RK HW - Onderzoek Gemeente HW Energieneutraal 204 DEF dec 2020

Het concept RES-bod bestaat voor het merendeel uit projecten die al gerealiseerd zijn of in de pijplijn zitten, en uit beoogde projecten voor zon-op-dak bij bedrijven en agrariërs. Van verschillende gesprekspartners kregen we terug dat het concept RES-bod van de gemeente ambitieuzer had kunnen zijn. Daarbij is het sterk de vraag of de gemeente met alleen lopende initiatieven energieneutraliteit in 2040 kan realiseren. De gemeente is inmiddels gestart met het proces om te komen tot het ‘Uitvoeringsprogramma Hoeksche ________________________________

12

6

Dit staat gelijk aan 1.354–1.714 TJ; 1 TWh staat gelijk aan 3.600 TJ.

7

1.192 TJ in 2018.

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Waard Energieneutraal 2040’, voortvloeiend uit het Programmaplan Duurzaamheid. In dit uitvoeringsprogramma moet duidelijkheid komen over in welke mate in de Hoeksche Waard nog duurzame opwek moet plaatsvinden om in 2040 energieneutraal te zijn. Tevens zal uit de Transitievisie Warmte ook naar voren komen welke elektriciteitsvraag de warmtetransitie nodig heeft. Moeilijke (politieke) keuzes moeten dus nog worden gemaakt.

Burgerparticipatie Burgerparticipatie is van belang omdat inwoners belangrijke spelers zijn bij het treffen van duurzame maatregelen en het slagen van de doelstelling ‘Hoeksche Waard energieneutraal in 2040’. Daarnaast is burgerparticipatie nodig om draagvlak te creëren voor de plannen van de gemeente in het kader van de energietransitie. De mate waarin inwoners worden betrokken bij het energietransitiebeleid van de gemeente kan gemeten worden via de burgerparticipatieladder. De ultieme fase van burgerparticipatie is (mee)beslissen. In deze fase geven bewoners de agenda vorm en maken de besluiten, en draagt de gemeente bij vanuit een adviserende rol. Figuur 4 - Burgerparticipatieladder

3.3

Best practices andere gemeenten De Hoeksche Waard is in van de ruim 300 gemeenten in Nederland. Het is goed om na te gaan wat er in andere gemeenten aan initiatieven zijn om daar van te leren. Om die reden een overzicht ter inspiratie. Om de hoeveelheid hernieuwbare energieopwekking (zon, wind, overig) te stimuleren zou gedacht kunnen worden aan de volgende beleidsinstrumenten die bij andere gemeenten worden toegepast: — Het ontwikkelen van een windfonds. In de gemeente Goeree-Overflakkee is de energiecoöperatie Deltawind actief, die is opgericht met als doel om de inkomsten van de productie van windenergie te delen met de omgeving van haar windparken. In Goeree-Overflakkee zijn er ook verschillende windparken in eigendom van commerciële projectontwikkelaars. Het Windfonds is geïntroduceerd zodat ook de opbrengsten uit deze windparken terugvloeien naar de maatschappij. Het fonds wordt gevuld met opbrengsten van de windmolens en hieruit wordt compensatie uitgekeerd aan direct omwonenden van windparken. Ook kan een beroep worden gedaan op het Windfonds voor duurzame projecten op Goeree-Overflakkee binnen een straal van 3,5 km van de windparken. Het Windfonds wordt momenteel gevuld. De eerste afdracht zal worden gedaan in 2021.

13

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Meer samenwerken om innovaties aan te jagen. De provincie Zuid-Holland heeft Goeree-Overflakkee bijvoorbeeld aangemerkt als Energy Island, ofwel proeftuin in de energietransitie. Dit betekent dat er geëxperimenteerd wordt op het gebied van duurzame energie. Goeree-Overflakkee experimenteert met de productie van groene waterstof. Binnen het waterstofconvenant H2GO wordt onderzoek gedaan naar kansrijke projecten. In een van deze projecten werkt de gemeente Goeree-Overflakkee aan het aardgasvrij maken in 2025 van het dorp Stad aan ’t Haringvliet. De gemeente wil hernieuwbare elektriciteit omzetten in groene waterstof en dit gebruiken als duurzaam alternatief voor verwarmen met aardgas. Momenteel staan er 69 windmolens in GoereeOverflakkee. De gemeente verwacht komend jaar een overschot aan hernieuwbare elektriciteit te produceren; er is dus voldoende groene stroom beschikbaar die zich leent voor de productie van groene waterstof.

14

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

4 Energietransitie in de gebouwde omgeving 4.1

Stand van zaken energietransitie in de gebouwde omgeving Energiebesparing in de gebouwde omgeving Om de doelstelling van energieneutraliteit in 2040 te realiseren heeft de gemeente in de Energievisie Hoeksche Waard 2016-2020 opgenomen zo veel mogelijk energie te willen besparen in de gebouwde omgeving8. Figuur 5 geeft de voortgang voor deze doelstelling weer. In de periode 2010-2018 is jaarlijks gemiddeld 1,8% energiebesparing gerealiseerd in de gebouwde omgeving. We benadrukken dat deze besparing enkel wordt behaald in de gebouwde omgeving. Paragraaf 2.2 liet zien dat in de gemeente Hoeksche Waard als geheel in de periode 2010-2018 gemiddeld slechts 0,2% energiebesparing per jaar wordt gerealiseerd. Figuur 5 – Energiegebruik in de gebouwde omgeving

2500 2000

TJ

1500

1000 500 0 2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Energiegebruik Woningen Energiegebruik Commerciële dienstverlening Energiegebruik Publieke dienstverlening Bron: Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat, lopend).

________________________________ 8

De gebouwde omgeving bestaat uit: woningen, publieke dienstverlening (overheid) en commerciële dienstverlening (bedrijven). De industrie vormt een andere sector (onder andere in het Klimaatakkoord). Het energiegebruik van de industrie in de Hoeksche Waard is vergelijkbaar met het energiegebruik van de commerciële dienstverlening (respectievelijk 576 en 527 TJ in 2018).

15

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Hernieuwbare warmte Hernieuwbare warmte speelt een steeds belangrijkere rol nu Nederland de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving gestart is. Figuur 6 geeft de hoeveelheid hernieuwbare warmte in de gemeente Hoeksche Waard weer. De figuur laat zien dat de hoeveelheid hernieuwbare warmte sinds 2010 is toegenomen. In 2018 bestond 4,6% van het warmtegebruik uit hernieuwbare warmte. Het overgrote deel van deze warmte wordt overigens geproduceerd door het verstoken van hout in kachels van inwoners. Deze vorm van hernieuwbare energieopwekking is weliswaar CO2-neutraal, maar heeft wel nadelen voor de lokale luchtkwaliteit. De concept-RSW schat in dat in 2030 de warmtevraag van de gebouwde omgeving in de Hoeksche Waard ruim 1.800 TJ is. Deze warmte is nodig om gebouwen te verwarmen en voor warm tapwater. Het is echter nog niet duidelijk op welke manier de Hoeksche Waard de warmtetransitie vorm wil geven en waarmee de warmtevraag ingevuld zal worden wanneer de gemeente van het aardgas afstapt. De Transitievisie Warmte gaat hier een verdieping op geven en daaruit zal steeds meer duidelijk worden welke elektriciteitsvraag voortvloeit uit de warmtetransitie. De Transitievisie Warmte moet uiterlijk eind 2021 worden ingediend bij het Rijk. Figuur 6 – Hernieuwbare warmte in de Hoeksche Waard

2000 1800 1600 1400 TJ

1200 1000 800 600 400 200 0

Totaal hernieuwbare warmte Verwachte warmtevraag van de gebouwde omgeving in 2030 Lineair (Totaal hernieuwbare warmte) Bron: Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat, lopend).

