Boekwerk Programmabegroting 2022-2025 (Raad)

3

1

2

1

€ 100.000 < x < € 250.000

4

9

6

€ 50.000 < x < € 100.000

2

5

7

€ 10.000 < x < € 50.000

1

x < € 10.000

5

Kans

10%

30%

1

3

1

2

50%

70%

90%

55

Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de geïnventariseerde risico’s en de risicowaardering (kans x financieel gevolg) bepalen we met behulp van een risicosimulatie hoeveel middelen nodig zijn om de risico’s af te dekken. De risicosimulatie is essentieel, omdat het reserveren van het maximale bedrag €40.446.000 (zie de risicoinventarisatie) ongewenst is. Uitgangspunt bij de risicosimulatie is het gegeven dat de geïdentificeerde risico’s zich nooit allemaal tegelijk en met een maximale omvang zullen optreden. De berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt gemaakt door middel van een Monte Carlo-risicosimulatie. Op basis van de ingevoerde risico’s en hun kans x impact is de risicosimulatie uitgevoerd. Bij een risicosimulatie wordt denkbeeldig op basis van individuele kansverdelingen per risico 100.000 keren de werkelijkheid nagebootst. Dit leidt tot een nieuwe gezamenlijke kansverdeling, die alle risico’s uit het gehele risicoprofiel omvat. Uitgangspunt is dat we risico’s met 90% mate van zekerheid willen afdekken. Uit de risicosimulatie volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van € 9.900.000. (bedragen x € 1000) Benodigde weerstandscapaciteit

2022

2023

2024

2025

Benodigde Weerstandsc apac iteit Algemeen

9.900

9.900

9.900

9.900

Totaal benodigde weerstandscapaciteit

9.900

9.900

9.900

9.900

Ratio weerstandsvermogen Voor de uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen geldt de ratio: Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

De ratio ziet er als volgt uit: (bedragen x € 1000) Ratio weerstandsvermogen Weerst andsc apac it eit Benodigde weerst andsc apac it eit Ratio

2022

2023

2024

2025

103.501 9.900

103.501 9.900

103.501 9.900

103.501 9.900

10,45

10,45

10,45

10,45

De notitie Risicomanagement bepaalt dat de ratio van het weerstandsvermogen voldoende moet zijn (tussen de 1,0 en 1,4). De huidige ratio van 10,45% voldoet ruimschoots aan deze doelstelling. De minimaal benodigde weerstandscapaciteit om in de categorie voldoende te vallen is 1,0 x de benodigde weerstandscapaciteit: (bedragen x € 1000) Minimaal benodigde weerstandscapaciteit

2022

2023

2024

2025

Benodigde weerstandsc apac iteit Ratio minimaal benodigd

9.900 * 1,0

9.900 * 1,0

9.900 * 1,0

9.900 * 1,0

Minimaal benodigde weerstandscapaciteit

9.900

9.900

9.900

9.900

Basisset financiële kengetallen Het BBV schrijft voor dat we in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een uniforme basisset met 5 financiële kengetallen opnemen. De volgende tabel geeft de basisset financiële kengetallen weer. 56

Ke nge t al l e n: Netto Schuldquote

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

66%

69%

69%

68%

Netto Schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio

58% 48%

60% 49%

60% 48%

59% 48%

Structurele Exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

0% 0% 85%

- 1%

0% 0% 86%

1% 0% 86%

1% 85%

Sturing met financiële kengetallen De financiële kengetallen geven inzicht in de “financiële gezondheid” van de gemeente. De afzonderlijke kengetallen zeggen echter weinig. Om een goed beeld te krijgen, moeten we de kengetallen altijd in samenhang met elkaar bekijken. In het algemeen geldt dat er bij een hoge schuld, structurele lasten die hoger zijn dan de structurele baten en hoge woonlasten weinig ruimte is voor financiële bijsturing. Heeft een gemeente geen of weinig schulden, een goed gevulde bankrekening en zijn de baten vrijwel ieder jaar even hoog of iets hoger dan de lasten? Dan staat een gemeente er over het algemeen goed voor. Met behulp van de 5 financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting kunnen we een goed globaal beeld schetsen van onze financiële positie. Vanuit het globale beeld kunnen eventuele aandachtspunten aanleiding zijn om maatregelen te treffen. In onderstaande infographic is de betekenis én samenhang van de financiële kengetallen uiteengezet

57

Tabel normen en signaleringswaarden Voor de financiële kengetallen heeft de VNG normen opgesteld; de provincie Zuid-Holland geeft signaleringswaarden. Onderstaande tabel geeft de financiële kengetallen van onze gemeente ten opzichte van deze normen en signaleringswaarden weer: Normen VNG Kengetallen: Net t o Sc huldquot e

Begroting

voldoende <100%

matig 100- 130%

onvoldoende >130%

Net t o Sc huldquot e gec orrigeerd voor alle verst rekt e leningen

<100%

100- 130%

Solvabilit eit srat io St ruc t urele Exploit at ieruimt e Grondexploit at ie

>50% >0,6% <50%

20 - 50% 0- 0,6% 50- 100%

Belast ingc apac it eit

<100%

100- 120%

Kengetallen: Net t o Sc huldquot e

minst risico <90%

neutraal 90- 130%

meest risico >130%

alle verst rekt e leningen Solvabilit eit srat io

<90% >50%

90- 130% 20 - 50%

St ruc t urele Exploit at ieruimt e Grondexploit at ie Belast ingc apac it eit

>0% <20% <95%

= 0% 20- 35% 95- 105%

Begroting Begroting Begroting

2022 66%

2023 69%

2024 69%

2025 68%

>130%

58%

60%

60%

59%

<20% <0% >100%

48% 0% 0%

49% - 1% 1%

48% 0% 0%

48% 1% 0%

>120%

85%

85%

86%

86%

Signaleringswaarden Provincie

Begroting

Begroting Begroting Begroting

2022 66%

2023 69%

2024 69%

2025 68%

>130% <20%

58% 48%

60% 49%

60% 48%

59% 48%

<0% >35% >105%

0% 0% 85%

- 1% 1% 85%

0% 0% 86%

1% 0% 86%

Net t o Sc huldquot e gec orrigeerd voor

Financiële positie gemeente Hoeksche Waard Op basis van de uitkomsten van de financiële kengetallen en de weerstandsratio (10,45) kunnen we concluderen dat onze financiële positie ruim voldoende is: • • • • • •

Gemeente Hoeksche Waard beschikt over voldoende eigen vermogen. Onze schuldenlast is relatief gering. Er is voldoende vermogen om aan onze financiële verplichtingen te kunnen voldoen: Er is ruimte voor eventuele verhogingen van eigen belastingen. Het aandeel van de grondexploitaties op onze totale begroting is relatief (zeer) klein De structurele exploitatieruimte in de jaarschijf 2022 en 2023 is weliswaar licht negatief, maar wordt vanaf 2024 omgebogen in een structureel begrotingsoverschot.

Het beeld dat uit de basisset van kengetallen volgt, laat verder geen bijzondere aandachtspunten zien. We hoeven daarom geen maatregelen te treffen.

58

3.3 Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare ruimte De openbare ruimte is als het ware de ‘tuin’ van onze inwoners Kapitaalgoederen in die openbare ruimte vormen het gezicht van de gemeente. Ook zijn ze een middel om de doelen uit de programma’s te realiseren. De Hoeksche Waard heeft een grondoppervlakte van circa 32.371 hectare. De gemeente heeft daar een aanzienlijk deel van in beheer. Binnen dat deel wonen, werken en recreëren we. Vastgoed Naast de openbare ruimte, heeft de gemeente ook vastgoed in eigendom. Deze objecten zijn noodzakelijk voor de huisvesting van maatschappelijke partners, verenigingen, maatschappelijke organisaties en stichtingen, maar ook voor onze eigen diensten. Denk hierbij aan dorpshuizen, sporthallen, zwembaden en het gemeentehuis zelf. Vastgoed vertegenwoordigt een waarde en genereert huurinkomsten, maar kost ook geld in de vorm van onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw. Goed onderhoud van onze kapitaalgoederen is belangrijk Niet alleen omdat we het wettelijk verplicht zijn (zoals het onderhoud van riolering en wegen) maar ook voor een stevige financiële positie van de gemeente. Door onderhoud blijft het leefklimaat in onze gemeente aantrekkelijk. Goed onderhoud draagt ook bij aan de doelstellingen, zoals die voor milieu, verkeer en de openbare ruimte.

