1. Koersdocument Hollands Kroon
Tekst van het document
Koersdocument
mei 2025
Nota Omgevingskwaliteit
Koersdocument Nota Omgevingskwaliteit
Dit koersdocument is opgesteld door MOOI Noord-Holland in opdracht van de gemeente Hollands Kroon. Alkmaar, mei 2025 Omslagfoto: Wieringermeer, Hollands Kroon. Alle beelden: MOOI Noord-Holland, tenzij anders vermeld
Inhoud Samenvatting
6
Inleiding
10-17
Aanleiding
10
Waarom een Nota Omgevingskwaliteit?
11
De opzet van de Nota Omgevingskwaliteit
14
Leeswijzer
16
Evaluatie van het huidig beleid
18-27
Beleidsanalyse
18
Interviews
21
Gebiedsgesprekken
23
Ruimtelijke analyse
28-33
Ontwikkeling Hollands Kroon in vogelvlucht
28
Ruimtelijke waarden van Hollands Kroon
30
Gebiedsindeling
32
Op weg naar een nieuwe nota
34-41
Uitgangspunten voor een nieuw beleid
34
Regieniveaus
37
Opzet/structuur van de Nota Omgevingskwaliteit
42
Bijlagen
44-69
B1. Beleidsanalyse en overzicht relevant beleid
46
B2. Volledige uitwerking interviews
54
B3. Korte ontstaansgeschiedenis
62
B4. Regieniveaukaart
68
5
Samenvatting De gemeente Hollands Kroon werkt aan een nieuwe Nota Omgevingskwaliteit ter
Onder de inwoners blijkt brede steun voor gemeentelijke regie om te ontwikkelen
vervanging van de verouderde welstandsnota, mede vanwege de invoering van de
met oog voor het karakter van dorpen, linten, landschappen en historische bebou-
Omgevingswet (2024). Deze wet vereist een integrale benadering van omgevings-
wing. Belangrijke wensen bij inwoners gaan onder andere over het behoud van open
kwaliteit, waarin niet alleen architectuur maar ook landschap, ecologie, stedenbouw,
ruimte in en rond kernen, behoud van historische bebouwing zoals karakteristieke
cultuurhistorie en erfgoed samen worden afgewogen. De nieuwe nota wordt gekop-
boerderijen, sturing op erfbeplanting en erfafscheidingen, versterking van landschap-
peld aan de omgevingsvisie en het toekomstige omgevingsplan, en vormt het kader
pelijke kwaliteiten zoals de weidse uitzichten, landschappelijke aankleding van agrari-
voor het begeleiden en toetsen van aanleg- en bouwactiviteiten. Doel is het behou-
sche bedrijven, beperking van storende elementen zoals reclameborden, meer re-
den en versterken van de identiteit en omgevingskwaliteit van gebieden.
creatieve voorzieningen en regie op kwaliteit in alle delen van de gemeente, met extra aandacht voor historische dorpen en entrees.
nieuwe nota op hoofdlijnen vast te stellen. Het koersdocument is opgesteld op basis
De ruimtelijke analyse maakt duidelijk dat gemeente Hollands Kroon een rijke variatie
van beleidsevaluatie, participatie en analyse van de ruimtelijke identiteit van Hollands
aan landschappen, kernen, linten en erfgoed kent. Elke polder, maar ook Wieringen
Kroon. De beleidsanalyse toont dat er op rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau
en regio Noordelijk West-Friesland heeft een eigen karakter, ontwikkelingsgeschie-
bestaand beleid is dat aspecten van omgevingskwaliteit beschermt, zoals natuur,
denis, gebiedskenmerkende structuren en ruimtelijke kenmerken. Op basis van de
landschap, erfgoed en bebouwing. De huidige Welstandsnota is echter sectoraal van
kernkwaliteiten wordt een gebiedsgerichte benadering voorgesteld voor de Nota
aard en sluit niet aan bij de integrale benadering van de Omgevingswet. Het bestaan-
Omgevingskwaliteit. Acht ruimtelijk onderscheiden gebieden vormen de basis voor
de beleid vormt een solide basis voor de nieuwe integrale Nota Omgevingskwaliteit,
deze aanpak:
maar we hebben gezien dat er behoefte is aan meer grip op de ruimtelijke kwaliteit.
·
Noordelijk West-Friesland
·
Wieringerwaardpolder
·
Anna Paulownapolder
·
Wieringermeerpolder
·
Wieringen
·
Waard- en Groetpolder & polder Waard-Nieuwland
·
Amstelmeer en het Oude Veer
·
Waddenzee en IJsselmeer
Uit gesprekken met stakeholders blijkt dat het huidige beleid te weinig rekening houdt met landschap, erfgoed en duurzaamheid. Gepleit wordt voor een landschappelijke onderlegger en meer sturing op ruimtelijke kwaliteit. De betrokken partijen zien een begeleidende rol voor de gemeente, met duidelijke communicatie en handhaafbare, stimulerende regels die ruimte bieden voor ontwikkeling. Er is brede steun voor gebiedsgericht beleid dat inspeelt op de unieke kwaliteiten van elk gebied. Te-
6
gelijkertijd is het belangrijk dat regels woningbouw niet vertragen en dat ambities haalbaar blijven binnen duidelijke procedures.
Deze gebieden hebben elk een eigen identiteit en vragen om maatwerk in het omgevingskwaliteitsbeleid. Uiteraard is in de gebiedsindeling ook oog voor de onderlinge samenhang tussen de ruimtelijk verschillende gebieden, zoals tussen Wieringen en de polder Waard-Nieuwland.
samenvatting
samenvatting
Het koersdocument dient als basis om de uitgangspunten, ambities en opzet van de
7
Op basis van de beleidsanalyse, gesprekken met stakeholders en bewoners en de ruimtelijke analyse zijn vier uitgangspunten voor de Nota Omgevingskwaliteit geformuleerd: 1.
Integrale benadering
Niet alleen gebouwen, maar cultuurhistorie, landschap en duurzaamheid maken ook
deel uit van het beleid. 2.
Gebiedsgerichte aanpak
Acht onderscheiden gebieden binnen Hollands Kroon krijgen elk speci eke kwaliteitsdoelen, passend bij hun identiteit en ruimtelijke kenmerken. 3.
Streng waar het moet en loslaten waar het kan
Afhankelijk van het gebied wordt de mate van gemeentelijke betrokkenheid bepaald via drie regieniveaus: ·
Basis regieniveau: lichte regie, initiatiefnemer heeft veel ruimte
·
Bijzonder regieniveau: maatwerk en begeleiding bij kwaliteitsverbetering
·
Beschermd regieniveau: gericht op behoud van erfgoed en cultuurhistorie,
4.
Sturen op doelen én regels
Een mix van algemene regels (voor kleine plannen) en doelgerichte begeleiding (voor grotere of complexe initiatieven). De gemeente werkt meer aan de voorkant
samenvatting
samenvatting
met speci eke regels
mee, in plaats van alleen toetsend aan het eind. Door de gewenste kwaliteitsdoelen 8
vooraf in het ontwikkelproces te bespreken kan maatwerk mogelijk worden gemaakt, zolang de gestelde kwaliteitsdoelen worden verwezenlijkt. Deze koers wordt, na vaststelling, uitgewerkt in een complete Nota Omgevingskwaliteit. Het doel is om de Nota Omgevingskwaliteit leesbaar en modulair op te bouwen, zodat de nota toegankelijk en makkelijk aan te vullen is.
9
Voorts is de huidige welstandsnota verouderd; deze stamt nog uit 2013 en is deels aangepast in 2024. Het beleid in de welstandsnota van 2013 heeft in de praktijk niet altijd tot de gewenste omgevingskwaliteit geleid. De aanpassing uit 2024 had tot doel om met een hoger welstandsniveau meer te kunnen sturen op de inpassing van ontwikkelingen op bedrijventerreinen. Tot slot wordt Hollands Kroon gekenmerkt door karaktervolle landschappen, van de
polders tot het oude land, met dijken, water, en prachtige kernen en (lint-)bebouwing die uniek zijn en de identiteit van Hollands Kroon bepalen. Goede Omgevingskwaliteit zorgt er voor dat mensen zich thuis voelen en hechten aan een plek, zich inspannen om de kwaliteit te bewaken en versterken. Voor gemeente Hollands Kroon de reden om nu een eerste stap te zetten om tot integraal beleid voor omgevingskwaliteit te
Gemeente Hollands Kroon gaat de welstandsnota actualiseren naar een Nota Omgevingskwaliteit. Om vooraf op hoofdlijnen de uitgangspunten te bepalen is dit koersdocument opgesteld. Het doel van het koersdocument is om, als gemeenteraad, de ambities, doelen en hoofdopzet voor de Nota Omgevingskwaliteit vast te stellen. De uitgangspunten uit het koersdocument zullen in een volgende fase concreet worden
inleiding
uitgewerkt in de daadwerkelijke Nota Omgevingskwaliteit. 1.1
Aanleiding
De aanleiding voor de Nota Omgevingskwaliteit is meerledig. Met de komst van de
1.2
Waarom een Nota Omgevingskwaliteit?
