Programmabegroting 2026-2029

Programmabegroting 2026-2029

Inhoudsopgave Aanbieding

3

Voorwoord

4

1 1.1 1.2

Inleiding Leeswijzer Algemeen financieel beleid

5 6 8

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10

Programmaplannen Programma 0 Bestuur en ondersteuning Programma 1 Veiligheid Programma 2 Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte Programma 3 Economie Programma 4 Onderwijs Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie Programma 6 Sociaal Domein Programma 7 Volksgezondheid en Milieu Programma 8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

12 13 16 19 22 25 27 30 36 39 43

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

Paragrafen Lokale Heffingen Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Onderhoud Kapitaalgoederen Financiering Bedrijfsvoering Verbonden Partijen Grondbeleid Regio Deal Wet open overheid (Woo)

46 48 55 61 71 78 83 97 104 106

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Financiële Positie Grondslagen en uitgangspunten Overzicht van baten en lasten Overzicht van incidentele baten en lasten Structureel begrotingsevenwicht Structurele en incidentele mutaties in reserves Investeringsoverzicht Reserves en voorzieningen Geprognosticeerde balans

107 108 110 114 116 117 119 121 124

Bijlagen Bijlage 1 Overzicht taakvelden Bijlage 2: Budgetten dierenwelzijn

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | INHOUDSOPGAVE

125 126 130

2/130

Aanbieding Hierbij presenteren wij u de Programmabegroting 2026 - 2029 van gemeente Hoeksche Waard. In juli 2025 stelde u de Kadernota 2026 vast. Hierin stonden onder meer de effecten van de Meicirculaire 2025 en de grondslagen/uitgangspunten om de Begroting 2026 te kunnen opstellen. Hiernaast is in de Kadernota een aantal beleidsimpulsen én ombuigingsvoorstellen opgenomen , die de raad integraal heeft afgewogen. De besluitvorming bij de Kadernota 2026 (inclusief aangenomen amendement), is verwerkt in deze Programmabegroting. De voorliggende Programmabegroting 2026 betreft de uitwerking van de besluitvorming bij de Kadernota 2026. Een toelichting op het financieel beeld vindt u in de Financiële samenvatting van deze begroting. Met deze begroting vragen wij u het budgetrecht toe te passen voor het begrotingsjaar 2026 door de benodigde middelen (programmabudgetten, investeringen en reserves) vast te stellen. Voor de bestuurlijke behandeling van de begroting zijn de volgende vergaderingen gepland: • Beeldvormende raad: 28 oktober 2025 • Oordeelsvormende raad / besluitvormende raad: 13 november 2025 Burgemeester en wethouders van gemeente Hoeksche Waard R. Heintjes secretaris

M. Witte burgemeester

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | AANBIEDING

3/130

Voorwoord Voor u ligt de programmabegroting 2026-2029: een overzicht van de plannen, doelen en keuzes die de komende jaren richting geven aan de ontwikkeling van onze mooie gemeente Hoeksche Waard. 2025 was een jaar waarin we als gemeente mooie stappen hebben gezet. De woningbouw is volop in beweging: onder meer 2485 woningen in Stougjeswijk en concrete planvorming voor 1500 woningen in Molenpolder bieden we perspectief aan starters, gezinnen en senioren. We zijn trots op het behoud van de supermarkt in Goudswaard, een belangrijke voorziening voor de leefbaarheid van het dorp. Ook maken we grote vorderingen op weg naar een energieneutrale Hoeksche Waard in 2040, met meer inwoners die kiezen voor verduurzaming van hun woning en lokale initiatieven die bijdragen aan de energietransitie. De Hoeksche Waard groeit – niet alleen in inwonersaantal, maar ook in betrokkenheid. Steeds meer inwoners denken en doen mee, of het nu gaat om verkeersveiligheid op onze dijken of de N217, het versterken van onze dorpskernen of de inrichting van de openbare ruimte. Die verbinding tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en gemeente vormt de basis voor ons gezamenlijke succes. Binnen het sociaal domein hebben we in 2025 voortgebouwd op onze ambitie om passende en toegankelijke ondersteuning te bieden.

We geven invulling aan landelijke vernieuwingen in jeugdzorg, Wmo en werk & inkomen, met altijd als uitgangspunt: wat werkt voor onze inwoners. Ook is de Toekomstvisie tot stand gekomen: een gezamenlijk kompas waarin staat beschreven wat voor gemeente we willen zijn. Ondanks dat de financiële ruimte onder druk staat, presenteert het college een sluitende begroting voor 2026. Dit is mede mogelijk gemaakt door heldere keuzes en een brede steun in de raad voor een verantwoorde inzet van middelen. Zo behouden we ruimte om te investeren in wat ertoe doet voor de Hoeksche Waard. Deze begroting is de laatste van het huidige college. Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 kijken wij ernaar uit om de komende periode, samen met de raad en onze inwoners, verder te bouwen aan een krachtige, verbonden en toekomstgerichte gemeente. Wij kijken ernaar uit samen met de raad uitvoering te geven aan de ambities voor 2026!

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | VOORWOORD

4/130

1 Inleiding

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1 INLEIDING

5/130

1.1 Leeswijzer Programma-indeling De programmabegroting bestaat, naast het onderdeel "Algemene dekkingsmiddelen, overhead, Vpb en onvoorzien", uit 8 programma’s en ongeveer 70 taakvelden. De programma-indeling is als volgt: • 0 Bestuur en ondersteuning • 1 Veiligheid • 2 Verkeer, vervoer en openbare ruimte • 3 Economie • 4 Onderwijs • 5 Sport, cultuur en recreatie • 6 Sociaal Domein • 7 Volksgezondheid en milieu • 8 Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

Programmaplan opzet De programma’s hebben de volgende opzet: Wat gebeurt er om ons heen? Hier staan de trends en ontwikkelingen beschreven die effect hebben op onze organisatie. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Hier staan de maatschappelijke effecten en doelen beschreven en hoe wij die met het programmaplan willen bereiken. Wat mag het kosten? Een overzicht van de baten, de lasten en de wijzigingen in de reserves. Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Hier staan de verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen van de gemeente beschreven. Beleidsindicatoren De verplichte beleidsindicatoren, zoals opgenomen in ‘waarstaatjegemeente.nl’, zijn per programma weergegeven. De cijfers kunnen betrekking hebben op verschillende jaren.

Paragrafen Naast de programma’s bevat de programmabegroting 2026-2029 de volgende paragrafen: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Regio Deal 9. Wet open overheid (Woo) De paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de programmabegroting voor een aantal (verplichte) specifieke onderwerpen.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.1 LEESWIJZER

6/130

Financiële positie In de financiële positie zijn opgenomen: het overzicht van baten en lasten van het programmaplan, het investeringsoverzicht, de specificatie van de reserves en voorzieningen en de geprognotiseerde balans (meerjarig).

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.1 LEESWIJZER

7/130

1.2 Algemeen financieel beleid In deze paragraaf treft u de samenvatting van het financiële beeld van de Begroting 2026-2029.

Sluitende begroting 2026 In juli 2025 heeft de raad de Kadernota 2026 behandeld. In deze Kadernota is een aantal nieuwe beleidsimpulsen én ombuigingsvoorstellen opgenomen, die de raad integraal heeft afgewogen. Bij behandeling van de Kadernota 2026 heeft de raad tevens een amendement aangenomen, waarmee een wijziging is aangebracht in de ombuigingen. De voorliggende Programmabegroting 2026 betreft de uitwerking van deze besluitvorming bij de (geamendeerde) Kadernota 2026. De begroting 2026 sluit met een positief saldo. Begroting voldoet aan de begrotingsregels van de toezichthouders De Begroting 2026-2029 moet op grond van artikel 189 van de Gemeentewet ‘structureel’ in evenwicht zijn. Dit houdt in dat de structurele lasten worden gedekt met structurele baten. Volgens het actuele beleid van de toezichthouders (provincies) mogen gemeenten (onder voorwaarden) tijdelijke beleidsimpulsen dekken uit de algemene reserve en is het ook toegestaan dat gemeenten (toekomstige) tekorten tijdelijk dekken uit de algemene reserve. Volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtskader (GTK) van de provincies dient jaarschijf 2026 van de begroting 2026 in evenwicht te zijn om voor goedkeuring van de begroting in aanmerking te komen. De begroting 2026 is in evenwicht en voldoet hiermee aan het financiele toezichtskader.