Verduurzamen eigen organisatie De gemeente Hoeksche Waard wil toe naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie in 2030. Figuur 7 geeft het energiegebruik gerelateerd aan openbaar bestuur en defensie in de Hoeksche Waard weer. In 2018 is het energiegebruik met 17% afgenomen ten opzichte van het energiegebruik in 2010. Als we de trend in het energiegebruik lineair doortrekken is het energiegebruik gerelateerd aan openbaar bestuur en defensie in 2030 ruim 60 TJ.

16

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Om energieneutraal te worden in 2030 dient de gemeente in 2030 dus eenzelfde hoeveelheid energie hernieuwbaar op te wekken, bijvoorbeeld door het plaatsen van zonnepanelen op gemeentelijke daken.

Deze opgave is enorm. Een vraag van 60 TJ komt overeen met grofweg 64.000 zonnepanelen. Het realiseren van een energieneutrale gemeentelijke organisatie vergt daarom fors extra inspanningen op het gebied van energiebesparing.

Figuur 7 – Energiegebruik van openbaar bestuur en defensie (SBI O) in de Hoeksche Waard

120 100

TJ

80 60

40 20

0

Energiegebruik openbaar bestuur en defensie (SBI O) Lineair (Energiegebruik openbaar bestuur en defensie (SBI O)) Bron: Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat, lopend).

4.2

Gemeentelijk beleid Tabel 2 geeft een overzicht van de activiteiten die de gemeente heeft ondernomen om een energietransitie in de gebouwde omgeving te realiseren.

17

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Tabel 2 – Status van activiteiten uit het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 – energietransitie in de gebouwde omgeving Maatregel

Energie-

Opwek

besparing

hernieuwbare

Status (o.b.v. zomerrapportage 2020 en interviews)

energie Regionaal Energieloket

x

x

Lopend

Energieke Regio

x

x

Gereed

Regionaal onderzoek naar aanpassing

x

x

Lopend: de gemeente stelt zowel

bouwleges en duurzaamheidsleningen ter

een Duurzaamheidslening als een

stimulering energieneutrale renovaties

Stimuleringslening beschikbaar via het SVn.

Voor alle woningen die nieuw gebouwd

x

Lopend

worden, wordt ingezet om deze energieneutraal te bouwen. Dit is een scherpere norm dan het Bouwbesluit nu vraagt. Sturen op hoogst haalbare energieambitie

x

x

in prestatieafspraken tussen gemeenten

Opgenomen in de jaarlijks geactualiseerde Prestatieafspraken.

en woningcorporatie Pilotproject HW Wonen met Nul-op-de-

x

x

x

x

Meter De mogelijkheden onderzoeken voor het

Gereed: inmiddels is alle nieuwbouw van HW Wonen NOM. Lopend: aandacht voor verduur-

toepassen van het landelijke project

zaming schoolpanden, er zijn geen

‘Green Deal verduurzaming scholen’

centrale afspraken gemaakt met de schoolstichtingen.

Verduurzamen maatschappelijk vastgoed

x

x

In voorbereiding: meerjaren onderhoudsplan wordt geactualiseerd en mogelijkheden voor verduurzaming bekeken.

Opstellen Warmte Koude Kaart Hoeksche

x

Waard Met Stedin gesprek aangaan ten behoeve

Gereed: Warmteconcepten voor de Hoeksche Waard opgesteld in 2018.

x

x

van warmtetransitie

Loopt/in voorbereiding: Stedin zit in de Stuurgroep RES, waarin de RSW wordt uitgewerkt. Tevens zit Stedin in de Stuurgroep Transitievisie Warmte waarin de warmtetransitie verder wordt uitgewerkt.

Onderzoeken mogelijkheden energie uit

x

bodem en water Handhaving energiebesparingsplicht in

In voorbereiding: moet een plek krijgen in Transitievisie Warmte.

x

x

Lopend (door omgevingsdienst)

Wet milieubeheer* *

Niet genoemd in uitvoeringsprogramma, wel lopend beleid.

Hierna bespreken we de belangrijkste beleidsmaatregelen die zijn genomen op het gebied van de energietransitie in de gebouwde omgeving.

18

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Prestatieafspraken met de woningcorporatie De gemeente en HW Wonen stellen jaarlijks prestatieafspraken op waarin afspraken worden gemaakt voor onder andere de verduurzaming van het vastgoed van de woningcorporatie. De woningcorporatie speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. HW Wonen bezit namelijk een derde deel van de gehele woningvoorraad (ca. 10.000 woningen) in de Hoeksche Waard. HW Wonen heeft een rol in de stuurgroep RES en heeft een belangrijke rol in de warmtetransitie naar aardgasvrij. Het valt op dat de prestatieafspraken op het gebied van het hoofdstuk duurzaamheid/energietransitie, in vergelijking met andere gemeenten, zeer frequent worden gemonitord (vier keer per jaar). Dit is positief omdat hiermee goed de vinger aan de pols wordt gehouden. Uit de interviews blijkt dat de woningcorporatie positief is over de samenwerking met de gemeente en de expertise die aanwezig is.

Zon op gemeentelijke daken De gemeente heeft de ambitieuze doelstelling om een energieneutrale gemeentelijke organisatie te zijn in 2030. Tot nu zijn er echter nog weinig concrete maatregelen getroffen. De gemeente wil de plannen voor verduurzaming zelf gaan maken. Er worden meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) opgesteld en de technische staat van gebouwen wordt in kaart gebracht. Aan het eind van het jaar 2020 is er zicht op de status van het vastgoed en de mogelijkheden voor verduurzaming. De gemeente heeft slechts één postcoderoosproject gerealiseerd in samenwerking met de lokale energiecoöperatie HoekscheWaardDuurzaam, op een pand van HW Wonen aan het Vierwiekenplein in Oud-Beijerland. Daarnaast is de corporatie actief met andere partijen in de gemeente (zie onderstaande tekstbox).

De energiecoöperatie HoekscheWaardDuurzaam legt grootschalige zonnevelden aan op daken in de gemeente met behulp van de Postcoderoosregeling. Dit is een nationale subsidieregeling die ervoor zorgt dat inwoners kunnen deelnemen in een zonneproject zonder dat de panelen op de eigen woning liggen. HW Wonen heeft hiervoor 10 daken beschikbaar gesteld. Ook heeft HoekscheWaardDuurzaam plannen voor het plaatsen van zonnepanelen op de scholen in de Hoeksche Waard en werkt zij samen met LTO om zonnepanelen te realiseren op grote schuren van landbouwbedrijven. Daarnaast wil HoekscheWaardDuurzaam grootschalige zon op dakprojecten realiseren in de gemeente, hetgeen nu nog niet gebeurt.