Dit vraagt om beleidsvisies op het beheer van de kapitaalgoederen, systematisch beheer, meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP) en vertaling van de financiële gevolgen voor de budgetten. Voor een goed onderhoud aan de kapitaalgoederenvoorraad zijn nodig: • Toekomstvisie maatschappelijk vastgoed (integraal accommodatieplan); • een actueel beheersysteem/vastgoedsysteem; • voldoende budget voor klein- en grootschalig onderhoud; • voldoende budget voor reconstructie van verhardingen van wegen; • voldoende kennis van wet- en regelgeving. In deze paragraaf vullen we de kaders in om onze kapitaalgoederen te onderhouden. Risico’s Openbare ruimte De budgetten voor openbare ruimte baseren we op het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte dat in september 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. In de risicoparagraaf is een aantal risico’s opgenomen. De kosten die met deze risico’s gepaard gaan als ze zich voordoen, zijn niet opgenomen in de reguliere budgetten. Vastgoed In april 2020 is de startnotitie ‘Vastgoed op orde’ door de raad vastgesteld. Het doel van dit project is een professioneel en rechtmatig vastgoedbeheer. De Beleidsnota beheer gemeentelijk vastgoed en de keuzes zoals vermeld in de Keuzenota beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten zijn door de raad vastgesteld.

Een voorstel over het Uniformeren beheer en exploitatie gemeentelijk vastgoed is ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. In het najaar van 2021 wordt gestart met het opstellen van een Integraal Accommodatieplan. Dat gebeurt in principe per dorp. Voor het gemeentelijk vastgoed zijn nieuwe meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) opgesteld. Daarnaast is de huidige energetische kwaliteit van onze gebouwen in kaart gebracht met daarbij een grove indicatie/verkenning van de mogelijke verbetermaatregelen voor verduurzaming.

59

Beheerplannen en beheerssystemen Openbare ruimte Vanuit de beleidskaders werken we concrete maatregelen uit. Dit doen we binnen de kaders uit het integraal beleidsplan openbare ruimte. Met een (actueel) beheersysteem is het mogelijk de kwaliteit van de buitenruimte te monitoren en bij te sturen. Ook is een beheersysteem nodig om het vereiste jaarlijkse budget te kunnen bepalen. Op diverse momenten in het jaar is er behoefte aan actuele en nauwkeurige areaalgegevens, zoals de topografische gegevens met administratieve en technische kenmerken. Vanuit het beheersysteem gebruiken we die benodigde informatie ook om het beleidsplan te actualiseren. De beheerdata voor het planmatig onderhoud halen we uit een beheersysteem. Voor het beheer van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte beschikken we over een aantal beheersystemen voor de verschillende elementen. De volgende tabel geeft een beknopt overzicht van de belangrijkste onderdelen van bestaande beleids- en beheerplannen in de Hoeksche Waard. In 2020 heeft in het integraal beleidsplan de harmonisatie van de plannen uit de voormalige gemeenten plaatsgevonden. Overzicht beleid-/beheerplannen op verschillende vakgebieden

Looptijd

Integraal beleidsplan openbare ruimte Gemeentelijk rioleringsplan (grp) Begraafplaatsbeleid

2021-2025 2021-2025 2021-2040

Vastgoed In het afgelopen jaar is het vastgoed van de gemeente geïnventariseerd en zijn de basisgegevens in kaart gebracht. Het systeem voor incidentele verhuur van vastgoed is gekoppeld aan het financiële systeem. Ook is een beleidsnota over het beheer vastgesteld en keuzes voor vastgoedbeleid. Aan de raad is een voorstel ter besluitvorming voorgelegd over het uniformeren van beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed. In afwachting daarvan is nog geen vastgoedbeheersysteem aangeschaft.

A. Wegen Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de wegen maken wij gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Totaal verharding Asfaltverharding Elementenverharding Half open verharding

Areaal 4.264.489,59 m2 924.189,12 m2 3.279.788,42 m2 51.769,05 m2

Betonverharding Kunstgras

6.254,51 m2 1.676,69 m2

Beleid en beheer Wegen onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen. Het wegenonderhoud is gebaseerd op de beleidsuitgangspunten uit het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025. Voor de jaren t/m 2024 is door de raad extra geld beschikbaar gesteld voor een kwaliteitsimpuls van de wegen. Kwaliteit Het doel is om de bestrating minimaal op het kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met het door het kenniscentrum voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte (CROW) vastgestelde niveau B. Dit niveau komt neer op een verharding in redelijke staat, die 60

voldoet aan de kwalificatie ‘heel en veilig’. Comfort en uitstraling zijn hierbij minder van belang. Dit kwaliteitsniveau is de wettelijke ondergrens van verantwoord wegbeheer. In de komende jaren geven we de wegen waar nodig een kwaliteitsimpuls en realiseren we in de hele gemeente het vastgestelde kwaliteitsniveau. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van de verhardingen, laten we om het jaar een weginspectie uitvoeren. Deze inspectie is in lijn met de landelijk erkende richtlijnen van het CROW. Zo beoordelen we alle wegen op dezelfde manier, onafhankelijk van de vraag wie er inspecteert. De resultaten van de weginspectie vormen de basis voor het actualiseren van het onderdeel ‘wegen’ in het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed wegen: In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘wegen’:

B. Riolering Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de riolering maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Vrijverval riolering Lozingsconstructies Bergbezinkvoorzieningen Gemalen (hoofd- en wijk) en drukgemalen Persleidingen Drukriolering Drainage

Areaal 519 km 228 25 ca. 1.900 14 km 205 km 5 km

Peilbuizen grondwater Kolken (worden 2x per jaar gereinigd) Lijngoten

116 21.000 1 km

Beleid De riolering onderhouden we op basis van de geldende wettelijke verplichtingen van het in 2020 vastgestelde Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025. Met de vaststelling van dit GRP zijn de onderhoudscycli en de vervangingsplanning volledig geharmoniseerd. De rioolheffing is voor alle inwoners van de Hoeksche Waard gelijk. In het GRP is beleid opgenomen voor klimaatadaptieve maatregelen. Hiermee richten we ons op de doelstelling dat in 2050 heel Nederland klimaatadaptief is ingericht. Voor alle nieuwbouwlocaties geldt dat ze klimaatadaptief worden ingericht op basis van het Convenant Klimaatadaptief Bouwen. Beheer Het in 2020 vastgestelde Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte is de leidraad voor het beheer en onderhoud van de riolering. Kwaliteit Het doel is om de riolering in minimaal op kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Het functioneren van het rioolstelsel en de gemalen moeten we voldoende waarborgen. Storingen aan gemalen komen direct binnen op een centrale post. Deze verhelpen we binnen 24 uur. 61

Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van het rioolstelsel laten we (video-)inspecties uitvoeren. Deze inspecties geven een beeld van de stabiliteit, afstroming en waterdichtheid van het riool. De resultaten zijn gebruikt als basis voor het GRP en het Integrale beleidsplan Openbare Ruimte, in combinatie met aanvullende informatie, zoals leeftijd, hydraulische berekeningen en storingen. De cyclus van reinigen en inspecteren is 12 jaar. Per jaar inspecteren en reinigen we 42 km riolering en vervangen we ca. 3,7 km riolering. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed riolering In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘riolering':

C. Water en civieltechnische kunstwerken Beleidskader Onder het beleidskader water vallen de volgende thema’s: • havens; • beschoeiingen; • waterkwaliteit; • baggerwerken. Onder het beleidskader civieltechnische kunstwerken vallen de volgende thema's: • Bruggen, steigers en vlonders; • Duikers; • Stuwen en gemalen; • Muren en keerwanden. Kerncijfers Voor het beheer van het openbaar water en civieltechnische kunstwerken maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Watergangen (baggeren) Beschoeiingen Watergangen (Bestrijding waterplanten/eendenkroos) Havens Aanlegsteigers en pontons

Areaal 125 kilometer 147 kilometer 125 kilometer 16 stuks (waarvan 2 buiten gebruik) 9 stuks

Omschrijving civieltechnisch kunstwerk Bruggen, steigers en vlonders Duikers Stuwen en gemalen Muren en keerwanden

Areaal 272 stuks 15.500 meter 90 stuks 2.770 meter

Beleid en beheer Het beleid rondom het beheer en onderhoud is opgenomen in het integraal beleidsplan openbaar gebied. We onderhouden alle voorzieningen op kwaliteitsniveau B (basis). Kwaliteit We beheren de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (basis) zoals is vastgesteld door de raad. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit laten we elke 4 jaar inspecties uitvoeren. Deze inspecties zijn onafhankelijk en vormen de basis voor de onderhouds- en vervangingsplanning. 62

Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed Water: In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed water:

D. Groen Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van het openbaar water maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Beplantingen Bomen Gras

Areaal 793.179,47 m2 37.154 stuks 2.923.558,22 m2

Beleid en beheer De uitgangspunten voor het onderhoud en beheer van het groen zijn opgenomen in het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte. Kwaliteit We onderhouden de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (basis). De onderhoudscontracten die we hebben afgesloten met aannemers zijn op dit kwaliteitsniveau gebaseerd. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van het openbaar groen laten we inspecties uitvoeren. Voor de bomen hanteren we minimaal iedere 3 jaar een zogenaamde BVC-inspectie (boomveiligheidscontrole). Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed groen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘groen’:

E. Gebouwen Beleidskader Kerncijfers De gemeentelijke vastgoedportefeuille bestaat per 1 januari 2021 uit 113 panden. Beleid Vanuit de voormalige gemeenten is er een bijzondere situatie ontstaan. De voormalige gemeente Binnenmaas bracht de exploitatie van het gemeentelijk vastgoed onder bij Bres Accommodaties BV. Het groot onderhoud voor het gemeentelijk vastgoed, het beleid en de dekking van het exploitatietekort van Bres is de verantwoordelijkheid van de gemeente. Aan de raad is een voorstel 63

ter besluitvorming voorgelegd over het uniformeren van beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed. Met het opstellen van een integraal accommodatieplan wordt onder andere inzichtelijk welke vereisten qua huisvesting de gemeente (en haar maatschappelijke partners) nodig heeft voor de uitvoering van de inhoudelijke producten. Aan de andere kant wordt duidelijk wat de inhoudelijke beleidskeuzes voor gevolgen hebben voor de vastgoedportefeuilles (baten en lasten). Beheer Om op een verantwoorde-, integrale- en effectieve wijze de financiële middelen voor het onderhoud in te kunnen zetten is een actueel, eenduidig en volledig inzicht in de vastgoedportefeuille noodzakelijk. In het 2e kwartaal 2020 is de vastgoedportefeuille geïnventariseerd en in het 3 e en 4e kwartaal zijn de gebouwen technisch geïnspecteerd en nieuwe meerjarenonderhoudsplannen gemaakt. De geactualiseerde meerjarenonderhoudsplannen zijn vastgesteld en de financiële gevolgen daarvan zijn met de zomerrapportage 2021 in de begroting verwerkt. Daarnaast is de mogelijkheid tot verduurzaming van (een deel van) de vastgoedportefeuille onderzocht. Kwaliteit Gemeente Hoeksche Waard heeft veel gebouwen voor verschillende doeleinden in eigendom. Die gebouwen beheren en onderhouden we uiteraard volgens de geldende wet- en regelgeving (bijvoorbeeld Arbowetgeving of het geldende Bouwbesluit).

In principe is de kwaliteitsnorm sober (niet uitbundig en niet meer dan nodig is) en doelmatig. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met conditiescore 3 van de norm NEN-2767 ‘Conditiemeting gebouwde omgeving’. Voor gebouwen die (op termijn) worden gesloopt of afgestoten, is een lager onderhoudsniveau acceptabel. Daarnaast is het beleid om de gebouwen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. De meerjarenonderhoudsplannen worden aan de hand van NEN-2767 inspecties eens in de 4 jaar geactualiseerd. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed gebouwen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘gebouwen’

F. Begraafplaatsen Beleidskader Kerncijfers Gemeente Hoeksche Waard heeft 24 begraafplaatsen in beheer en onderhoud. Op 16 daarvan wordt actief begraven. We beheren ongeveer 30.000 graven. Voor het beheer en de administratie van de begraafplaatsen maakt de gemeente gebruik van het administratiepakket Key2begraven van Centric. Beleid In 2020 is een geharmoniseerd begraafbeleid vastgesteld dat in 2021 is ingegaan. Vanaf 2021 wordt gewerkt aan de uitvoering van het nieuwe beleid. In 2025 wordt het beleid inclusief regelgeving geactualiseerd en indien nodig vastgesteld door het college of de raad.

64

Beheer Het in 2020 vastgestelde begraafplaatsenbeleid is de leidraad voor het beheer en onderhoud van de begraafplaatsen. We werken volgens een uitvoeringskalender met meerjarenplanning op basis van de behoefte en capaciteit. Kwaliteit Begraafplaatsen onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen en het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau A. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van de begraafplaatsen laten we inspecties uitvoeren. Voor de bomen op de begraafplaatsen hanteren we minimaal iedere 3 jaar een zogenaamde BVC-inspectie (boomveiligheidscontrole). Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed begraafplaatsen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed begraafplaatsen:

G. Buitensportaccommodaties Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van buitensportaccommodaties maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Beleid Buitensportaccommodaties onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen en het vastgestelde beleid van de voormalige gemeenten, zolang dit nog niet is geharmoniseerd. Het beleid om buitensportaccommodaties te beheren en te onderhouden baseren we op bestaand beleid van de voormalige gemeenten. Het beleid van beheer buitensportaccommodaties verschilt behoorlijk per voormalige gemeente. In Binnenmaas lag de (financiële) verantwoordelijkheid voor het onderhoud van het groen op de sportcomplexen bij de verenigingen. De (financiële) verantwoordelijkheid voor het renoveren van de sportvelden lag echter bij de gemeente Binnenmaas. In Korendijk lag de (financiële) verantwoordelijkheid voor het onderhoud en het renoveren van het groen op de sportcomplexen bij de verenigingen. Gemeente Cromstrijen had een contract met een vereniging over het onderhoud en renovatie van de velden. Bij een andere vereniging verzorgde de gemeente zelf het onderhoud. De opstallen waren voor de vereniging zelf. In de andere voormalige gemeenten zorgde de gemeente voor het gehele proces: onderhoud van de velden en de gebouwen en de vervangingsinvesteringen.

Beheer In 2020 en 2021 is het beheer doorgegaan zoals dit geregeld was door de voormalige gemeentes. Het streven is om in 2022 de beschikbare plannen te bundelen tot één nieuw geactualiseerd beleidsen beheerplan buitensportaccommodaties voor gemeente Hoeksche Waard.

