Jaarrekening 2023 (V2).pdf

Jaarrekening 2023 – CONCEPT 2

Aan de slag met Actief Noaberschap Bestuurlijk verantwoordelijk: College van B&W Hof van Twente Coördinatie en eindredactie Team beleid en advies & concernstaf Datum behandeling raad 9 juli 2024

Inhoudsopgave Inleiding .............................................................................................. 2 Jaarrekeningresultaat ..................................................................... 2

Programma 6: Algemene Dekkingsmiddelen en overhead ......... 62

Verklaringen gerealiseerd rekeningresultaat ................................. 2

Overzicht Grondexploitaties ........................................................ 70

Bestemming jaarrekeningresultaat 2023 ....................................... 7

Wet Normering Topinkomens (WNT) .............................................. 71 Gerealiseerde baten en lasten per taakveld ................................... 73 Rechtmatigheidsverantwoording .................................................... 76 Single Information, Single Audit (SiSa) ............................................ 78 Bijlagen behorend tot de gecontroleerde jaarrekening .................. 91 Bijlage 1: Begrotingsafwijking en -rechtmatigheid ...................... 92

Balans ................................................................................................. 8 Balansopbouw ................................................................................ 9 Balans nader gespecificeerd ......................................................... 10 Overzicht van baten en lasten 2023................................................. 12 Grondslagen voor waardering & resultaatbepaling ......................... 13 Algemene grondslagen bij het opstellen van de jaarrekening. .... 13

Overzicht Incidentele baten en lasten ......................................... 67

Bijlage 2: Baten en lasten per kostencategorie (BBV) ................. 93

Toelichting op de balans .................................................................. 18 Overzicht van baten en lasten 2023 per programma ...................... 39 Programma 1: Bestuur en Veiligheid ............................................ 40

Bijlage 3: Kredietenoverzicht ....................................................... 95

Programma 2: Wonen en werken ................................................ 43

Bijlage 6: Staat van voorzieningen ............................................. 122

Programma 3: Leefomgeving ....................................................... 49

Bijlage 7: Algemene uitkering gemeentefonds .......................... 125

Programma 4: Sport, cultuur en onderwijs .................................. 54

Controleverklaring accountant ...................................................... 127

Programma 5: Maatschappelijke ondersteuning ......................... 57

Bijlage 4: Staat van incidentele baten en lasten ........................ 102 Bijlage 5: Staat van reserves ...................................................... 108

Inleiding Algemeen Hierbij bieden wij u de jaarrekening 2023 aan van de gemeente Hof van Twente. De jaarrekening vormt samen met het jaarverslag de jaarstukken 2023. Het jaarverslag geeft een verantwoording van het gevoerde beleid, de behaalde resultaten en de maatschappelijke effecten. De jaarrekening geeft de daarbij horende financiële verantwoording, bestaande uit onder meer de balans, overzicht van baten en lasten en bijlagen.

Verklaringen gerealiseerd rekeningresultaat Saldo jaarrekening Reeds verwerkt:

6.919.205

● saldo primitieve begroting

435.972

● 1e berap - autonome ontwikkelingen

19.691

● Zomerbrief - nieuw beleid

-85.000

● 2e berap - autonome ontwikkelingen

1.267.337

● diverse programmawijzigingen

-155.000 1.483.000

In deze inleiding op de jaarrekening zullen wij ingaan op de rechtmatigheidsverantwoording die we voor het eerst afleggen in 2023 en de belangrijkste ontwikkelingen die een verklaring geven voor het jaarrekeningresultaat. Na een analyse op hoofdlijnen presenteren wij een voorstel voor de bestemming van het positieve jaarrekeningresultaat.

Saldo na 2e berap 2023 Raad reeds geïnformeerd over: ● Budgetoverheveling 2023-2024 * ● Algemene uitkering (sept/dec. circulaire)

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

476.400 2.950.000 3.426.400

Jaarrekeningresultaat Er is sprake van een positief gerealiseerd rekeningresultaat 2023 conform voorschriften BBV van € 6.919.205. . Naast het begrote resultaat van € 1.483.000, na 2e berap, wordt het positieve rekeningresultaat voornamelijk veroorzaakt door incidentele voor- en nadelen, de grootste afwijkingen lichten we hieronder apart toe.

5.436.205

Te verklaren saldo

2.009.805

* De totale budgetoverheveling bedroeg € 774.700, hiervan is echter € 298.300 voor het tweede jaar overgeheveld en komt ten laste van de Algemene Reserve.

2

Hieronder lichten we de grootste afwijkingen 2023 (> € 100.000) toe. Voor een uitgebreidere toelichting (analyse > 25.000) verwijzen wij u naar de toelichting op het overzicht van de baten en lasten per programma. Diverse programma’s: Rente – kapitaallasten (nadeel € 681.000) De doorbelasting van de rentelasten naar de taakvelden is lager dan geraamd. Het nadeel in de doorbelasting op het taakveld treasury leidt tot een voordeel op de andere programma’s en taakvelden. De rentelasten worden aan de taakvelden toegerekend (doorbelast) op basis van het bij de begroting (voor)gecalculeerde rente-omslagpercentage. De basis van de verdeling is de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die bij de taakvelden horen. Het omslagpercentage voor de begroting 2023 is 1,56%. De werkelijke rentelasten wijken per saldo meer dan 25% af van de in de primitieve begroting geraamde doorbelasting door de lagere financieringsbehoefte en de hogere ontvangen rentevergoeding. Op basis daarvan is (verplicht) een herrekening van het omslagpercentage en de doorbelasting aan de taakvelden gemaakt. Het omslagpercentage komt daarbij voor 2023 uit op 0,28%. Vrijval voorzieningen groot onderhoud (voordeel € 207.000) De actualisatie van het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) heeft in 2023 niet plaats gevonden door onderbezetting bij het cluster gebouwenbeheer.

Dit betekent dat de voorziening vrijvalt voor de onderdelen Reggehof (€ 182.000) en Beaufort (€ 25.000). Voor beide panden is geen actueel onderhoudsplan aanwezig. Voor 2024 staat de actualisatie van het gehele MJOP op de planning. Conform wet- en regelgeving dient het MJOP elke 5 jaar geactualiseerd te worden. Na actualisatie wordt de voorziening gevoed op basis van het nieuwe MJOP Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

en wordt ook duidelijk in hoeverre er een storting of vrijval noodzakelijk is. Het noodzakelijke planmatig en correctief onderhoud zal in de periode totdat de nieuwe MJOP's opnieuw zijn vastgesteld wel worden uitgevoerd.

Programma 1: Bestuur en veiligheid Bijdrage Omgevingsdienst Twente (ODT) (voordeel € 194.000) Bij de 1e berap 2023 is een eenmalig extra budget aangevraagd omdat in het verleden bleek dat Hof van Twente een fors aantal zware handhavingstaken voor haar kiezen heeft gekregen. De verwachting was dat dit ook in 2023 het geval zou zijn. In 2023 is hier echter goed op gestuurd en gemonitord waardoor er geen meerkosten hebben gespeeld. Programma 2: Wonen en Werken Vrijval reserve garantstellingsprovisie OMZ (voordeel € 233.000) Conform collegebesluit is Zenkeldamshoek in de afrondende fase. De door de gemeente aangehouden reserve ten behoeve van de garantstellingsprovisie is niet meer nodig en is bij de jaarrekening vrijgevallen. Leges bouwvergunningen (voordeel € 604.000) Het voordeel op leges is het gevolg van de invoering van de Omgevingswet. Eind 2023 hebben initiatiefnemers veel aanvragen gedaan om onder de eis van een kwaliteitsborger uit te komen. Deze aanvragen tellen mee met het boekjaar 2023. Voor 2024 verwachten we hierdoor fors minder leges.