Het in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is één van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet. Wat een goede omgevingskwaliteit precies in-
houdt, ligt niet vast in de wet. Wel gaat het in ieder geval om: ·
de kwaliteit van natuur(schoon) en landschap;
·
de stedenbouwkundige kwaliteit;
·
de architectonische kwaliteit van bouwwerken.
·
cultureel erfgoed
inleiding
1. Inleiding
komen.
Omgevingswet (2024) hebben veranderingen plaatsgevonden in het omgevings10
recht. Het beleid en de regelgeving met betrekking tot de huidige welstandsnota is
daardoor niet meer actueel. Een welstandsnota spreekt enkel over de gebouwde omgeving of over architectuur. De komst van de Omgevingswet verandert hoe we de omgeving benaderen, namelijk veel integraler. Dat betekent dat naast architectuur, ook de andere aspecten van omgevingskwaliteit in samenhang moeten worden afgewogen: landschap, natuur (ecologie), stedenbouw, cultuurhistorie en erfgoed.
11
De Omgevingswet kent een aantal kerninstrumenten. Het is belangrijk dat de Nota
x
Omgevingskwaliteit gerelateerd is aan de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Omgevingsvisie De omgevingsvisie vormt een strategische langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is richtinggevend en bevat voor de gemeente bindende en
ruimtelijke keuzes op hoofdlijnen waar de gemeente verder invulling aan moet geven. In de Nota Omgevingskwaliteit worden de kwaliteitsambities uit de Omgevingsvisie uitgewerkt. Omgevingsplan Het omgevingsplan bevat de regels voor de fysieke leefomgeving. De gemeente heeft tot 2032 de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. De Nota Omgevingskwaliteit kan als beleidsregel aan het omgevingsplan worden gekoppeld. Een deel van de regels in de nieuwe nota kan ook verwerkt worden als omgevingsplanregel. Zo kunnen bijvoorbeeld de regels voor kleine bouwplannen als algemene regel worden
verwerkt, waardoor er geen vergunning meer nodig is. Onder kleine bouwplannen vallen bijvoorbeeld erfafscheidingen, bijgebouwen en dakkapellen. Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (ARK) ceerd (art. 16.15 en 17.9 Ow) in de plaats van de welstandscommissie. Voor Hollands Kroon is dat de ‘Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit’ of ARK. Deze commis-
inleiding
inleiding
Met de Omgevingswet is ook een nieuwe gemeentelijke adviescommissie geïntrodu-
sie adviseert het college van burgemeester en wethouders over aanleg-, bouw- en verbouwactiviteiten in een aantal aangewezen gebieden en ingrepen aan monumen12
ten in de hele gemeente. De gemeenteraad heeft een aparte verordening vastgesteld waarin de onafhankelijke rol en werkwijze van de commissie is geregeld. De commissie beoordeelt deze initiatieven aan de hand van het Omgevingsplan en de Nota Omgevingskwaliteit wanneer deze zijn vastgesteld. Tot die tijd geldt het, nu nog vooral, sectorale beleid over omgevingskwaliteit, zoals de welstandsnota, het groenstructuurplan, diverse beeldkwaliteitsplannen of het ervenhandboek.
13
Omgevingsvisie Hollands Kroon Lange termijn visie fysieke leefomgeving 1.3
De opzet van de Nota Omgevingskwaliteit
Het algemene doel van de Nota Omgevingskwaliteit is het bieden van een kader voor
ambities
ruimtelijke keuzes
monitoring en evaluatie
uitvoering
het beoordelen van aanleg- en bouwactiviteiten en het stimuleren van goede omgevingskwaliteit. Dit vooral ten behoeve van het behouden of verbeteren van de betekenis, identiteit en kwaliteit van plekken of gebieden. Voor het behouden of verbeteren van omgevingskwaliteit zal de Nota bestaan uit een
inhoudelijk deel met de (gebiedsgerichte) kwaliteitsdoelen en een deel dat gericht is op beoordelingscriteria. Daardoor kan de nota op verschillende manieren gebruikt
Programma’s Doelstellingen en maatregelen
worden. Bijvoorbeeld: ·
als bron van informatie en inspiratie voor initiatiefnemers, belanghebbenden en de gemeente;
·
themagericht
gebiedsgericht
voor de begeleiding van een initiatief waarbij medewerkers en adviseurs van de gemeente de kernkwaliteiten als uitgangspunt nemen en initiatiefnemers stimuleren om de beoogde kwaliteitsdoelen na te streven;
·
als concreet beoordelingskader voor vergunningaanvragen en indien nodig
Omgevingsplan Doelregels, zorgplichten en beoordelingsregels omgevingskwaliteit (erfgoed, stedenbouw, uiterlijk van bouwwerken, landschap en natuur) Procesregel over advisering adviescommissie (wanneer advies)
voor handhaving bij buitensporige activiteiten (excessen). Om de uitgangspunten voor de nota omgevingskwaliteit op hoofdlijnen te bepalen, dient dit Koersdocument. ·
evaluatie van het huidige beleid ten aanzien van omgevingskwaliteit
·
participatie met inwoners, betrokken partijen, gemeenteambtenaren en het
inleiding
inleiding
Het Koersdocument is tot stand gekomen op basis van:
college ·
een analyse van de ruimtelijke identiteit van de gemeente
14
Nota omgevingskwaliteit Beleidskader met betrekking tot het streven naar een goede omgevingskwaliteit.
Schema: De Nota Omgevingskwaliteit in relatie tot de instrumenten van de Omgevingswet. De zorgplicht voor een goede omgevingskwaliteit is geregeld in de artikelen 1.3, 1.6 en 1.7 van de Omgevingswet. Dit maatschappelijk doel van de wet wordt verder toegelicht in de Memorie van Toelichting Omgevingswet, 2014.
- uitwerking ambities - kernkwaliteiten - beoordelingskader
Gemeentelijke adviescommissie - verordening met werkwijze en samenstelling - benoeming leden
15
1.4
Leeswijzer
Na de Inleiding volgt in hoofdstuk 2 de evaluatie van het huidige beleid. Hiervoor zijn bestaande beleidsdocumenten geanalyseerd en heeft een participatieproces plaatsgevonden; er zijn interviews gehouden met diverse betrokken partijen, gebiedsgesprekken met bewoners en een overleg met het college van Hollands Kroon. In hoofdstuk 3 volgt een ruimtelijke analyse van gemeente Hollands Kroon. Op basis
van hoofdstuk 2 en hoofdstuk 3 wordt in hoofdstuk 4 de opzet voor de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit uiteengezet. Met uitgangspunten voor nieuw beleid, het doel en gebruik van de nieuwe nota en een toelichting op de gebiedsgerichte benadering. Tot slot volgt een kaart van de gemeente met de wenselijke regieniveaus voor de
inleiding
inleiding
nieuw op te stellen Nota Omgevingskwaliteit.
16
17
Provincie Noord-Holland beschrijft in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 hoe ontwikkelingen in het landschap gepast kunnen worden en heeft via het predicaat ‘Beschermd Landschap’ gebieden aangewezen die extra bescherming genieten vanwege hun landschappelijke en cultuurhistorische waarde. De kernkwaliteiten in deze Beschermde Landschappen, zoals de stolpenstructuren, mogen niet worden aangetast. De gemeente is verplicht om dit beschermingsregime op te nemen in het
omgevingsplan. Ook liggen in gemeente Hollands Kroon een rijksbeschermd dorpsgezicht en een provinciaal beschermd dorpsgezicht en enkele structuren, gebouwen of objecten die zijn aangewezen als rijks- of provinciaal monument. Op gemeentelijk niveau is beleid vastgelegd in onder andere de Welstandsnota, die
evaluatie van het huidig beleid
Voor het opstellen van een Nota Omgevingskwaliteit is het van belang om het huidige beleid te analyseren en evalueren en betrokken stakeholders over het nieuwe beleid te laten meedenken. In dit hoofdstuk komt de beleidsanalyse aan bod en wordt samengevat wat tijdens het participatieproces is opgehaald; ervaringen met het huidig beleid en wensen voor toekomstig beleid. 2.1
Beleidsanalyse
Over omgevingskwaliteit is al veel nagedacht en geschreven. Er is bestaand beleid om aspecten van omgevingskwaliteit te beschermen en te versterken, zowel op rijks-, provinciaal als gemeentelijk niveau. Dit wordt in de nota Omgevingskwaliteit
18
meegenomen. Zie de volledige beleidsanalyse en een overzicht van de geraadpleeg-
de beleidsdocumenten in bijlage 1. In de Nota Omgevingskwaliteit zal op deze beleidsanalyse worden voortgebouwd. Samengevat krijgen enkele gebieden op Rijks- en provinciaal niveau extra aandacht. Belangrijke natuurgebieden zoals de Waddenzee (Natura 2000 en UNESCOwerelderfgoed) en andere gebieden binnen het Natuur Netwerk Nederland vallen onder beschermingsregimes.
