddelde • Tevens is er ook meer overgewicht in de Kop van Noord-Holland Dit hangt onder andere af van kwetsbaarheid van de inwoners. Zo is te zien dat Den Helder gemiddeld beter scoort als het gaatom voldoen aan de alcoholrichtlijn, maar als gekeken wordt naar de verschillen tussen wijken wordt een diffuser beeld zichtbaar²⁸. B.4.4 Gezondheid in de regio op een aantal aspecten slechter dan NL gemiddelde % Voldoet aan de alcoholrichtlijn 2024 NL gemiddelde 42,1% Den Helder % Voldoet niet aan de alcoholrichtlijn 3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 59 • De ervaren gezondheid van jongeren neemt af. In 2015 vonden nog bijna 9 van de 10 jongeren hun gezondheid goed of zeer goed; in 2023 vonden minder dan 8 van de 10 jongeren hun gezondheid (zeer) goed. • De mentale gezondheid is niet hersteld na de coronaperiode. Dat is zichtbaar in de cijfers maar komt ook terug in de gesprekken die we gevoerd hebben.

Jongeren ervaren nu wel meer stress dan in 2021; dit geldt voor zowel stress door school, stress door de situatie thuis, stress door wat anderen van ze vinden als voor stress door de combinatie van alles wat zij moeten doen. • 27% van de jongeren in de Kop voelt zich sterk eenzaam t.ov. 22% Nederlands gemiddelde¹⁸. • In 2025 zaten er 4320 jongeren in de jeugdzorg. Dat is relatief gezien 11,3% van de jongeren (t.o.v. het Nederlands gemiddelde van 10,8%). B.4.5 Jongeren zijn minder positief over hun eigen gezondheid en hun toekomst

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 60 B.4.6 Veiligheid staat in sommige wijken onder druk. Ondermijning is een belangrijk vraagstuk in Den Helder en in het buitengebied Op deze afbeelding¹¹ is de grootstedelijke veiligheidsproblematiek van Den Helder goed zichtbaar. De afbeelding laat zien wat voor impact veiligheid heeft op de leefbaarheid in de regio (op basis van cijfers over geweldsmisdrijven, vernielingen, ordeverstoringen en overlast en onveiligheid). Met name in Den Helder en een paar landelijke kernen heeft de veiligheid een negatieve impact. Uit onderzoek in Den Helder komt naar voren dat de Falgabuurt, Tuindorp Oost en de Visbuurt getypeerd zijn als kwetsbare buurten¹². Kinderen, jongeren en jongvolwassenen die in deze buurten opgroeien, hebben een grotere kans om af te glijden in de criminaliteit of hierin door te groeien. Signalen die online zichtbaar zijn op dit vlak zijn criminele activiteiten die ‘klein’ beginnen op het gebied van fraude en handel in drugs en vervolgens verder gaan. Zo zijn er ook signalen van wapenhandel en seksuele uitbuiting²². De gemeente Den Helder is actief in deze buurten met de aanpak Preventie met Gezag (PmG). Ondermijning is een hardnekkig vraagstuk dat directe impact heeft op kinderen, jongeren en jongvolwassen. Ondermijning laat zich ook niet altijd vangen in cijfers.

Geregistreerde incidenten en bekende casussen geven slechts een deel van het beeld. Juist omdat ondermijnende criminaliteit vaak buiten beeld blijft, is het lastig om de omvang ervan goed vast te stellen. Meldingsbereidheid is beperkt en veel signalen blijven onder de radar. Dat betekent dat relatief lage aantallen niet automatisch wijzen op een beperkte problematiek. Op de onderwereldkaart 2026¹³ staat Den Helder op de 34ᵉ positie (van 336 gemeenten) op alle indicatoren en op plek 7 voor de indicator ‘Risicojongeren’. Schagen, Texel en Hollands Kroon staan geheelgenomen respectievelijk op de 202ᵉ, 317ᵉ en 226ᵉ positie.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 61 B.4.7 Bereikbaarheid regio staat onder druk In de Kop van NH zijn de afstanden groot en zijn inwoners sterk auto-afhankelijk, zie afbeelding rechts. Dit is ook terug te lezen in het Ontwikkelperspectief NHN. De huidige hoofdstructuur – bestaande uit een netwerk van enkelbaans N-wegen (N9, N99 en N250), weinig oost-west verbindingen, een enkelsporige spoorlijn en de A7 – is onveilig, kwetsbaar voor congestie, uitval en beperkte verbindingen⁶. Verstoringen in dat netwerk hebben ook direct impact op de bereikbaarheid van Texel dat afhankelijk is van een goede bereikbaarheid van Den Helder en een goede aanmeervoorziening voor de veerboot³². Met name de slechte bereikbaarheid van voorzieningen is een grote factor die de leefbaarheid beïnvloedt³. Voor mensen zonder rijbewijs en/of zonder auto (minima, jongeren, ouderen) is dit vooral een probleem. Uit gesprekken in de regio blijkt dat de busverbindingen negatief worden beoordeeld, fietsafstanden lang zijn en dat de verlichting langs fietspaden in de Kop slecht is⁷. In de avonduren zijn jongeren die ergens naartoe willen vaak aangewezen op autovervoer door hun ouders.