3

Programma 5: Maatschappelijke ondersteuning Inkomensregelingen (voordeel € 151.000) Het voordeel betreft met name een lager beroep op de bijzondere bijstand en het minimabeleid dan begroot. Uit onderzoek is gebleken dat een deel van onze inwoners nog geen beroep hierop heeft gedaan omdat zij een drempel ervaren om het aan te vragen of hier niet mee bekend is. In het kader van ons nieuwe armoedebeleid wat in 2024 wordt geactualiseerd wordt eraan gewerkt om te zorgen dat deze middelen terecht komen bij de inwoners die hierop een beroep kunnen doen. Energietoeslag (nadeel € 859.000) Inwoners met een inkomen lager dan 120% van het bijstandsniveau hebben in 2023, net als in 2022, een energietoeslag kunnen aanvragen bij de gemeente. Via het gemeentefonds is in december 2022 een eerste deel beschikbaar gesteld van € 621.000. Bij de jaarrekening 2022 is dit bestemd voor de uitvoering in 2023. Aanvullend is € 350.000 geraamd voor de uitvoering. In 2023 is € 1.830.000 uitgeven aan de energietoeslag. Bij de decembercirculaire 2023 is de tweede tranche energietoeslag van € 1.537.000 (pas) ontvangen van het Rijk. Deze ontvangsten van het Rijk zijn verantwoord bij de algemene uitkering in programma 6. Per saldo resteert er van de Rijksgelden nog € 328.000. De uitvoering van de regeling loopt nog door in 2024.

Vroegsignalering schulden (voordeel € 162.000) Het betreffende beleid is in gang gezet maar in 2023 zijn ten laste van deze post nog weinig uitgaven gebracht, i.v.m. andere (incidentele) middelen die vanuit het Rijk beschikbaar waren. Inmiddels worden de extra geworven collega’s uit dit

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

budget gefinancierd om actief op vroegsignalering schuldhulpverlening in te kunnen blijven zetten. Programma 6: Overhead Loonkosten / kosten inhuur en vergoedingen personeel (nadeel € 529.000) Evenals in 2022 is er in 2023 een forse onderschrijding geweest op de salarissen. Tegelijkertijd is er ook fors meer uitgegeven aan inhuur van medewerkers. Vanwege de krapte op de arbeidsmarkt blijft het moeilijk om mensen in vaste dienst aan te nemen. Om de taken toch uit te kunnen voeren, moeten er mensen worden ingehuurd. Door de krapte is het inhuren van mensen ook fors duurder. Per saldo zorgt dit voor een nadeel van € 529.000. Thuiswerkvergoeding (voordeel € 126.000) Er doen minder collega's dan verwacht een beroep op de vergoeding per dag voor thuiswerken. Ook is er een veel lager beroep gedaan op de vergoeding voor aanschaf van een bureau, beeldscherm e.d. ten behoeve van het thuiswerken. Treasury – rente (voordeel € 480.000) Op het taakveld treasury is er in 2023 een incidenteel voordeel van € 480.000. Dit wordt met name veroorzaakt door een combinatie van een lagere financieringsbehoefte en een stijgende rente. Over de beschikbare middelen is daardoor een aanzienlijk hoger bedrag aan rentevergoeding ontvangen dan begroot. OZB woningen en niet-woningen (voordeel € 134.000) De opbrengsten voor de OZB woningen en niet-woningen waren hoger dan begroot.

Dit komt voornamelijk doordat er schattingen moeten worden gedaan over de waarde van de 4

objecten terwijl de waardering nog niet is afgerond. Dit levert een incidenteel voordeel op van € 134.000, (dit is 1,4% van de totaal geraamde OZB opbrengst).

was eind 2023 ook een piek zichtbaar in het aantal vergunningsaanvragen. Deze piekbelasting is te herleiden aan de ingangsdatum van de omgevingswet.

Rechtmatigheidsverantwoording

SiSa

In de jaarrekening 2023 leggen we als college voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording af aan de raad. Hiermee verklaart het college zelf of de gemeente (financieel) rechtmatig heeft gehandeld, in plaats van de accountant. Dit geldt ook voor de begrotingsrechtmatigheid. Voorheen controleerde de accountant dit, het college neemt deze verantwoordelijkheid over. In de rechtmatigheidsverantwoording verantwoorden we onrechtmatige afwijkingen als deze boven de door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens van 3% van de lasten inclusief toevoegingen van de reserves komen. De accountant controleert niet expliciet op rechtmatigheid, maar toets de getrouwe weergave van de rechtmatigheidsverantwoording. Indien dit het geval is, zal dit geen gevolgen hebben voor de accountantsverklaring. Het college is van mening dat de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grens. Het totaal van de rechtmatigheidsfouten bedraagt € 5.671.800, dit is € 1.330.100 meer de toegestane grens van € 4.341.700. Zie voor nadere toelichting de rechtmatigheidsverantwoording in jaarrekening en de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag.

In 2023 waren er veel SiSa-regelingen. Naast de bestaande regelingen zijn er ook veel nieuwe regelingen bijgekomen. Waarvan een deel pas gedurende jaar bekend is geworden. Met de extra regelingen komt er incidenteel geld beschikbaar voor de uitvoering van specifieke onderwerpen. Er kan niet worden ingezet op structurele inzet en capaciteit. Dit geeft een druk op de bedrijfsvoering binnen de Hof van Twente en de uitvoerbaarheid van de verschillende regelingen.

Omgevingswet Afgelopen jaar stond in het teken van de invoering van de omgevingswet. Waar eerder vanuit werd gegaan dat deze in 2023 ingevoerd zou gaan worden is besloten om per 1-1-2024 van start te gaan met de omgevingswet. Naast de voorbereidingen Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

Themanotities De themanotities zijn medio 2023 door uw Raad vastgesteld waarbij het budget is toegekend. Na vaststelling zijn de voorbereidingen getroffen voor het uitvoeren van de thema's. Dit verklaart grotendeels waarom er op veel thema's nog geringe kosten zijn gemaakt. Daarnaast is een groot deel van de themagelden beschikbaar gesteld voor personele inzet. De werving- en selectieprocedures hiervan zijn in Q3 2023 opgestart, met enige doorlooptijd tot aanstelling nieuw personeel. Ook zijn voor diverse thema's Rijksgelden beschikbaar, de zogenoemde SPUK-gelden. Indien deze gelden niet worden uitgegeven, moeten deze worden terugbetaald aan het Rijk. Deze gelden worden uiteraard eerst (binnen de verantwoordingskaders) maximaal benut, alvorens onze eigen beschikbare themagelden worden aangeboord. Ook dit heeft in eerste instantie een dempend effect op de besteding van de themagelden in 2023. 5

Tot slot is voor het thema Agrarische sector in 2023 eerst gebruik gemaakt van het 'oude' geld voordat de themagelden worden aangesproken. Bij het aanbieden van de themanotities zijn daarom ook pas vanaf 2024 gelden aangevraagd. Dit om inzichtelijk te houden welke kosten ten laste moeten komen van de themagelden; de projecten die onder de themanotitie agrarisch vallen worden namelijk voortgezet vanuit bestaande projecten, enkel anders gefinancierd. In het overzicht zijn wel de kosten opgevoerd voor 2023, ondanks dat er met bestaande middelen wordt gewerkt. Deze kosten hebben geen effect op het restantsaldo van thema agrarisch. In onderstaande tabel zijn de uitgaven in het kader van de themanotities weergegeven.