deeld naar welstandsniveaus. Alle planmatige woongebieden hebben een welstandsvrij niveau evenals het gebied Agriport. Het buitengebied is welstandsluw en een selectie historische linten en bebouwing zijn welstandsintensief. Met de herziening in 2024 is het welstandsniveau voor enkele gebieden gewijzigd en is nieuw beleid, zoals
beeldkwaliteitsplannen opgenomen. De Welstandsnota is echter nog steeds sectoraal ingestoken. De gemeentelijke Omgevingsvisie (i.o.) benadrukt het belang van landschap, identiteit en gebiedseigen kwaliteiten. De Cultuurvisie en Erfgoedvisie richten zich op de beleefbaarheid, bescherming en toeristische inzet van cultureel erfgoed. Het Handboek Inrichting Openbare Ruimte, Groenstructuurplan en Ervenhandboek geven richtlijnen voor een duurzame leefomgeving en biodiversiteitsversterking, waarbij de unieke regionale kenmerken van erven en landschap centraal
evaluatie van het huidig beleid
2. Evaluatie van het huidig beleid
is opgesteld in 2013 en is herzien in 2024. In de Welstandsnota zijn gebieden inge-
staan. Tot slot heeft de gemeente enkele gemeentelijke monumenten en zijn enkele panden aangeduid als karakteristiek. 19
2.2
bieden koestert en dit op verschillende schaalniveaus heeft uitgewerkt; op het niveau
In de periode februari-maart zijn verschillende partijen geïnterviewd die te maken
van landschap, structuren en bebouwing, openbare ruimte en erven. Dit raakt aan
(gaan) hebben met de Nota Omgevingskwaliteit. Het gaat om de volgende partijen:
een samenhangend beleid voor omgevingskwaliteit. De huidige Welstandsnota past
·
Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit
niet bij de intenties en mogelijkheden van de Omgevingswet, maar het bestaande
·
Afdeling Erfgoed
beleid vormt een goede basis voor uitwerking in een integrale nota omgevingskwali-
·
Afdeling Duurzaamheid
·
Afdeling Wonen
·
Gebiedsregisseurs
·
Provincie Noord-Holland
·
Stichting Landschapszorg Wieringen
·
Stichting Oud Kolhorn
·
Stichting Red de Wieringermeer
·
Wethouder Portefeuillehouder Ruimtelijke Kwaliteit
·
Wooncompagnie
evaluatie van het huidig beleid
teit.
20
Interviews
Diverse vragen kwamen tijdens de interviews aan bod, denk aan: wat zijn de ervaringen met het huidige beleid, hoe kan de gemeente de balans bewaken tussen publieke en private belangen, hoe kan beleid afgestemd worden op de kwaliteiten van een gebied, wat zien partijen als speerpunten voor kwaliteitsbeleid in Hollands Kroon, welke gebiedsindeling is passend en wat zijn knelpunten en tegenstrijdige belangen bij het verbeteren van omgevingskwaliteit? Wieringermeer VisKringloop. Landschappelijke inpassing en ontwerp van een leefgebied voor vis
Zie bijlage 2 voor de volledige uitwerking van de interviews. Samengevat laten de
als landart in de polder. Het project won de Arie Kepplerprijs 2022 vanwege de waardevolle en
ervaringen van betrokken partijen met het huidige welstandsbeleid zien dat er be-
inspirerende bijdrage aan de kwaliteit van de leefomgeving.
hoefte is aan verbetering. Vooral de landschappelijke inpassing wordt gemist als uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen. Veel partijen pleiten voor een landschappelijke onderlegger in het beleid en voor meer aandacht voor thema’s als erfgoed, duurzaamheid (zonnepanelen) en bedrijventerreinen. Hoewel het lage regieniveau ‘welstandsluw’ in sommige gebieden goed werkt, biedt het vaak ook onvoldoende houvast voor consistente beoordeling. De gemeente heeft dan ook de wens uitgesproken om meer te kunnen sturen op ruimtelijke kwaliteit.
evaluatie van het huidig beleid
De beleidsanalyse maakt duidelijk dat de gemeente de identiteit van de diverse ge-
21
Bij het zoeken naar een balans tussen publieke en private belangen zien partijen een
Wat betreft de gebiedsindeling voor het nieuwe beleid stellen partijen voor om deze
begeleidende rol voor de gemeente, met duidelijke communicatie richting inwoners
te baseren op de ontstaansgeschiedenis en ruimtelijke kenmerken. Gebieden zoals
en initiatiefnemers. Omgevingskwaliteit wordt breed opgevat en bestaat volgens de
Wieringen, Wieringermeer, Anna Paulowna en West-Friesland vragen elk om een
partijen onder meer uit verwijzingen naar historie, landschappelijke en groene struc-
eigen benadering. Ook wateren en dijken spelen een belangrijke rol in de identiteit
turen, multifunctioneel gebruik van de ruimte en een prettig woon- en leefklimaat. De
van de gemeente. In plaats van vooral regels op te leggen, zien veel partijen graag
identiteit van de verschillende kernen moet herkenbaar blijven, maar er moet ook
heldere doelen per gebied die ruimte geven aan initiatieven binnen bepaalde kaders.
ruimte zijn voor ontwikkeling. Beleidsregels moeten daarom zowel handhaafbaar als stimulerend zijn. Erfgoed, reclame-uitingen en niet-monumentale maar karakteristie-
Tot slot worden enkele knelpunten en spanningen benoemd, zoals het risico dat
ke panden vragen om meer bescherming.
nieuwe regels de woningbouw vertragen of dat ambities botsen met betaalbaarheid. Ook de spanning tussen infrastructuur en leefbaarheid komt aan bod. Snelle, duidelij-
Voor een effectief omgevingskwaliteitsbeleid pleiten partijen voor een gebiedsgerich-
ke procedures en heldere verwachtingen richting burgers zijn daarom essentieel om
te aanpak, waarbij het landschap leidend is. Elke regio binnen de gemeente heeft zijn
draagvlak en tempo in ontwikkelingen te behouden.
22
zichtlijnen en tuunwallen, maar ook oude structuren en systemen verdienen bescher-
2.3
ming. Tegelijkertijd moet er ruimte blijven voor duurzame aanpassingen zoals zonne-
Op vier avonden op verschillende locaties in de gemeente is met inwoners gespro-
panelen en warmtepompen, waarbij differentiatie per landschapstype in beleid voor
ken over goede omgevingskwaliteit. De gebiedsgesprekken hebben geleid tot een
zichtbare en minder zichtbare locaties wenselijk is. Beleidsregels kunnen bijdragen
scala aan inzichten en opmerkingen die betrekking hebben op de omgevingskwaliteit
aan het verbeteren van gebieden waar de kwaliteit nu lager is, bijvoorbeeld door
binnen de gemeente. Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste uitkom-
eisen te stellen aan nieuwbouw of openbare ruimte.
sten, gestructureerd per thema.
Uit de interviews komt naar voren dat de belangrijkste speerpunten voor het kwali-
Kernen en linten
teitsbeleid van Hollands Kroon landschappelijke inpassing, belevingswaarde, duur-
Inwoners geven aan dat het karakter van de dorpen voor een groot deel wordt be-
zaamheid en betrokkenheid van bewoners bij groen zijn. Partijen zien kansen om
paald door open ruimtes en niet bebouwde gebieden. Dit moet in hun ogen worden
ontwikkelingen en opgaven te gebruiken om nieuwe kwaliteit te creëren. Waterover-
gehandhaafd om het authentieke dorpsgevoel te bewaren en wordt belangrijk geacht
last en -opvang zijn urgente thema’s die aandacht verdienen, waarbij ook de in-
voor een goede leefbaarheid. Het vervangen van groen door woningen wordt dan
richting van erven niet vrijgelaten kan worden. Daarnaast is er behoefte aan meer
ook afgeraden. In plaats van inbreiding wordt gepleit voor uitbreidingen van bestaan-
ruimte voor innovatieve woonvormen zoals tiny houses of herbestemming van be-
de kernen om de kwaliteit van de bestaande wijken te waarborgen.
staande gebouwen.