Volgens gesprekspartners was de relatie in het verleden tussen de gemeente en de energiecoöperatie bekoeld. Dit had te maken met ambities die niet overeenkwamen en onduidelijkheid over financiële belangen. Dit vinden wij een gemiste kans, omdat we in veel andere gemeenten wel zien dat gemeentelijke daken ter beschikking worden gesteld. Het voordeel hiervan is dat omwonenden kunnen meeprofiteren van zonneprojecten op gemeentelijke daken en de gemeente hiermee een voorbeeldfunctie vervult. De gemeente geeft aan eerst zelf te willen onderzoeken of de gemeentelijke daken kunnen worden bedekt met zonepanelen (in eerste instantie voor eigen gebruik). Daarna worden de mogelijkheden onderzocht of er gemeentelijke daken beschikbaar kunnen worden gesteld voor postcoderoos-projecten.

19

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Warmtetransitie De uitwerking van de warmtetransitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving staat in de Hoeksche Waard nog in de startblokken. Het is daarom moeilijk om een beoordeling te geven van de effectiviteit van het beleid op dit gebied. Wel schatten we in dat de verduurzaming van de warmtevraag in de Hoeksche Waard een uitdagend traject zal worden. Grootschalige warmtenetten zullen waarschijnlijk te kostbaar blijken te zijn, omdat de Hoeksche Waard een landelijk, dunbevolkt gebied is. Daarbij is er niet voldoende restwarmte aanwezig in de gemeente om de warmtevraag mee te dichten. Ook is de beschikbaarheid van geothermie en aquathermie in de gemeente nog onzeker. Mogelijk zal daarom een groot deel van de warmtevraag in de toekomst met individuele all electric-oplossingen zal worden ingevuld (in de Transitievisie Warmte wordt de potentie van alle bronnen in kaart gebracht). Dit legt extra druk op het RES-bod. Ook als de gemeente duurzame lokale waterstof wil gaan benutten voor aardgasvrij verwarmen, zal zij nog meer wind- en zonne-energie kunnen gaan realiseren. Hierbij tekent de gemeente aan dat de uitkomsten van de Transitievisie Warmte (de mogelijke elektriciteitsvraag als gevolg van de warmtetransitie) pas in de RES 2.0 kunnen worden meegenomen.

De RES 1.0 dient immers voor 1 juli 2021 te worden ingediend bij het NPRES en de Transitievisie Warmte moet uiterlijk eind 2021 worden ingediend bij het Rijk.

Regionaal Energieloket Gemeenten zijn verplicht een energieloket te hebben waar inwoners terecht kunnen met vragen over energiebesparende maatregelen. Het Regionaal Energieloket vervult deze verplichting voor de gemeente Hoeksche Waard. Dit is een particuliere organisatie met 45 gemeenten als opdrachtgever (drie miljoen inwoners), verspreid over het hele land. Op initiatief van de gemeente organiseert het energieloket wijkaanpakken (collectieve zonnepanelen- en isolatieacties) en informatieavonden. Tijdens de COVID-19-situatie worden deze informatieavonden in de vorm van webinars gegeven. Volgens het Regionaal Energieloket organiseert de Hoeksche Waard relatief veel projecten. De contacten met de beleidsmedewerkers zijn persoonlijk en prettig. Te waarderen is dat in opdracht van de gemeente ook een zakelijk energieloket is ontwikkeld. Het zakelijk Regionaal Energieloket is een website waar bedrijven terecht kunnen voor informatie over verduurzaming. Dit is voor zover wij weten nog in weinig andere gemeenten Nederland gerealiseerd. Het zakelijk energieloket wordt gefinancierd door de gemeente en provincie, vanuit het Gebiedsprogramma Hoeksche Waard.

Het Zakelijk Energieloket is tot stand gekomen in samenwerking tussen gemeente Hoeksche Waard, provincie Zuid-Holland, Energieke Regio, LTO Noord (afdeling HW), Ondernemersvereniging HW, Stedin, OZHZ en Rabobank Zuid-Hollandse Eilanden.

Duurzaamheidslening en revolverend fonds voor duurzame initiatieven De gemeente Hoeksche Waard heeft een duurzaamheidslening voor haar inwoners. Deze duurzaamheidslening maakt het financieel aantrekkelijk om te investeren in energiebesparende maatregelen. Het gaat bijvoorbeeld om zonnepanelen, dak-, gevel-, vloerisolatie, warmtepomp of zonneboiler. Tot nu toe staat ongeveer € 1 miljoen aan leningen uit. Daarbij is er sinds 1 oktober een stimuleringslening duurzaamheid beschikbaar voor maatschappelijke organisaties zoals (sport)verenigingen, kerkelijke gemeenschappen,

20

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

scholen en MKB. Deze lening is net als de duurzaamheidslening een revolverend fonds waar € 2 miljoen voor beschikbaar is gesteld. Geld kan tegen een lage rente geleend worden. Alhoewel er ook landelijke leningen zijn voor duurzaamheidsmaatregelen (nationale warmtefonds), vinden we het positief dat ook de gemeente een eigen lening heeft. De gemeente kan namelijk tegen gunstigere voorwaarden geld uitlenen dan in de landelijke regeling.

Handhaving energiebesparingsplicht uit de Wet milieubeheer Bedrijven en instellingen zijn volgens de Wet milieubeheer verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd die korter is dan 5 jaar. De gemeente Hoeksche Waard heeft de verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving op deze verplichting aan de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid gedelegeerd. Dit is een belangrijk instrument om energiebesparing te realiseren, omdat de gemeente hiermee wettelijke mogelijkheden heeft om naleving af te dwingen. Het potentieel voor energiebesparing bij bedrijven is groot. In de Hoeksche Waard zijn 600 bedrijven actief met een relatief groot energieverbruik. Volgens de omgevingsdienst is het mogelijk om 30% energiebesparing te realiseren bij deze bedrijven.9 Om deze energiebesparing te realiseren moet er wel voldoende capaciteit zijn bij de omgevingsdienst om deze bedrijven te kunnen bezoeken en hen te adviseren over de mogelijkheden voor kosteneffectieve besparingsmaatregelen. De omgevingsdienst krijgt een deel van de middelen vanuit de basisdekking van de provincie. Vanuit deze middelen kunnen jaarlijks zo’n 60 bedrijven worden bezocht. Hiermee zou het tien jaar duren (tot 2030) voordat de 600 zogenaamde energierelevante bedrijven in de Hoeksche Waard zijn bezocht.

Met aanvullende middelen van € 126.000 per jaar, zou het mogelijk zijn om deze bedrijven in vier jaar tijd te bezoeken. Afspraken tussen de gemeente en de omgevingsdienst over de financiering van extra capaciteit om bedrijven te bezoeken moeten nog worden gemaakt. Omdat het potentieel voor reductie groot is denken wij dat een extra bijdrage vanuit de gemeente zeer effectief kan zijn. Te denken valt aan extra inzet voor bedrijfsbezoeken, en een stimuleringsaanpak op een bedrijventerrein (bijvoorbeeld een aantal voorbeeld energiescans en bijeenkomst(en) met informatie en praktijkvoorbeelden van ondernemers waarbij een energiescan is gedaan). Als de gemeente serieus werk wil maken van energieneutraliteit in 2040 moet ook de samenwerking met de omgevingsdienst worden geïntensiveerd. Omdat gebouwen per 1 januari 2023 verplicht een energielabel C moeten hebben, kan de omgevingsdienst ook een rol spelen bij ondersteuning en handhaving van de verduurzaming van het gemeentelijke vastgoed en bedrijfspanden.