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 62 B.4.7 Bereikbaarheid regio staat onder druk Het OV-aanbod in de Kop verschraalt, met als negatief effect de bereikbaarheid van banen en voorzieningen, met name voor praktisch geschoolde mensen en banen in het landelijk gebied, zie afbeelding. De auto-afhankelijkheid neemt toe⁸. In een studie naar mobiliteitsrechtvaardigheid van de provincie⁹ geeft 10% van de inwoners aan mobiliteitsarmoede te ervaren, leidend tot eenzaamheid en/of geen passende school of werkplek. De infrastructuur in de Kop van NH is niet robuust genoeg voor activiteiten en defensiedoeleinden en vraagt om investeringen, vooral met de voorgenomen groei van de Koninklijke Marine¹⁰ van een kleine 13.000 naar circa 19.000 arbeidsplaatsen (zie ook het Ontwikkelperspectief NHN). Ook vanuit de offshoresector neemt de bereikbaarheidsopgave toe. De zeehaven en luchthaven in Den Helder vormen samen de logistieke hub voor meer dan 2.100 offshoremedewerkers die dagelijks op zee werkzaam zijn. De offshore sector groeit, onder andere door de bouw van ruim 1.400 windturbines die beheerd, geïnspecteerd en onderhouden (Operation & Maintenance) moeten worden. De verwachting is dat Den Helder een rol kan vervullen voor bijna de helft van de Nederlandse offshore windambitie39.

Bereikbaarheid van arbeidsplaatsen binnen 30 minuten per vervoersmanier (PBL, 2024)

3-9-2026Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland 63 B.4.8 Het bestaande woningaanbod is eenzijdig van samenstelling en staat onder druk Ook de woningmarkt in de Kop van Noord-Holland sluit, net als op veel plekken in Nederland, kwalitatief niet aan op de behoefte van jongeren¹⁷. De kans dat jongeren een eigen plek vinden en zich binden aan de regio wordt daardoor kleiner. In de Kop zijn lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen. Het aanbod van betaalbare woningen is beperkt en vaak verouderd. Woningaanbod in het hogere woonsegment is eveneens schaars. Dit belemmert de doorstroming op de woningmarkt en maakt het voor starters, jongeren, ouderen en huishoudens met een hoger inkomen moeilijk om een passende woning te vinden. Nieuwbouwplannen worden afgeremd door diverse knelpunten. De relatief lage marktwaarde van woningen leidt tot onrendabele toppen, terwijl juist hogere kwaliteitsambities nodig zijn om een impuls aan het gebied te geven. Daarnaast staat de investeringsruimte van woningcorporaties onder druk, waardoor zij moeilijk woningen toe kunnen voegen en bestaande woningen kunnen verbeteren. Bovendien vraagt de directe woonomgeving om aandacht omdat een groene, gezonde en aantrekkelijke woonomgeving bijdraagt aan welzijn, ontmoeting en het gevoel ergens thuis te zijn.