Tekort vanaf 2028 als gevolg van minder Rijksmiddelen (‘ravijnjaren’) Alle gemeenten in Nederland ontvangen ontvangen in 2026 en 2027 extra Rijksmiddelen, maar vanaf 2028 voert het Rijk aanvullende bezuinigingen door op de jeugdzorg in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd. Hierdoor zijn de zogenaamde 'Ravijnjaren' doorgeschoven van 2026 naar 2028. Vanwege het huidige demissionaire kabinet is het niet de verwachting dat gemeenten op korte termijn door het Rijk worden gecompenseerd voor deze tekorten. Dit geldt ook voor onze begroting. De VNG blijft hierover in overleg met het Rijk.

Ombuigingen Om de tekorten als gevolg van Rijksbezuinigingen om te buigen zijn keuzes noodzakelijk. Hiervoor heeft het college de afgelopen periode de bestedingen van het huidige beleid in beeld gebracht en tevens mogelijke ‘knoppen’ geïnventariseerd om ‘ombuigingen’ te kunnen realiseren. Bij de behandeling van de Perspectiefnota 2025 heeft de gemeenteraad besloten om het begrotingstekort als gevolg van een Rijksbezuiniging en geleidelijk om te buigen (minimaal € 2 miljoen per jaar) om het begrotingsevenwicht te herstellen. Om tot concrete ombuigingsvoorstellen te komen heeft de raad 9 'denklijnen' vastgesteld. In juli 2025 heeft de gemeenteraad bij de behandeling van de Kadernota 2026 de concrete ombuigingen besproken en, inclusief enkele aanpassingen via een amendement, vastgesteld. De ombuigingen hebben met name betrekking op het Sociaal Domein en een verhoging van de ozb. Deze ombuigingen voor de komende jaren zijn verwerkt in deze begroting 2026. Zónder deze maatregelen zouden de begrotingsstekorten fors hoger zijn. Taakstellingen Sociaal Domein Onder de ombuigingen zijn de volgende taakstellingen binnen programma '6. Sociaal Domein' opgenomen:

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

8/130

(Bedragen * € 1.000) Nr.

Omschrijving

2026

2027

2028

2029

1.

Jeugdhulp (naar voren)

785

1.250

1.725

2.040

2. 3. 4. 5. 6.

WMO Begeleiding ZIN WMO Huishoudelijke ondersteuning WMO Dagbesteding HW Werkt uitstroom HW Werkt omzet

162 220 46 29

325 440 92 160 58

490 660 138 320 86

1.707

2.800

3.734

Totaal

785

De komende periode staat in het teken van het realiseren van deze taakstellingen om te voorkomen dat de begrotingstekorten groter worden. Via de tussentijdse rapportages monitoren de voortgang van deze taakstellingen. Hieronder treft u een toelichting op deze taakstellingen: Jeugdhulp (naar voren) Op dit onderdeel lopen verschillende projecten die moeten helpen bij het terugdringen van de kosten / terugdringen van het beroep op jeugdhulp. Het project "jeugdhulp naar voren" is een van deze projecten, maar ook de organisatie van de toegang 0-100, de nieuwe inkoop per 1/1/26 met de daarbijhorende Verordening die in 2025 moeten worden opgeleverd. Inzet is om niet meer alles als jeugdhulp te bestempelen maar ongemakken als "onderdeel van het leven" te zien en ook om een collectieve aanpak te stimuleren van soortgelijke problematieken en in algemene zin minder door te verwijzen naar beschikte zorg. Met al deze maatregelen willen wij de zorg betaalbaar houden en er ook vooral kunnen zijn voor hen die de zorg echt nodig hebben. WMO In september 2024 heeft de raad de uitgangspunten voor de Transformatieagenda Wmo vastgesteld. Met deze agenda zetten we in op de beweging om de Wmo betaalbaar, beschikbaar en bereikbaar te houden.

Deze beweging betekent wel dat we scherper koersen op wat echt nodig en daarmee scherper koersen op de verstrekkingen op de producten / diensten zoals bij Hulp bij het huishouden, Begeleiding, dagbesteding (minder lang en minder intensief en scherper aan de voorkant) maar ook ten aanzien van de hulpmiddelen. Deze beweging is dus al ingezet en levert al in 2025 eerste resultaten op. HW Werkt Jaarlijks worden er doelstelling geformuleerd ten aanzien van uitstroom uit de uitkering. Deze doelen worden scherper gesteld omdat wij nog kansen zien door het nemen van aanvullende maatregelen in de keten van werk en inkomen. Het gaat dan om zowel uitstroombevordering (via taal, scholing, kansen bij ondernemers, etc.), maar ook bij de behandeling van aanvragen voor een uitkering (aan de voorkant). Inzet is om het potentieel van mensen in een uitkering (nog meer) aan te spreken en daarbij ook de samenwerking in de keten (in- en extern) verder te brengen. Hwwerkt! realiseert structureel omzet (inkomsten) in de begroting van de gemeente door werkzaamheden voor de beschutte medewerkers te organiseren. Een kerntaak voor het werkbedrijf. Door sturing op de omzet (omzetdoelen) expliciet te maken ligt er een uitdaging om meer omzet te realiseren bij bestaande klanten of nieuwe omzet te realiseren bij nieuwe klanten. De productiecapaciteit bij het Werkbedrijf heeft hier nog ruimte voor.

De omzetstijging die hier taakstelllend ligt is overigens gering (2,5% in 2027 tov het basisjaar 2025, oplopend naar 7,5% in 2029).

Actuele ontwikkelingen In onderstaande tabel is het verloop opgenomen van de eindsaldi zoals gepresenteerd bij de Kadernota 2026 tot de eindsaldi zoals opgenomen in de (voorliggende) begroting 2026:

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

9/130

(Bedragen x € 1 mln) Structureel begrotingssaldo

2026

2027

2028

2029

Toelichting

Kadernota 2026 (inclusief amendement)

0,1

0,5

-3,2

-3,1

Structurele begrotingssaldo obv het geamendeerde raadsbesluit over de Kadernota 2026 op 10 juli 2025.

Jeugdhulp

-1,4

-1,4

-1,4

-1,4

Actualisatie budgetten jeugdhulp obv de doorwerking kostenstijging 1e BURAP DG&J 2025 (raad 23/9/25)

1,5

Actualisatie legesbaten 2026, actualisatie investeringsplan en actuele raming belastingen SVHW. Tevens is jaarschijf 2029 toegevoegd aan het meerjarenperspectief en is hierin o.a. de doorwerking van de algemene uitkering op deze jaarschijf verwerkt.

-3,0

Conform advies VNG zijn tekorten (m.n. in de zgn. 'ravijnjaren' vanaf 2028 agv Rijksbezuinigingen op jeugdhulp ihkv Hervormingsagenda Jeugd) 'zichtbaar' opgenomen in de begroting.

Overige mutaties Structureel begrotingssaldo 2026-2029

1,4

0,0

0,3

-0,6

0,7

-4,0

Ná verwerking van een aantal actuele ontwikkelingen, is sprake van een sluitende begroting in 2026. In 2027 is sprake van een gering tekort (€ 0,6 mln). Vanaf 2028 is sprake van een begrotingstekort tussen de € 3 á € 4 miljoen. Ná het opstellen van de begroting 2026 heeft het Rijk op Prinsjesdag de Septembercirculaire 2025 gepubliceerd. Daarnaast heeft het college tussen de behandeling van de Kadernota 2026 en de Begroting 2026 een onderzoek uitgevoerd naar de benodigde formatie om de dienstverlening aan bestuur en inwoners op peil te houden. Zowel de uitkomst van dit onderzoek als de uitkomst van de Septembercirculaire 2025 treft u aan in het raadsvoorstel bij deze begroting. De effecten hiervan verwerken via de 1e en 2e begrotingswijziging 2026 in de begroting. Deze wijzigingen maken onderdeel uit van de beoordeling door de Provincie of de Begroting 2026 structureel in evenwicht is.