Themanotities Thema's Budget 2023 Sociaal Domein: - Kansrijk Opgroeien - Gezonde Leefstijl - Iedereen doet mee - Vitaal Ouder worden Totaal sociaal domein 982.500 Agrarische Sector: - Agenda Agrarische Sector - Leefbaarheid en sociale kwaliteit - LEADER - Recreatie, Landschap, Natuur en Water Totaal agrarische Sector Ondernemen: - Regisseur gez. Leefomgeving - Centrumgebieden - Goor Collectief/Ondernemerscollectieven - Onderzoek (KVO/ABZ) - Noaberfonds - Hofmarketing Totaal ondernemen 235.000 Totaal duurzaamheid 200.000 Wonen: - Regiseur gez. Leefomgeving - Woonvisie- en woningmarktonderzoek - Inhuur wonen en planonderzoek Totaal wonen 400.000 Veiligheid: - Keurmerk Veilig Buitengebied - Keurmerk Veilig Ondernemen - Aanpak Vakantieparken - Meting Veiligheidsgevoel - Onderzoek Capaciteit Toezicht - Aanpak Ondermijning Totaal veiligheid 50.000 Eindtotaal 2023

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

1.867.500

6

Uitgaven 2023

Saldo 2023

-13.500 -6.306 -92.497 -112.303

870.197

-

-

-29.747 -21.100 -7.623 -58.470 -4.000

176.530 196.000

-15.000 -50.561 -65.561

334.440

-12.276 -24.600 -36.876

13.125

-277.209

1.590.291

Bestemming jaarrekeningresultaat 2023 Het gerealiseerde rekeningresultaat 2023 bedraagt € 6.919.205. Voorgesteld wordt dit positieve resultaat als volgt te bestemmen: • (Restant)budget energietoeslag ad. € 328.000 in 2024 opnieuw beschikbaar te stellen binnen de exploitatie. Betreft het restant van gelden die in 2023 zijn ontvangen. De uitvoering van de regeling loopt nog door in 2024. • Restant van € 6.591.205 te storten in de Algemene Reserve. In de raadsvergadering van 5 maart 2024 is al besloten de niet bestede budgetten 2023 (budgetoverhevelingen 2023-2024) van € 774.700 beschikbaar te stellen in 2024.

Burgemeester en wethouders van Hof van Twente,

de secretaris, drs. D. Lacroix

de burgemeester, drs. H.A.M. Nauta-van Moorsel

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

7

Balans ACTIVA

31-12-2023

31-12-2022

VASTE ACTIVA

PASSIVA

31-12-2023

31-12-2022

VASTE PASSIVA

- Immateriële vaste activa

11.871.100

11.906.578 - Eigen vermogen

101.873.648

96.562.762

- Materiële vaste activa

108.099.028

106.997.769 - Voorzieningen

6.345.697

5.356.364

- Financiële vaste activa

8.030.247

46.223.590

48.662.759

154.442.935

150.581.885

8.608.791

6.448.943

10.075.132

5.162.372

TOTAAL VASTE ACTIVA

128.000.375

7.815.736 - Schulden met rentetypische looptijd > 1 jaar 126.720.083

VLOTTENDE ACTIVA

TOTAAL VASTE PASSIVA VLOTTENDE PASSIVA

- Voorraden

-1.443.969

- Uitzettingen met een rentetypische looptijd < 1 jaar

39.105.758

8.049

- Overige schulden met rentetypische looptijd < 1 jaar

28.699.833 - Overlopende passiva

- Liquide middelen

99.689

27.624

- Overlopende activa

7.365.005

6.737.611

TOTAAL VLOTTENDE ACTIVA

45.126.483

35.473.117

TOTAAL VLOTTENDE PASSIVA

18.683.923

11.611.315

TOTAAL ACTIVA

173.126.858

162.193.200

TOTAAL PASSIVA

173.126.858

162.193.200

39.919.587

43.312.614

Gewaarborgde geldleningen

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

8

Balansopbouw Activa

Passiva

De activa, of bezittingen, van de gemeente worden in boekhoudkundige termen vermeld als activa. Vaste activa zijn bezittingen die voor een periode van langer dan één jaar vastgelegd zijn en waarbij geen grote waardeveranderingen verwacht worden. Vlottende activa zijn bezittingen die binnen één jaar afgestoten worden of bezittingen waarvan de waarde sterk nog sterk fluctueert, bijvoorbeeld de grondexploitaties. De grootste post aan de activazijde is de materiële vaste activa (61%); bedrijfsgebouwen, grond-, wegen waterbouwkundige werken, machines e.d. De passiva laten zien hoe de gemeente de bezittingen gefinancierd heeft. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen vreemd vermogen en eigen vermogen. Het eigen vermogen bedraagt 59% van het balanstotaal; dit betekent dat 59% van de activa is gefinancierd met eigen middelen en 41% met vreemd vermogen. De vaste passiva van de gemeente hebben een looptijd van meer dan één jaar. Hieronder vallen niet alleen de langlopende vaste schulden maar ook het eigen vermogen en de getroffen voorzieningen. Onder de vlottende passiva vallen de kortlopende schulden korter dan 1 jaar.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

9

Balans nader gespecificeerd ACTIVA

31-12-2023

31-12-2022

VASTE ACTIVA

PASSIVA

31-12-2023

31-12-2022

VASTE PASSIVA

Immateriële vaste activa - Kosten onderzoek en ontwikkeling - Bijdrage aan activa in eigendom van derden

11.871.100 1.193.007 10.678.093

Materiële vaste activa - Investeringen met een economisch nut - Investeringen met een economisch nut, waarvoor een heffing kan worden geheven - Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut

108.099.028 55.715.054 39.944.137

Financiële vaste activa - Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen - Leningen aan deelnemingen - Overige langlopende leningen

8.030.247 1.532.398 1.403.998 5.093.851

TOTAAL VASTE ACTIVA

12.439.837

128.000.375

11.906.578 Eigen vermogen 838.653 - Algemene reserve 11.067.925 - Reserve grondexploitatie - Bestemmingsreserves 106.997.769 - Gerealiseerd resultaat 55.658.002 40.168.137 Voorzieningen - Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen 11.171.630 en risico's - Onderhoudsegalisatievoorzieningen - Door derden beklemde middelen met een 7.815.736 specifieke bestedingsrichting 1.532.398 1.403.998 Schulden met rentetypische looptijd > 1 jaar 4.879.340 - Onderhandse leningen van binnenlandse banken en overige financiële Instellingen - Waarborgsommen

101.873.648 11.065.621 1.310.036 82.578.786 6.919.205

96.562.762 17.274.764 2.554.252 64.794.162 11.939.584

6.345.697 2.965.879

5.356.364 2.819.524

1.657.506 1.722.312

1.481.598 1.055.242

46.223.590 46.186.277

48.662.759 48.623.683

37.313

39.076

126.720.083

154.442.935

150.581.885

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

TOTAAL VASTE PASSIVA

10

ACTIVA

31-12-2023

31-12-2022

VLOTTENDE ACTIVA

PASSIVA

31-12-2023

31-12-2022

VLOTTENDE PASSIVA

Voorraden - Onderhanden werk: * Bouwgrond in exploitatie - Gereed product en handelsgoederen

-1.443.969 -1.443.969

8.049 Overige schulden met rentetyp. looptijd < 1 jaar 8.049 - Overige schulden - Overige kasgeldleningen - Banksaldi (negatief)

8.608.791 8.608.791 -

6.448.943 6.203.336 245.607

Uitzettingen met een rentetyp. looptijd < 1 jaar - Vorderingen op openbare lichamen - Overige vorderingen - Rekeningcourantverhoudingen met niet-financiële instelligen - Uitzettingen in 's Rijks schatkist

39.105.758 7.596.373 1.845.992 98.480

28.699.833 Overlopende passiva 6.555.256 - Ontvangen voorschotbedragen van overheids2.923.508 lichamen met specifiek bestedingsdoel 75.000 - Overige vooruitontvangen bedragen - Overige nog te betalen en overlopende 19.146.069 passiva

10.075.132 6.419.917

5.162.372 3.076.522

22.896 3.632.319

36.235 2.049.615

Liquide middelen - Kassaldi - Banksaldi (positief)

29.564.913 99.689 17.266 82.423

27.624 24.076 3.548

7.365.005 3.047.570

6.737.611 3.074.731

4.317.435

3.662.880

TOTAAL VLOTTENDE ACTIVA

45.126.483

35.473.117

TOTAAL VLOTTENDE PASSIVA

18.683.923

11.611.315

TOTAAL ACTIVA

173.126.858

162.193.200

TOTAAL PASSIVA

173.126.858

162.193.200

39.919.587

43.312.614

Overlopende activa - Van Nederlandse overheden nog te ontvangen voorschotbedragen specifieke uitkeringen - Overige nog te ontvangen en vooruitbetaalde bedragen