65

Kwaliteit Het streefdoel is om de buitensportaccommodaties voor de gehele Hoeksche Waard in is minimaal kwaliteitsniveau basis. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met het door het CROW vastgestelde niveau B. Om de kwaliteit van de sportvelden te waarborgen, plannen we jaarlijks met de verenigingen een visuele inspectie. Tijdens die inspectie beoordelen we de onderhoudsstaat van de buitensportaccommodaties. Het uitgangspunt is handhaving van het kwaliteitsniveau ‘basis’. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoederen buitensportaccommodaties In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed buitensportaccommodaties:

Samenvatting De totale kosten per kapitaalgoed zijn als volgt:

Grafisch geeft dit het volgende beeld:

66

De totale kosten per categorie zijn als volgt:

Grafisch geeft dit het volgende beeld:

67

3.4 Financiering Algemeen De financieringsparagraaf is een belangrijk hulpmiddel bij het sturen, beheersen, verantwoorden en toezicht houden op de financieringsfunctie. De paragraaf is een uitwerking van de regelgeving in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Volgens deze wet is de financieringsfunctie van de gemeente alleen bedoeld voor het uitvoeren van de publieke taken. De verdere lokale regels liggen vast in het Treasurystatuut. Beleidskader en verordeningen • Besluit Begroting en Verantwoording (BBV); • Wet Fido 2000; • Wet Ruddo 2009 (Regeling uitzetting derivaten decentrale overheden); • Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF); • Besluit schatkistbankieren; • Financiële verordening 2021 (art. 212 van de Gemeentewet); • Treasurystatuut gemeente Hoeksche Waard. Rentevisie Het rentepercentage voor leningen met een looptijd korter dan een jaar is op dit moment negatief. Dit houdt in dat de gemeente voor het aangaan van kasgeldleningen rente ontvangt. Voor langlopende geldleningen met een looptijd van 25 jaar is de rente (afgerond) 0,62%. Dienstverlening BNG Met de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten hebben we een raamovereenkomst met geïntegreerde dienstverlening.

Deze dienstverlening omvat: • Elektronisch betalingsverkeer via een rekening-courant; • kort-kredietarrangementen (daggeldverstrekking en –opname, kasgeldleningen en termijndeposito’s); • langlopende kredietverlening; • een online informatiedienst. Schatkistbankieren Schatkistbankieren verplicht decentrale overheden alle overtollige beschikbare middelen op hun bankrekeningen te beleggen bij het Rijk. Onder overtollige middelen verstaat het Rijk bedragen groter dan 2% van het begrotingstotaal (met een minimum van € 1.000.000). Voor het jaar 2022 is dit bedrag voor gemeente Hoeksche Waard berekend op € 4,3 miljoen. Er is dus geen vrijheid om overtollige liquide middelen onder te brengen bij andere marktpartijen. Die overtollige middelen mogen wij alleen in rekening-courant en via deposito’s bij de schatkist aanhouden. Sinds 1 juli 2021 hoeven gemeenten minder overtollige middelen te stallen bij het rijk. De drempel voor het verplicht schatkistbankieren is verhoogd. Dat moet de administratieve lasten voor gemeenten verlichten. Decentrale overheden nemen deel aan schatkistbankieren, zodat de collectieve sector (Rijk en decentrale overheden gezamenlijk) een lagere EMU-schuld heeft. Iedere euro die decentrale 68

overheden aanhouden in de schatkist, vermindert de externe financieringsbehoefte van het Rijk. Dit leidt automatisch tot een lagere staatsschuld. Door het schatkistbankieren kunnen decentrale overheden ook hun beleggingsrisico’s verder verminderen. Deze situatie kan zich in onze gemeente overigens niet voordoen. In het Treasurystatuut is een verbod op risicovolle beleggingen en derivaten opgenomen. De schatkist biedt geen leen- of roodstandfaciliteit aan. Hierdoor gebruikt de BNG de term ‘schatkistbeleggen’ in plaats van ‘schatkistbankieren’. Voor de uitvoering van het schatkistbankieren is er bij de BNG een SKB-werkrekening geopend. Overtollige gelden worden hier dagelijks naartoe afgeroomd. De BNG blijft ook de overige geldhandelingen verzorgen, zoals betalingen en ontvangsten. Rentekostenverdeling De rentekosten worden tegen 0,0559% op basis van de boekwaarde van de vaste activa ten laste van het taakveld gebracht. Deze omslagrente berekenen we als volgt: de aan de taakvelden toe te rekenen rente delen we door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa. De omslagrente rekenen wij vervolgens toe aan de activa. Bij de jaarrekening wordt bekeken of het gehanteerde rentepercentage juist is. Begroting bedragen * €1.000 A

De externe rentelasten over de korte en lange financ iering

B

De externe rentebaten

2022 193 - /-

Totaal door te rekenen externe rente (a-b) C1

Rente doorberekend aan grondexploitatie

- /-

C2

Rente projec tfinanc iering toegerekend aan taakveld

- /-

Saldo door te rekenen externe rente (a-b-c) D2

Rente over eigen vermogen

D1

Rente over voorzieningen

41 151 -3 155 -

De aan taakvelden toe te rekenen rente

155

Boekwaarde investeringen per 1- 1- 2021

276.578

Berekend omslag%

0,0559%

E

De werkelijk aan taakvelden toegerekende rente

F

Renteresultaat op het taakveld treasury

- /-

155 0

Risicobeheer Het risicobeheer is gericht op het beperken van financiële risico’s. In het Treasurystatuut zijn richtlijnen en limieten opgenomen. Die vormen de basis voor alle transacties op dit gebied. Daarnaast geeft de Wet Fido normen voor het beperken van risico’s. Het belangrijkste risico in dit kader is het renterisico. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm zijn belangrijke richtlijnen om het renterisico te beperken. Kasgeldlimiet Het kasgeldlimiet is bedoeld om de renterisico’s bij de vlottende schuld (schulden met een looptijd korter dan een jaar) te beheersen. De wettelijke toegestane omvang bedraagt 8,5% van de totale lasten van de begroting. De kasgeldlimiet per kwartaal is als volgt:

69

1e kw.

2e kw.

3e kw.

bedragen x € 1.000

2022

2022

2022

2022

Primaire begroting per 1 januari 2022

217.450

217.450

217.450

217.450

4e kw.

Toegestane kasgeldlimiet - in proc enten van de grondslag

8,5%

8,5%

8,5%

8,5%

18.483

18.483

18.483

18.483

Maand 1

- 16.000

- 16.000

- 16.000

- 16.000

Maand 2

- 16.000

- 16.000

- 16.000

- 16.000

Maand 3

- 16.000

- 16.000

- 16.000

- 16.000

Maand 1

1.000

1.000

1.000

1.000

Maand 2

1.000

1.000

1.000

1.000

Maand 3

1.000

1.000

1.000

1.000

Maand 1

- 15.000

- 15.000

- 15.000

- 15.000

Maand 2

- 15.000

- 15.000

- 15.000

- 15.000

Maand 3

- 15.000

- 15.000

- 15.000

- 15.000

3

Gemiddeld saldo

- 15.000

- 15.000

- 15.000

- 15.000

4

Kasgeldlimiet

18.483

18.483

18.483

18.483

3.483

3.483

3.483

3.483

- in bedrag 1

2

Vlottende korte schuld (1)

Vlottende middelen (2)

Saldo (1-2)

Ruimte (+) / Overschrijding (-) kasgeldlimiet

Renterisiconorm De renterisiconorm beoogt een zodanige opbouw van de leningenportefeuille dat het risico door renteaanpassing en herfinanciering van leningen beperkt blijft. De renterisiconorm bepaalt dat jaarlijks niet meer dan 20% van het begrotingstotaal voor herfinanciering of renteherziening in aanmerking mag komen. De volgende tabel geeft de renterisiconorm voor 2022-2025 weer. (bedragen x € 1.000) Begroting Begroting Begroting Begroting 2022

2023

2024

2025

Stand van de begroting per 1/1

217.450

194.406

190.673

189.383

Vastgestelde perc entage

20,00%

20,00%

20,00%

20,00%

Renterisiconorm

43.490

38.881

38.135

37.877

Renteherzieningen

0

0

0

0

Aflossingen

833

833

833

833

Renterisico

833

833

833

833

42.657

38.048

37.302

37.044

Ruimte (+) / Overschrijding (-)

De tabel laat zien dat er geen sprake is van risico’s op het overschrijden van de renterisiconorm.