Bronvermelding 1. | Elke Regio Telt! (2023) Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur | 24. Pionieren tussen duinen, dammen en dijken. Het verhaal van Noord-Holland Noord (2024) 2. | Bevolkingsprognose Noord-Holland 2024-2050 (2024) Provincie Noord-Holland | Marco Wiesenhahn 3. | Gesprekken door het Land (2024) Twynstra & Gudde | 25. ‘Niet het zoveelste rapport op de stapel’, Een verslag van de eerste negen maanden. 4. | Participatiebijeenkomsten met brede regiocoalitie Kop van NH (2026) Bureau de Hamvraag | Tussenrapportage Kwartiermaker landelijk dekkend netwerk | sociaaljuridische en financiële 5. | Regiokompas Brede Welvaart van Noord-Holland (2025) Het PON|Telos | hulp (2026) Lilian Marijnissen 6. | RIA Mobiliteit Kop van NH (2025) Goudappel | 26. Gezondheidsatlas NHN (2026) GGD, gezondnhn.nl 7. | Beleidsvisie Openbare Verlichting (2026) Provincie NH | 27. Gezondheidsmonitor Volwassenen en ouderen (2024) GGD HN 8. | Beter Bereikbaar? (2024) PBL | 28. Regiobeeld Noord-Holland Noord (2023) Regio Noord-Holland Noord 9. | Onderzoek naar mobiliteitsrechtvaardigheid in Noord-Holland (2025) Provincie Noord-Holland | 29. Gezondheidsmonitor Jeugd (2023) GGD HN 10. Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (2025) Ministerie van Defensie | 30. CBS (2025) Jongeren met Jeugdzorg 11. Leefbaarometer | (2024) Minsterie | van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties | 31.

Noord-Hollands Dagblad (15-07-2026) Een eerste stapje richting de gedroomde Hogeschool 12. Het creëren van een kansrijke toekomst (2025) Bureau Beke | van West-Friesland? Talland | College haalt klein stukje hbo naar Hoorn met het nieuwe mbo- 13. Onderwereldkaart (2026) RTL Nieuws | hbo-lab 14. Culturele voorzieningen in Noord-Holland (2025) DSP | 32. Ontwikkelperspectief NHN (concept), 2026 15. Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen (2024) GGD HN | 33. Agenda Toerisme en Recreatie 2040 Kop Van Noord-Holland (2025) Regio Kop van Noord- 16. Wijkmonitor (2020) Kennisplatform Inclusief Samenleven | Holland en Ginder 17. Beperkt woningaanbod en betaalbaarheid belemmeren terugkeer naar roots | (2026) ING | 34. https://bluenexis.nl/ bank | 35. Manifest werken en ontwikkelen 2030 Noord-Holland (2024) Provincie Noord-Holland 18. Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen (2024) GGD HN | 36. Samenwerkingsagenda Kop van Noord-Holland 2022-2025 (2022) Regio Kop van Noord- 19. Kom Terug! (2025) Reitsma et al. | Holland 20. Vergrijzing en ruimte (2013) PBL | 37. Regiovisie Sociaal Domein van de Kop van Noord-Holland 2024-2029 (2024) Regio Kop van 21. Bevolkingsontwikkeling | Leeftijdsopbouw en levensverwachting (2026) Regiobeeld.nl | Noord-Holland 22. Online Gedrag & signalen (2026) Link Jongerenwerk | 38. Groeien en bloeien in de Tuin van Innovatie (2025) Rabobank 23.

Kamerbrief ‘Werkwijze Strategische Agenda’s regio en Rijk’ (2026) minister van BZK | 39. Ruimtebehoefte Wind op Zee (2024) Royal Haskoning | DHV 40. Gezonde leefomgeving en kwetsbaarheid Noord-Holland Noord: een ruimtelijke analyse (2024) RIVM in opdracht van Provincie Noord-Holland 41. https://www.openstreetmap.org/#map=10/52.8720/4.9885 NB; voor de totstandkoming van dit plan voor de regio is ook gebruik gemaakt van individuele gesprekken en participatiebijeenkomsten met jongeren, vertegenwoordigers uit het onderwijs, zorg en welzijn, bedrijfsleven en andere maatschappelijke organisaties. Jongeren als sleutel | NPVR Plan voor de regio Kop van Noord-Holland | 3-9-2026 | 64

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://hollandskroon.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7733f77c-b54b-4e06-a516-e423f4b47160?agendaItemId=f6385eb5-1af1-4a5b-b341-091b84305f25