Gewaarborgde geldleningen

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

11

Overzicht van baten en lasten 2023 Bedragen x € 1.000

Recapitulatie 01 02 03 04 05 06 01 02 03 04 05 06

Bestuur en veiligheid Wonen en werken Leefomgeving Sport, cultuur en onderwijs Maatschappelijke ondersteuning Algemene dekkingsmiddelen en overhead Totaal lasten Bestuur en veiligheid Wonen en werken Leefomgeving Sport, cultuur en onderwijs Maatschappelijke ondersteuning Algemene dekkingsmiddelen en overhead Totaal baten Saldo van baten en lasten Mutaties reserves (stortingen) Mutaties reserves (onttrekkingen) Totaal mutaties reserves Resultaat na bestemming

Rekening Primitieve Begroting na 2022 begroting 2023 wijziging 2023 7.896 8.100 9.086 7.457 5.729 11.916 19.787 16.864 21.254 10.898 10.521 10.729 42.232 42.341 54.373 12.539 12.674 14.761 100.809 96.228 122.119 898 455 920 8.411 3.135 4.785 14.619 10.297 10.547 1.637 905 1.206 12.085 7.194 15.086 75.313 71.929 76.350 112.962 93.913 108.894 12.154 -2.315 -13.226 15.591 1.773 27.775 15.377 4.524 42.483 -214 2.751 14.709 11.940 436 1.483

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

12

Rekening 2023 8.515 6.720 22.537 10.078 49.287 15.896 113.033 1.074 4.146 15.468 1.648 15.816 80.192 118.344 5.311 31.690 33.298 1.608 6.919

Saldo 2023 572 5.196 -1.283 651 5.086 -1.135 9.086 154 -638 4.922 442 729 3.842 9.450 18.536 -3.916 -9.185 -13.100 5.436

V/N V V N V V N V V N V V V V V V N N N V

Grondslagen voor waardering & resultaatbepaling Inleiding De jaarrekening is opgemaakt met inachtneming van de voorschriften die het BBV daarvoor geeft.

Algemene grondslagen bij het opstellen van de jaarrekening. De waardering van de activa en passiva en de bepaling van het resultaat vindt plaats op basis van historische kosten. Tenzij bij het desbetreffende balanshoofd anders is vermeld, worden de activa en passiva opgenomen tegen nominale waarden. De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten en winsten worden slechts opgenomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als bate genomen op het moment waarop het dividend betaalbaar wordt gesteld. Personeelslasten worden in principe toegerekend aan het boekjaar waarop ze betrekking hebben. Als gevolg van het formele verbod op het opnemen van voorzieningen c.q. schulden uit hoofde van jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume, worden sommige personele lasten echter toegerekend aan de periode waarin uitbetaling plaatsvindt; daarbij moet worden gedacht Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

aan componenten zoals ziektekostenpremie ten behoeve van gepensioneerden, overlopende vakantiegeld- en verlofaanspraken en dergelijke. Voor arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van een jaarlijks vergelijkbaar volume wordt geen voorziening getroffen of op andere wijze een verplichting opgenomen. De referentieperiode is dezelfde als die van een meerjarenraming, te weten vier jaar. Indien er sprake is van schokeffecten dient wel een verplichting opgenomen te worden. De algemene uitkering is opgenomen conform de best mogelijke schatting gebaseerd op basis van de laatst beschikbare informatie. Ten aanzien van het component aangaande de accresmededeling wordt deze opgenomen conform de in verslagjaar t laatst gepubliceerde accresmededeling. Doorgaans is deze accresmededeling opgenomen in de septembercirculaire. De gevolgen van het bijgestelde accres zoals opgenomen in de meicirculaire van het verslagjaar t+1 worden verantwoord in de jaarrekening van het op het verslagjaar volgend boekjaar. BALANS De balans vormt een vast onderdeel van de jaarrekening. De balans is vooral van betekenis omdat zij, samen met de toelichting daarop, op systematische wijze informatie verschaft over de samenstelling van de bezittingen, het vermogen en de schulden aan het eind van het dienstjaar en over de ontwikkelingen daarvan. De balans vormt daarmee het sluitstuk van de financiële administratie. 13

Vaste activa Artikel 35 BBV beschrijft het onderscheid tussen drie typen materiële vaste activa: - MVA met een economisch nut; - MVA met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven; en - MVA in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut Investeringen die kunnen leiden tot of bijdragen aan het verwerven van inkomsten zijn investeringen met economisch nut. De vraag of de investering geheel kan worden terugverdiend is niet relevant voor de classificatie. Immateriële vaste activa De immateriële vaste activa worden gewaardeerd tegen de verkrijgings- c.q. vervaardigingsprijs verminderd met de afschrijvingen en waardeverminderingen die naar verwachting duurzaam zijn. Op basis van het BBV dienen dit soort activa in een zo kort mogelijk tijdsbestek te worden afgeschreven. Kosten van onderzoek en ontwikkeling worden ten laste van de exploitatie gebracht tenzij vast staat dat de investering doorgaat. In dat geval wordt een voorbereidingskrediet gevraagd en worden deze kosten als onderdeel aan de toekomstige investering toegevoegd. Afsluitkosten van opgenomen geldleningen worden afgeschreven in de looptijd van de betrokken geldlening. Bijdragen aan activa in eigendom van derden zijn gewaardeerd op het bedrag van de verstrekte bijdragen, verminderd met afschrijvingen.

Deze bijdragen worden alleen geactiveerd als deze bijdrage kan worden teruggevorderd als deze derde in gebreke blijft. Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

Materiële vaste activa Afschrijving van de materiële vaste activa vindt plaats op basis van de verwachtte toekomstige gebruiksduur, waarbij rekening gehouden wordt met mogelijk duurzame waardeverminderingen. Afschrijvingen vinden lineair plaats rekening houdend met een mogelijke restwaarde. Op gronden wordt niet afgeschreven. In erfpacht uitgegeven gronden zijn gewaardeerd tegen de eerste uitgifteprijs (i.c. de waarde die bij eerste uitgifte als basis voor de canonberekening in aanmerking is genomen). Overige investeringen met economisch nut zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of vervaardigingprijs (artikel 63, lid 1 BBV). Specifieke investeringsbijdragen van derden worden op de desbetreffende investering in mindering gebracht; in die gevallen wordt op het saldo afgeschreven. Op grondbezit met economisch nut (buiten de openbare ruimte) wordt niet afgeschreven. Voor de gehanteerde afschrijvingstermijnen verwijzen we naar de Nota waardering en afschrijving vaste activa 2022. Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend maatschappelijk nut zijn infrastructurele werken in de openbare ruimte zoals wegen, pleinen, bruggen, viaducten en parken die, conform de door de gemeenteraad vastgestelde beleidsnota, worden geactiveerd en afgeschreven. De ondergrond van deze werken wordt daarbij als integraal onderdeel van het werk beschouwd (en dus ook afgeschreven).

Voor zover in voorkomende gevallen een snellere budgettaire dekking mogelijk is, wordt op dergelijke activa overigens (resultaatafhankelijk) extra afgeschreven. 14

Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan gemeenschappelijke regelingen en overige verbonden partijen, leningen u/g en overige uitzettingen zijn, tenzij anders is vermeld, opgenomen tegen nominale waarde. Voor zover nodig is er een voorziening voor verwachte oninbaarheid op het betreffende actief in mindering gebracht.

Gerede producten worden gewaardeerd tegen de kostprijs of tegen marktwaarde indien de marktwaarde lager is dan de kostprijs. Dat laatste doet zich met name voor indien voorraden incourant worden. De kostprijs bestaat uit verrekenprijzen van grond- en hulpstoffen en de loon- en machinekosten die aan vervaardiging kunnen worden toegerekend.

Participaties in het aandelenkapitaal van NV's en BV's zijn gewaardeerd tegen de verkrijgingsprijs van de aandelen. Indien de waarde van de aandelen duurzaam lager blijkt dan de verkrijgingsprijs zal er een afwaardering plaatsvinden.

Vorderingen en overlopende activa De vorderingen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Voor verwachte oninbaarheid is een voorziening in mindering gebracht. De voorziening wordt bepaald op basis van de geschatte inningskansen.