Risico's en aandachtspunten Hieronder zijn de ontwikkelingen opgenomen die mogelijk invloed hebben op de voorliggende begroting: Integraal Huisvestingsplan In de Voorjaarsnota 2025 zijn extra middelen opgenomen vanwege de actualisatie van de beheerplannen van onze kapitaalgoederen (wegen, riolering, gebouwen etc.). Tevens zijn enkele noodzakelijke investeringen in onderwijshuisvesting opgenomen, vooruitlopend op de actualisatie van het integraal huisvestingsplan (IHP). Hierbij is aangegeven dat het nog niet gelukt is om het Integraal Huisvestingsplan (voor onderwijshuisvesting) aan de gemeenteraad ter vaststelling aan te bieden. Uit genoemde actualisatie van het IHP kunnen derhalve nog financiele consequenties voortvloeien die effect hebben op het structurele begrotingsresultaat.

Belastingen De belangrijkste gemeentelijke belastingen zijn de OZB, het rioolrecht en de afvalstoffenheffing. Op de tarieven OZB en rioolheffing is in deze primitieve begroting een (reguliere) inflatiecorrectie van 2,7% toegepast. Aanvullend wordt het OZB-tarief verhoogd met 1,8% (inflatiecorrectie OZB 2024). De waardestijging van onroerend goed wordt door een verlaging van het OZB-tarief gecorrigeerd. Tevens wordt conform (het amendement op) de Kadernota 2026 het OZB-tarief in 2026 verhoogd met 5%. Dit resulteert in een tariefsverhoging na waardecorrectie van 9,5%. Bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing gaan wij uit van 100% kostendekking. Het tarief voor rioolheffing is naast de genoemde inflatiecorrectie, verhoogd met 9%. Deze verhoging komt voort uit het Water- en Rioleringsplan 2026-2030 dat de gemeenteraad op 28 mei 2025 vaststelde. Het tarief van de afvalstoffenheffing is aangepast aan de kostenstijging uit de met de RAD B.V. gesloten Dienstverleningsovereenkomst. Het tarief van de heffing is ten opzichte van 2025 gestegen met ca 8%. Dit betekent een gemiddelde lastenstijging voor de inwoners van gemiddeld 9%, aangezien als gevolg van het grondstoffenbeleidsplan het afval beter wordt gescheiden en daardoor minder vaak containers met

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

10/130

restafval worden aangeboden. De tariefstijging wordt veroorzaakt door hogere kosten die het gevolg zijn van autonome ontwikkelingen. Jaarlijks passen wij de ozb-tarieven aan met het verschil tussen enerzijds het (eerder) in de begroting toegepaste inflatiecijfer en anderzijds het daadwerkelijk gerealiseerde inflatiecijfer van het afgelopen boekjaar. Dit doen wij op basis van de ramingen van het CPB (pBBP). In de vastgestelde programmabegroting 2024 is eerder een index op de ozb toegepast van 3,3% (cfm raming pBBP in Septembercirculaire 2023). Uit de ramingen van het Centraal Planbureau (kerngegevenstabel raming februari 2025) bedroeg dat het het pBBP over 2024 5,1%. Dit is een verschil van 1,8%. Dit is verwerkt in de voorliggende begroting. Daarnaast is een extra verhoging op de ozb toegepast van 5% conform het amendement dat is aangenomen bij de Kadernota 2026, als onderdeel van de ombuigingen. De prijsindexatie en de aanpassing van de tarieven die in deze (primaire) begroting zijn opgenomen zijn gebaseerd op de gegevens zoals opgenomen in de meicirculaire 2025 van het gemeentefonds. Hierbij was een prijsindexcijfer van 2,7% van toepassing. In de septembercirculaire 2025 van het gemeentefonds wordt uitgegaan van een lager inflatiecijfer (2,5% in plaats van 2,7%). In de actuele ramingen van het CPB (september 2025) blijkt dat het pBBP over 2024 is bijgesteld van 5,1% naar 5,7%.

Gezien het tijdstip waarop de septembercirculaire bekend is gemaakt, hebben wij de effecten hiervan (op de budgetten en tarieven) niet meer in deze primaire begroting kunnen verwerken. In het raadsvoorstel bij de programmabegroting 2026-2029 wordt voorgesteld om beide percentages te actualiseren. Derhalve is dit nog niet vertaald in deze primaire begroting 2026-2029.

Gemeentefonds De ramingen voor het gemeentefonds hebben wij gebaseerd op de Meicirculaire 2025. De gevolgen van de Septembercirculaire 2025 verwerken wij in de 1e begrotingswijziging 2026. Deze uitkomsten treft u aan in het raadsvoorstel bij de Begroting 2026-2029.

Reservepositie De reservepositie is ruim voldoende. De totale verwachte omvang van de reserves per 1 januari 2026 is € 206 miljoen. Onze gemeente beschikt hiermee over een solide reservepositie. De algemene reserve per 1 januari 2026 bedraagt € 99 miljoen. De bestemmingsreserves bedragen € 106 miljoen. De totale verwachte omvang van de reserve per 31 december 2026 bedraagt €197 miljoen. De omvang van de algemene reserve bedraagt dan € 88 miljoen waarvan de vrij besteedbare algemene reserve circa € 78 miljoen bedraagt. Naast de vrij besteedbare algemene reserve beschikt gemeente Hoeksche Waard ook over een reserve weerstandscapaciteit van circa € 9,8 miljoen om risico’s op te kunnen vangen (zie risicoprofiel paragraaf 3.2 Weerstandvermogen en risicobeheersing). Met een weerstandsratio van 8,76 voldoen wij ruimschoots aan de norm uit de nota Risicomanagement. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 1.2 ALGEMEEN FINANCIEEL BELEID

11/130

2 Programmaplannen

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2 PROGRAMMAPLANNEN

12/130

2.1 Programma 0 Bestuur en ondersteuning Tot het programma Bestuur en ondersteuning behoren de taakvelden bestuur, burgerzaken (inclusief dienstverlening) en beheer overige gebouwen en gronden.

Wat gebeurt er om ons heen? Groei en ontwikkeling zijn nog steeds enkele drijfveren van onze maatschappij. Echter, in vergelijking met andere jaren gaan er steeds meer geluiden op dat deze groei anders gedefinieerd moet worden. Geen economische en fysieke groei, maar kwalitatieve, duurzame groei met respect voor onze aarde. De term rentmeesterschap en de aarde beter door willen geven aan volgende generaties krijgt steeds meer aandacht. Ingegeven door onder andere de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en de economische effecten daarvan ontstaat steeds meer inzicht dat we minder afhankelijk van anderen moeten zijn. Produceren, opwekken en consumeren in regionale ecosystemen heeft echter grote gevolgen op de inrichting van onze ruimte, onze export en onze werkwijze. Onder invloed van sociale media en internet is de wereld kleiner dan ooit. Het aantal webshops en vervoersbewegingen is groter dan ooit, de 24-uurseconomie nog meer een feit dan voorheen. Voor velen een mooie ontwikkeling, maar ook met negatieve kanten. De mentale druk op jongeren, het altijd ‘aan staan’ en de negatieve effecten op milieu, klimaat en lokale ondernemers zijn groot. In de overgang naar een meer regionale economie, eerlijke concurrentie, duurzame groei en vooral inzet op welzijn en welbevinden kan de lokale overheid een positie innemen.