Energieke Regio Een andere manier waarop de gemeente bedrijven en maatschappelijke organisaties betrekt in de energietransitie is via het project Energieke Regio. De gemeente financiert dit project met ca. € 20.000 per jaar. Binnen het project Energieke Regio worden bijeenkomsten voor ondernemers georganiseerd, in samenwerking met de ondernemersvereniging Hoeksche Waard en LTO Noord afdeling Hoeksche Waard. Daarnaast geeft de stichting Energieke Regio advies aan ondernemers over welke subsidies zij kunnen aanvragen en ontzorgt ________________________________ 9

Met de parkmanagers van de bedrijventerreinen is geen interview afgenomen in dit project. De Rekenkamer verwacht echter dat de omgevingsdienst, die veel over de vloer komt bij bedrijven, een goed overzicht heeft.

21

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

zij ondernemers bij het verduurzamen van hun pand. Met name in combinatie met instrumenten als het energieloket voor bedrijven is dit effectief beleid, omdat ondernemers worden ontzorgd bij het nemen van concrete maatregelen.

4.3

Ambtelijke capaciteit Het team duurzaamheid dat zich richt op de energietransitie bestaat nu uit zes personen: De opgaveregisseur, twee fulltimers, een projectleider energieneutraal (ongeveer 1 à 2 dagen per week) en een extern persoon voor de Transitievisie Warmte (ongeveer 16 uur per week). Sinds kort is er ook een trainee werkzaam op het onderwerp duurzaamheid. Als de gemeente serieus werk wil maken van energieneutraliteit in 2040, is een opschaling van de capaciteit en expertise echter noodzakelijk. Onlangs is een studie uitgevoerd (Andersson Elffers Felix, 2020) in opdracht van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) naar de extra uitvoeringslasten die gemeenten zullen hebben ten gevolge van de afspraken uit het Klimaatakkoord. Tabel 3 geeft de gemiddelde benodigde inzet van een middelgrote gemeente weer voor de werkzaamheden in de gebouwde omgeving. Tabel 3 - Geraamde gemiddelde inzet van een middelgrote gemeente (> 40.000 inwoners) over de periode 2022 – 2030, voor de werkzaamheden in de gebouwde omgeving Taak

Geraamde jaarlijkse inzet voor een

Nieuwe taak

G40-gemeente Opstellen wijkuitvoeringsplan

0,9–1,4 fte per wijkuitvoeringsplan

Ja

Uitvoeren wijkuitvoeringsplan

1,9–2,4 fte per wijkuitvoeringsplan

Ja

Samenwerking corporaties en VvE’s

0,6–0,9 fte

Nee

Verzorgen gemeentebrede

1,8–2,2 fte

Uitgebreid, deels uitbesteed

communicatie (inclusief energieloket)

aan energieloket

Verduurzamen eigen vastgoed

0,5 fte

Nee

Verduurzamen maatschappelijk

0,5–0,7 fte

Nee

Verduurzamen overige utiliteitsbouw

0,5 fte

Ja

Monitoren en herijken Transitievisie

0,3–0,5 fte

Ja

vastgoed

Warmte Bron: (Andersson Elffers Felix, 2020).

De tabel geeft weer dat de capaciteit in de Hoeksche Waard de komende jaren punt van aandacht is. Ter illustratie, alleen al voor het opstellen en uitvoeren van de wijkuitvoeringsplannen zijn, bij vijf tot acht wijken per jaar, tot 2030 zo’n 10 tot 20 fte’s noodzakelijk. De huidige gemeentelijke capaciteit is daarmee niet toereikend.

4.4

Ambtelijke kwaliteit De Rekenkamer is van mening dat de kwaliteit van de ambtelijke organisatie voor het huidige beleid goed is. Om de doelstelling van energieneutraliteit in 2040 te realiseren is echter aanvullende expertise te overwegen. Bij het uitwerken van de Transitievisie Warmte zijn in het bijzonder technische onderlegde mensen nodig. De gemeente is hiervoor met de huidige capaciteit en expertise (deels) afhankelijk van inhuur van externen, maar zou deze ook zelf kunnen ontwikkelen om op deze manier een goede gesprekspartners richting maatschappelijke organisaties en inwoners te kunnen zijn. De Rekenkamer benadrukt dat

22

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

de gemeente niet op alle gebieden van de energietransitie de kennis zelf in huis hoeft te hebben. Voor het stimuleren van energiebesparing bij bedrijven kan ze immers bijvoorbeeld ook een beroep doen op de omgevingsdienst. De organisatie van de energietransitie (en de mate waarin de gemeente kennis inhuurt) is ook een politieke keuze.

4.5

Best practices andere gemeenten — Zonne-energie op bedrijfsdaken als voorwaarde te stellen bij de uitgifte van nieuwe bedrijventerreinen. In de gemeente Waalwijk wordt deze voorwaarde al in de praktijk toegepast. Ook de provincie Limburg heeft in het collegeprogramma als voorwaarde opgenomen om bij nieuwe vergunningen zonnepanelen op daken (loodsen, warehouses en dergelijke) verplicht te stellen voor de initiatiefnemers. Daarnaast zullen ze gemeenten ook aansporen en steunen om dit via de RES-vorming en verduurzaming binnen de eigen gemeentegrenzen te doen (GS Limburg, 2019). Ook de gemeente Ede had als voornemen om nieuwe bedrijven te verplichten om zonnepanelen te plaatsen op hun daken. Dit bleek, volgens de meest recente berichten, volgens de gemeente echter toch niet juridisch haalbaar. In plaats daarvan heeft de gemeente daarom besloten om een verplicht duurzaamheidsplan op te laten nemen in de uitgiften-voorwaarden van de nieuwbouwkavels. Nieuwe bedrijven dienen een plan op te stellen waarin ze aangeven hoe ze aan de duurzame energie gaan komen (bijv. wind, zon). Alleen als de gemeente het plan goedkeurt gaat de verkoop door. — Het opstellen van green deals met bedrijven. Met bedrijven zijn in Velsen green deals (GreenBiz) gemaakt om energiepositief te worden. Het convenant is ondertekend door de gemeente, de omgevingsdienst, de provincie en ondernemers.

— Duurzaamheidsmaatregelen stimuleren door de leges te verlagen voor duurzame bedrijven en duurzame maatregelen. In veel gevallen is voor investeringen in duurzame maatregelen en bedrijven een omgevingsvergunning nodig (bouwactiviteit, aanlegactiviteit, activiteitafwijking van het bestemmingsplan), waarvoor gemeenten leges heffen. Deze werken kostenverhogend en vormen daarmee een extra drempel om duurzame maatregelen te treffen of voor duurzame bedrijven om zich te vestigen in Hoeksche Waard. Verschillende gemeenten hebben al ‘groene’ leges vastgesteld, zoals Den Haag, Enschede, Leusden en Zeist (VNG, 2018). — Inzetten op energieambassadeurs. In de Hoeksche Waard zijn het vooral 60-plussers die bijeenkomsten bijwonen (overigens net als in veel andere gemeenten). Om een groter deel van de bevolking te bereiken zou de gemeente kunnen overwegen om ook andere kanalen te gebruiken om inwoners te bereiken. Zo werkt de gemeente Leiden bijvoorbeeld met energie-ambassadeurs. Dit zijn inwoners van de wijk zelf, die tegen vergoeding de taak hebben om bewoners te informeren en enthousiasmeren om duurzame maatregelen te treffen. In Leiden heeft in 2020 zo’n 20% van de woningbezitters advies aangevraagd bij het duurzame bouwloket. De gemeente zou kunnen overwegen daarom om ook via wijkambassadeurs inwoners te bereiken.

