13. bestemmingsplan Buitengebied Hof van Twente, herziening hoogspanning tracé Oele - Hengelo toelichting, regels en bijlagen.pdf

In de 19e en 20e eeuw werd veel van deze heidegrond gecultiveerd.9 Op de Bonnebladen (circa 1900) is te zien dat het tracé veelal in landbouwgebied (weide- en akkergrond) en (voormalig) heidegebied gesitueerd is. Op een aantal locaties is er in de nabijheid van het tracé bebouwing aanwezig (bijvoorbeeld boerderij ‘Hesling’ ten noordwesten van deeltracé 5). De oorsprong van veel van deze boerderijen gaat terug tot in de late middeleeuwen.10 Daarnaast is er ten zuidwesten van deeltracé 4 een vijfhoekige structuur zichtbaar (bestaande uit een gracht en wal). De functie en ouderdom van deze structuur is niet helemaal duidelijk, maar 7

Keunen & De Roode, 2009.

8 Niekus & Stapert, 2005, pp 105-107. 9 Idem. 10 Keunen & De Roode, 2009.

Blad 9 van 25

Antea Group Archeologie 2020/30 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen projectnummer 452535 1 maart 2021 revisie 01 TenneT TSO B.V.

mogelijk is het in de 17e eeuw als vestingwerk aangelegd. Verder naar het noorden is een oude landweer gesitueerd uit de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd (AMK terrein 13809), en het is mogelijk dat er meerdere verdedigingswerken en landweren in het gebied aanwezig zijn. 11 Mogelijke verstoringen Bij het afplaggen en ontginnen (relatief laat) van de heide in historische tijd kan een mogelijke verstoring van de bovengrond zijn ontstaan. Tevens kan het gebruik van het gebied als akkerland en bosperceel in de 20e eeuw nog schade hebben toegebracht aan de bodem.

11 Zielman, 2009.

Blad 10 van 25

Antea Group Archeologie 2020/30 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen projectnummer 452535 1 maart 2021 revisie 01 TenneT TSO B.V.

2.6

Archeologische waarden en ondergrondse bouwhistorische waarden Uit het Archeologische Informatie Systeem (ARCHIS) van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed zijn de bekende archeologische waarden in een omtrek van ongeveer 250 m rondom het plangebied opgevraagd. Het betreft archeologische monumenten (AMK-terreinen), archeologische waarnemingen (zoals vondsten) en meldingen van eerdere archeologische onderzoeken (zie kaart 452535–ARCHIS in de kaartenbijlage). Gegevens uit ARCHIS: AMK-terreinen In het onderzoeksgebied liggen geen terreinen die als archeologisch monument zijn geregistreerd (AMK-terreinen). Verder ten westen van deeltracé 4 bevindt zich een AMK-terrein (13809). Het betreft een terrein (onderdeel van landgoed Twickel) met een landweer uit de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. De landweer is gelegen op de oude grens tussen de twee marken. Gegevens uit ARCHIS: archeologische waarnemingen en eerdere onderzoeken Voor de ligging van de genoemde waarnemingen en onderzoeken wordt verwezen naar de kaartbijlage 452535-ARCHIS. Om een zo goed mogelijk beeld te krijgen van het onderzoeksgebied hebben onderstaande waarnemingen en onderzoeken betrekking op het gehele tracé (dus inclusief het gedeelte dat onderdeel is van gemeente Hengelo).

In de buurt van het plangebied, 300 m ten oosten van deelgebied 4, ter hoogte van de oprit vanaf de Deldenerstraat op de A35 in zuidelijke richting, ligt zaakid. 2700397100. Onder dit nummer worden verschillende vondsten uit de periode laat-neolithicum – vroege ijzertijd vermeld. Het betreft o.a. vier (vuur)stenen bijlen, een speerpunt, een vuurstenen schrabber, aardewerk en zandsteen. De exacte vondstlocaties blijven echter onbekend (het betreft een administratieve ARCHIS melding van een omvangrijke oppervlaktecollectie). Ter hoogte van de Veldweg in de Wooldse buurtschap Buren (circa 1,2 km ten noorden van deeltracé 3 in Hengelo) zijn op een hoge dekzandrug met plaggendek (De Haar) over een lengte van ongeveer 55 tot 60 m archeologische resten aangetroffen die duiden op een nederzetting uit de prehistorie. De combinatie van vuursteen en aardewerk kan duiden op de aanwezigheid van archeologische resten uit het neolithicum of de vroege Bronstijd (zaakid. 2051002100). Bij opgravingen op de Azeler Esch (circa 4,3 km ten noorden van het huidige plangebied) zijn diverse vindplaatsen aangetroffen. Op deze locatie zijn resten van kampementen (haardkuilen) uit het midden mesolithicum en nederzettingsresten uit de bronstijd gevonden. Tevens zijn hier crematiegraven uit de vroeg Romeinse tijd aangetroffen en sporen van vroeg-middeleeuwse bewoning (zaakid.