Het vraagt een omslag in denken en leven, een verandering zoals we die nog niet hebben gezien. Maar bovenal een transitie waarbij we niet goed weten wat het einddoel of eindproduct is. Het moet anders, we weten de richting maar hoe en wat gaan we proefondervindelijk uitwerken. Het vraagt om een wendbare overheid, midden in het speelveld, de omgeving en een omgeving die duidelijke spelregels hanteert. Ook in het sociale domein is die noodzakelijke transitie aanwezig. Demografische ontwikkelingen zorgen voor een stijging van zorgvraag en zorgkosten, maar ook voor onze huisvestingswensen en -opgaves. Dit alles in een sociaal, cultureel en politiek versplinterd landschap, waarin onder andere het individualisme, de (sociale) media en het bestuurlijk klimaat hebben geleid tot een bubbelsamenleving, met grote uitdagingen op het samenleven. Een maatschappij waarin de polen versterken, het midden vaker zwijgt en populisme onder politici, wetenschappers groeit. Ook de gemeente moet in deze transitie participeren. De rol van de overheid moet anders.

De traditionele verzorgingsstaat ligt weliswaar achter ons, maar wat definieert nu dan de rol van de lokale overheid? Hoe verhoudt de gemeente zich tot haar inwoners? Welke rol kan, wil of moet zij spelen? Een positioneringsvraagstuk ook in bestuurlijk institutioneel opzicht dat ook zeker een plek moet krijgen in het uitvoeringsprogramma van de reeds vastgestelde toekomstvisie van de gemeente. Samenwerking met onze omgeving De nieuwe aanvraag voor de Regio Deal 5e tranche is eind 2023 ingediend door de regio Zuid-Hollandse Delta. Begin 2024 hebben we van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) te horen gekregen dat onze aanvraag is gehonoreerd. Dit betekent opnieuw een financiële impuls voor ons gebied van 10 miljoen. De regionale samenwerking kan op deze manier uitgebouwd worden om zo de brede welvaart in onze regio verder te verstevigen. Op deze manier werken we concreet aan onze netwerken en samenwerkingen met onze inwoners, partners, (buur-)gemeenten, provincie, Rijk, kennisinstellingen en het bedrijfsleven.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

13/130

Samen werken én samenwerken aan optimale dienstverlening Onze dienstverlening aan inwoners, bedrijven, verenigingen en maatschappelijke organisaties is belangrijk. We passen onze diensten aan op wat mensen nodig hebben en wat de tijd vraagt. Herkenbaarheid, duidelijkheid en persoonlijke aandacht staan daarbij centraal. Inwoners willen zelf zaken regelen met de gemeente, op een moment dat het hen uitkomt, en inzicht hebben in informatie die voor hen belangrijk is, bijvoorbeeld via een digitale mijn-omgeving. We kijken niet alleen naar wát we aanbieden, maar ook naar hóe we dat doen en hoe we communiceren. Door technologische ontwikkelingen zoals digitalisering en kunstmatige intelligentie vernieuwen we onze dienstverlening voortdurend. Ook werken we steeds vaker samen met andere organisaties om ingewikkelde vragen op te lossen. Daarbij zoeken we een goede balans tussen digitale oplossingen en persoonlijk contact, afgestemd op de wensen van inwoners en ondernemers Verkiezingen De verkiezing van de gemeenteraad vindt plaats op 18 maart 2026. De nieuwe gemeenteraad bepaalt de koers van het lokale beleid voor de komende vier jaar. Gemeenteraad en zijn ondersteuning De gemeenteraad is het hoogste bestuurlijke orgaan van de gemeente en vertegenwoordigt alle inwoners. De gemeenteraad vormt samen met het college van burgemeester en wethouders het gemeentebestuur.

De gemeenteraad bepaalt de koers, heeft het budgetrecht en controleert het beleid van het college. De gemeenteraad telt 37 leden, daarbij geholpen door ongeveer 30 burgerleden. Ze worden om de vier jaar gekozen door de inwoners. Het organisatieonderdeel griffie ondersteunt de gemeenteraad en zijn commissies, communiceert over het werk van de raad en vervult een dienstverlenende rol in het contact met inwoners. Aan de hand van het plan Raadsondersteuning wordt continu geïnvesteerd in de kwalitatieve en kwantitatieve verbetering van de ondersteuning van de raad en zijn commissies volgens de opdracht van de minister van BZK. Dit geldt voor het organisatieonderdeel griffie en ook voor de verschillende bedrijfsvoeringsteams in de ambtelijke organisatie die zich inspannen voor de ondersteuning en optimalisering van het democratisch functioneren van de raad. Om op tijd en naar behoren de raad te kunnen ondersteunen is het noodzakelijk om de veranderstappen en groei door te zetten zoals dat landelijk gebeurt.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

0.1 Het realiseren van ambities door bestuurlijke en ambtelijke samenwerking.

0.1.1 Versterken samenwerking met inwoners en overheidsparticipatie.

Opvolging evaluatieparticipatievisie 2025

0.1.2 Versterken van triple-helix samenwerking.

doorlopend

0.1.3 Blijven inzetten op de verbinding en samenwerking met de ons omliggende gemeenten op basis van een eigen agenda.

doorlopend

0.2.1 De dienstverlening is voor iedereen toegankelijk.

doorlopend

0.2.2 Correcte basisregistraties.

doorlopend

0.2.3 We streven ernaar dat onze inwoners onze dienstverlening waarderen met een 8.

doorlopend

0.2.4 Zoveel mogelijk een antwoord in het eerste contact.

doorlopend

0.3.1 Opleveren ‘Verhaal van de Hoeksche Waard’.

Visie vastgesteld. Uitvoering

0.2 Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn tevreden over de professionele en persoonlijke dienstverlening.

0.3 Komen tot een integrale toekomstvisie voor de lange termijn (2040). Doel is om een

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

14/130

Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

gezamenlijke stip aan de horizon te krijgen waar de gemeente samen met de samenleving komt tot leidende principes die helpen bij het maken van beleidskeuzes in de toekomst. 0.4 De gemeenteraad in positie zodat deze kan sturen op de politieke agenda en de eigen informatiepositie.

programma in 2026.

0.4.1 Griffie draagt zorg voor adequaat verloop politieke besluitvormingsprocessen, adviseert en komt op voor de positie van de raad. Griffie werkt daarbij nauw samen met de organisatie voor de PIJOFACH-taken.

doorlopend

Wat mag het kosten? Onderstaande tabel geeft weer: de baten en lasten per taakveld, het totaalsaldo van baten en lasten, de wijzigingen in de reserves en het geraamde resultaat, na verrekening met reserves. De baten geven wij weer als +/+ en de lasten als -/-. Bedragen * €1.000 Taakveld 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

Werkelijk 2024

Actuele begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

326 2.051

0 1.944

0 2.150

0 2.183

0 2.088

0 1.776

85

34

35

35

35

35

Totaal baten

2.461

1.978

2.185

2.218

2.123

1.811

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

-7.265 -4.391

-5.938 -4.014

-5.582 -4.204

-5.309 -4.208

-5.309 -4.182

-5.309 -3.945

-946

-794

-793

-861

-926

-882

Totaal lasten

-12.601

-10.746

-10.580

-10.379

-10.417

-10.136

Totaalsaldo van baten en lasten

-10.140

-8.768

-8.395

-8.160

-8.294

-8.325

0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

475 0

614 45

264 10

0 0

0 0

0 0

60

0

108

158

208

150

Totaal onttrekkingen reserves

535

659

382

158

208

150

0.1 Bestuur 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden

-344

0

-26

-26

-26

-26

-383

0

0

0

0

0

Totaal stortingen reserves

-727

0

-26

-26

-26

-26

-10.332

-8.109

-8.038

-8.028

-8.112

-8.200

Geraamd resultaat programma 0 Bestuur en ondersteuning

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Bres Accommodaties B.V. Voor de toelichting hierop verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen uit deze programmabegroting.

Beleidsindicatoren Op dit programma zijn geen verplichte BBV beleidsindicatoren van toepassing.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.1 PROGRAMMA 0 BESTUUR EN ONDERSTEUNING

15/130

2.2 Programma 1 Veiligheid Tot het programma Veiligheid behoren de taakvelden crisisbeheersing, brandweer, openbare orde (inclusief handhaving) en veiligheid.