De gemeente Hoeksche Waard heeft aangegeven dat ze vanuit het Regionaal Energieloket eind 2020 zal starten met het werven van energiecoaches.

23

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

5 Duurzame mobiliteit 5.1

Stand van zaken duurzame mobiliteit De gemeente Hoeksche Waard wil de uitstoot van mobiliteit terugdringen met maatregelen in lijn met de trias mobilica (minder reizen, alternatieve vervoerswijze en het verduurzamen van bestaande mobiliteiten). Figuur 8 laat zien dat de CO2-uistoot van de sector Verkeer en vervoer in de gemeente Hoeksche Waard de afgelopen jaren in plaats van afgenomen, is toegenomen. Dit kan deels verklaard worden door het openen van de A4 bij Steenbergen eind 2014. In het Programmaplan Mobiliteit (Gemeente Hoeksche Waard, sd) staat dat het openen van de A4 bij Steenbergen heeft geleid tot een forse toename (25% in 2016) van het verkeer op de A29. Dit laat zien dat de invloed van de gemeente op het terugdringen van de CO2-uitstoot van verkeer en vervoer beperkt is. Hiervoor kan in andere sectoren worden gecompenseerd. Figuur 8 – CO2-uitstoot van de sector Verkeer en vervoer in de gemeente Hoeksche Waard

400 350

CO2-uistoot in kton

300 250 200 150 100

50

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

0

Het aantal personenauto’s in de gemeente is in de periode 2010-2018 met 10,1% toegenomen. Dit is meer dan vanuit autonome groei mag worden verwacht. De inwoners van de Hoeksche Waard lijken dus nog niet over te stappen op alternatieve vervoerswijzen. We zien een toename in de hoeveelheid personenauto’s, welke naast de conventionele motorbrandstoffen steeds vaker rijden op elektriciteit. De elektrische auto maakt gebruik van oplaadpalen. Er waren in 2018 in totaal 215 laadpalen voor elektrische auto’s aanwezig in de gemeente Hoeksche Waard (zie Figuur 9). Het percentage geregistreerde elektrische

24

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

personenauto’s10 is in de periode 2013-2018 toegenomen van 0,3 naar 1,3% (Rijkswaterstaat, lopend). Figuur 9 – Aantal laadpalen voor elektrische auto’s in de Hoeksche Waard

250

Aantal

200

150

100

50

0 2014

2015

2016

2017

2018

Aantal reguliere laadpunten voor elektrische auto's Aantal snellaadpunten voor elektrische auto's Bron: Klimaatmonitor (Rijkswaterstaat, lopend).

5.2

Gemeentelijk beleid Tabel 4 presenteert de maatregelen die zijn opgenomen in het Uitvoeringsprogramma. Tabel 4 – Status van activiteiten uit het Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020 en het Programmaplan Mobiliteit Maatregel

Status (o.b.v. zomerrapportage 2020 en interviews

Faciliteren elektrische oplaadpalen

Loopt: gemeente heeft samenwerkingsovereenkomst met partij die op verzoek van inwoners kosteloos laadpalen plaatst.

Netwerk elektrische oplaadpalen voor fietsen in de

Gereed

Hoeksche Waard op de kaart zetten Het realiseren van snelle fietsverbindingen met de

Concreet wordt nu gekeken of een snelfietspad kan

stedelijke gebieden

worden gerealiseerd tussen ’s Gravendeel en Dordrecht.

Het realiseren van snelle openbaar vervoer

Loopt/in ontwikkeling

(OV)-verbindingen met de stedelijke gebieden Het realiseren van goede multimodale

Loopt/in ontwikkeling

overstapplaatsen Het afvlakken van de verkeers- en vervoersspitsen

Loopt/in ontwikkeling

Het realiseren van een fijnmazig (OV)-netwerk op

Loopt/in ontwikkeling

maat tussen de dorpen

________________________________ 10

25

Dit zijn elektrische personenauto’s (FEV) en plug-in hybride personenauto’s (PHEV).

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

De tabel laat zien dat het aantal projecten dat is opgenomen in het uitvoeringsprogramma relatief beperkt is. We merken hierbij dat op dat belangrijk beleid om transport te verduurzamen ook vooral Europees en nationaal is. De CO2-uitstoot van auto’s wordt namelijk voor een groot deel in Europa bepaald (CO2-normen) of nationaal (subsidies elektrisch vervoer). Wel kan de gemeente nationaal en Europees beleid ondersteunen door bijvoorbeeld infrastructuur te faciliteren (laadpalen), alternatief vervoer te stimuleren (fietspaden) en autovervoer te ontmoedigen (bijvoorbeeld parkeertarieven). Het belangrijkste beleid in de Hoeksche Waard binnen het thema duurzame mobiliteit is als volgt: — De gemeente is samen met de provincie bezig met snelfietsroutes (van de noordelijke kant van de Hoeksche Waard naar Rotterdam en Dordrecht). Twee jaar geleden heeft de gemeente samen met de provincie onderzoek gedaan naar de potentie van snelfietspaden in de Hoeksche Waard. Concreet wordt nu gekeken of een snelfietspad kan worden gerealiseerd tussen ’s Gravendeel en Dordrecht. Ook richting Rotterdam kunnen de afstanden met een elektrische fiets afgelegd worden. In de mobiliteitsagenda (dit zijn afspraken tussen de gemeente en provincie) worden snelfietspaden ook genoemd.

— Vanuit het Klimaatakkoord ligt er een opgave voor regio’s en bij gemeenten om een beleid op laadpaleninfrastructuur te ontwikkelen. Hiervoor zijn middelen richting de landsdelen gegaan (provincies Zuid-Holland en Zeeland zijn één landsdeel). Momenteel kunnen inwoners van de Hoeksche Waard zelf een laadpaal aanvragen. De gemeente wil nu in plaats van vraaggestuurd de laadpalen aanbieden, overstappen naar het actief plaatsen van laadpalen op basis van prognoses. Zo hoopt de gemeente dat het plaatsen van laadpalen minder administratieve last veroorzaakt. — De gemeente overlegt met werkgevers over hoe zij met hun mobiliteitsbeleid en personeelsbeleid ervoor zorgen dat mensen op een andere manier naar hun werk komen, of meer vanuit huis werken. De gemeente wil afspraken maken met grote werkgevers (onder andere in Rotterdam) waar veel inwoners van de Hoeksche Waard dagelijks naartoe reizen. Voor de werkgeversaanpak zijn middelen beschikbaar, bijvoorbeeld voor stimuleren door middel van een fietsplan. Ook zou met werkgevers afgesproken kunnen worden dat werknemers, bijvoorbeeld twee keer per week thuis mogen werken. Covid-19 biedt kansen voor het stimuleren van thuiswerken op de lange termijn. Gemeente en provincie willen van dit moment gebruikmaken en kijken of het een structureel karakter kan krijgen. — De Hoeksche Waard heeft een grote vloot bussen op waterstof rijden.