Vlottende activa Voorraden De als onderhanden werken opgenomen bouwgronden in exploitatie (BIE) zijn gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs, dan wel de lagere marktwaarde. De vervaardigingsprijs omvat de kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend (zoals grondaankopen en kosten van bouwen woonrijp-maken), alsmede een redelijk te achten aandeel in de rentekosten en de administratie- en beheerskosten. Tussentijds gerealiseerde resultaten worden als zodanig afzonderlijk gepresenteerd bij de toelichting op het overzicht van baten en lasten. In de vastgestelde nota Grondbeleid 2015 zijn de richtlijnen bij (tussentijdse) winstneming voor grondexploitaties door de gemeenteraad vastgesteld. De belangrijkste richtlijn heeft betrekking op het tijdstip van winstneming. Bij het nemen van resultaten is gekozen om de “percentage of completion methode” toe te passen. Er wordt een voorziening gevormd voor grondexploitatieplannen die naar verwachting verliesgevend zullen gaan sluiten.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

Liquide middelen en overlopende posten Deze activa worden tegen nominale waarde opgenomen. Vaste Passiva In de door de raad, in 2023, vastgestelde geactualiseerde beleidsnota Reserves en voorzieningen wordt het kaderstellend beleid voor de reserves en voorzieningen weergegeven. Eigen Vermogen De reserves zijn onderverdeeld in de algemene reserve, reserve grondexploitatie en bestemmingsreserves. Volgens artikel 19 BBV bevat de toelichting op het overzicht van baten en lasten een overzicht van de structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves Voorzieningen Voorzieningen worden gewaardeerd op het nominale bedrag van de betrokken verplichting c.q. het voorzienbare verlies.

15

De pensioenverplichting ten behoeve van de wethouders is echter tegen de contante waarde van de (reeds opgebouwde) toekomstige uitkeringsverplichtingen gewaardeerd. De onderhoudsegalisatievoorzieningen stoelen op een meerjarenraming van het uit te voeren groot onderhoud aan (een deel van) de gemeentelijke kapitaalgoederen, waarin rekening is gehouden met de kwaliteitseisen die ter zake geformuleerd zijn. In de paragraaf “onderhoud kapitaalgoederen” die is opgenomen in het jaarverslag is het beleid ter zake nader uiteengezet. Voor de actuariële berekeningen in de voorziening wethouderspensioenen (APPA) zijn de volgende grondslagen gehanteerd: Berekeningsdatum: 31 december 2023, rekenrente: 3,16%. Sterftetafel: GBM/GBV 2016/2021 met leeftijdsterugstelling. Voor gepensioneerden en niet-gepensioneerden zijn dezelfde grondslagen gehanteerd. In de berekeningen zijn de niet ingegane pensioenen herrekend naar de AOW-leeftijd (aan de hand van de huidige uitruilfactoren), zoals vermeld op de site van de SVB.

bestedingsdoel die dienen ter dekking van lasten van volgende begrotingsjaren. Borg- en garantstellingen Voor zover leningen door de gemeente gewaarborgd zijn, is buiten de telling het totaalbedrag van de geborgde schuldrestanten per einde boekjaar opgenomen. Grondslagen voor Resultaatbepaling De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zij betrekking hebben. Baten worden slechts genomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico’s die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden. Dividendopbrengsten van deelnemingen worden als bate verantwoord op het moment waarop het dividend betaalbaar is gesteld.

Vaste schulden Vaste schulden worden gewaardeerd tegen de nominale waarde verminderd met gedane aflossingen. De vaste schulden hebben een rente-typische looptijd van één jaar of langer.

In de toelichting ‘overzicht van baten en lasten’ wordt per programma een analyse geven van de afwijkingen (tussen begroting na wijziging en rekening) op de lasten/baten en mutaties in reserves.

Vlottende passiva De vlottende passiva worden gewaardeerd tegen de nominale waarde.

Resultaatbestemming De baten en lasten worden toegerekend aan het jaar waarop zijn betrekking hebben. Baten worden slechts genomen voor zover zij op balansdatum zijn gerealiseerd. Verliezen en risico's die hun oorsprong vinden voor het einde van het begrotingsjaar, worden in acht genomen indien zij voor het opmaken van de jaarrekening bekend zijn geworden.

Overlopende passiva De overlopende passiva omvatten de van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen maar nog niet bestede voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

16

Algemene grondslagen voor de Rechtmatigheidsverantwoording De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de kaders zoals besloten in de financiële verordening en op basis van de kadernota rechtmatigheid. Dat betekent dat: - De rechtmatigheidsverantwoording toeziet op de financiële rechtmatigheid van baten, lasten, balansmutaties, alsmede de baten en lasten inzake de specifieke uitkeringen op grond van art. 17 Financiële-verhoudingswet; - De financiële rechtmatigheid waaronder het voorwaardencriterium, het begrotingscriterium en het misbruik & oneigenlijk gebruik criterium omvat: o Voor het voorwaardencriterium bestaat de norm uit het normenkader zoals op 23 april 2024 door de raad is vastgesteld; o Voor het begrotingscriterium geldt dat alle overschrijdingen van lasten en investeringskredieten onrechtmatig zijn, waarbij voor een aantal scenario’s in de financiële verordening is beschreven wanneer deze overschrijdingen acceptabel zijn. Voor over- en onderscheidingen van baten, onderschrijdingen van lasten en onderschrijdingen van investeringskredieten geldt dat deze als onrechtmatig zijn aangemerkt indien ze niet tijdig aan de raad zijn gemeld. o Ten aanzien van het M&O criterium wordt gebruik gemaakt van de frauderisicoanalyse. Binnen de gemeente is er op dit moment geen nota M&O beleid.

Omdat alleen bij misbruik sprake is van een onrechtmatigheid zijn eventuele gevallen van misbruik (mits cumulatief met andere fouten of onduidelijkheden boven de verantwoordingsgrens) opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

-

De rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld binnen de kaders van de kadernota rechtmatigheid 2023 van de Commissie BBV alsmede onze eigen financiële verordening. Dit betekent dat: o Een verantwoordingsgrens van 3% (zijnde € 4.341.694) is gehanteerd waarboven cumulatieve fouten en onduidelijkheden in de rechtmatigheidsverantwoording worden opgenomen; o Een rapporteringstolerantie van 3,3% van de verantwoordingsgrens (zijnde € 143.276) is gehanteerd waarboven fouten en onduidelijkheden in de paragraaf bedrijfsvoering worden opgenomen.

17

Toelichting op de balans Activa Vaste Activa Vaste activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Financiële vaste activa Totaal

2022 11.906.578 106.997.769 7.815.736 126.720.083

2023 11.871.100 108.099.028 8.030.247 128.000.375

Vaste activa zijn bezittingen die voor een periode van langer dan één jaar vastgelegd zijn en waarbij geen grote waardeveranderingen verwacht worden. De regels met betrekking tot activering en waardering zijn vastgelegd in het BBV en in de door de raad vastgestelde nota waardering en afschrijving vaste activa 2022. Voor een uitgebreide toelichting en de gehanteerde afschrijvingstermijnen verwijzen we naar deze nota. Immateriële vaste activa Immateriële vaste activa Kosten onderzoek en ontwikkeling voor bepaald actief Bijdrage van activa in eigedom van derden Totaal Verloopoverzicht immateriële vaste activa Kosten onderzoek en ontwikkeling voor bepaald actief Bijdrage van activa in eigedom van derden

2022 838.653 11.067.925 11.906.578 Boekwaarde 1-1-2023 838.653 11.067.925 11.906.578

2023 1.193.007 10.678.093 11.871.100

Investeringen Desinvesteringen 457.832 457.832

-

Afschrijvingen 24.369 389.831 414.200

Bijdragen van derden 79.109 79.109

Afwaarderingen

-

Boekwaarde 31-12-2023 1.193.007 10.678.093 11.871.100

Kosten van onderzoek en ontwikkeling Betreft kredieten voor onderzoek & stimulering ontwikkeling centrum Goor, Masterplan uitvoeringsprogramma centrum Goor, voorbereidingskosten TSB terrein en De Esch gebied 3 en overige verspreide gronden.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