Wat gebeurt er om ons heen? Hoeksche Waard is een veilige gemeente Inwoners, ondernemers en bezoekers voelen zich hier veilig. Dit komt door verschillende maatregelen, zoals controles en handhaving. Zo zorgen we voor een eerlijke en veilige omgeving, ook voor ondernemers. We pakken overlast aan Door veranderingen in de samenleving is er vaker sprake van (woon- en jeugd-) overlast. Daarom zetten we buurtbemiddeling in en pakken we drukke plekken met veel overlast (“hotspots”) aan. Meer mensen vertonen onbegrepen gedrag Het aantal meldingen hierover stijgt. Door sneller hulp te bieden aan kwetsbare mensen voorkomen we dat situaties uit de hand lopen. We werken hierin nauw samen met hulpverleners. Goede, toegankelijke hulp maakt mensen weerbaarder en de omgeving veiliger. Crisisaanpak verandert We krijgen steeds vaker te maken met langdurige en ingewikkelde crisissituaties. Daarom richten we ons op goede voorbereiding, samenwerking en het delen van informatie. Zo maken we onze samenleving sterker en beter bestand tegen crises. Vuurwerkverbod vanaf 2026 Vanaf de jaarwisseling 2026 mag er geen vuurwerk meer worden afgestoken door particulieren. Om deze verandering goed te laten verlopen, is duidelijk beleid, goede communicatie en strenge handhaving belangrijk.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

1.1 Alle inwoners, ondernemers en bezoekers van de Hoeksche Waard voelen zich veilig.

1.1.1 We voeren 10 integrale controles/werkbezoeken uit waarmee we zorgen voor een eerlijk ondernemersklimaat en het verbeteren van de informatiepositie en bewustwording.

jaarlijks

1.1.2 We werken gebiedsgericht, waarmee we veiligheid verankeren in wijken en buitengebieden door o.a. het geven van voorlichting over veiligheidsvraagstukken en High Impact Crimes.

doorlopend

1.1.3 We beperken zo veel als mogelijk woonoverlast door casuïstiek tijdig en integraal te bespreken. De tafel ‘Woonoverlast’ biedt een platform om actualiteiten en casuïstiek periodiek met de juiste partners te bespreken. Inzet van buurtbemiddeling speelt daarbij een belangrijke preventieve rol. Om adequaat te handelen bij langdurige ernstige woonoverlast gebruiken we de mogelijkheden van de wet Woonoverlast.

doorlopend

1.1.4 We dragen bij aan het creëren van 2 JOP’s waar bewoners samen kunnen komen.

jaarlijks

1.1.5 We zetten in op betrokkenheid van inwoners door aandacht te hebben voor hun inzet en dragen bij aan nabijheid en dorpsgericht werken.

doorlopend

1.1.6 We werken samen met de politie aan preventieve en repressieve acties ten aanzien van de verkeersveiligheid.

doorlopend

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

16/130

Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

1.2 We verstrekken vergunningen voor horeca en evenementen.

1.2.1 Naast schoon, heel en veilig dragen we ook bij aan vormen van vermaak. Evenementen in diverse stijlen en horeca maken hier deel van uit. We onderwerpen vergunningaanvragen onder andere aan veiligheidscriteria en bibob-toetsen. Daarnaast voeren we controles op basis van de Alcoholwet uit en schouwen we evenementen. Waar nodig volgen (bestuurlijke) waarschuwingen of maatregelen.

doorlopend

1.3 We werken naast veilig ook aan “schoon” en “heel”.

1.3.1 Het veiligheidsgevoel wordt ook versterkt door een schone omgeving waar herstel van kapot straatmeubilair snel plaats vindt. Onze handhavers (boa's) hebben een signaleringsfunctie, reageren op meldingen van overlast in de brede zin van het woord en zijn oren en ogen in de wijken en dorpen. We treden dienstverlenend op en handhaven waar nodig met boetes of bestuurlijke maatregelen.

doorlopend

1.3.2 We realiseren de invulling naar 14 formatieplaatsen. In 2025 groeiden we naar 12 handhavers. We breiden het team onder meer uit met een markt/havenmeester en één extra boa algemeen domein 1.

2026

Wat mag het kosten? Onderstaande tabel geeft weer: de baten en lasten per taakveld, het totaalsaldo van baten en lasten, de wijzigingen in de reserves en het geraamde resultaat (na verrekening met reserves). De baten geven wij weer als +/+ en de lasten als -/-. (Bedragen x €1.000) Werkelijk 2024

Actuele begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

291

0

0

0

0

0

89

60

125

125

125

125

380

60

125

125

125

125

-9.004

-9.003

-9.395

-9.395

-9.395

-9.395

-2.264

-3.991

-3.908

-3.907

-3.907

-3.907

Totaal lasten

-11.268

-12.994

-13.303

-13.302

-13.302

-13.302

Totaalsaldo van baten en lasten

-10.888

-12.934

-13.178

-13.177

-13.177

-13.177

1.2 Openbare orde en veiligheid

0

100

0

0

0

0

Totaal onttrekkingen reserves

0

100

0

0

0

0

1.2 Openbare orde en veiligheid

0

9

0

0

0

0

Totaal stortingen reserves

0

9

0

0

0

0

-10.888

-12.825

-13.178

-13.177

-13.177

-13.177

Taakveld 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid Totaal baten 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid

Geraamd resultaat programma 1 Veiligheid

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid Dit openbaar lichaam integreert de brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (bij ongevallen en rampen) bestuurlijk en operationeel op regionaal niveau binnen het samenwerkingsgebied. Dat gebeurt met behoud van lokale verankering. De doelstelling is een efficiënte en slagvaardige hulpverlening, onder andere op basis van een gecoördineerde voorbereiding. Ook is het een platform voor samenwerking met diensten die aan hulpverlening zijn gelieerd, partners en andere openbare lichamen.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

17/130

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de, volgens het BBV, verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma. Gemeente weinig stedelijk

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (31-08-2025)

Jaar

Hoeksche Waard

Winkeldiefstal per 1.000 inwoners

2024

0,3

2,2

1

Diefstal uit woning per 1.000 inwoners

2024

0,9

1,2

1,1

Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners

2024

2,3

4,3

2,8

Vernieling en beschadiging per 1.000 inwoners

2024

3,7

5,7

3,9

Jongeren met een delict voor de rechter in %

2023

1

1

1

Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar

2024

9

9

8

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.2 PROGRAMMA 1 VEILIGHEID

Nederland

18/130

2.3 Programma 2 Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte Tot het programma Verkeer, Vervoer en Openbare ruimte behoren de taakvelden verkeer en vervoer, parkeren, recreatieve havens, economische havens en waterwegen, openbaar vervoer, wegen, openbaar groen en (openlucht) recreatie, riolering, afval en begraafplaatsen en crematoria.

Wat gebeurt er om ons heen? Hoeksche Waard staat voor een mobiliteitsopgave. Door veranderingen in mobiliteit, toenemende verkeersdruk en een groeiend aantal inwoners, bedrijven en bezoekers komt de bestaande infrastructuur onder druk te staan. Dit heeft gevolgen voor de verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid van de gemeente. Met het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit en het Masterplan N217 gaan we het gesprek aan met Rijkswaterstaat, provincie en waterschap om de ambities te vertalen naar concrete acties. De grootschalige werkzaamheden die de komende jaren op het hoofdwegennet moeten plaatsvinden zorgen ook voor de nodige effecten in en rond de Hoeksche Waard. Met de betrokken stakeholders maken we afspraken hoe we hier zo goed als mogelijk mee om kunnen gaan. We zien om ons heen dat er sprake is van prijsstijgingen, inflatie en leveringsdruk in het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Dit heeft invloed op de kosten die we maken voor het beheer van de openbare ruimte. In zijn algemeenheid betekent dit dat servicenormen en geplande uitvoeringstermijn onder druk komen te staan.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

2.1 Iedere inwoner kan zich binnen het dorp van A naar B bewegen op duurzame, veilige wijze per auto, publiek vervoer, fiets of lopend.