Gebiedsgesprekken
evaluatie van het huidig beleid
evaluatie van het huidig beleid
eigen kenmerken en vraagt om maatwerk in beoordeling en regie. Elementen zoals
23
Nieuwe wijken zouden moeten focussen op een mix van typologieën en bewoners. In
Ook zouden de historische bollenschuren bescherming verdienen. Daarnaast wordt
de oude kernen en bestaande wijken blijft parkeeroverlast een aandachtspunt. De
er gepleit voor het vermijden van cataloguswoningen in nieuwbouwwijken en het
wens is om parkeeroverlast uit het straatbeeld te halen, zodat de openbare ruimte in
sturen op speelsere, meer diverse woningbouw die goed past bij de omgeving en
de bestaande wijken behouden blijft. Nieuwbouwwijken zouden ruim opgezet moeten
aansluit bij bestaande bebouwing. Laagbouw en kleinschaligheid in ontwikkelingspro-
worden om parkeeroverlast te vermijden.
jecten worden geprefereerd, met bijzondere aandacht voor de aansluiting op het landschap, vooral in het buitengebied.
‘De dorpse sfeer met oude bomen is thuis’ – inwoner Hollands Kroon (Agrarische) erven Tenminste minimale sturing door de gemeente op beschoeiing en erfbeplanting wordt door inwoners als belangrijk genoemd. Er wordt gepleit voor meer openheid in schuttingen, vooral in woonwijken. Erfafscheidingen aan de openbare weg, vooral hoge schuttingen aan de straatzijde, worden sterk afgeraden. ‘Schuttingen aan de straat, niet doen, foeilelijk’ en ‘Aan de voorkant beperken tot ca. 75 cm.’ geven diverse inwoners aan. Daarnaast zouden ontwikkelingen zoals het plaatsen van warmte-
evaluatie van het huidig beleid
wordt er gepleit voor behoud van het karakter van de traditionele boerderijen in hun
omgeving. Tegelijkertijd moet er ruimte zijn voor verandering: op het agrarisch erf kunnen nieuwe woonvormen worden toegestaan om maatschappelijke vraagstukken op te lossen (woningen voor mantelzorg of jongeren), maar dan wel in de vorm van laagbouw en met respect voor het historische landschap.
‘Een oergevoel geeft het [Stroe] mij’ – inwoner Hollands Kroon
evaluatie van het huidig beleid
pompen mogelijk moeten zijn, maar dan uit het zicht. Wat betreft de agrarische erven
Landschap 24
Aan de hand van foto’s is met inwoners gesproken over omgevingskwaliteit; wat heeft waarde,
Het behoud van landschappelijke inpassing is van groot belang; deze werd in de
wat is belangrijk en welke kwaliteiten zouden behouden of versterkt mogen worden.
gesprekken vaak genoemd in relatie tot zowel de bebouwing als de erven (zie boven). Het blijkt moeilijk om precies onder woorden te brengen wat een goede land-
(Historische) bebouwing
schappelijke inpassing behelst, maar in ieder geval zouden de bestaande kwaliteiten
Het behoud van historische gebouwen wordt als essentieel beschouwd voor een
van het landschap, zowel in het buitengebied als in de kernen, behouden moeten
goede omgevingskwaliteit. Daarbij moet het beleid rond ensembles en monumenten,
blijven. Onder andere omdat ‘Het open land en het mooie dorp trots geeft bij de
zoals rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, gehandhaafd blijven. Er is
mensen’ laat een inwoner weten.
een duidelijke voorkeur voor het behouden van oude gebouwen ‘die vaak meer sfeer bieden dan nieuwbouw’ aldus een van de inwoners, ‘De oude huizen en boerderijen vormen de uitstraling’, geeft een ander aan.
25
Ook het behoud van bestaande groene structuren, evenals het uitbreiden van groen-
Regie
voorzieningen rondom nieuwe ontwikkelingen, werd breed gedragen. De wens werd
Er is brede steun voor het invoeren van minimale regie voor het gehele gemeentelij-
uitgesproken om het landschap, vooral in het buitengebied van het nieuwe land,
ke grondgebied. Dit geldt ook voor bedrijventerreinen en verschillende kernen, zoals
gevarieerder en biodiverser te maken, bijvoorbeeld door meer variatie in flora en
Slootdorp, Kreileroord, Middenmeer, ’t Veld, en de gebieden rondom het Amstel-
fauna. Zonneweides en windmolens worden als visueel onplezierig ervaren, waarbij
meer, Oude Veer, Waddenzee en IJsselmeer. Voor kernen als Kolhorn en Wieringer-
de voorkeur uitgaat naar meer gecentreerde, minder zichtbare alternatieven. Er is
werf, maar ook voor de oude linten in noordelijk West-Friesland en het voormalige
eveneens bezorgdheid over de datacenters en aanvullende ontwikkelingen bij Agri-
eiland Wieringen is intensievere regie gewenst om de karakteristieke uitstraling van
port, waarbij een striktere regulering gewenst is. Er is brede consensus over het
de kernen en linten en de historische en culturele waarde van deze gebieden te
belang van het behoud van de weidse landschappen die kenmerkend zijn voor de
behouden en te versterken. Ook de entrees van kernen en linten zouden een sterke
gemeente, inclusief de openheid van de Waddenzee, het IJsselmeer en het Amstel-
regie vanuit de gemeente nodig hebben, geven inwoners aan.
meer.
‘Op zichtlocaties aan de rand van een dorp geen moderne uitspattingen’ – ‘De stolpboerderijen vormen parels in het landschap’ – inwoner Hollands
inwoner Hollands Kroon
Beleving: recreatie, toerisme en donkerte
Samenvattend kan uit de gesprekken met inwoners worden opgemaakt dat er een
Er wordt door inwoners aandacht gevraagd voor het versterken van de toegankelijk-
breed draagvlak is voor het behouden van het unieke karakter van de kernen, linten
heid van het buitengebied voor wandelaars en etsers, met name langs het Oude
en het landschap. Tegelijkertijd wordt gepleit voor pragmatische oplossingen om
Veer en de Westfriese Omringdijk. Men dringt aan op een goede aanleg van wandel-
maatschappelijke problemen, zoals woningtekort, transitie van agrarische erven en
paden los van etspaden en het creëren van verbindingen over water tussen het
boerderijen en parkeeroverlast aan te pakken. Het doel is om een balans te vinden
Oude Veer en omliggende woningen en een doorgaande vaarroute via het Amstel-
tussen ontwikkeling en behoud, met nadruk op duurzaamheid, kwaliteit en respect
meerkanaal.
voor het gebiedseigen erfgoed.
Reclameborden, vooral langs de A7, bij rotondes en nabij Agriport, worden als sto-
evaluatie van het huidig beleid
evaluatie van het huidig beleid
Kroon
rend ervaren. Met name de lichtgevende reclameborden, omdat die ook tot sterke 26
lichtvervuiling leiden. Er wordt opgeroepen tot gemeentelijke maatregelen tegen deze vormen van reclame.
27
Van droogmakerijen tot polders Vanaf de 17de eeuw begon de mens het landschap te vormen. De Wieringerwaard (1610) was een prestigeproject met rechte kavels en grote boerderijen, gevolgd door de Waard- en Groetpolder, polder Waard-Nieuwland en de Anna Paulownapolder in de 19de eeuw. Deze latere polders werden soberder ingericht. De Anna Paulownapolder kende een moeizame start, maar bloeide op dankzij de bollenteelt. De Wieringermeer en dorpsuitbreidingen In 1930 werd de Wieringermeer drooggelegd, met grote kavels en herkenbare boerderijen. Elders in de gemeente groeiden bewoningslinten sterk, zoals in Anna Paulowna, Den Oever en Hippolytushoef. In deze periode ontstonden ook nieuwe polder-
De identiteit van Hollands Kroon wordt in hoge mate bepaald door typerende landschappen, karakteristieke dorpslinten en -kernen, en nieuwe ontwikkelingen. De variatie en eigenheid van de gebieden – mede veroorzaakt door de stapsgewijze ruimtelijke analyse
verovering van land op water in verschillende perioden – is karakteristiek voor Hollands Kroon. Hierdoor heeft de gemeente een rijkdom aan landschappelijke en cultuurhistorische elementen en structuren. De compacte ruimtelijke analyse mondt uit in een opsomming van ruimtelijke kernkwaliteiten van Hollands Kroon die gezamenlijk de identiteit van de gemeente bepalen. Ook volgt een voorstel voor een logische gebiedsindeling voor gebiedsgericht beleid. 28
3.1
Ontwikkeling Hollands Kroon in vogelvlucht
Tot de 17de eeuw werd het landschap van Hollands Kroon bepaald door natuurlijke omstandigheden. Wonen gebeurde op hogere gronden, zoals keileembulten en kreekruggen. De zee had grote invloed; overstromingen leidden tot het verdwijnen van dorpen. Wieringen werd een eiland en ontwikkelde een eigen boerderijtype. In West-Friesland ontstond de karakteristieke stolpboerderij.