Ook komt er in de gemeente naar verwachting een waterstoftankstation voor bussen en zwaar vrachtverkeer. Dit is zoals gezegd echter vooral een initiatief vanuit de provincie waar het gemeentelijk beleid een beperktere rol in heeft gehad.

5.3

Aanvullende maatregelen voor duurzame mobiliteit Een aantal ideeën: — Herinvoeren van betaald parkeren. In het verleden waren er in het centrum van Oud-Beijerland parkeertarieven. Momenteel is het weer gratis om hier te parkeren. Invoering van betaald parkeren stimuleert andere vormen van vervoer (fietsen, lopen). Daarbij zou men kunnen overwegen de parkeertarieven in de stad te gaan differentiëren naar uitstoot. Momenteel bereiden de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Binnenlandse Zaken een wijziging van de Gemeentewet (Artikel 225, achtste lid) voor die een differentiatie van de parkeertarieven mogelijk maakt. — Aanscherpen van de parkeernormen. In andere gemeenten probeert men bij nieuwbouwwijken lagere parkeernormen te hanteren door met de ontwikkelende partij afspraken te maken. Het aanscherpen van de parkeernormen ontmoedigt niet alleen

26

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

autobezit, maar kan ook zorgen voor meer groen en afvoer van regenwater (klimaatadaptatie). Een dergelijke maatregel is vooral effectief als alternatieven kunnen worden geboden (zoals snelfietspaden).

27

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

6 Casusanalyse klimaatadaptatie 6.1

Gemeentelijke doelen In het Hoofdlijnenakkoord Samen meer Waard (Gemeente Hoeksche Waard, 2018) staat dat de gemeente Hoeksche Waard door klimaatadaptatie de effecten van klimaatverandering zo goed mogelijk wil opvangen. De gemeente noemt voorbeelden als grotere hoeveelheden neerslag in kortere tijd, meer en langere periodes van droogte en toenemende hittestress. Het doel van de gemeente om klimaatadaptief te worden is verder uitgewerkt in de Omgevingsvisie11 (Gemeente Hoeksche Waard, 2019). Hierin spreekt de gemeente de ambitie uit om in 2040 een klimaatbestendig eiland te zijn. Deze ambitie gaat verder dan de ambitie die is opgenomen in het Programmaplan Duurzaamheid (volledig klimaatadaptief in 2050) en de landelijke ambitie op het gebied van klimaatadaptatie: in 2050 moet de inrichting van Nederland klimaatbestendig en waterrobuust zijn (Min IenW; Min LNV; Min BZK, 2019). Aanvullende doelen op het gebied van klimaatadaptatie in de omgevingsvisie zijn vooral kwalitatief geformuleerd. Het gaat om voldoende ruimte en inspanning voor herstel van biodiversiteit, voldoende ruimte en inspanning voor waterkwaliteit en waterkwantiteit, aandacht en beleid voor behoud van identiteitsdragend erfgoed en voldoende ruimte en beleid voor innovatieve, natuurinclusieve kringlooplandbouw. Ook in het concept-Programmaplan Duurzaamheid komt klimaatadaptatie naar voren.

Hierbij valt op dat met name de doelen op het gebied van biodiversiteit vooral kwalitatief zijn geformuleerd (zie Tabel 5). De doelen bevatten termen als ‘forse/flinke stappen’ en ‘grote vorderingen’, zonder hier streefwaarden aan te koppelen. De gemeente geeft aan dat de uitwerking van de doelstellingen voor biodiversiteit vanaf 2021 samen met de partners in de Hoeksche Waard nader geconcretiseerd gaan worden. Tabel 5 – Doelstellingen klimaatadaptatie Strategisch doel

Operationele doelen

In 2050 hebben we veerkrachtige

In 2030 hebben we in de openbare ruimte forse stappen gemaakt op het

ecosystemen in Hoeksche Waard

gebied van biodiversiteit. In 2030 hebben we in de natuur flinke stappen gezet op het gebied van biodiversiteit. In 2030 hebben we in de landbouw grote vorderingen gemaakt op het gebied van biodiversiteit.

Hoeksche Waard is in 2050 volledig

Vanaf 2020 worden alle bouwprojecten in Hoeksche Waard klimaatadaptief

klimaatadaptief

gerealiseerd. In 2030 hebben alle hittestressgevoelige locaties in de dorpen koeling door schaduw van bomen of anderszins. In 2030 zijn zoveel mogelijk ‘wateroverlastgevoelige’ locaties voorzien van oplossingen. In 2030 kan de landbouw ook bij langere periodes van droogte over voldoende water beschikken.

________________________________ 11

De Omgevingsvisie is een integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn.

28

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

6.2

Gemeentelijk beleid Om inzicht te krijgen in de maatregelen die kunnen worden genomen op het gebied van klimaatadaptatie heeft de gemeente Hoeksche Waard in mei 2019 een klimaatstresstest (laten) uitvoeren. De klimaatstresstest laat de kwetsbaarheden zien voor weersextremen en behandelt vier klimaatthema’s: wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Hiermee geeft de gemeente inzicht in de gevolgen van klimaatverandering voor de Hoeksche Waard en de kansen en knelpunten.

Resultaten klimaatstresstest Hoeksche Waard De resultaten van de klimaatstresstest voor de Hoeksche Waard zijn op deze website te bekijken. Een samenvatting van de belangrijkste conclusies/kwetsbaarheden: —

Wateroverlast: vooral bedrijventerreinen kunnen meer wateroverlast ervaren. Bovendien is een significant aantal kwetsbare en vitale objecten in de Hoeksche Waard gevoelig voor wateroverlast.

—

Hitte: vooral industrieterreinen en dorpscentra zijn gevoelig voor hitte. Er is een significant aantal locaties waar kwetsbare groepen hittestress kunnen ervaren, zoals scholen, kinderopvang, zorginstellingen en complexen met senioren.

—

Droogte: aan de westzijde van Strijen treedt extra bodemdaling op ten gevolge van klimaatverandering. Gewasschade kan optreden door dalende grondwaterstanden bij droogte.

—

Overstroming: vooral het gebied aan de noordoostelijke kant van het eiland komt bij overstroming onder water te staan. Hier staan relatief veel woningen.

Naar aanleiding van de stresstest zijn klimaatateliers georganiseerd met stakeholders, onder andere de GGD, Stedin, scholen en woningcorporaties. In deze ateliers is geverifieerd of het beeld dat uit de stresstesten naar voren komt klopt, hoe ernstig de knelpunten worden gevonden en hoe de kansen en knelpunten samen met de stakeholders kunnen worden opgepakt. Op basis van de uitkomsten van de stresstest en klimaatateliers werkt de gemeente momenteel samen met het waterschap aan een uitvoeringsprogramma. Veel concrete maatregelen zullen hier uit volgen. Vanuit het beleidsplan openbare ruimte worden middelen vrijgemaakt om te investeren in projecten ten behoeve van klimaatadaptatie. Volgens het waterschap is de samenwerking met de gemeente Hoeksche Waard heel gelijkwaardig en prettig en er is voldoende kennis en expertise aanwezig. Een andere belangrijke beleidsmaatregel op het gebied van klimaatadaptatie is dat de gemeente zich in het voorjaar van 2020 bij het Convenant Klimaatadaptief Bouwen heeft gevoegd. In dit convenant is de ambitie vastgelegd om nieuwbouwlocaties in Zuid-Holland zoveel mogelijk klimaatadaptief te bouwen, zodat deze bestand zijn tegen weersextremen als gevolg van klimaatverandering. Een uitdaging is echter vooral om ook bestaande bebouwing meer klimaatadaptief te maken. In oktober 2020 is het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan vastgesteld.