70

Uitgezette geldleningen Onderstaand een overzicht van de uitgezette geldleningen per risicogroep. (bedragen x € 1.000) Restant schuld Risicogroep SVn: duurzaamheidsleningen

1-1-2022

1-1-2023

1-1-2024

1-1-2025

3.200

4.200

4.200

SVn: blijversleningen

300

300

300

300

SVn: startersleningen

6.947

7.947

7.947

7.947

10.447

12.447

12.447

12.447

1.721

1.607

1.506

1.402

65

54

44

32

1.786

1.661

1.550

1.434

60

30

0

0

60

30

0

0

12.293

14.138

13.997

13.881

Sportverenigingen Woningfinanc iering eigen personeel Exploitatiebijdrage Totaal verstrekte geldenleningen

4.200

Garanties Onderstaand een overzicht van de verstrekte garanties per risicogroep. (bedragen x € 1.000) Kredietrisico op verstrekte garanties

Restant schuld waarborggemeente

Risicogroep

1-01-2022

1-01-2023

1-01-2024

1-01-2025

Woningc orporaties met garantie WSW

50%

135.705

135.705

135.705

135.705

Zorginstellingen met garantie WSW

50%

31.263

31.263

31.263

31.263

Woningc orporaties zonder garantie WSW

100%

5.071

5.071

5.071

5.071

Zorginstellingen zonder garantie WSW

100%

2.079

2.079

2.079

2.079

Wegsc hap Tunnel Dordtse Kil

8%

1.406

1.406

1.406

1.406

Bedrijvenpark Hoeksc he waard

100%

16.400

16.400

16.400

16.400

Regionale afvalstoffendienst B.V.

100%

7.839

7.839

7.839

7.839

Bres ac c ommodaties

100%

1.212

1.212

1.212

1.212

Geldleningen partic uliere woningen

100%

2.157

1.987

1.817

1.647

Diverse bedrijven en verenigingen

50%

25

16

7

Diverse bedrijven en verenigingen

60%

165

150

135

Diverse bedrijven en verenigingen

100%

453

415

377

339

203.775

203.543

203.311

203.081

Totaal verstrekte garanties

120

In de tabel zijn alle verstrekte garanties opgenomen. Op dit moment zijn er voor deze garantstellingen geen betalingsachterstanden. Voor een aantal groepen is een gemeentegarantie verstrekt. De grootste groep betreft zogenaamde WSW-garantstellingen. Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) is actief als borgstellingsinstituut voor de sociale woningbouw. Met de WSW hebben wij een achtervangovereenkomst gesloten. Hierdoor kan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw goedkoper geld lenen. Voor verstrekte gemeentegaranties voor de aankoop van een eigen woning, ligt vanaf 2010 het risico volledig bij het Rijk. Omdat hypotheken over het algemeen een looptijd hebben van 30 jaar, lopen de laatste garantstellingen voor particulieren nog tot 2040 door.

Opgenomen geldleningen Onderstaand een overzicht van het saldo van de bij de B.N.G. afgesloten langlopende geldleningen. 71

(bedragen x € 1000) Saldo geldleningen

1-01-2022

1-01-2023

1-01-2024

1-01-2025

24.167

23.333

22.500

21.667

Rente en aflossing

2022

2023

2024

2025

Aflossing

833

833

833

833

Rente

93

90

86

83

Totaal

926

923

919

916

Leningen

Ontwikkeling van de schuldpositie Het wordt de laatste jaren steeds belangrijker om de ontwikkeling van de schuldpositie te volgen. We hebben daarom een aantal ratio’s uitgewerkt: debt ratio, netto schuld als percentage van de begroting en netto schuld als bedrag per inwoner. Kritische

31-12-2022

31-12-2023

31-12-2024

31-12-2025

80%

52%

51%

52%

52%

100%

44%

50%

51%

50%

n.v.t.

€ 1.080

€ 1.066

€ 1.064

€ 1.025

norm Debt ratio Netto sc huld / lasten begroting Netto sc huld per inwoner

Debt ratio De debt ratio drukt uit in hoeverre het totale bezit op de balans is belast met schulden. Een ratio van 60% wordt als veilig beschouwd. Als kritische grens hanteren we 80%. Ons percentage van 52% (in 2022) is voldoende te noemen. Netto schuld als percentage van de begroting De netto schuld wordt uitgedrukt in een percentage van de begroting. De grondexploitaties laten we buiten beschouwing, omdat hierin grote schommelingen optreden en we de rentelasten daarvan binnen de grondexploitaties (inclusief de getroffen voorzieningen) dekken. Een ratio van maximaal 70% wordt als veilig beschouwd. De kritische grens ligt bij 100%. Bij overschrijding van deze grens beoordelen we of we kunnen blijven investeren, zonder hiervoor nieuwe financieringsmiddelen aan te moeten trekken. Het percentage van onze gemeente is 44% (in 2022). Dat is voldoende te noemen. Netto schuld per inwoner De netto schuld per inwoner is het resultaat van de boekwaarde van de vaste geldleningen gedeeld door het totaal aantal inwoners. Wij hebben een netto schuld per inwoner van € 1.080. Dit is onder het landelijk gemiddelde. Beleggingen in aandelen Het gemeentelijk aandelenbezit bestaat uit aandelen van de BNG, Evides en Stedin. De dividenduitkeringen zijn een algemeen dekkingsmiddel.

72

(bedragen x € 1.000) Dividenden

Aandelenbezit Nominale waarde

2022

2023

2024

2025

Stedin

6.138

50

50

50

50

Stedin (c um. pref. aandelen)

4.080

60

120

120

120

Evides

3.391

530

530

550

550

BNG

357

280

280

280

280

13.966

920

980

1.000

1.000

6,59%

7,02%

7,16%

7,16%

Totaal Gemiddeld rendement

Debiteuren- en crediteurenbeheer De coronacrisis is voor ons aanleiding geweest om de interne richtlijnen om onze crediteuren (“leveranciers”) te betalen, te verscherpen. Deze aanscherping past ook binnen onze visie/doelstelling van een 100%-dienstverlenende gemeente. De omvang van het debiteurenbestand (“afnemers”) is relatief beperkt, omdat het SVHW de heffing en invordering van gemeentelijke belastingen uitvoert. Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet Hof) De Wet Hof is vooral van invloed op het investeringstempo van de gemeente en de manier waarop er wordt omgegaan met reserves. De gemeente moet op basis van het kasstelsel binnen het toegestane EMU-saldo blijven. Bij overschrijding van de EMU-norm zijn in de wet geen maatregelen opgenomen. Op dit moment monitoren wij het EMU-saldo 2 keer per jaar. Aan de hand van de resultaten nemen we eventueel maatregelen op het gebied van investeringen. Het sanctiemechanisme van de minister van Financiën is vervangen door een correctiemechanisme. Als een meerjarige overschrijding van de vastgestelde norm voor het EMU-saldo van de decentrale overheden dreigt, kan de minister met behulp van het correctiemechanisme het EMU-saldo van de decentrale overheden beheersen.

EMU-saldo Het EMU-of vorderingensaldo is het financieringssaldo minus deelname in bedrijven en inkomsten uit kredietverstrekking van een land dat lid is van de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU). Het EMU-saldo is door de EMU ingevoerd om de eurolanden met elkaar te kunnen vergelijken. In het Stabiliteits- en Groeipact zijn een reeks afspraken tussen landen van de EMU gemaakt om de financiële stabiliteit van de EU en de eurozone te waarborgen. Hierin is de grens aan het nationale begrotingstekort op 3% gesteld. De Europese afspraken vormen de basis van de Wet Hof. De wet bepaalt dat niet alleen het Rijk, maar ook de decentrale overheden zich aan de eisen moeten houden. Het aandeel van de decentrale overheden in de 3%-norm is 0,4%, waarvan weer 0,27% is toebedeeld aan de gemeenten.