2.1.1 Verbetering van de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van dorpen door de verkeersveiligheid te verhogen.

doorlopend

2.1.2 Aantal (openbare) laadpalen binnen de dorpen vergroten.

doorlopend

2.1.3 Verbeteren ontsluiting van de dorpen of verbeteren verbindingen binnen de dorpen.

doorlopend

2.1.4 Stimuleren van inwoners en ondernemers te kiezen voor de meest duurzame optie van vervoer.

doorlopend

2.2 Iedere inwoner en ondernemer kan op duurzame, betrouwbare, veilige en frequente wijze per fiets, auto en openbaar vervoer naar de andere dorpen en steden in de omgeving.

2.2.1 Verbeteren verbindingen tussen de dorpen door scherpere keuzes te maken in de netwerken.

doorlopend

2.2.2 Versterking van de regionale bereikbaarheid voor alle vervoersmodaliteiten door bestaande knelpunten aan te pakken en in te zetten op voldoende doorstroming door het beperken van verstoringen.

doorlopend

2.3 Iedere inwoner en ondernemer maakt gebruik van de openbare ruimte om van te genieten, zich te bewegen en om elkaar te ontmoeten.

2.3.1 We richten de openbare ruimte klimaatbestendig in.

doorlopend

2.3.2 Versterken van de biodiversiteit en klimaatbestendigheid van de openbare ruimte.

doorlopend

2.3.3 Wij houden in onze projecten en werkzaamheden rekening met integrale toegankelijkheid.

doorlopend

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn, per taakveld, de baten, de lasten, de onttrekkingen aan reserves evenals de stortingen in reserves weergegeven die betrekking hebben op dit programma.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

19/130

(Bedragen x €1000) Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Werkelijk 2024

Actuele begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

1.144 147 145 0 66

697 127 137 0 71

716 134 141 0 73

716 134 141 0 73

716 134 141 0 73

716 134 141 0 73

1.749

1.258

1.322

1.322

1.322

1.204

9.952 11.430 1.500

11.555 12.903 1.648

14.862 13.901 1.716

14.945 13.901 1.702

15.534 13.901 1.698

15.821 13.901 1.704

Totaal baten

26.134

28.395

32.863

32.933

33.518

33.693

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

-17.595 -303 -194 -848 -325

-16.565 -139 -433 -951 -488

-17.904 -161 -527 -1.062 -320

-19.452 -157 -604 -1.098 -270

-20.504 -151 -632 -1.124 -270

-21.048 -151 -636 -1.148 -270

-15.322

-12.992

-13.716

-13.674

-13.719

-13.735

-6.710 -9.778 -2.486

-7.275 -10.634 -2.671

-8.663 -11.388 -2.819

-9.567 -11.392 -2.745

-9.935 -11.395 -2.740

-10.492 -11.398 -2.746

Totaal lasten

-53.560

-52.147

-56.560

-58.959

-60.470

-61.625

Totaalsaldo van baten en lasten

-27.426

-23.752

-23.696

-26.026

-26.952

-27.932

589 32 61 356

9.897 32 61 323

320 24 61 50

660 20 61 0

755 13 61 0

880 13 61 0

178

453

313

206

197

177

0

60

60

0

0

0

Totaal onttrekkingen reserves

1.215

10.826

828

947

1.026

1.131

2.1 Verkeer en vervoer 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie

0 -263

-9.560 -99

0 0

0 0

0 0

0 0

-260

0

0

0

0

0

Totaal stortingen reserves

-523

-9.659

0

0

0

0

-26.734

-22.586

-22.868

-25.079

-25.926

-26.801

2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.5 Openbaar vervoer 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

Geraamd resultaat programma 2 Verkeer, vervoer en openbare ruimte

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen BV Regionale Afvalstoffendienst Hoeksche Waard Deze vennootschap heeft tot doel om, in het belang van bescherming van het milieu en een doelmatig beheer, werkzaam te zijn op het gebied van: • Het uitvoeren van publieke taken in afval- en grondstoffenbeheer in de ruimste zin, waaronder in ieder geval verstaan wordt: inzameling, vervoer, be- of verwerking, verhandeling van afval en grondstoffen en het adviseren hierover. • De inzameling van bedrijfsafval en -grondstoffen, inclusief inzameling, vervoer, be- of verwerking en verhandeling. • Het uitvoeren van taken op het gebied van beheer en onderhoud van de openbare ruimte. GR Schadevergoedingsschap HSL-Zuid, A16 en A4 Het GR Schadevergoedingsschap bevordert de behandeling van verzoeken om schadevergoeding, die verband houden met de aanleg van de HSL-Zuid en de daartoe nodige verbreding, verlegging en

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

20/130

reconstructie van de A16 en A4. Ook kijkt het schap of er doelmatig, deskundig en op gelijke wijze over die bezoeken wordt beslist. Deze regeling schept duidelijkheid voor de inwoners over de bevoegde instantie. GR Wegschap Tunnel Dordtse Kil Het GR Wegschap beheert en exploiteert de Kiltunnel en de aansluitende wegverbindingen. Voor verdere toelichting hierop verwijzen wij u naar de paragraaf Verbonden Partijen in deze begroting.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de volgens het BBV verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma.

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (31-08-2025)

Jaar

Hoeksche Waard

Huishoudelijk restafval, in kg per inwoner

2023

127

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.3 PROGRAMMA 2 VERKEER, VERVOER EN OPENBARE RUIMTE

Gemeente weinig stedelijk

Nederland 148

102

21/130

2.4 Programma 3 Economie Tot het programma Economie behoren de taakvelden economische ontwikkelingen, fysieke bedrijfsinfrastructuur, bedrijvenloket en bedrijfsregelingen en economische promotie.

Wat gebeurt er om ons heen? De economie in Nederland groeit in 2026 gematigd ondanks de Amerikaanse importheffingen en de extra onzekerheid op internationale (financiële) markten. Bedrijven stellen door de internationale onzekerheid wel hun investeringen uit. De economische groei in Nederland is dan ook voornamelijk het resultaat van consumptie van huishoudens en gestegen overheidsuitgaven. Het effect van de gestegen overheidsuitgaven wordt in enige mate gedempt door tekorten aan personeel en materieel, lange leveringstijden en andere beperkingen. In 2026 bedraagt de koopkrachtstijging 1,0% doordat de lonen stijgen. De inflatie daalt naar verwachting. Arbeidsmarkt Waar de arbeidsmarkt landelijk gezien iets minder krap lijkt te gaan worden dan voorgaande jaren is deze in de Hoeksche Waard wel structureel krap, met een hoge arbeidsparticipatie en lage werkloosheid. De aanhoudende personeelstekorten vormen een belemmering voor de arbeidsproductiviteit. Het verbeteren van de arbeidsproductiviteit is dan ook een belangrijke bron voor het groeivermogen. De opkomst van AI en robotisering gaat naar verwachting een grote impact hebben op de arbeidsmarkt in de komende jaren.

Ondernemersfonds In een stuurgroep waarin alle ondernemersorganisaties vertegenwoordigd zijn, onderzoeken we met elkaar of en zo ja op welke een ondernemersfonds interessant en haalbaar kan zijn voor de ondernemers in onze gemeente. Een ondernemersfonds is een structurele financiële positie om de gezamenlijke omgevingsbelangen van ondernemers te financieren en om de organisatiegraad en betrokkenheid te verhogen. Vrijetijdssector Voor de vrijetijdssector in Nederland is de verwachting dat het horeca aanbod verder zal gaan dalen door opheffingen en faillissementen. Voor de verblijfsrecreatie hangt de geplande btw-verhoging als een zwaard van Damocles boven de markt. Als dit doorgaat dan verwacht men een afname van het aantal overnachtingen in Nederland met 6,75%. Zowel in de Hoeksche Waard als de rest van Nederland zijn er zorgen met betrekking tot de veerpontjes, die een belangrijke schakel vormen in de recreatieve wandel- en fietsnetwerken. De veerpontjes hebben te maken met aanzienlijke uitdagingen, zoals financiële problemen en personeelstekorten. Agrarische sector Op het gebied van landbouw werken we op diverse vlakken samen met ondernemers en stakeholders aan een toekomstbestendige, biodiverse landbouw. Denk daarbij aan verbreding, verduurzaming en circulaire landbouw. Samen met diverse regionale partners en de provincie Zuid-Holland werken we aan een gebiedsplan.