Hierin is opgenomen dat bij alle rioolvervangingen standaard hemelwater zal worden afgekoppeld. Daarnaast is er geld vrijgemaakt om een stimuleringsregeling uit te werken voor bewoners ter bevordering van klimaatadaptieve maatregelen. Zoals beschreven zullen veel maatregelen nader worden geconcretiseerd. Het is daarom moeilijk om de effectiviteit van het beleid te beoordelen.

29

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

6.3

Aanvullende maatregelen voor klimaatadaptatie Een mogelijke maatregel is differentiatie van de rioolheffing in de gemeente Venray, om inwoners te stimuleren om hun tuin te vergroenen.

Niet iedereen in Venray hoeft de kosten voor afvoer van hemelwater te betalen. Als het hemelwater niet in het gemeentelijk riool komt via dak, trottoir, terras en/of regenpijp, krijgen inwoners korting op de rioolheffing. Hiermee wordt afvoer in de tuin en daarmee vergroening gestimuleerd (bij een betegelde tuin kan het water immers niet goed wegzakken in de grond). Het lijkt om een kosteneffectieve maatregel te gaan. De gemeente Venray heeft de maatregel geëvalueerd en geconcludeerd dat de kosten voor afkoppeling bij particulieren veel lager zijn dan het nemen van maatregelen in de openbare ruimte, zoals extra waterberging of vergroting van de riolen. Het gaat daarmee om een kosteneffectieve maatregel, ook als de kosten voor overhead en urenbesteding van de gemeente worden meegenomen.

Andere suggesties voor concrete maatregelen in de toekomst zijn: — Afspreken dat woningcorporaties in het huurcontract opnemen dat de tuin slechts voor de helft betegeld mag worden. Dit kan worden opgenomen in de prestatieafspraken. — Onderzoeken of regenwaterputten gestimuleerd kunnen worden in tuinen. In Vlaanderen geldt een verplichting bij nieuwbouw. Een uitzondering geldt voor woningen met een groen dak.

30

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Literatuurverwijzingen Andersson Elffers Felix, 2020. Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 - 2030, Utrecht: AEF. BVR Adviseurs, 2018. Hoeksche Waard Energieneutraal 2040: Ruimtelijke analyse, Rotterdam: BVR Adviseurs. EC, 2011. White paper: Roadmap to a Single European Transport Area – Towards a competitive and resource efficient transport system, Brussel: Europese Commissie (EC). EC, -a. 2030 climate & energy framework. [Online] Available at: https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_en [Geopend 2 januari 2020]. EC, -b. 2020 climate & energy package. [Online] Available at: https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2020_en [Geopend 24 07 2020]. EC, -c. 2050 long-term strategy. [Online] Available at: https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2050_en [Geopend 2 januari 2020]. Gemeente Hoeksche Waard, 2018. Samen meer Waard: Hoofdlijnenakkoord 2019-2022, Oud-Beijerland: Gemeente Hoeksche Waard. Gemeente Hoeksche Waard, 2019. Kom Waardmaken: Omgevingsvisie Hoeksche Waard (vastgesteld 17 december 2019), Oud-Beijerland: Gemeente Hoeksche Waard. Gemeente Hoeksche Waard, 2020a. Programmaplan Duurzaamheid, Oud-Beijerland: Gemeente Hoeksche Waard. Gemeente Hoeksche Waard, 2020b. Zomerrapportage 2020, Oud-Beijerland: Gemeente Hoeksche Waard.

Gemeente Hoeksche Waard, sd Programmaplan Mobiliteit, Oud-Beijerland: Gemeente Hoeksche Waard. GS Limburg, 2019. Vernieuwend verbinden, Maastricht, sl: sn HW Wonen et al, 2019. Wonen doen we samen: Prestatieafspraken Hoeksche Waard 2020, Maadam: HW Wonen; Huurdersplatform Hoeksche Waard; Gemeente Hoeksche Waard. Min IenM, 2012. Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte: Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM). Min IenW; Min LNV; Min BZK, 2019. Deltaprogramma 2020: Doorwerken aan de delta nuchter, alert en voorbereid, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW); Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV); Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

31

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Min IenW, 2019. Schets Mobiliteit naar 2040: Veilig, robuust, duurzaam, Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). NEa, 2020. Rapportage Energie voor Vervoer in Nederland 2019: Naleving verplichtingen wet- en regelgeving Energie voor Vervoer, Den Haag: Nederlands Emissieautoriteit. Provincie Zuid-Holland, 2016. Watt anders: Energieagenda 2016-2020-2050, Den Haag: Provincie Zuid-Holland. RES-regio Hoeksche Waard, 2020a. Regionale Energiestrategie Regio Hoeksche Waard: Voorlopig concept 23 april 2020, sl: RES-regio Hoeksche Waard. RES-regio Hoeksche Waard, 2020b. Regionale Structuur Warmte Regio Hoeksche Waard: Voorlopig concept 23 april 2020, sl: RES-regio Hoeksche Waard. Rijksoverheid, 2019. Klimaatakkoord, Den Haag: Rijksoverheid. Rijkswaterstaat, lopend. Klimaatmonitor. [Online] Available at: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/ [Geopend 20 07 2020]. SER, 2013. Energieakkoord voor duurzame groei, Den Haag: Sociaal-Economische Raad. SOHW en Provincie Zuid-Holland, 2017. Gebiedsprogramma Hoeksche Waard - Hoeksche Waard werkt: Dé voedingsbodem voor de Randstad, Den Haag: Provincie Zuid-Holland. SOHW, 2016a. Energievisie Hoeksche Waard 2016 - 2020, sl: Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard. SOHW, 2016b. Regionaal Uitvoeringsprogramma Energievisie, sl: Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard. SOHW, 2016c.

Energievisie Hoeksche Waard 2016-2020, sl: Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard (SOHW). SOHW, 2017. Wonen in een vitale Hoeksche Waard: Regionale Woonvisie 2030, sl: Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard. UN, 2015. Paris Agreement, Parijs: United Nations (UN). VNG, 2018. Legesverordening als instrument : Uitwerking duurzame alternatieven modelverordeningen lokale heffingen, sl: sn WindStats, sd WindStats - Statistieken. [Online] Available at: https://windstats.nl/ [Geopend 28 07 2020].