Naoorlogse woningbouw Tussen 1945 en 1990 breidden de kernen verder uit. In deze vaak monofunctionele woonwijken lag de nadruk op openbaar groen en bereikbaarheid. Daarna volgden
bloemkoolwijken met kleinschalige woonerven en veel groen. Bijzondere voorbeelden zijn te vinden in Anna Paulowna, Hippolytushoef en Wieringerwerf. VINEX en hedendaagse ontwikkeling Na 1990 kwamen VINEX-wijken, met variatie in bouwblokken en aandacht voor sfeer en betekenis. Uitbreidingen vonden plaats in vrijwel alle kernen. Sinds 2005 wordt op kleinere schaal doorgebouwd, met aandacht voor locatie-speci eke ontwerpen waar-
ruimtelijke analyse
3. Ruimtelijke analyse
linten.
in groen en water vaak een centrale rol spelen. Zie bijlage 3 voor een uitgebreidere beschrijving van de ontstaansgeschiedenis.
29
3.2 Ruimtelijke waarden van Hollands Kroon
De zichtlijnen zijn lang en de open ruimtes tussen de kernen en linten zijn groot.
Op basis van de ontstaansgeschiedenis van gemeente Hollands Kroon, met land-
Vanwege de sterke agrarische identiteit is in het zuidoostelijk deel van de gemeente
schappelijke en stedenbouwkundige ontwikkelingen, zijn diverse ruimtelijke waarden
een plek ingericht voor productie, verwerking en logistiek voor glastuinbouw; van
in de gemeente te onderscheiden.
origine een poort als verlaadplaats van agrarische producten - Agriport.
1. Eigen identiteit van kernen en linten
b. Waterrijk landschap
Ondanks diverse grote uitbreidingen van kernen en verdichting van linten heeft Hol-
Een groot deel van het gemeentelijk areaal bestaat uit water: de Waddenzee, het
lands Kroon haar dorpse karakter behouden. De dorpen in de gemeente hebben
IJsselmeer, het Amstelmeer en het Oude Veer zijn grote open wateren die gezamen-
ieder een eigen oorsprong, identiteit en ontwikkeling. Behalve dorpen liggen er ook
lijk bijna de helft van het gemeentelijk grondgebied beslaan. Daarnaast zijn er nog
buurtschappen met een eigen bijzondere geschiedenis.
kanalen en vele vaarten en tochten. De verbinding met het water is niet altijd zichtbaar, want slechts beperkte (delen van de) grote wateren zijn toegankelijk. Waar het
2. Landschappelijke diversiteit en leesbaarheid
water toegankelijk is komen vele recreanten en toeristen uit de regio voor ontmoe-
De stapsgewijze verovering van land op water heeft ertoe geleid dat er diverse ge-
ting en ontspanning. Het contrast in oevers is groot; van harde rechte dijken tot bre-
bieden in Hollands Kroon te onderscheiden zijn met een geheel eigen karakter. Het
de en volle bosschages en aanlegsteigers met zwemsteigers. De wateren hebben
oude land binnen de Westfriese Omringdijk en op Wieringen zijn geleidelijk ontstaan
ook een belangrijke natuurwaarde. Vanwege de zoet-zout gradiënt is een groot deel
en organisch van opzet. Terwijl de opeenvolgende aandijkingen als eenheid werden
van de wateren leefgebied voor zeldzame planten en diersoorten, van belang op
ontworpen, een geometrische indeling kenden en elk een eigen maatvoering en
zowel nationaal als Europees niveau.
De verschillende kenmerkende structuren zoals de verkaveling, dijken, linten en
c. Energielandschap
waterlopen vormen herkenbare landschappelijke en cultuurhistorische dragers. De
Elke aangedijkte polder in Hollands Kroon heeft ze: windturbines. Ze staan meestal in
dijken vormen duidelijke grenzen tussen de verschillende landschapstypen. Geza-
rechte lijnen die bestaande structuren volgen, zoals het verkavelingspatroon of een
menlijk vertellen de landschappen het verhaal van Hollands Kroon. De landschappe-
dijk. Enkele erven worden ook uitgelicht aan de hand van een windturbine. Ze draai-
lijke structuren zijn afleesbaar in het landschap. De gemeente heeft een grote land-
en overdag en ’s nachts. In het donker wisselen knipperende rode lichten elkaar af.
schappelijke diversiteit en hoge landschappelijke leesbaarheid.
Enkele velden met zonnepanelen leveren overdag aanvullend energie, zoals het
ruimtelijke analyse
ruimtelijke analyse
structuur kregen.
langgerekte veld langs de dijk van de Groetpolder. 30
31
a. Agrarisch landschap De identiteit van Hollands Kroon is sterk verweven met de landbouw. Logisch, want
3. Rijk aan erfgoed
alle polders werden voor landbouw aangedijkt en ingericht. Nog steeds heeft het
Hollands Kroon kent meerdere historische hoogtepunten, zoals terpen, oude dijkli-
landelijk gebied van Hollands Kroon een sterke agrarische functie. De vele boerderij-
chamen, voormalige buitenplaatsen en indrukwekkende gemalen. Het cultureel erf-
en, schuren en bijgebouwen tekenen de horizon. Het agrarisch erfgoed is zeer di-
goed en de typische en markante gebouwen bepalen mede de omgevingskwaliteit
vers; elk landschapstype kende eigen boerderijtypes en een kenmerkende inrichting
van de gemeente. Ze zijn deels beschermd als monument. En vormen vaak identi-
van het erf. Op de laanbeplanting van wegen en erven en het Robbenoordbos na is
teitsbepalende bakens in het landschap en geven betekenis aan plekken in de dorps-
er nauwelijks sprake van opgaande begroeiing in het landelijk gebied waardoor op
kernen en -linten.
vele plekken in de gemeente sprake is van openheid.
3.3
Gebiedsindeling
Op basis van de ruimtelijke analyse en de landschappelijke diversiteit in gemeente Hollands Kroon kan een logische gebiedsindeling worden gemaakt voor de Nota Omgevingskwaliteit. Ruimtelijk bekeken zijn er acht gebieden in gemeente Hollands Kroon te onderscheiden met een eigen geschiedenis, gebruikers, functies, uitstraling en ontwikkeling en daarmee ook een eigen omgevingskwaliteit. De gebieden zijn:
·
Noordelijk West-Friesland
·
Wieringerwaardpolder
·
Anna Paulownapolder
·
Wieringermeerpolder
·
Wieringen
·
Waard- en Groetpolder en polder Waard-Nieuwland
·
Amstelmeer en het Oude Veer
·
Waddenzee en IJsselmeer
eenkomstige kwaliteiten. Zo delen de Waard- en Groetpolder en polder WaardNieuwland een typische inrichting: de polders hebben een geometrische opzet met een hoofdas in de lengterichting van de polder, die de polder in twee gelijke delen scheidt. Het verkavelingspatroon is rationeel, met geometrische kavels die loodrecht op de middenas zijn georiënteerd en aan de middenas staat spaarzame bebouwing. De boerderijen liggen als verspreide enclaves in het open landschap. De polders
ruimtelijke analyse
ruimtelijke analyse
In deze gebiedsindeling zijn enkele gebieden samengevoegd vanwege sterke over-
bestaan uit langgerekte open ruimtes en hebben een duidelijke begrenzing met dij32
ken en kanalen. Alleen de oostelijke dijk van de Waardpolder is niet meer met het
blote oog te zien. Naast ruimtelijke overeenkomsten, kennen de polders sinds het droogvallen een vergelijkbare gebruiks- en ontwikkelingsgeschiedenis. Ook het Amstelmeer en het Oude Veer delen overeenkomstige kwaliteiten, zowel ruimtelijk, als op het vlak van natuur, recreatie en cultuurhistorie. Dat geldt ook voor de Waddenzee en het IJsselmeer, twee weidse wateren die lange tijd een eenheid vormden en van vergelijkbare schaal zijn binnen de gemeente.