2203145100 (bureauonderzoek) en 2306794100 (archeologische begeleiding).12 Bij boringen ten behoeve van de aanleg van een aardgastransportleiding tussen Bornerbroek en Epe zijn verschillende archeologische vindplaatsen geïnventariseerd (zaakid. 2250100100). Tevens werd bij dit onderzoek ten zuiden van het huidige plangebied een nieuwe vindplaats ontdekt. Deze vindplaats staat waarschijnlijk in verband met de naastgelegen havezate Oldemeule. Voor dit gebied werd vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuven onderzoek geadviseerd. In de nabijheid van het huidige tracé zijn geen aanwijzingen gevonden voor archeologische resten.

12 Zielman, 2013.

Blad 11 van 25

Antea Group Archeologie 2020/30 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen projectnummer 452535 1 maart 2021 revisie 01 TenneT TSO B.V.

Deze zones konden in principe worden vrijgegeven voor de voorgenomen ingreep. Wel werd aanbevolen om over de gehele lengte van het tracé een archeologische inspectie uit te voeren. 13 Het gebied direct ten zuiden van deeltracé 6 (gelegen in gemeente Hengelo) is archeologische onderzocht (zaakid. 4013706100). Het betreft een gebied dat gelegen is in een beekdal / overige laagte met een lage archeologische verwachting. Aan de hand van deze bureaustudie werd het gebied vrijgesteld van verder onderzoek. Bij een booronderzoek direct ten oosten van deeltracé 7 (ten hoogte van de Platinastraat in Hengelo) zijn geen archeologische indicatoren gevonden (zaakid. 2214048100). Wel is hier een esdek (met zeer veel puin en puinfragmenten aanwezig) aangetroffen. Voor dit gebied is geen vervolgonderzoek geadviseerd.14 Iets verder naar het zuiden, in een grasplantsoen aan de Platinaweg in het industrieterrein Twentekanaal te Hengelo is over een lengte van ongeveer 150 m een restant van een dekzandrug met plaggendek aangetroffen. In het bewuste tracédeel hebben drie boringen archeologische vondsten opgeleverd. De aard van deze resten is vooralsnog onduidelijk. Mogelijk betreft het resten uit het mesolithicum en/of neolithicum en sporen van laat-middeleeuwse bewoning (zaakid. 3263647100).

In 2010 heeft Oranjewoud een booronderzoek uitgevoerd ten noordoosten van station Hengelo Weideweg 2010 (milieupark Hengelo, zaakid. 2287443100). Het plangebied bleek voor het merendeel verstoord door ophoging en /of egalisering en werd vrijgegeven voor verder archeologisch onderzoek. Wel bleek dat onder de verstoring of onder de bovenste bodemlaag is in een aantal boringen oud bouwland in de vorm van een plaggendek te zien was. Dit is het geval aan de randen van het plangebied, de oost- en noordwestkant van het terrein. Hier kunnen mogelijk nog archeologische waarden aanwezig zijn in het plaggendek zelf of eronder. 15 Bij recent onderzoek ter plaatse van Deeltracé 1 ter plaatse van het station Hengelo Weideweg is gezien dat de bodem reeds verstoord is (Archis zaakid. 4675550100). Daarnaast is gebleken dat ter plaatse van het tracégedeelte in de directe nabijheid van dit station de bodem bestond uit een verstoorde A-horizont verstoord met C-horizont. Er is geadviseerd tot vrijgave ten gunste van de voorgenomen ontwikkeling (Archis zaakid. 4642631100). Bij het bovenstaande wordt vermeld dat de meeste onderzoeken alsook de meeste waarnemingen zijn gedaan in de gedeeltes van het tracé die gelegen zijn in de gemeente Hengelo. In vergelijking is het ‘kaartbeeld’ voor de gemeente Hof van Twente hierbij opvallend leeg (bezie kaartbijlage 452535-ARCHIS).

Ondergrondse bouwhistorische waarden In verreweg het grootste gedeelte van het plangebied zijn geen bekende bouwhistorische waarden aanwezig, noch zijn er aanwijzingen dat er resten van vroegere bebouwing te verwachten zijn. In de buurt van het tracé is op een aantal locaties bebouwing aanwezig. Het betreft veelal boerderijen, waarvan de oorsprong mogelijk teruggaat tot in de late middeleeuwen. Op de huidige en historische kaarten doorsnijdt het tracé dergelijke boerderijerven over het algemeen niet, maar het is mogelijk dat de exacte locatie van deze erven enigszins afwijkt van de locaties op het kaartmateriaal. 13 Zielman, 2009. 14 Fijma, 2009. 15 Arkema et al., 2010.