18

Bijdrage aan activa in eigendom van derden Betreft bijdrage in investeringen van diverse sportaccommodaties, openbare basisscholen, buurtschapscentra en kunst- en cultuuraccommodaties. Materiële vaste activa Materiële vaste activa - Investeringen met een economisch nut - Investeringen met een economisch nut waarvoor heffing kan worden gegeven - Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut Totaal

2022 55.658.002 40.168.137

2023 55.715.054 39.944.137

11.171.630

12.439.837

106.997.769

108.099.028

Materiële vaste activa kan worden onderscheiden in: MVA met een economisch nut; MVA met een economisch nut, waarvoor ter bestrijding van de kosten een heffing kan worden geheven MVA in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut Investeringen met een economisch nut zijn alle investeringen die bijdragen aan de mogelijkheid middelen te verwerven (bijvoorbeeld door de kosten ervan in tarieven te verwerken zoals het rioolrecht) en/of die verhandelbaar zijn. Het gaat hierbij nadrukkelijk om de mogelijkheid middelen te verwerven. Alle investeringen die niet aangemerkt worden als investeringen met economisch nut zijn investeringen met maatschappelijk nut.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

19

Verloopoverzicht materiële vaste activa Investeringen met een economisch nut Gronden en terreinen Woonruimten Bedrijfsgebouwen Grond-, weg- en waterbouwkundige werken Machines, apparaten en installaties Overige matriële vaste activa Investeringen met een economisch nut waarvoor heffing kan worden geheven Grond-, weg- en waterbouwkundig werken Gronden uitgegeven in erfpacht Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut, vóór 2017 geactiveerd Gronden en terreinen Grond-, weg- en waterbouwkundige werken Overige matriële vaste activa Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut, vanaf 2017 geactiveerd Gronden en terreinen Grond-, weg- en waterbouwkundige werken

Boekwaarde 1-1-2023 55.658.002 11.320.109 38.377.638 5.059.375 421.201 479.678

Investeringen Desinvesteringen 3.360.513 380.108

-

2.117.365 361.512 501.528

Afschrijvingen 1.808.830 154.538

Bijdragen van derden 1.494.630 6.905

1.124.262 393.960 26.130 109.940

1.416.462 64.057 7.206

Afwaarderingen -

Boekwaarde 31-12-2023 55.715.054 11.538.774 37.954.279 4.962.870 387.865 871.266

40.168.137 38.904.087 1.264.051

1.426.800 1.320.459 106.341

-

1.518.185 1.518.185

132.616 132.616

-

39.944.137 38.573.745 1.370.392

6.029.198 38.670 5.990.528 -

-54.239

-

203.451

-

-

5.771.508 38.670 5.732.838 -

5.142.432 68.438 5.073.995 106.997.769

2.594.023

-

89.445

978.682

-

2.594.023 7.327.097

-

89.445 3.619.911

978.682 2.605.928

-

6.668.329 68.438 6.599.891 108.099.028

-54.239

203.451

Gronden en terreinen Betreft met name gronden ten behoeve van sportterreinen, scholen, zwembad Markelo, gemeentehuis, bibliotheek, Reggehof, gronddepot de Bree en een aantal hieronder genoemde grondcomplexen. Bedrijfsgebouwen Betreft voornamelijk scholen en gebouwen ten behoeve van sport, cultuur en multifunctionele accommodaties. Daarnaast gebouwen voor huisvesting van het gemeentelijk apparaat. Grond-, weg- en waterbouwkundige werken Betreft investeringen reconstructie en aanleg wegen, ledarmaturen, lichtmasten, rioleringsprojecten, vervanging bruggen en aanleg kunstgrasvelden. Daarnaast krediet revitalisering Haven, herstel Boven-Regge en het voorbereidingskrediet voor het Spoorpark Goor.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

20

Machines, apparaten en installaties Betreft investeringen t.b.v. noodstroominstallatie voor het gemeentehuis, vergadersysteem raadzaal, zonnepanelen op het gemeentehuis, politiebureau en de Reggehof en de beregeningsinstallaties voor sportvelden. Overige materiële activa Betreft inrichting diverse schoolgebouwen, aanschaf digitale infoborden en investeringen hardware en software, Gronden uitgegeven in erfpacht Betreft erfpacht gronden Delden Oost, de Marke III te Hengevelde, Hemmelweg te Markelo en Heeckeren 1a te Goor. De belangrijkste in het boekjaar gedane investeringen staan in het onderstaande overzicht: Belangrijkste investeringen 2023 Investeringen met een economisch nut

Vermeerderingen 3.360.513

Gronden en terreinen - Aankoop grond sportlocatie de Reiger - Aankoop grond Beeklocatie Bentelo - Renovatie veld 3 Heeckeren Goor

380.108 110.000 215.658 54.450

Bedrijfsgebouwen - IKC Delden - Verbouw Zwemad de Vijf Heuvels - Renovatie opvanglocaties vluchtelingen - Coberco Markelo - Evenementenhal TSB (opstal)

2.117.365 79.922 9.980 1.415.260 436.406 175.798

Grond, weg- en waterbouwkundige werken - Vervangen toplaag diverse kunstgrasvelden

361.512 361.512

Overige matriële vaste activa - Evenementenhal TSB (inventaris) - Diverse I&A-investeringen en kantoormeubilair

501.528 20.925 480.603

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

21

Investeringen met een economisch nut waarvoor heffing kan worden geheven

1.426.800

Grond-, weg- en waterbouwkundig werken - Diverse rioolprojecten

1.320.459 1.320.459

Gronden uitgegeven in erfpacht - Gronden de Marke III

106.341 106.341

Investeringen in de openbare ruimte met uitsluitend een maatschappelijk nut

2.539.784

Grond-, weg- en waterbouwkundige werken - Uitvoeringsplan Coberco Markelo - Diverse wegenprojecten - Parkeervoorziening de Vijf Heuvels - VOP Goor en VRI Markelo - NABO's - Vervangen bruggen - Ledarmaturen en lichtmasten - Herinrichting Spoorpark Totaal

2.539.784 -54.239 1.126.624 50.255 61.953 467.931 231.980 316.047 339.233 7.327.097

Bij de rechtmatigheidscontrole vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Kredietoverschrijdingen zijn in principe onrechtmatig. Volgens het toetsingskader van de commissie BBV zijn er situaties denkbaar waarbij de overschrijdingen binnen het door de raad uitgezette beleid en binnen het doel blijven waarvoor het krediet beschikbaar is gesteld. Uit onderstaande opstelling blijkt een aantal kredieten overschreden te zijn. De redenen van overschrijding lichten wij toe. Gesteld kan worden dat de uitgaven passen binnen het beleid en binnen het doel waarvoor het krediet beschikbaar is. Op het niveau van deelkredieten binnen raamkredieten (riolering, wegen) komen over- en onderschrijdingen voor die echter niet leiden tot overschrijdingen op de raamkredieten.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

22

Financiële vaste activa Financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Leningen aan deelnemingen Overige langlopende leningen Totaal Verloopoverzicht financiële vaste activa Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Leningen aan deelnemingen Overige langlopende leningen

2022 1.532.398 1.403.998 4.879.340 7.815.736 Boekwaarde 1-1-2023 1.532.398 1.403.998 4.879.340 7.815.736

2023 1.532.398 1.403.998 5.093.851 8.030.247

Investeringen Desinvesteringen

456.814 456.814

-

Afschrijvingen/ aflossingen

242.303 242.303

Waardevermindering

-

Boekwaarde 31-12-2023 1.532.398 1.403.998 5.093.851 8.030.247

Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Dit betreffen geactiveerde deelnemingen in nutsbedrijven en in de Ontwikkelingsmaatschappij Zenkeldamshoek CV (OMZ). Overige langlopende leningen Een uitsplitsing van de overige langlopende leningen staan in het onderstaand overzicht.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

23

Verstrekte langlopende leningen Rentedragend Enexis IKC Erve Hooyerink IKC Stedeke IKC's Delden en Markelo Bibliotheek Markelo Energiecoöperatie Hof van Twente Energiefonds Hof van Twente St. Beheer Registergoederen St. Beheer Registergoederen St. Beheer Registergoederen Hypothecaire geldleningen ambt. Renteloos St. stim.fonds volkshuisv. Ned.gem.