73

In onderstaande tabel is het EMU-saldo van gemeente Hoeksche Waard berekend. 2022

2023

2024

2025

x € 1.000

x € 1.000

x € 1.000

x € 1.000

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)

-10.251

-6.222

-2.844

-1.410

Afschrijvingen ten laste van de exploitatie

10.707

12.233

12.626

12.371

Bruto dotaties aan de post voorzieningen ten laste van de exploitatie

921

991

886

1.266

Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden geactiveerd

29.898

14.330

11.996

8.077

1.912

1.279

558

375

3.318

1.351

1.648

1.266

1.025

1.351

1.424

1.208

0

0

0

0

- 28.140

- 8.608

- 1.663

3.833

Omschrijving

Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en overigen, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en niet al in mindering zijn gebracht bij post 4 Desinvesteringen in (im)materiële vaste activa: Baten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen verkoopprijs), voor zover niet op exploitatie verantwoord Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp maken e.d. (alleen transacties met derden die niet op de exploitatie staan) Baten bouwgrondexploitatie: Baten voorzover transacties niet op exploitatie verantwoord Lasten op balanspost Voorzieningen voorzover deze transacties met derden betreffen Lasten ivm transacties met derden, die niet via de onder post 1 genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van de reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog niet vallen onder één van bovenstaande posten Verkoop van effecten: Gaat u effecten verkopen? Zo ja wat is de verwachte boekwinst op de exploitatie? Berekend EM U- saldo

74

3.5 Bedrijfsvoering Om de programma's uit de begroting te kunnen realiseren, is een goede bedrijfsvoering belangrijk. Volgens de toelichting op het BBV geeft de paragraaf Bedrijfsvoering de gemeenteraad hier inzicht in. Bedrijfsvoering gaat over de bedrijfsprocessen om de beleidsdoelstellingen te realiseren en de sturing en de beheersing daarvan. Bedrijfsvoeringsprocessen zorgen voor een efficiënte en effectieve uitvoering van de beleidsprogramma’s, volgens de geldende wetgeving. In deze paragraaf wordt aan de hand van belangrijke ontwikkelingen en thema's aangegeven hoe de bedrijfsvoering integraal bijdraagt aan deze ontwikkelingen het komende jaar en/of de komende jaren. Innovatie/Vernieuwing Informatiesamenleving en informatiearchitectuur (digitale transitie) Een veranderende samenleving vereist een gemeentelijke organisatie die daarop inspeelt. Eén van de speerpunten is een goede informatievoorziening en een goede informatiestructuur waardoor gemeenten de dienstverlening aan inwoners en bedrijven kunnen optimaliseren. De informatiearchitectuur vormt het fundament hiervoor door het creëren van effectieve, beheer- en beheersbare systemen. Het is het proces van het organiseren, labelen en structureren van informatie. Informatiearchitectuur is onzichtbaar.

Een goede informatiearchitectuur maakt informatie vindbaar (als een bezoeker weet wat hij zoekt), zichtbaar (wanneer de bezoeker niet weet waar hij naar op zoek is) en flexibel (makkelijk uitbreiden van de structuur met nieuwe onderdelen). Digitale volwassenheid ICT heeft zicht razendsnel ontwikkeld en een enorme impuls gegeven aan de digitalisering van onze samenleving. Ook bij ons zijn ICT en digitalisering een steeds grotere rol gaan spelen. De processen zijn met behulp van ICT en digitalisering efficiënter gemaakt. Het denken over en toepassen van ICT is echter nog (te) beperkt gebleven tot bedrijfsvoering en de digitalisering van eigen processen. De digitalisering is de samenleving ingetrokken en ook daar ligt een rol voor onze gemeente. Die rol zal in toenemende mate onderwerp van gesprek worden. De inwoners en bezoekers van de gemeente verwachten steeds meer digitaal comfort. En omdat de effecten van marktwerking (in termen van betaalbaarheid en toegankelijkheid) niet altijd in het belang zijn van bedrijven en inwoners, maar ook omdat er soms duidelijke gemeentelijke belangen mee zijn gemoeid, ligt hier een belangrijke rol voor de gemeentelijke overheid. Een rol die vraagt om een actieve(re) betrokkenheid. Denk daarbij aan het stimuleren van innovatie, privacybescherming in de openbare ruimte, de rol van 5G én de digitale inclusie van inwoners.

Daarmee is digitalisering niet langer het exclusieve domein van ICT, maar ook van andere domeinen (Sociaal en Fysiek). Om de digitale volwassenheid te meten doen we vanaf 2021 mee aan de jaarlijkse ICT-benchmark. Naast de cijfermatige exercitie wordt ook de digitale volwassenheid gemeten. Dit geeft een goed beeld waar we als gemeente de komende jaren in moeten investeren. Datagedreven werken Door de enorm toegenomen hoeveelheid aan data en nieuwe technologie zijn er steeds meer mogelijkheden om met datagedreven werken de analyses, monitoring en sturing sterk te verbeteren. 75

Datagedreven werken is daarmee een nieuw waardevol instrument dat kan worden ingezet bij het realiseren van de opgaven van de gemeente en het verkrijgen van betere stuurinformatie. Een belangrijk onderdeel in de komende jaren wordt het ontwikkelen van een gemeentebreed informatieportaal en het vergroten van databewustzijn in de organisatie. Door uitvoering te geven aan een “leergang databewustzijn” nemen wij de organisatie mee in deze nieuwe ontwikkeling. Doorontwikkeling P&C De P&C-cyclus stelt de raad in staat om (bij)te sturen, zowel op het gebied van de geformuleerde beleidsdoelstellingen als op het gebied van de (bijbehorende) financiën. Onze doelstelling is om de informatie in onze P&C-rapportages steeds beter af te stemmen op de wensen en behoeften van de gebruiker’, rekening houdend met de ieders rol in het proces. Wij denken hierbij aan heldere en duidelijk geformuleerde doelstellingen (proces reeds ingezet bij begroting 2021) en hieraan (indien mogelijk) gekoppelde normen, compactere P&C-rapportages (beperken omvangrijke documenten), financiën meer en meer op hoofdlijnen en heldere toelichtingen bij eventuele afwijkingen. Wij zetten verder in op een integrale aanpak van de diverse beheersingsinstrumenten en de koppeling aan de bestaande P&C-cyclus. Zo wordt ook zoveel mogelijk de ontwikkeling van privacy en informatiebeveiligingsbeleid (PIV) met o.a.

verantwoording middels Ensia (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) meegenomen. Hierdoor ontstaat meer inzicht in kwaliteit en beheersing van de processen, de te beheersen risico’s en structuur in de externe en de interne verantwoording en daarmee aan de verantwoording aan de raad. Basis voor de interne beheersing vormt de implementatie van de Three lines of defence (3LoD). Dit model of deze methode staat voor de inrichting van de processen in de organisatie en de samenwerking op de verschillende niveaus in de organisatie. Hiermee laat de organisatie zien in hoeverre zij in control is en de belangrijkste risico’s worden beheerst. Risicomanagement speelt een grote rol in dit ‘control’ denken. 3LoD past in de ontwikkeling die de organisatie doormaakt van een activiteit en taakgerichte organisatie naar een organisatie die de doelstellingen van de gemeente realiseert, een in control statement

De 3LoD vormt ook de basis voor de invoering van de Wet rechtmatigheidsverantwoording. Het komende jaar zal in het teken staan van de implementatie zodat het college in de Jaarrekening 2022 voor de eerste keer een rechtmatigheidsverantwoording kan afleggen. Met de vaststelling van de ‘Agenda van de toekomst’ spraken de gemeenten, provincies en Rijk in het ‘Programmastart Interbestuurlijk Programma’ af om te werken aan vernieuwing van het 76

interbestuurlijk toezicht zodat het toezicht zo effectief mogelijk is en passend is bij een gezamenlijke aanpak van maatschappelijke opgaven. Het is dan ook aan de gemeente zelf hoe zij de horizontale verantwoording aan de raad vormgeeft. Optimaliseren inkooporganisatie Het verder optimaliseren van de inrichting van de inkooporganisatie moet ervoor zorgen dat in de toekomst onrechtmatigheden bij de inkoop tot een minimum beperkt worden. Er zal binnen de systemen meer checks geïntegreerd worden. Om de bewustwording en kennis over inkoop bij de collega's te vergroten wordt actie ondernomen. Daarnaast zal verdere monitoring, onder andere door spendanalyse voor doelmatiger inkopen gaan zorgen. Hierdoor kan ook beter gestuurd gaan worden op gemeentelijke doelen zoals duurzaam, circulair en lokaal inkopen. Klant centraal Onze omgeving verwacht dat gemeenten betrouwbaar, begripvol en eenvoudig opereren. Een gemeente die communiceert in begrijpelijke taal en de menselijke maat niet vergeet. Een ‘klantgedreven dienstverlening’ wordt daarbij steeds belangrijker. Onder klant verstaan wij hier: burgers, ondernemers en maatschappelijke instellingen. Het centraal stellen van ‘systemen’ willen wij ook in onze bedrijfsvoering steeds meer gaan vervangen door het centraal stellen van onze (interne én externe) klanten.