Blad 12 van 25

Antea Group Archeologie 2020/30 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen projectnummer 452535 1 maart 2021 revisie 01 TenneT TSO B.V.

2.7

Bestaande verwachtingskaarten Gemeentelijke verwachtingskaart Op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Hof van Twente is tevens te zien dat de archeologische verwachting binnen het plangebied verschilt. Ook hier is de verwachting voornamelijk gebaseerd op de landschappelijke ligging en (bekende) historische objecten (zie afbeelding 3). De oranje-rode gebieden hebben een hoge archeologische verwachting. 16 Het gaat hierbij om terreinen, waar op grond van de landschappelijke ligging een grote kans is op het aantreffen van archeologische resten. Het betreft: dekzandruggen, gordeldekzandruggen, hoge stuwwallen, stuifzandgebieden, smeltwaterruggen, sandrafzettingen, delen van beekdalen binnen een straal van 150 m van dekzandruggen en zones van 200 meter om historische elementen als hoeven, watermolens, windmolens e.d. De zones rondom historische elementen zijn tevens gearceerd. 17 De lichtoranje gebieden hebben een middelhoge archeologische verwachting. Het gaat hierbij om terreinen waar op grond van de landschappelijke ligging een middelhoge kans op het aantreffen van archeologische resten: zones van 50 m om de dekzandruggen, dekzandwelvingen, gordeldekzandwelvingen, gordeldekzandvlakten, grondmoreneruggen en stuwwallen, relatief hooggelegen delen van beekdalen, en beekoverstromingsgebieden. 18 De lichtgele gebieden hebben een lage archeologische verwachting.

Op grond van de landschappelijke ligging is er een kleine kans op het aantreffen van archeologische resten. Het betreft: de dekzandvlakten, overige delen van de beekdalen, en laagtes. 19

16 Beleidsadvies: archeologisch onderzoek is noodzakelijk in plangebieden groter dan 2500 m 2 en bij bodemingrepen

dieper dan 0,4 m-mv. 17 Beleidsadvies: archeologisch onderzoek is noodzakelijk in plangebieden groter dan 2500 m2 en bij bodemingrepen dieper dan 0,4 m-mv. 18 Beleidsadvies: archeologisch onderzoek is noodzakelijk in plangebieden groter dan 5000 m2 en bij bodemingrepen dieper dan 0,4 m-mv. 19 Beleidsadvies: archeologisch onderzoek is noodzakelijk in plangebieden groter dan 10 ha en bij bodemingrepen dieper dan 0,4 m-mv.

Blad 13 van 25

Antea Group Archeologie 2020/30 Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen projectnummer 452535 1 maart 2021 revisie 01 TenneT TSO B.V.

Afbeelding 3. Uitsnede uit de Archeologische waarden en –verwachtingskaart gemeente Hof van Twente (2010), met hierop het geplande tracé geprojecteerd (rood = open ontgraving; zwart = hdd boringen). Bron: Esri & partners.

2.8

Gespecificeerde archeologische verwachting Datering Naar verwachting kunnen archeologische resten worden aangetroffen uit de periodes laatpaleolithicum, mesolithicum, neolithicum, bronstijd, ijzertijd, Romeinse tijd, middeleeuwen en nieuwe tijd. Complextype Er is een verwachting voor (seizoens)kampementen uit de steentijd en voor nederzettingen of boerenerven (neolithicum-nieuwe tijd). Resten van activiteiten uit deze perioden zijn te verwachten op de hogere delen van het dekzandlandschap (dekzandruggen, dekzandkoppen en eventueel hogere delen van dekzandwelvingen). Er is een redelijke kans op het aantreffen van complexen uit de periode ijzertijd en de Romeinse tijd (nederzettingen, boerenerven), een woonplaats of boerenerf (middeleeuwen-nieuwe tijd), akker (neolithicum-nieuwe tijd), eventueel plaggendek (middeleeuwen-nieuwe tijd) en verdedigingswerken/landweren (middeleeuwennieuwe tijd). In een beekdal kunnen beekdalgerelateerde complexen (‘natte context’) voorkomen zoals steigers, beschoeiing, depotvondsten, etc. Omvang Afhankelijk van het complextype circa 100 m2 tot meer dan een hectare voor een nederzettingsterrein.

Blad 14 van 25