Hierin nemen we ook de ambities mee uit de eerdere samenwerking ter voorbereiding van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Een perspectief of visie van de Hoeksche Waard als agrarische gemeente meegenomen is binnen de Toekomstvisie. We werken daaropvolgend aan een uitvoeringsprogramma voor de landbouw dat gebaseerd is op zowel de Toekomstvisie als het gebiedsplan. Zowel het gebiedsplan als het uitvoeringsprogramma voor de landbouw worden naar verwachting eind 2025 vastgesteld.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

22/130

Bedrijventerreinen Het aanbod van bedrijventerreinen in de Hoeksche Waard is op dit moment vrijwel volledig uitgegeven en de vraag is onverminderd hoog. Deze ontwikkelingen en de mogelijke gevolgen voor de vitaliteit van de regionale economie nemen we mee in verschillende beleidsdocumenten.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

3.1 Betere ruimtelijke mogelijkheden voor bedrijven en instellingen.

3.1.1 Ruimte bieden voor circulaire, digitale en inclusieve activiteiten.

Doorlopend

3.1.2 Regionale en lokale beleidsontwikkeling, beleidsuitvoering en advisering (bedrijventerreinenstrategie incl. uitvoeringsprogramma).

2026 e.v.

3.2 Meer kennisintensieve bedrijvigheid.

3.2.1 Stimuleren kennisintensieve bedrijvigheid en netwerken via o.a. accountmanagement, de Regio Deal en Economic Board.

Doorlopend

3.3 Meer zakelijk en recreatief bezoek aan de Hoeksche Waard.

3.3.1 (Evaluatie) Gebiedsmarketing en stimuleren toeristische aantrekkelijkheid.

2026 e.v.

3.4 Profilering en positionering Hoeksche Waard.

3.4.1 Als onderdeel van het verhaal Hoeksche Waard het uitwerken van een perspectief/visie op de Hoeksche Waard als agrarische gemeente.

Onderdeel van Toekomstvisie, vaststellen eind 2025

3.5 Sterker ondernemersklimaat.

3.5.1 Stimuleren publiek/private samenwerking en alliantievorming.

Doorlopend

3.5.2 Verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en stimuleren ondernemerschap door actualisatie arbeidsmarktagenda en uitvoeringsprogramma.

Doorlopend, via participatie in SOB-HW

3.5.3 Faciliteren van bedrijvigheid, starters en ondernemerschap in de Hoeksche Waard (SOB-H HW/Startsmart).

Doorlopend, o.a. door uitvoering startersbeleid

3.6.1 Goede en frequente vervoersverbindingen over water en tussen stad en land.

Doorlopend

3.6.2 Aanbod ontwikkelen met en voor jongeren en jeugd.

Doorlopend

3.6.3 Aantrekkelijke en duurzame verblijfsaccommodaties.

Doorlopend

3.6.4 Beweegvriendelijke buitenruimte.

Doorlopend

3.6.5 Uitbreiden aanbod voor waterrecreatie, dagrecreatie en evenementen.

Doorlopend

3.6.6 Samenwerking en alliantievorming.

Doorlopend

3.6.7 Aanbodversterking en ontwikkelingen met themalijnen.

Doorlopend

3.6 Versterken welzijn en welvaart via recreatie en toerisme.

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn, per taakveld, de baten, de lasten, de onttrekkingen aan reserves evenals de stortingen in reserves weergegeven die betrekking hebben op dit programma.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

23/130

(Bedragen x €1.000) Taakveld

Werkelijk 2024

Actuele begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

8 5.673 194 181

0 52 95 193

0 53 97 245

0 53 97 245

0 53 97 245

0 53 97 245

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie Totaal baten

6.056

339

395

395

395

395

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

-1.312 -5.748 -966 -195

-1.252 -302 -1.250 -631

-1.148 -309 -1.248 -663

-854 -310 -1.175 -691

-827 -311 -1.178 -715

-827 -311 -1.181 -715

Totaal lasten

-8.221

-3.435

-3.367

-3.031

-3.031

-3.035

Totaalsaldo van baten en lasten

-2.165

-3.096

-2.972

-2.636

-2.636

-2.640

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie

356 9 23 5

242 9 86 166

125 9 56 22

0 9 0 39

0 9 0 39

0 9 0 39

Totaal onttrekkingen reserves

393

503

212

48

48

48

3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.4 Economische promotie

-329 -97 0

0 0 -151

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Totaal stortingen reserves Geraamd resultaat programma 3 Economie

-426

-151

0

0

0

0

-2.198

-2.744

-2.760

-2.588

-2.589

-2.592

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Er zijn geen verbonden partijen die bijdragen aan de realisatie van onze doelstellingen op dit programma.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de, volgens het BBV, verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma. Gemeente weinig stedelijk

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (31-08-2025)

Jaar

Hoeksche Waard

% Netto arbeidsparticipatie tov potentiele beroepsbevolking

2024

75,6

73,2

% Functiemenging (verhouding tussen banen en woningen)

2023

48,7

54,2

50,7

Banen (per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 tot en met 64 jaar)

2023

673,6

836,6

732,5

Bedrijfsvestigingen (per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 tot en met 64 jaar)

2023

180,5

181,8

179,6

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.4 PROGRAMMA 3 ECONOMIE

Nederland

73,7

24/130

2.5 Programma 4 Onderwijs Tot het programma Onderwijs behoren de taakvelden openbaar basisonderwijs, onderwijshuisvesting en onderwijsbeleid en leerlingzaken.

Wat gebeurt er om ons heen? Een inclusieve samenleving start met gelijke kansen voor alle kinderen om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Het rijksbeleid richt zich de komende jaren op het versterken van de onderwijskwaliteit, voldoende personeel en het realiseren van inclusief onderwijs in 2035. Inclusief onderwijs betekent dat kinderen en jongeren dichtbij huis, volwaardig en gelijkwaardig toegang hebben tot een inclusieve leeromgeving waarin zij zich samen ontwikkelen en samen leren. In het nieuwe regeerakkoord wordt prioriteit gegeven aan het bevorderen van de basisvaardigheden lezen, schrijven en rekenen. Binnen de kinderopvang wordt de kansengelijkheid vergroot door te investeren in onder andere gesubsidieerde peuteropvang en voor- en vroegschoolse educatie. Het rijk verhoogt de komende jaren de vergoeding voor kinderopvang voor werkende ouders naar 95%. Het is nog niet duidelijk wat dit betekent voor de ouderbijdrage die de gemeente rekent voor peuteropvang en voorschoolse educatie. De kinderopvang kampt met een aanzienlijk personeelstekort. In 2023 en 2024 is door gemeenten in Zuid-Holland Zuid tijdelijk budget beschikbaar gesteld voor extra formatie leerplicht. Aanleiding hiervoor was de toename van verzuimmeldingen en de afschaling door Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten (LVS) van de inzet.

In 2024 is een onderzoek uitgevoerd naar versterking van de ketensamenwerking en de formatie leerplicht. Uiterlijk begin 2025 komt er een advies waarna er in het Algemeen Bestuur van de GR DG&J besluitvorming plaats kan vinden over de toekomstige basisformatie leerplicht. Veel mensen zijn op de vlucht voor oorlog en geweld. Een deel daarvan zoekt bescherming in Nederland en komt (tijdelijk) bij ons terecht. In de komende jaren blijft maatwerk voor het onderwijs van kinderen en jongeren onder deze groep aandacht vragen. Tot 31 juli 2025 ontvangen gemeenten een tijdelijke uitkering waarmee ze de onderwijsvertraging in kunnen halen die kinderen opliepen tijdens de coronaperiode. In overleg met partners zoals onderwijs en kinderopvang, bibliotheek en partners jeugdhulp is een lokaal plan Nationaal Programma Onderwijs (NPO) opgesteld. Deze partners werken tot 31 juli 2025 onder andere aan het vergroten van onderwijskansen en het ondersteunen van kwetsbare kinderen en jongeren. In 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vastgesteld. De Hervormingsagenda gaat onder andere over de samenwerking onderwijs-jeugdhulp. Het doel is jeugdhulp steviger te verbinden aan het onderwijs. We werken met partners aan de verbinding onderwijs-jeugdhulp bijvoorbeeld via de Lokale Educatieve Agenda Hoeksche Waard 2023-2026.