Oorspr. Bedrag 5.462.616 1.403.998 600.000 331.000 665.000 50.000 327.103 50.000 588.172 453.780 680.000 313.563 1.086.071 1.086.071 6.548.687

Rente Laatste jaar Boekwaarde % aflossing 1-1-2023 4.639.966 1,42% n.v.t. 1.403.998 1,74% 2055 564.570 1,74% 2055 299.847 0,91% 2035 581.466 1,50% 2023 35.000 0,97% 2037 327.103 div. div. 244.026 3,00% 2027 253.286 1,56% 2050 136.134 1,66% 2042 680.000 div. div. 114.536 1.643.372 n.v.t. n.v.t. 1.643.372 6.283.338

Uitgezet 2023 412.737

412.737

44.077 44.077 456.814

Aflossing Boekwaarde 2023 31-12-2023 242.303 4.810.400 1.403.998 17.715 546.855 15.576 284.271 42.338 539.128 35.000 21.807 305.296 30.715 626.048 17.847 235.439 15.126 121.008 34.000 646.000 12.179 102.357 1.687.449 1.687.449 242.303 6.497.849

Vlottende Activa Vlottende activa Voorraden Uitzettingen met een rentetypische looptijd <1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal

2022 8.049 28.699.833 27.624 6.737.611 35.473.117

2023 -1.443.969 39.105.758 99.689 7.365.005 45.126.483

Vlottende activa zijn bezittingen die binnen één jaar afgestoten worden of bezittingen waarvan de waarde sterk nog sterk fluctueert.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

24

Voorraden Voorraden Onderhanden werk: - Gronden die in exploitatie zijn genomen Gereed product en handelsgoederen Totaal

2022

2023

8.049 8.049

-1.443.969 -1.443.969

De voorraden hebben betrekking op onderhanden werken m.b.t. de grondexploitaties. Verloopoverzicht in exploitatie genomen gronden

Complex Bentelo Buiten - Ambt Delden Complex Hemmelweg volkstuinen - Markelo Complex Hemmelweg - Markelo Complex De Marke III - Hengevelde Complex Kerkegaarden - Diepenheim

Boekwaarde 1-1-2023

Investeringen

-542.544 84.579 466.013 8.048

38.599 127.212 12.351 98.870 34.305 311.337

Opbrengsten

Mutatie verliesvoorziening grondexploitaties

143.310 1.434.687 1.577.997

Resultaat

-62.000 123.357 123.357

-62.000

Boekwaarde 31-12-2023 (Incl. voorz.) -503.945 127.212 -46.380 -931.804 -89.052 -1.443.969

Voorziening toekomstige verliezen grondexploitaties Aan grondexploitaties zijn financiële risico’s verbonden. Indien tekorten worden voorzien op gronden die in exploitatie zijn genomen, dan wordt hiervoor een voorziening opgenomen. Voor het plan Kerkegaarden is in 2023 een voorziening getroffen van € 123.357.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

25

Onderbouwing begroot eindresultaat

Nog te maken Nog te realiseren kosten opbrengsten

Complex Bentelo Buiten - Ambt Delden Complex Hemmelweg volkstuinen - Markelo Complex Hemmelweg - Markelo Complex De Marke III - Hengevelde Complex Kerkegaarden - Diepenheim

492.310 469.211 35.779 1.827.773 335.520 3.160.593

Begroot eindresultaat 20.322 57.497 351.701 1.216.909 1.646.429

653.920 1.226.686 246.468 2.127.074

Uitgangspunten doorrekening grondexploitaties De geldende parameters zijn: Rente 1,12% Kostenstijging 3% Opbrengstenstijging 6% Discontovoet 2% Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar Uitzettingen met een rentetypische looptijd <1 jaar Vorderingen op openbare lichamen Debiteuren BTW Compensatiefonds (BCF) Overig vorderingen Debiteuren algemeen Voorziening debiteuren algemeen Debiteuren belastingen Voorziening debiteuren belastingen Debiteuren BBZ / W&I Voorziening debiteuren BBZ / W&I Overige (tussenrekeningen BTW) RC verhoudingen met niet financiële instellingen Uitzettingen in 's Rijks schatkist Totaal

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

2022 6.555.256 1.213.131 5.342.125 2.923.508 1.179.768 -85.344 1.361.420 -57.403 1.961.520 -1.535.443 98.990 75.000 19.146.069 28.699.833

2023 7.596.373 1.028.120 6.568.253 1.845.992 615.706 -133.470 843.751 -45.528 1.599.848 -1.220.240 185.925 98.480 29.564.913 39.105.758

26

Reeds Nog te realiseren gerealiseerd resultaat t/m 2023 20.322 57.497 320.000 31.701 888.000 328.909 1.208.000 438.429

Rekening-courant verhoudingen met niet-financiële instellingen Betreft rekening-courant verhouding met de ROZ Hengelo. Uitzettingen in 's Rijks schatkist Met de gewijzigde wet Fido beoogt de wetgever een bijdrage te leveren aan de vereiste daling van de EMU-schuld voor de Nederlandse overheid door de overtollige liquiditeiten van decentrale overheden voortaan zoveel mogelijk te bundelen binnen de overheidssfeer. Deze consolidatie van schuldverhoudingen tussen overheden onderling kan in de eerste plaats worden bereikt door middel van verplicht schatkistbankieren. In de tweede plaats kan consolidatie worden bereikt doordat decentrale overheden hun overtollige middelen gebruiken om onderling leningen te verstrekken. Dit heeft eenzelfde effect op de EMU-schuld als het aanhouden van overtollige middelen in de schatkist. Voor 2023 is het drempelbedrag vastgesteld op € 1.968.740. Uitzettingen in 's Rijks schatkist

Bedragen x € 1.000

1e kwartaal

2e kwartaal

3e kwartaal

4e kwartaal

20.828 90 231 1.969 1.737

26.869 91 295 1.969 1.673

22.049 92 240 1.969 1.729

17.935 92 195 1.969 1.774

Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Dagen in kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Drempelbedrag schatkistbankieren Ruimte ten opzichte van drempelbedrag

Liquide middelen Liquide middelen Kassaldi Banksaldi (positief) BNG Bank Rabobank Totaal

2022 24.076 3.548 3.548 27.624

2023 17.266 82.423 71.581 10.842 99.689

2022 3.074.731

2023 3.047.570

3.423.909

3.851.142

238.971 6.737.611

466.293 7.365.005

Overlopende activa Overlopende activa De van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotbedragen die ontstaan door voorfinanciering op uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel Overige nog te ontvangen bedragen die ten laste van volgende begrotingsjaren komen Vooruitbetaalde bedragen Totaal

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

27

Overlopende activa Dit zijn de nog te ontvangen bedragen en vooruitbetaalde bedragen. Verloopoverzicht nog te ontvangen bedragen van overheidslichamen Het Rijk Leader Plattelandsontwikkeling Sisa regeling Oekraïne 2022 / 2023 Voorfinanciering BBZ Rente schatkist Q4 2022 Overig Overige Nederlandse overheidslichamen Projectbureau asbestsanering Overig Totaal

Verloopoverzicht overige nog te ontvangen bedragen Wabo bouwleges Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Woonforensenbelasting Toeristenbelasting Rioolrecht grootverbruikers Overig Totaal

Boekwaarde 1-1-2023

Toevoegingen

Ontvangen

Boekwaarde 31-12-2023

886.255 69.979 710.807 50.000 55.469 2.188.477 2.188.477 -

1.265.924 151.101 760.782 15.000 297.806 41.235 1.770.190 1.733.774 36.416

874.799 58.523 710.807 50.000 55.469

1.277.380 162.557 760.782 15.000 297.806 41.235 1.770.190 1.733.774 36.416

3.074.731

3.036.114

3.063.276

3.047.570

Boekwaarde 1-1-2023

Toevoegingen

Ontvangen

Boekwaarde 31-12-2023

976.736 1.630.000 79.500 88.278 407.708 30.000 211.687 3.423.909

1.371.500 1.633.000 75.000 91.897 437.000 28.500 198.858 3.835.755

976.736 1.630.000 79.500 88.278 407.708 30.000 196.300 3.408.522

1.371.500 1.633.000 75.000 91.897 437.000 28.500 214.245 3.851.142

Vooruitbetaalde bedragen Dit betreffen de vooruitbetaalde crediteuren 2023.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