Hiervoor zullen we steeds vaker ‘in gesprek’ gaan over onze dienstverlening en onze dienstverlening bekijken vanuit het perspectief van onze klanten zodat wij diezelfde dienstverlening verder kunnen verbeteren. Op het gebied van onze bedrijfsvoering hebben wij hiervoor de volgende doelstellingen geformuleerd: Lokaal inkopen Als gemeente kunnen we onze klant ook nog meer centraal stellen door in de nabije omgeving te kijken naar mogelijkheden om dienstverlening en producten in de kopen. Hiermee betrekken en steunen we lokale middenstand en lokale partijen. Dit doen we, binnen de regels van de aanbestedingswet, door bij aanbestedingen eerst te kijken of we deze zodanig kunnen inrichten en uitzetten dat de uitvraag of delen van de uitvraag lokaal ingekocht kan worden. Invorderingsbeleid en afhandeling bezwaren ‘op maat’ Het komende jaar werken verder aan de ontwikkeling van de zogeheten ‘informele werkwijze’ in formele procedures. Dat betekent dat met inwoners – in hun procedure met ons- eerst wordt geprobeerd informeel het geschil (bij bezwaarschriften, klachten of een aanmaning op hun factuur) op te lossen, met een voor beide partijen aanvaardbare oplossing. In het kader van een gezonde financiële huishouding dienen wij onze uitstaande vorderingen periodiek te monitoren en dienen wij zorg te dragen dat wij de deze vorderingen (debiteuren) tijdig worden geïncasseerd.

Mede ingegeven door enkele landelijke voorbeelden (o.a. toeslagenproblematiek) willen wij de afstand tot onze inwoners en bedrijven (verder) verkleinen door maatwerkoplossingen aan te bieden indien blijkt dat er gegronde redenen zijn dat vorderingen niet of niet tijdig worden voldaan. Hiervoor proberen wij het persoonlijk contact met de klant steeds vaker op te zoeken. Deze benadering sluit ook aan bij onze doelstelling om als gemeente 100% dienstverlenend te zijn naar onze klanten. Impact corona Aanpassen werkconcept De recente veranderingen in onze manier van werken sinds de Covid-19 uitbraak, heeft een heel ander licht laten schijnen op de visie op inrichting van werk en werkplekken en de rol van het gemeentehuis. Daar waar voorheen kantoren met werkplekken de norm waren, verschuift dit naar de wens voor meer open en centrale plekken om te ontmoeten en samen te werken, met collega's of externen. Het plaats- en tijdonafhankelijk werken moet het komende jaar nader uitgewerkt worden. Als onderdeel van het project ’herijking werkconcept’ is een enquête uitgezet onder de medewerkers, die heeft 77

laten zien dat men in de toekomst nog voor 44% op kantoor wil zijn en voor 52% op afstand wil blijven werken. Deze herijking van het werkconcept past in het onderzoek van de doorontwikkeling van het gemeentehuis en de rol hierin naar de inwoner. Het gemeentehuis moet een ontmoetingsplek zijn voor de inwoner van een gemeente maar ook een inspirerende werkplek om te ontmoeten en samen te werken voor de medewerkers van deze gemeente. Duidelijk is geworden dat de vergaande digitalisering van de dienstverlening, de rol van het gemeentehuis voor de inwoner en het werkplekconcept niet los van elkaar gezien kunnen worden maar onlosmakelijk aan elkaar zijn verbonden. Het huidige werkconcept is herijkt met de ervaringen van het werken op afstand. Hieruit is als advies naar voren gekomen om het plaats- en tijdonafhankelijk werken nader uit te werken. De rol van op kantoor zijn zal meer gericht zijn op de ontmoeting, waarmee we gehoor geven aan de behoefte van collega’s om elkaar te ontmoeten en samen te werken, maar ook een deel van het werk op afstand te blijven doen. De publieke functie van het gemeentehuis zal vormgegeven moeten worden als bruisend hart van de Hoeksche Waard met mogelijke andere functies als ontmoetingsplek voor de inwoner.

Organisatieontwikkeling OO-model- Lerende organisatie Het Overheidsontwikkelmodel is een kwaliteitsinstrument om te werken aan continue ontwikkeling en verbetering van de organisatie. Medewerkers en management geven in hun dagelijks werk invulling en uitvoering aan het Kompas en de Besturingsfilosofie. Werkendeweg wordt doorontwikkeld wat sinds 2019 op gang is gebracht. Doorontwikkelen kent meerdere dimensies en is een kwestie van lange duur. Het gaat onder meer over: - het blijvend afstemmen van de organisatiestrategie op maatschappelijke opgaven; - het omgaan met en tegemoet komen aan de vele, soms strijdige wensen, eisen en verwachtingen die op de organisatie afkomen; - het zodanig inbedden van routines en werkwijzen dat deze niet afhankelijk zijn van de energie van individuele mensen; - het blijvend organiseren van randvoorwaarden, ruimte geven én begrenzen. Op organisatieniveau wordt hieraan bijgedragen door te werken met drie specifieke sporen. 1. Overheidsontwikkelmodel: dit is een model waarmee gekeken wordt in welke ontwikkelfase de organisatie zich bevindt. De organisatie scoort in 2020 halverwege de procesgerichte fase. In deze fase worden de activiteiten op elkaar afgestemd en wordt gewerkt aan de goede dingen goed doen.

Om verder te komen in de procesgerichte fase (en vervolgfasen), werken alle teams aan de uitvoering van acties en ontwikkelpunten als basis voor verdere ontwikkeling de komende jaren. 2. Oplossen knelpunten detailstructuur: in de lopende collegeperiode worden -budgettair neutraal- verschillende knelpunten in en tussen teams opgelost om de operationele capaciteit goed in te zetten. Uiterlijk maart 2022 is dit afgerond. 3. Tijdelijke projectteams voeren acties om de organisatieprincipes (Dorpsgericht werken, Opgavegericht Werken en 100% dienstverlenend) en kernwaarden in te kleuren en concreet te maken. Hierdoor wordt gewerkt aan het organisatiebreed inbedden van visie, werkwijzen, houding en gedrag. Maar ook in de lijn (de teams) wordt al het nodige opgepakt. In 2022 wordt dit voortgezet, waarbij de tijdelijke teams hun werkzaamheden afbouwen.

78

Communicatieve organisatie De gemeentelijke organisatie werkt volgens het principe 100% dienstverlenend en heeft een externe focus. Medewerkers en bestuur zijn op elk moment van de dag het visitekaartje van de organisatie en leveren met elke uiting een bijdrage aan de reputatie van en het vertrouwen in de gemeente. Alle medewerkers van gemeente Hoeksche Waard hebben daarom een communicatieve verantwoordelijkheid en het is goed dat zij zich daarvan bewust zijn. In een communicatieve organisatie zijn medewerkers zich bewust van hun omgeving. Zij hebben oog voor de wensen en behoeften van die omgeving en zijn klantgericht. Medewerkers hebben de vaardigheid om vanuit de doelgroep te denken. Zij nemen dat als uitgangspunt voor hun handelen, bij het opstellen van beleid en het informeren en betrekken van doelgroepen. Dat laatste wordt steeds belangrijker omdat de gemeente Hoeksche Waard vaker inzet op participatietrajecten, waarbij inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden worden betrokken bij beleidsvorming of –uitvoering. Komend jaar gaat de gemeente zich verder ontwikkelen als communicatieve organisatie. Het concept wordt verder uitgewerkt en handen en voeten gegeven. Team Communicatie ondersteunt dit proces en zorgt voor onder meer schrijftrainingen en hulpmiddelen (toolbox).