We gaan aan de slag om een geactualiseerd Integraal Huisvestingplan Onderwijs (IHP) op te stellen voor de periode 2025-2030. Dit doen we in samenspraak met de schoolbesturen.

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.5 PROGRAMMA 4 ONDERWIJS

25/130

Wat willen we bereiken? Wat gaan we ervoor doen? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

4.1 Alle kinderen krijgen onderwijs in een duurzame en gezonde schoolomgeving.

4.1.1 We zorgen in nauwe samenwerking met de scholen voor goede onderwijshuisvesting door uitvoering van o.a. het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

2025-2030

4.2 Iedere Hoeksche Waarder krijgt de kans om zich, ongeacht zijn of haar achtergrond, via (voorschools) onderwijs te ontwikkelen tot wie hij of zij kan of wil zijn.

4.2.1 We bevorderen kansengelijkheid in de voorschoolse periode en in het onderwijs door o.a. zoveel mogelijk peuters met een VVE-indicatie te bereiken en te laten deelnemen aan het VVE-programma en door het faciliteren van het onderwijs voor nieuwkomers.

2026-2029

4.2.2 We faciliteren (mede) de thuiszittersaanpak Hoeksche Waard.

2026

4.2.3 We zorgen ervoor dat zoveel mogelijk jeugdigen deelnemen aan onderwijs en met een startkwalificatie van school komen o.a. door het voldoende faciliteren van DG&J/Leerplicht en Voortijdig Schoolverlaten.

2026

4.2.4 We zetten de samenwerking met partners in het realiseren van kwalitatief goede VVE en kinderopvang voort door o.a. de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker VVE en het faciliteren van deskundigheidsbevordering voor de kinderopvang.

2026-2029

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn, per taakveld, de baten, de lasten, de onttrekkingen aan reserves evenals de stortingen in reserves weergegeven die betrekking hebben op dit programma. (Bedragen x €1.000) Werkelijk 2024

Actuele begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

0 0 1.768

7 0 1.478

7 0 1.305

7 0 204

7 0 204

7 0 204

Totaal baten

1.768

1.485

1.312

212

212

212

4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-890 -2.408 -4.613

-897 -3.682 -4.431

-834 -2.999 -4.499

-834 -2.985 -3.474

-834 -3.565 -3.440

-834 -3.832 -3.440

Totaal lasten

-7.912

-9.009

-8.332

-7.293

-7.839

-8.107

Totaalsaldo van baten en lasten

-6.144

-7.525

-7.020

-7.081

-7.627

-7.895

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

239

40

60

34

0

0

Totaal onttrekkingen reserves

239

40

60

34

0

0

4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken

-145

0

0

0

0

Totaal stortingen reserves

-145

0

0

0

0

0

-6.051

-7.484

-6.960

-7.048

-7.627

-7.895

Taakveld

Geraamd resultaat programma 4 Onderwijs

Verbonden partijen die bijdragen aan het realiseren van onze doelstellingen Er zijn binnen dit programma geen verbonden partijen.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de, volgens het BBV, verplichte beleidsindicatoren opgenomen die betrekking hebben op dit programma. Gemeente weinig stedelijk

Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (31-08-2025)

Jaar

Hoeksche Waard

% Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie

2024

1,8

2,3

2

Absoluut verzuim per 1.000 leerplichtige leerlingen 5-18 jr

2024

1,8

6,7

6,5

Relatief verzuim per 1.000 leerplichtige leerlingen 5-18 jr

2024

11

28

24

PROGRAMMABEGROTING 2026-2029 | 2.5 PROGRAMMA 4 ONDERWIJS

Nederland

26/130

2.6 Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie Tot programma Sport, Cultuur en Recreatie behoren de taakvelden sportbeleid en activering, sportaccommodaties, cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie, musea, cultureel erfgoed en media. Ook het subsidiebeleid en welzijnswerk zijn in dit programma ondergebracht.

Wat gebeurt er om ons heen? Alle taakvelden die horen bij dit programma dragen bij aan de versterking van sociale verbanden tussen inwoners onderling en tussen inwoners, maatschappelijke organisaties en de gemeente. Deze verbanden vormen samen een sterke sociale basis. Levendige sportclubs, cultuuruitingen en inspirerende culturele participatie dragen daarmee ook bij aan vitale dorpen en kernen. Het belang van sport blijft onverminderd groot. Mensen die sporten zijn gezonder en hebben een groter sociaal netwerk. Sportverenigingen dragen bij aan de levendigheid en leefbaarheid van een dorp. Economisch levert het een bijdrage aan een positief vestigingsklimaat voor bewoners en ondernemers. In het voorjaar van 2024 is de nota Sport en Bewegen door de raad vastgesteld en heeft daarmee bovenstaande uitgangspunten onderkend. Ondanks dat de effecten en gevolgen van Covid-19 nog steeds merkbaar zijn, zien we nu wel degelijk een herstel optreden als het gaat om sportdeelname. We komen langzamerhand weer op het niveau van voor de pandemie. Sportstimulering blijft echter belangrijk. Op dat vlak willen we in 2026 een extra stap zetten door als gemeente aan te sluiten bij het Volwassenenfonds Sport. Hiermee willen we de financiële drempel voor sportdeelname verlagen van inwoners die op of rond het het bestaansminimum leven.

Stijgende kosten als gevolg van hoge inflatie leiden ertoe dat de kosten voor verenigingen toenemen. Ook het vinden en binden van vrijwilligers blijft een punt van zorg. In de komende jaren blijven we investeren in een toegankelijk aanbod van (sport)accommodaties, dat aansluit bij de wensen van de inwoners en dat op één manier wordt beheerd en onderhouden. Dit doen we onder andere door uitvoering te geven aan het, in het voorjaar vastgestelde, beleidsplan harmonisatie buitensportaccommodaties. Cultuur draagt bij aan individuele groei en geeft vorm aan de samenwerking tussen inwoners en de participatie van de inwoners aan de samenleving. Op dorpsoverstijgend niveau brengt cultuur dorpen met elkaar in contact, maakt het eiland naar buiten toe zichtbaar en brengt de buitenwereld naar het eiland. Door cultuureducatie leren kinderen creatief en buiten de gebaande paden te denken en zich te ontwikkelen. In 2024 is de cultuurnota geëvalueerd en verlengd tot en met 2026. In zijn algemeenheid, maar vooral ook voor de cultuursector, geldt dat steeds meer verenigingen moeite hebben met het vinden van passende accommodaties voor hun activiteiten, dan wel last ondervinden van sterk stijgende (marktconforme) huurtarieven. De gewijzigde Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) wordt naar verwachting in 2026 van kracht.

Hiermee krijgen gemeenten een wettelijke zorgplicht voor het in stand houden en versterken van de openbare bibliotheekvoorzieningen en het uitvoeren van de vijf wettelijke bibliotheekfuncties. De bibliotheken van Zuid- en Nieuw-Beijerland zullen in 2026 worden ondergebracht bij de Bibliotheek Hoeksche Waard. Erfgoed draagt bij aan de identiteitsvorming en het besef van (culturele) waarde van de leefomgeving. We formuleren daarmee wat we belangrijk vinden en wat we willen bewaren voor toekomstige generaties. Daarnaast is erfgoed één van de belangrijkste pijlers van omgevingskwaliteit en heeft het zodoende een sterke invloed op het fysieke domein. Onder de Omgevingswet krijgt erfgoed een prominentere rol, wat extra inzet vereist om beschermde