33
Bijvoorbeeld door aan te geven dat doorzichten in landelijke linten waardevol zijn voor de beleving van het landschap en dat bijvoorbeeld de inrichting van erf en openbare ruimte ook belangrijk zijn voor omgevingskwaliteit. Nieuwe aanvullingen of uitwerkingen kunnen in de loop van de tijd toegevoegd worden. Bijvoorbeeld in de vorm van beeldkwaliteitsplannen voor
gebieden of uitwerkingen voor speci eke thema’s zoals verduurzaming. Op deze manier kan de nota uitgebreid worden met deeluitwerkingen en ontstaat geleidelijk een integrale nota met kaders en beoordelingsregels voor meerdere aspecten van omgevingskwaliteit.
Nota Omgevingskwaliteit gekoppeld aan gebieden, om recht te doen aan de landschappelijke diversiteit en de eigen identiteit van kernen en linten. Elk gebied verdient speci eke aandacht op de punten waarop de gemeente haar
op weg naar een nieuwe nota
De evaluatie van het huidige beleid, het resultaat uit het participatieproces en de
34
identiteit wil behouden of versterken. De gebiedsindeling biedt kansen om te
mogelijkheden en intenties van de Omgevingswet vormen een basis voor het opstel-
sturen op doelen en vormt een belangrijke basis voor kwaliteitsadvisering.
len van de Nota Omgevingskwaliteit. De welstandsnota gaat op in de nota Omgevingskwaliteit. Het principe van een gebiedsgerichte benadering en werken met wel-
Ruimtelijk bekeken zijn acht gebieden in gemeente Hollands Kroon te onder
standsniveaus komt terug in de Nota Omgevingskwaliteit, maar op een andere ma-
scheiden met een eigen geschiedenis, gebruikers, functies, uitstraling en
nier. Het beleid wordt verbreed en heeft nu ook betrekking op de andere aspecten
ontwikkeling en daarmee ook een eigen omgevingskwaliteit. Zie paragraaf
van omgevingskwaliteit. En het welstandsniveau wordt omgevormd naar een regieni-
3.3.
veau, dat aangeeft hoe intensief of hoe groot de rol van de gemeente is. 4.1
Uitgangspunten voor nieuw beleid
Op basis van voorgaande hoofdstukken zijn de volgende uitgangspunten voor de
Nota Omgevingskwaliteit geformuleerd: 1.
Integrale benadering: In de nieuwe nota wordt aandacht besteed aan de relatie tussen uiterlijk van bouwwerken en andere aspecten van omgevingskwaliteit, zoals cultuurhistorie, stedenbouw, landschap, natuur en duurzaamheid. Dit kan door de kwaliteiten en kwaliteitsdoelen van de verschillende gebieden te richten op deze bredere reikwijdte van omgevingskwaliteit.
Een gebiedsgerichte aanpak: Het sturen op kwaliteitsdoelen wordt in de
3.
op weg naar een nieuwe nota
4. Op weg naar een nieuwe nota
2.
Streng waar het moet en loslaten waar het kan: In de nota omgevingskwaliteit wordt gekozen voor een gedifferentieerd beleid. Op sommige plekken of in sommige gebieden wordt ruimte gelaten aan de initiatiefnemers om zelf met passende oplossingen te komen, zonder dat de regels in de weg staan of te zeer knellen. In gebieden die belangrijk zijn voor de identiteit van de gemeente Hollands Kroon is het belangrijk om extra zorg te dragen voor de aanwezige kwaliteit en in te zetten op het versterken van kwaliteit.
35
Om behalve gebiedsgericht ook gedifferentieerd beleid te maken, werken we
4.2
met regieniveaus. Het regieniveau geeft aan welke mate van kwaliteitsregie
Omgevingskwaliteit gaat over het belang van het cultureel erfgoed, hoe gebouwen
Regieniveaus
nodig wordt geacht. Hoe intensief is de betrokkenheid van de gemeente? De
eruitzien, de stedenbouwkundige kwaliteit, de kwaliteit van het landschap en de na-
regie zal toenemen naarmate er meer omgevingskwaliteit te beschermen of
tuur.
te verbeteren is op een bepaalde locatie, en is ook afhankelijk van de grootte van de ingreep.
Het verschil tussen welstandsniveau en regieniveau ·
Welstand gaat over een paar onderdelen van omgevingskwaliteit. Het gaat
De huidige verdeling van drie welstandsniveaus (welstandsvrij, welstandsluw
namelijk over hoe gebouwen eruitzien en hoe kenmerkende gebouwen voor
en welstandsintensief) wordt vertaald naar regieniveaus (basis, bijzonder en
een gebied er uitzien, zoals erfgoed. Bijvoorbeeld de Wieringerboerderij.
beschermd regie). Daarbij wordt realistisch gekeken welk regieniveau waar
Hierover zijn in de Welstandsnota beleidsregels opgenomen.
zou moeten gelden. Zo kan onderscheid worden gemaakt in de mate aan regie voor bijvoorbeeld historische dorpskernen, verschillende woonbuurten,
·
Omgevingskwaliteit gaat over alle onderdelen van omgevingskwaliteit, dus
bedrijventerreinen en het buitengebied. Meer over de regieniveaus in de
ook over de ruimte zonder bebouwing. Denk hierbij aan landschappelijke
volgende paragraaf.
kwaliteiten zoals waterstructuren, bomenrijen, dijkpro elen, zichtlijnen en
Sturen op doelen én regels: Niet alle aanleg-, bouw- of verbouwplannen of
bepalen de identiteit van een gebied. Ze hebben bovendien een belangrijke
veranderingen zijn van te voren te voorzien of in regels te vatten. Door de
relatie met elkaar. Bijvoorbeeld bij de Wieringerboerderij: deze heeft niet
gewenste kwaliteitsdoelen vooraf in het ontwikkelproces te bespreken kan
alleen een kenmerkende bouwstijl, maar ook een speci eke inrichting die
maatwerk mogelijk worden gemaakt en zijn alternatieven mogelijk, zolang de
hoort bij het landschap. Een regieniveau geeft inzicht in alle aspecten van
gestelde kwaliteitsdoelen worden verwezenlijkt. Dit is vooral een procesver-
omgevingskwaliteit die de identiteit van Hollands Kroon beïnvloeden. Het is
andering en vraagt ook van de gemeente en de adviescommissie een andere
veel breder dan welstand. En het regieniveau geeft ook aan hoe intensief de
houding en werkwijze. Een werkwijze die meer gericht is op het vooraf oplos-
gemeente wil sturen op het beschermen of versterken van deze identiteit.
singsgericht meedenken en adviseren op basis van aanwezige kwaliteiten in
op weg naar een nieuwe nota
op weg naar een nieuwe nota
tuunwallen. Niet alleen gebouwen, maar ook landschappelijke kwaliteiten 4.
plaats van achteraf toetsen op basis van harde beoordelingscriteria. Aan de andere kant bieden regels juist voor kleinere en veelvoorkomende plannen 36
helderheid, ef ciëntie en een sneller proces. Duidelijke regels die voor iedereen gelden, eventueel met voorbeelden bieden houvast voor zowel initiatiefnemers als casemanagers bij de gemeente. Regels voor kleine bouwplannen blijven daarom een onderdeel van de nota.
37
Verschillen in regieniveaus
Niveau 1: Basis regieniveau
Op basis van de evaluatie van het bestaande beleid, de resultaten van het participa-
Voor de gebieden met een basis regieniveau is het beleid gericht op het behouden of
tieproces en de ruimtelijke analyse zijn vier uitgangspunten voor het nieuwe beleid
herstellen van de basiskwaliteit en het bewaren van de kernkwaliteiten. Bij verande-
geformuleerd. Er worden drie regieniveaus voorgesteld: basis, bijzonder en be-
ringen of ontwikkelingen is de regie er op gericht dat een ingreep moet ‘passen’ in
schermd regieniveau. In dit hoofdstuk wordt dit voorstel uitgewerkt. Uit de participa-
de omgeving om verrommeling te voorkomen. De rol van de gemeente is vooral
tie is naar voren gekomen dat er behoefte is om altijd minimaal enige sturing vanuit
faciliterend en controlerend. Dit betekent dat de houding van de gemeente meewer-
de gemeente te ontvangen. Om deze reden is ervoor gekozen om altijd minimaal
kend is, minder proactief sturend, maar controlerend. De verantwoordelijkheid ligt
basisregie te hebben, en regieloos (wat wij nu kennen als welstandsvrij) niet toe te
meer bij de initiatiefnemer zelf om voldoende kwaliteit en draagvlak voor het initiatief
passen. Het basis- en bijzonder regie sluiten aan bij de huidig bekende welstandsni-
te creëren.