Bij werving en selectie wordt hier nadrukkelijker op gelet en bij de introductie meer aandacht aan besteed. Duurzaamheid Als het gaat om het thema duurzaamheid, dan vraagt dit iets van elke inwoner, ondernemer en maatschappelijke organisatie. Maar ook van alle teams van de gemeente. Om de positieve aanpak en plannen rondom duurzaamheid te bewerkstelligen, zet de gemeente in op meerdere deelgebieden. Een doeltreffende communicatie en participatie is een belangrijk deelgebied, evenals duurzame inkoop en lokaal produceren. Vanuit de gemeente lopen er programmabreed diverse projecten die vooral extern georiënteerd zijn en een bijdrage leveren aan de doelstellingen uit het programmaplan Duurzaamheid. Maar ook de meer intern gerichte bedrijfsvoeringsteams dragen mede hieraan bij door diverse inspanningen op het gebied van duurzame en circulaire bedrijfsvoering. Zo ligt de focus op duurzame mobiliteit bij de vernieuwing van het wagenpark van de gemeente, de aankoop van groene energie en het verder reduceren van papierstromen door het afschaffen van papieren begroting/jaarrekening en reduceren van papieren communicatieve middelen richting inwoners. Ook de verschillende verbouwingen en renovaties van de gemeentelijke panden worden maximaal duurzaam, circulair en innovatief uitgevoerd, waarbij zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van lokale leveranciers.

Duurzaamheid wordt bij alle (Europese) aanbestedingen standaard als uitgangspunt in de uitvraag opgenomen.

79

3.6

Verbonden Partijen Algemeen Een verbonden partij is volgens het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie, waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Een financieel belang is: • een bedrag dat aan de verbonden partij ter beschikking is gesteld en niet verhaalbaar is als de verbonden partij failliet gaat; • of het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. Een bestuurlijk belang is zeggenschap door vertegenwoordiging in het bestuur of door stemrecht. Verbonden partijen zijn onmisbaar voor de uitvoering van gemeentelijke taken. Als de schaal van een gemeente te klein is om een taak goed te kunnen uitvoeren, is onderbrengen van die taak bij een verbonden partij veelal de aangewezen oplossing. Door schaalvergroting bereikt een gemeente een hogere graad van specialisatie. Ook kunnen daardoor kosten worden bespaard en garanderen verbonden partijen veelal een betere continuïteit. De laatste jaren komt landelijk gezien steeds bredere aandacht voor verbonden partijen. In veel gemeenten is gediscussieerd over de rollen van de gemeenten in relatie tot die van verbonden partijen. Ook werden gemeenten geconfronteerd met toenemende financiële tekorten bij enkele gemeenschappelijke regelingen.

Dat riep vragen op over (het gebrek aan) een goede governance (de handeling of de wijze van besturen, de gedragscode, het toezicht op organisaties) bij de betreffende verbonden partij. Uitwerking Nota ‘Verbonden partijen gemeenten Hoeksche Waard’ Iedere gemeente heeft op basis van de eigen autonomie een eigen verantwoordelijkheid voor verbonden partijen. Voor de effectuering daarvan heeft de gemeente echter de andere deelnemende gemeenten nodig. Gezamenlijke aansturing en regievoering zijn nodig voor een gemeenschappelijke strategie. De gemeenteraden van de Hoeksche Waardse gemeenten hebben eerder daarom de Nota ‘Verbonden partijen gemeenten Hoeksche Waard’ vastgesteld (hierna: de Nota). Daarna is de Nota uitgewerkt (‘Uitwerking Nota verbonden partijen’). Op grond hiervan is vervolgens in beeld gebracht in hoeverre de governance bij de verbonden partijen op orde is en wat nog kan worden verbeterd. Het blijkt dat bij de verbonden partijen waar de Hoeksche Waardse gemeenten aan deelnemen, de vereiste bestuurs- en beheersingsmiddelen in opzet en bestaan aanwezig zijn. Gebaseerd op het advies dat de Raad voor het openbaar bestuur heeft uitgebracht (‘Wisselwerking tussen gemeenteraden en verbonden partijen’) is de regionale notitie ‘Naar een goede wisselwerking tussen de raden en verbonden partijen’ opgesteld.

De kernboodschap is dat in plaats van gebruik te maken van de formele weg het veel effectiever is om in gesprek te gaan met de verbonden partijen. Regionale Nota ‘Grip op verbonden partijen’ Op het niveau van Zuid-Holland Zuid heeft een regionale raadswerkgroep/denktank zich gebogen over het onderwerp ‘Grip op Verbonden Partijen’. Deze werkgroep heeft in 2017 een opleverdocument opgesteld, met daarin adviezen en aanbevelingen om de relaties te verbeteren tussen de gemeenteraden en de drie gemeenschappelijke regelingen op ZHZ-niveau. Deze adviezen en aanbevelingen zijn op 2 juli 2018 besproken in de Klankbordgroep Hoeksche Waard. Tijdens een 80

themabijeenkomst op 18 juni 2019 hebben Hoeksche Waardse raads- en burgerleden hierover verder met elkaar van gedachten gewisseld. Afgesproken is dat er een werkgroep wordt samengesteld die zich over het mogelijke vervolg zal buigen. In januari is 2021 is auditcommissie mondeling geïnformeerd over de laatste stand van zaken. Wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enige andere wetten in verband met het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen De minister van BZK kondigde op 29 juni 2018 een wetvoorstel aan dat invulling geeft aan de afspraak uit het regeerakkoord van het kabinet Rutte-III dat de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) wordt aangepast om de politieke verantwoording over gemeentelijke samenwerking te verbeteren. Het daartoe strekkende wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enige andere wetten in verband met het versterken van de democratische legitimatie van gemeenschappelijke regelingen (Kamerstuk 35.513) is op 1 juni 2021 door de Tweede Kamer aangenomen en inmiddels aangeboden aan de Eerste Kamer. De gewijzigde Wgr versterkt de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraden. Daarnaast worden de participatiemogelijkheden van burgers en belanghebbenden bij de besluitvorming in gemeenschappelijke regelingen vergroot.

Actualisatie beleid verbonden partijen Op grond van artikel 21 lid 2 van de Financiële verordening gemeente Hoeksche Waard 2021 biedt het college de gemeenteraad periodiek een Nota verbonden partijen aan en stelt de raad de nota vast. Gelet op de mogelijke impact van de hierboven benoemde wijziging van de Wgr ligt het voor de hand om de actualisatie van het beleid ten aanzien van verbonden partijen (i.c. een Nota verbonden partijen) pas op te pakken als het wetsvoorstel ook de Eerste Kamer is gepasseerd en daarna wet is geworden. Zo nodig wordt dit regionaal opgepakt. In februari 2021 heeft de auditcommissie met deze insteek ingestemd. Beleidskader/verordeningen De volgende notities en verordeningen vormen de basis voor het beleid voor verbonden partijen: • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV); • Wet gemeenschappelijke regelingen (gewijzigd per 1 januari 2015); • Financiële verordening gemeente Hoeksche Waard 2020; • Raadsbesluiten van de vijf voormalige gemeenten: o vaststelling en uitwerking Nota ‘Verbonden partijen gemeenten Hoeksche Waard’ (2015); o vaststelling notitie ‘Naar een goede wisselwerking tussen gemeenteraden en verbonden partijen in de Hoeksche Waard’ (2017); o vaststelling Rekenkamerrapport risicomanagement (2017). • Doorwerking adviezen Denktank Grip op Gemeenschappelijke Regelingen Zuid-Holland Zuid.