32

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Bijlagen

33

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

A Overzicht Tabel 6 – Overzicht gesprekspartners Interview

Naam

Functie

Organisatie

Ilse Voogt

Adviseur Duurzaamheid en Projectleider

Gemeente Hoeksche Waard

nr. 1

Regionale Energiestrategie Martin Roobol

Opgaveregisseur Duurzaamheid en Mobiliteit

2

Martin Roobol

Opgaveregisseur Duurzaamheid en Mobiliteit

Gemeente Hoeksche Waard

3

H. Steen

Wethouder Transitievisie Warmte,

Gemeente Hoeksche Waard

Energieneutraal 2040, coördinerend wethouder duurzaamheid 4

P. van Leenen

Wethouder Regionale Energiestrategie -

Gemeente Hoeksche Waard

Milieu en duurzaamheid 5

Hans Schouffoer

Strategisch adviseur duurzaam en

Waterschap Hollandse Delta

waarnemend manager duurzaamheid 6

Lisette Louwman

Beleidsadviseur ruimtelijke adaptatie

Waterschap Hollandse Delta

7

Diederik Braat

Procesmanager gebiedsprogramma

Provincie Zuid-Holland

Hoeksche Waard - Goeree-Overflakkee 8

Andor van Dijk

Strategisch adviseur Duurzaamheid

Omgevingsdienst

9

Josefine Rook

Manager regio Zuid-Holland

Regionaal Energieloket

10

Kevin Uijtdewillegen

Vastgoedstrateeg

HW Wonen

11

Daan den Ouden

Voorzitter

HoekscheWaardDuurzaam

12

Lennard Seriese

Gebiedsregisseur energietransitie

Stedin

13

Hans Rozendaal

Bestuurslid

LTO (Land- en Tuinbouw-

Zuid-Holland

organisatie) Noord afdeling Hoeksche Waard 14

15

34

Erik Roeland

Programmamanager duurzaamheid en

Gemeente Goeree-

innovatie

Overflakkee

Esther Slegh

Adviseur duurzaamheid en innovatie

Anoniem

Inwoner Hoeksche waard

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

Niet gelieerd aan organisatie

B Duurzaamheidsdoestellingen op verschillende schaalniveaus B.1

Energie Figuur 10 vergelijkt de energiedoelstellingen van de Hoeksche Waard met (inter)nationale en provinciale doelstellingen op het gebied van de energietransitie. Dit geeft een beeld van het ambitieniveau van de gemeentelijke doelstellingen. De doelstelling om in 2040 energieneutraal te zijn is ambitieuzer dan de landelijke doelstelling van een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050 (SER, 2013). De gemeente streeft naar een energieneutrale gemeentelijke organisatie in 2030 (Gemeente Hoeksche Waard, 2018). Dit is een stuk ambitieuzer dan de doelstelling voor de gemeente als geheel en begrijpelijk vanuit het idee dat de gemeente een voorbeeldrol wil invullen. Figuur 10 – Doelstellingen op het gebied van de energietransitie voor verschillende schaalniveaus 12

EU

Nationaal

Provinciaal

Hoeksche Waard

•2020 20% van het totale energieverbruik afkomstig uit hernieuwbare energie 20% toename in energie-efficiëntie •2030 32% hernieuwbare energie 32,5% toename in energie-efficiëntie

•2020 Besparing van het finale energiegebruik met 1,5% per jaar 14% hernieuwbare energieopwekking 100 PJ aan energiebesparing in het finale energiegebruik •2023 16% hernieuwbare energieopwekking •2050 100% klimaatneutrale energievoorziening •2020 Bedrijven in Zuid-Holland leveren 11 PJ restwarmte aan het warmtenetwerk 735,5 MW opgesteld vermogen windenergie 1,5 PJ opwek van zonne-energie Benutting van tenminste 20 PJ uit restwarmte en aardwarmte en wkotoepassigen •2030 CO2-neutrale energievoorziening voor de gebouwde omgeving

•2030 Energieneutrale gemeentelijke organisatie •2040 25% energiebesparing Energieneutrale gemeente

________________________________ 12

Bronnen: EU: 2020 climate & energy package (EC, -b); 2030 climate & energy framework (EC, -a) Nationaal: Energieakkoord voor duurzame groei (SER, 2013)

35

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

B.2

CO2-reductie Figuur 11 – CO2-reductiedoelstellingen op verschillende schaalniveaus13

Mondiaal

EU

Nationaal

Hoeksche Waard

•Klimaatakkoord Parijs: de gemiddelde temperatuur op aarde mag niet meer dan 2ºC stijgen ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, streven naar max. 1,5ºC temperatuurstijging

•2020 20% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990 •2030 40% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990 •2050 100% klimaatneutraliteit

•2030 49% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990 •2050 95% reductie van broeikasgassen t.o.v. 1990

•CO2-reductiedoelstelling ontbreekt

________________________________ Provinciaal: Watt anders: Energieagenda 2016-2020-2050 (Provincie Zuid-Holland, 2016) Hoeksche Waard: Energievisie Hoeksche Waard 2016-2020 (SOHW, 2016a); Samen meer Waard: 13

Hoofdlijnenakkoord 2019-2022 (Gemeente Hoeksche Waard, 2018) Bronnen: Mondiaal: Paris Agreement (UN, 2015) EU: 2020 climate & energy package (EC, -b); 2030 climate & energy framework (EC, -a); 2050 long-term strategy (EC, -c) Nationaal: Klimaatakkoord (Rijksoverheid, 2019)

36

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020

B.3

Duurzame mobiliteit Figuur 12 – Doelstellingen op het gebied van duurzame mobiliteit voor verschillende schaalniveaus 14

EU

Nationaal

Proviciaal

•2030 Het gebruik van voertuigen op klassieke brandstoffen in de stad halveren Stadsdistributie grotendeels CO2-vrij •2050 Reductie van broeikasgasemissies met 60% t.o.v. 1990 Geen voertuigen op klassieke brandstoffen in steden

•2030 Maximale CO2-uitstoot van 25 Mton Emissieloze nieuwverkoop van personenauto’s •2040 Een veilig, robuust en duurzaam mobiliteitssysteem, waarbij de gebruiker en dienst deur-tot-deur-reis centraal staat en de impact op de leefomgeving minimaal is Nederland is een bepalende speler in de internationale transitie naar duurzame mobiliteit •2050 Emissievrije mobiliteit •2025 Elke provinciale weg en vaarweg heeft een CO2-boekhouding De CO2-emissie en het energiegebruik bij aanleg of beheer en onderhoud van een (vaar)weg is met 25% gedaald t.o.v. 2015 •2030 Alle regionaal OV waarvoor Provincie Zuid-Holland concessiehouder is, is volledig emissievrij •2050 De CO2-balans van provinciale wegen en vaarwegen is neutraal

•Verlagen impact van mobiliteit op de leefbaarheid: verminderen van de uitstoot van mobiliteit in de Hoeksche Waard Hoeksche Waard

________________________________ 14

Bronnen: EU: White paper: Roadmap to a Single European Transport Area – Towards a competitive and resource efficient transport system (EC, 2011) Nationaal: Schets Mobiliteit naar 2040: Veilig, robuust, duurzaam (Min IenW, 2019); Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte: Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig (Min IenM, 2012); Klimaatakkoord (Rijksoverheid, 2019); Kabinetsaanpak klimaatbeleid Provinciaal: Watt anders: Energieagenda 2016-2020-2050 (Provincie Zuid-Holland, 2016) Hoeksche Waard: Programmaplan Mobiliteit (Gemeente Hoeksche Waard, sd)

37

200261 - Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal? – November 2020