veaus welstandsluw en – intensief. Het bijzonder regieniveau geldt aanvullende aandacht voor het verbeteren van de
horen, wordt uitgewerkt in de nieuwe nota omgevingskwaliteit. Soms zijn duidelijke
aanwezige omgevingskwaliteit. Hier staan zorg en maatwerk centraal met extra aan-
regels genoeg en kan een ambtelijk adviseur het initiatief toetsen. In bepaalde geval-
dacht voor omgevingskwaliteit. In dit gebied moet de ruimtelijke samenhang worden
len is een advies nodig van onafhankelijke adviseurs, zoals de adviescommissie ruim-
behouden, hersteld of zelfs worden versterkt. Eigentijdse invullingen zijn mogelijk
telijke kwaliteit. Ook kan dit nodig zijn in geval van gebieden die veranderen van
binnen de aangegeven gebiedskwaliteiten en kaders. De rol van de gemeente is
karakter of bij omvangrijke gebiedsontwikkelingen.
gericht op het sturen en begeleiden van initiatieven. Het publieke belang is groter, waardoor de gemeente een proactieve houding aanneemt en meedenkt welke kwaliteit passend is. Niveau 3: Beschermd regieniveau Het beschermd regieniveau geldt voor monumenten en het rijksbeschermd dorpsgezicht Kolhorn en het provinciaal beschermd dorpsgezicht Barsingerhorn. Hier is aan-
op weg naar een nieuwe nota
op weg naar een nieuwe nota
Niveau 2: Bijzonder regieniveau Hoe de gemeente dit wil uitvoeren, of welke adviesprocessen en adviseurs daarbij
vullend toezicht van toepassing dat speci eker gericht is op het behouden van de cultuurhistorische waarden. Het beschermd regieniveau betekent niet dat er niks 38
mag, maar wel dat zorgvuldig wordt gekeken naar de aanwezige en gewenste kwaliteit. Daarvoor kunnen speci eke regels nodig zijn om aan te geven hoe je met de bestaande cultuurhistorische en erfgoedwaarden moet omgaan.
39
Op basis van de beleidsanalyse, interviews met betrokken partijen, gesprekken met inwoners, de ruimtelijke analyse, het programmaoverleg met wethouders, is onderstaande kaart met regieniveaus gedestilleerd. Regie Beschermd - Rijksbeschermd gezicht Kolhorn - Provinciaal beschermd gezicht Barsingerhorn - UNESCO werelderfgoed Waddenzee - Provinciaal monument Westfriese Omringdijk - Rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten - Stolpen orde 1, 2 en 3 Regie Bijzonder - Drie keer een Beschermd Landschap: Wieringen, Oude Veer en Schagen - Agriport incl. overzijde A7 en Opperdoeser gronden - Bedrijventerreinen Anna Paulownapolder: lint van Breezand, de Molenvaart en de Schorweg Wieringerwaard: de Barsingerweg, Molenweg en de Noord- en Zuid Zijperweg Wieringermeer: centrum Middenmeer (Brugstraat), centrum Wieringerwerf (Terpstraat en Granpre Molierestraat), Westerterpweg, Slootdorp (plantsoen de Brink en de Kerkstraat), Kreileroord (Korenstraat), de erven aan de Oude Zeugweg West-Friesland: Zijdewind, Moerbeek, Nieuwe Niedorp (incl. klooster), Oude Niedorp, Winkel, Lutjewinkel, Haringhuizen, ’t Veld (Rijdersstraat), Wateringskant, Langereis Wieringen: centrum Den Oever en Hippolytushoef - Marina
op weg naar een nieuwe nota
op weg naar een nieuwe nota
- Kernen en linten:
- Historische wateren: de waterspin van Amstelmeer en het Balgzandkanaal inclusief brug - Alle dijken die belangrijk zijn ofwel vanwege hun historie, ofwel vanwege hun ligging in het 40
landschap. Waaronder de Afsluitdijk met sluizen, monument en aanliggende gronden, de IJssel-
meerdijk, Amsteldiepdijk en de Balgzanddijk Regie Basis - Overig
De inventarisatie van de Wieringermeerboerijen loopt op dit moment. Als wij de resultaten hiervan hebben ontvangen, dan zullen wij deze verwerken in de nota omgevingskwaliteit.
41
4.3
Opzet/structuur van de Nota Omgevingskwaliteit
De Nota Omgevingskwaliteit wordt een werkbare, leesbare en gebruiksvriendelijke
5. Beoordelingskader voor het uiterlijk van bouwwerken
nota, zodat iedereen ermee kan werken. Dat betekent een duidelijke structuur en in
Dit deel is een uitwerking met beoordelingsregels voor het uiterlijk van bouwwerken
helder taalgebruik aangegeven wat de doelen en regels zijn. Jargon wordt vermeden
en is in de basis vergelijkbaar met de huidige welstandsnota.
of uitgelegd. De Nota wordt opgesteld als een interactief document (digitale pdf)
·
Kleine bouwplannen: algemene set met duidelijke regels voor kleine bouwac-
waarin makkelijk te navigeren is. De Nota wordt opgebouwd uit de volgende onder-
delen:
tiviteiten zoals dakkapellen, bijgebouwen etc.
·
Grote bouwplannen: algemene set met regels voor grotere bouwplannen die voor de hele gemeente toepasbaar zijn.
1. Inleiding Korte introductie en uitleg over omgevingskwaliteit en het doel van de nota.
6. Beoordelingskader voor cultureel erfgoed De beschermde dorpsgezichten Kolhorn en Barsingerhorn
Een omschrijving van de gebieden in Hollands Kroon met elk een opsomming van de
·
Monumenten en hun omgeving
·
Karakteristieke panden
·
Stolpen
op weg naar een nieuwe nota
kernkwaliteiten en bijbehorende kwaliteitsdoelen. 3. Regieniveaus
Een toelichting op de regieniveaus, waar welk regieniveau van toepassing is en wat de consequenties hiervan zijn. De verschillende vormen van regie bepalen de mate van toepassing van het beoordelingskader. Lichter bij basis en zwaarder en gedetailleerder bij maatwerk. Bij gebieden met een basisregie zal de nadruk van de beoordeling liggen op de ruimtelijke hoofdaspecten (bijvoorbeeld situering en hoofdvorm van bouwwerken, en de landschappelijke inpassing) en bij gebieden met regie bijzonder ook op basis van detailaspecten (bijvoorbeeld gevelopbouw, kleur- en materiaalgebruik). Voor maatwerk (veelal erfgoed)is beoordeling gericht op beschermen van
7. Excessenregeling Een excessenregeling voor het uiterlijk van bouwwerken: regels voor als er sprake is van een buitensporigheid en het straatbeeld ernstig wordt aangetast. Vaak repressief toepasbaar, dus als er gehandhaafd moet worden. De hier voorgestelde opzet gaat uit van een basis die geleidelijk uitgebreid kan worden wanneer nieuwe gebieden als ontwikkelgebied wordt aangewezen of voor specieker beleid voor bijvoorbeeld de openbare ruimte of verduurzaming.
op weg naar een nieuwe nota
Uitwerking in beoordelingsregels gericht op het (beschermde) gebouwde erfgoed. 2. Gebieden met kwaliteitsdoelen
aanwezige waarden. 42
43
4. Basisprincipes voor een goede omgevingskwaliteit Het streven naar een goede omgevingskwaliteit hangt samen met een aantal basisprincipes: een overzichtelijk aantal fundamenten die gelden voor alle ruimtelijke ingrepen en het ruimtelijke beleid in de gemeente Hollands Kroon. Daarom noemen we ze voorlopig de ‘Basisprincipes’. Deze principes geven initiatiefnemers aan de voorkant van een ontwikkeling een goed beeld van de kwaliteitsambitie van de gemeente. Ze vormen een handreiking aan de hand waarvan het gesprek over kwaliteit tot stand kan komen. Ze helpen bij de beginfase van de opgave in het maken van programmatische en ontwerpgerichte keuzes, maar ook bij bestuurlijke afwegingen om initiatieven te beoordelen en aan mee te werken.
4.4
Uitgeleide
Dit koersdocument stelt een richting voor aan het uit te werken beleid voor omgevingskwaliteit. Met de Nota Omgevingskwaliteit geeft de gemeente invulling aan een belangrijk maatschappelijk doel van de omgevingswet, namelijk: een gezonde, veilige fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Het koersdocument dient als onderlegger voor discussie in de gemeenteraad. Na vaststelling van de koers start uitwerking van de koers in een Nota Omgevingskwaliteit.
Bijlagen Bijlagen
B2.
Volledige uitwerking interviews
B3.
Korte ontstaansgeschiedenis
B4.