28

2.188.477 2.188.477

Passiva De passiva laten zien hoe de gemeente de bezittingen gefinancierd heeft. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen vreemd vermogen en eigen vermogen. De algemene reserve en bestemmingsreserves behoren tot het eigen vermogen van de gemeente, terwijl de voorzieningen tot het vreemd vermogen behoren. In 2023 is het totale eigen vermogen (incl. resultaat voor bestemming) toegenomen met € 5.2 miljoen en de stand van de voorzieningen met € 1,1 miljoen toegenomen. Vaste passiva De vaste passiva van de gemeente hebben een looptijd van meer dan één jaar. Vaste passiva Eigen vermogen Voorzieningen Vaste schulden >1 jaar Totaal

2022 96.562.762 5.356.364 48.662.759 150.581.885

2023 101.873.648 6.345.697 46.223.590 154.442.935

2022 19.829.016 64.794.162 11.939.584 96.562.762

2023 12.375.657 82.578.786 6.919.205 101.873.648

Reserves Eigen vermogen Algemene reserve Bestemmingsreserves Resultaat voor bestemming Totaal

Reserves (vermogensbestanddelen) zijn onderdeel van het eigen vermogen van de gemeente. Ze worden onderscheiden in vrije, algemene reserves en bestemmingsreserves. Dit onderscheid houdt direct verband met de daaraan verbonden functie. Bestemmingsreserves, waaronder de afschrijvingsreserves, zijn door de gemeenteraad reeds bestemd om specifieke lasten te dekken. Algemene reserves daarentegen kunnen in principe nog vrij worden bestemd en besteed. In onderstaande tabel is het verloop van de reserves weergegeven.

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

29

Algemene Reserve De raad heeft als beleidsregel vastgesteld dat de verhouding tussen de vrije ruimte in de algemene reserve en reserve majeure projecten minimaal even groot moet zijn (minimale ratio 1,0 tot 1,4) als het totaal van de berekende risico's. Ook voor het weerstandsvermogen voor de grondexploitaties is de bandbreedte van 1,0 tot 1,4 als minimum vastgelegd. In 2023 zijn de totale risico’s (exclusief grondexploitatie) begroot op € 5,2 miljoen. Verloopoverzicht reserves

Boekwaarde 1-1-2023

Stortingen

Onttrekkingen

Algemene reserve Algemene reserve Grondexploitatie

19.829.016 17.274.764 2.554.252

9.278.240 9.278.240

16.731.599 15.487.383 1.244.216

-

-

12.375.657 11.065.621 1.310.036

Rekeningsaldo Rekeningsaldo te bestemmen

11.939.584 11.939.584

6.919.205 6.919.205

11.939.584 11.939.584

-

-

6.919.205 6.919.205

Bestemmingsreserves Reserve strategische personeelsplanning Reserve Biodiversiteit Egalisatiereserve Automatisering Reserve Majeure Projecten Reserve Vervanging kunstgrasvelden Reserve Sociaal Domein Reserve Onderhoud wegen Reserve Onderhoud Openbare Verlichting Reserve Buurtsportcoaches Reserve Garantiestellingsprovisie Lening Zenkeldamshoek Reserve Duurzaamheid Reserve Economisch Sociaal Participatiefond (ESP) Reserve dekapitalisering uren wegen Reserve Integraal uitvoeringsplan asbestsanering Reserve Agenda voor Twente Egalisatiereserve groot onderhoud zwembad Markelo Reserve herstructurering openbare ruimte Reserve Sportpark de Mors Delden Reserve Herontwikkeling TSB-terrein Reserve Themanotities Reserve OSA en urgente doelgroepen

14.264.236 1.226.296 650.559 455.998 546.082 141.980 402.332 595.961 230.882 15.070 232.767 503.406 267.239 3.380.002 46.850 85.954 913.277 2.101.136 2.468.446 -

21.743.114

3.056.494 478.626 372.808 157.794

-

-

130.987 8.650.000 6.593.354

277.209

32.950.857 747.670 277.751 408.903 5.827.082 687.980 401.807 429.373 12.979 468.342 210.239 3.268.654 68.764 531.387 2.044.348 2.599.433 8.372.791 6.593.354

Afschrijvingsreserves Totaal

50.529.926 96.562.762

668.795 38.609.354

41.167 31.768.844

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

110.699 5.281.000 836.000 33.412

31.030

76.632

Bestemming Vermindering ter resultaat vorig dekking boekjaar kapitaallasten

290.000 525 200.000 217.903 15.070 232.767 31.030 35.064 57.000 111.348 46.850 93.822 381.890 56.788

30

-

1.529.625 1.529.625

Boekwaarde 31-12-2023

49.627.929 101.873.648

Een nader gedetailleerde specificatie; doel reserve, stortingen en/of onttrekkingen per reserve, wordt gegeven in de bijlage "Staat van Reserves". Voorzieningen Zodra het niet meer mogelijk is om een bestemming te veranderen is er sprake van een voorziening. Bij een voorziening gaat het om een kwantificeerbare toekomstige verplichting of risico waarvoor noodzakelijkerwijs gereserveerd dient te worden. De middelen dienen daaraan te worden besteed. In artikel 43 en 44 van de BBV is de onderverdeling naar - en het onderscheid tussen - de reserves en voorzieningen nader gespecificeerd. Aan voorzieningen mag geen rente worden toegevoegd (artikel 45 BBV); zij moeten immers naar beste inschatting kostendekkend zijn voor verplichtingen of risico's waarvoor ze zijn ingesteld. Als een voorziening is gebaseerd op de contante waarde of op basis van specifieke regelgeving, is een rentetoevoeging als indexering toegestaan. Voorzieningen Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's Onderhoudsegalisatievoorziening Door derden beklemde gelden met specifiek bestedingsdoel Totaal

2022 2.819.524 1.481.598 1.055.242 5.356.364

2023 2.965.879 1.657.506 1.722.312 6.345.697

Boekwaarde 1-1-2023

Stortingen

Vrijval t.g.v. exploitatie

Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico's Voorziening Wethouderspensioenen Voorziening Verlofsparen Voorziening tekort complex Kerkegaarden

2.819.524 2.803.099 16.425 -

291.474 117.641 50.476 123.357

Onderhoudsegalisatievoorziening Voorziening grootonderhoud gebouwen

1.481.598 1.481.598

Door derden beklemde gelden met specifiek bestedingsdoel Voorziening Riolering Voorziening Afval Totaal

1.055.242 725.576 329.666 5.356.364

Verloopoverzicht voorzieningen

Aanwendingen

Boekwaarde 31-12-2023

-

145.119 145.119

2.965.879 2.775.621 66.901 123.357

632.324 632.324

207.477 207.477

248.939 248.939

1.657.506 1.657.506

667.070 421.642 245.428 1.590.868

-

-

207.477

394.058

1.722.312 1.147.218 575.094 6.345.697

Een nader gedetailleerde specificatie; doel voorziening, stortingen en/of aanwendingen per voorziening, wordt gegeven in de bijlage "Staat van Voorzieningen".

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

31

Verloopoverzicht reserves en voorziening 2020-2023

Jaarrekening 2023 | Aan de slag met Actief Noaberschap

32

Vaste schulden met een looptijd langer dan één jaar Schulden met rentetypische looptijd > 1 jaar Onderhandse leningen van binnenlandse banken en overige financiële Instellingen Waarborgsommen Totaal Leningen binnenlandse banken en overige finaciële instellingen BNG BNG BNG Aegon BNG BNG Totaal

2022 48.623.683

2023 46.186.277

39.076

37.313

48.662.759

46.223.590

Oorspr. Bedrag

Rente %

Rente bedrag

Begin looptijd

Einde looptijd

43.122.179 10.000.000 5.000.000 5.000.000 5.000.000 5.000.000 73.122.179