Regieniveaukaart
bijlage
Beleidsanalyse en overzicht relevant beleid
bijlage
B1.
44
45
Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018 Provincie Noord-Holland heeft de landschappelijke karakteristieken, openheid en ruimtebeleving en ruimtelijke dragers binnen gemeente Hollands Kroon beschreven. in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018. De Leidraad is in de Provinciale Ruimtelijke Verordening verankerd in artikel 15. Daarom moet de gemeente toetsen aan dit beleid. Beschermd Landschap In Noord-Holland zijn 32 gebieden aangewezen als ‘Beschermd Landschap’. Drie van deze gebieden liggen geheel of deels in gemeente Hollands Kroon. Dit zijn ‘Oude Veer’, ‘Schagen’ en ‘Wieringen’. Het Beschermd Landschap is een beschermingsre-
relevant beleid In deze beleidsanalyse wordt het huidige beleid ten aanzien van omgevingskwaliteit kort aangehaald en toegelicht. In totaal zijn vele documenten geraadpleegd, zie het overzicht onderaan bijlage 1.
bijlage
Beleid op Rijks- en provinciaal niveau Natuur Netwerk Nederland en Natura 2000-gebied Er liggen enkele natuurgebieden in de gemeente Hollands Kroon. De grootste natuurgebieden zijn de Waddenzee, het IJsselmeer, het Amstelmeer en het Robbe46
noordbos. Ook de oevers van het noordelijk deel van het Oude Veer zijn natuurge-
bied, evenals de oevers van de Waddenzee. Verspreid over Wieringen, bij Anna Paulowna en rond Kolhorn liggen relatief kleine natuurgebieden. De natuurgebieden horen allen tot het Natuur Netwerk Nederland (NNN). Alleen de Waddenzee is Natura 2000-gebied (en UNESCO werelderfgoed). De NNN- en Natura 2000-gebieden kennen een beschermingsregime gekoppeld aan de instandhouding, herstel of versterking van goede omgevingsfactoren voor flora en fauna.
schappen in Noord-Holland te beschermen. De kernkwaliteiten van het landschap mogen niet worden aangetast. Gemeente Hollands Kroon neemt deze kernkwaliteiten, samen met cultuurhistorische elementen uit andere delen van de gemeente op in de gemeentelijke cultuurhistorische elementenkaart. Bij ruimtelijke ontwikkelingen
in deze gebieden moet er rekening mee worden gehouden dat het gebied extra bescherming krijgt. De kernkwaliteiten van de stolpenstructuren maken deel uit van het beschermingsregime Beschermd Landschap en van de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018. De stolpenstructuren zijn de reeksen aan stolpboerderijen in Barsingerhorn, Lutjewinkel en Wieringerwaard. Dit geldt ook voor de stolpenzwermen Westerland en
bijlage
Bijlage 1: Beleidsanalyse en overzicht
gime binnen de Omgevingsverordening bedoeld om de meest waardevolle land-
Stroe. Beleid op gemeentelijk niveau Welstandsnota (2024) De welstandsnota Hollands Kroon is opgesteld in 2013 en in 2024 herzien. De welstandsnota kent drie welstandsniveaus: welstandsvrij, welstandsluw en welstandsintensief. In een welstandsvrij gebied gelden geen welstandsregels. De initiatiefnemer is zelf verantwoordelijk voor het uiterlijk van het bouwwerk. In een welstandsluw gebied is een licht preventief welstandstoezicht van toepassing. Plannen moeten voldoen aan globale welstandsregels. In een welstandsintensief gebied geldt een speciaal preventief welstandstoezicht. Plannen worden dan altijd voorgelegd aan de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit.
47
Alle planmatige woongebieden hebben een welstandsvrij niveau evenals het gebied
Uitgangspunt is dat ontwikkelingen passen bij de omgeving en bij het karakter van
Agriport. Het buitengebied is welstandsluw en een selectie historische linten en be-
het gebied. De gebieden die worden onderscheiden zijn: 1. Wieringermeer en
bouwing zijn welstandsintensief. Dat zijn de linten van Kolhorn, Barsingerhorn, Nieu-
Waardpolder, 2. Noordelijk West-Friesland, 3. Wieringen, 4. Anna Paulownapolder.
we Niedorp, Wieringerwaard, Westerland, Hippolytushoef, Stroe en Oosterland. Het allerhoogste niveau is het beschermde niveau. Er is een van rijkswege beschermd
Cultuurvisie
dorpsgezicht Kolhorn en een provinciaal beschermd dorpsgezicht Barsingerhorn.
De cultuurvisie is niet gericht op de ruimtelijke aspecten van cultureel erfgoed, maar
een aantal beleidsdoelen raken daar wel aan. De cultuurvisie is opgebouwd aan de Met de herziening in 2024 is het volgende aangepast:
hand van beleidsdoelen, waaraan een uitvoeringsagenda is gekoppeld. Zo koppelt de
·
Voor de gebieden Agriport en de industriegebieden van Robbenplaat bij
cultuurvisie erfgoed bijvoorbeeld aan toerisme en wordt ingezet op het intensiveren
Wieringerwerf is het welstandsniveau verhoogd van welstandsvrij naar inten-
van de relatie met landelijk en regionaal beleid.
sief. Het centrum van Den Oever is gewijzigd van welstandniveau luw naar Erfgoedvisie
Negen beeldkwaliteitsplannen die zijn opgesteld als kader voor een gebieds-
De erfgoedvisie gaat over hoe de gemeente wil omgaan met erfgoed aan de hand
ontwikkeling zijn aan de welstandsnota toegevoegd en als welstandsbeleid
van de categorieën archeologie, cultuurhistorie, gebouwd erfgoed, beleefbaarheid en
vastgesteld. Dit gaat om negen beeldkwaliteitsplannen¹. Deze gebieden heb-
zichtbaarheid. Voor wat betreft archeologie zijn de regels opgenomen in het bestem-
ben een welstandsintensief niveau. ·
Als laatste is er beleid in de vorm van welstandscriteria toegevoegd. De welstandscriteria voor zonnepanelen, op, aan en om erfgoed, die voortkomen uit de Erfgoedvisie Hollands Kroon. Ook zijn de twee gevelinspiratieboeken van
bijlage
Den Oever en Hippolytushoef in de welstandscriteria verwerkt. Omgevingsvisie De gemeente Hollands Kroon werkt aan een omgevingsvisie. De Omgevingsvisie benoemt dat het landelijk gebied en de geschiedenis van Hollands Kroon van on48
schatbare waarde is en de identiteit vormt van de gemeente. ‘De uitgestrekte agrari-
sche landschappen, schilderachtige dorpjes en weidse uitzichten zijn een bron van rust, schoonheid en weerspiegeling van de levendige geschiedenis. Het speelt een belangrijke rol in het welzijn van onze inwoners, de economie en het milieu’. Typerend voor Hollands Kroon is de diversiteit van gebieden met elk zijn eigen verhaal en unieke kenmerken. Per gebied benoemt de omgevingsvisie de kernkwaliteiten.
¹Het gaat om de gebieden: Regionaal bedrijvenpark Robbenplaat (2003), Agriport A7 (2005), Uitbreiding Agriport A7 (2008), Bedrijventerrein Den Oever (De Strip, 2010), Elshof Zuid (2011), Kruiswijk III (2011), Kooyhaven (2015), Agriport A7 deelgebied B1 (2020), Hoekkavel Tussenweg Agriport A7 (2024).
mingsplan (nu onderdeel van het tijdelijk omgevingsplan) en worden overgezet naar
het omgevingsplan. Een aantal in de visie genoemde uitwerkingen zijn: het opstellen van een beschermingsregime voor de waterbodem, het maken van een kaart waarop alle cultuurhistorische waarden zichtbaar zijn, het aanwijzen van gemeentelijke monumenten en onderzoek of aanwijzing van karakteristieke bebouwing wenselijk is. Ook zet de gemeente op verschillende manieren in op de beleefbaarheid en zichtbaarheid van het cultureel erfgoed.
bijlage
·
intensief.
Handboek Inrichting openbare ruimte (2022-2025) Het Handboek Inrichting openbare ruimte beschrijft het proces hoe nieuwe openbare ruimte moet worden gerealiseerd en aan welke eisen en richtlijnen deze moet voldoen. Hierin staat beschreven waaraan de openbare ruimte moet voldoen met als uiteindelijk doel een veilige, doelmatige en duurzame leefomgeving die aansluit bij de maatschappelijke behoeften en wensen van onze inwoners. Er staan richtlijnen in op het gebied van ontwerp, materiaal en uitvoering, en algemene richtlijnen voor initiatiefnemers en gemeente.