Bijlage 2- Uitvoeringsprogramma Hoeksche Waard richting energieneutraal 2040

Raadsinformatiebijeenkomsten Vragenlijst Werksessies aan de Energietafel Groepsgesprekken Campagne wethouder

Swipocratie jongeren

energietransitie Informatiebijeenkomst GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Werksessies interne projectgroep

47

48

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 1

Bijlage 1

Communicatie en participatie bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma Het uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’ is in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en partners opgesteld (zie ook hoofdstuk 10 Communicatie en participatie). Zij zijn zowel geïnformeerd over de ambitie om werk te maken van een energieneutraal Hoeksche Waard en hebben meegedacht over welke acties passend en belangrijk zijn voor de Hoeksche Waard. Hieronder een opsomming van de diverse activiteiten. Vervolgens wordt per activiteit het doel, resultaat en hoe dit verwerkt is in het uitvoeringsprogramma beschreven.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Hoe zag het communicatie- en participatietraject eruit? In de aanloop naar een concept uitvoeringsprogramma  Raadsinformatiebijeenkomst met woordvoerders Duurzaamheid  Brede informatiebijeenkomst over de energietransitie in de Hoeksche Waard • Publiciteitscampagne rondom de bijeenkomst • P  ublicatie van de gestelde vragen en antwoorden tijdens de bijeenkomst  Eén-op-ééngesprekken met belanghebbende organisaties  Werksessie interne brede projectgroep  Werksessie aan de Energietafel met belanghebbende organisaties  Raadsinformatiebijeenkomst met woordvoerders Duurzaamheid

Aanvullen en aanscherpen van het concept uitvoeringsprogramma  R  aadsinformatiebijeenkomst (verdeeld over 2 avonden) met woordvoerders Duurzaamheid  O  nline vragenlijst over de energietransitie in de Hoeksche Waard  O  nline keuzetool (Swipocratie) voor jongeren over de energietransitie • Publiciteitscampagne rondom de vragenlijst en Swipocratie • G  roepsgesprekken met wethouder Duurzaamheid • Publicatie van de uitkomsten van de vragenlijst, Swipocratie en de groepsgesprekken met de wethouder  W  erksessie interne brede projectgroep  W  erksessie aan de Energietafel met belanghebbende organisaties

49

RAADSINFORMATIEBIJEENKOMSTEN Er zijn 3 informatieve, digitale bijeenkomsten geweest met de woordvoerders Duurzaamheid van de gemeenteraad. Naast het informeren van de raad was er tijdens deze avonden ook ruimte om met elkaar in gesprek te gaan en zijn er door de raad aandachtspunten voor inhoud en proces meegegeven. De eerste bijeenkomst vond plaats bij de start van het proces. De andere 2 bijeenkomsten waren halverwege het proces en stonden met name in het teken van verdieping op de omvang van de opgave en de voorgenomen maatregelen en activiteiten.

BREDE INFORMATIEBIJEENKOMST OVER DE ENERGIETRANSITIE Op 2 december 2020 organiseerde gemeente Hoeksche Waard een digitale bijeenkomst over de energietransitie. Ruim 110 inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties ontvingen informatie over de verschillende trajecten binnen de energietransitie en de samenhang hiertussen. Aan bod kwamen het uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’, de Transitievisie Warmte en de Regionale Energiestrategie Hoeksche Waard (RES-regio Hoeksche Waard). De aanwezigen konden via de chat hun vragen stellen waarvan een aantal vragen live zijn beantwoord. Deze en de overige vragen zijn ook schriftelijk beantwoord en gepubliceerd op de website.

ÉÉN-OP-ÉÉNGESPREKKEN MET BELANGHEBBENDE ORGANISATIES Bij de start van het proces om te komen tot een uitvoeringsprogramma zijn met de belangrijkste organisaties, die invloed en/of belang hebben bij de energietransitie, één-op-ééngesprekken gehouden. De gesprekken gingen onder andere over welke huidige

50

en toekomstige projecten kunnen bijdragen aan een energieneutrale Hoeksche Waard, welke aandachtspunten en ideeën de belanghebbende organisaties hierbij hebben en welke rol ze mogelijk voor zichzelf zien. De opbrengst van deze gesprekken is verwerkt in een eerste concept van het uitvoeringsprogramma.

WERKSESSIES AAN DE ENERGIETAFEL MET BELANGHEBBENDE ORGANISATIES Na de één-op-ééngesprekken zijn er met de belangrijkste belanghebbende organisaties 2 werksessies gehouden aan de Energietafel. De hiernaast staande organisaties zijn hiervoor uitgenodigd en waren grotendeels aanwezig. Met hen is de 50%- en 90%-conceptversie van het uitvoeringsprogramma besproken. Tijdens de sessies is het concept uitvoeringsprogramma aangevuld, aangescherpt en zijn aandachtspunten meegegeven voor de acties en maatregelen. Organisaties konden ook schriftelijk op de conceptversies reageren. Een groot aantal activiteiten en maatregelen wordt straks ook door deze betrokken partijen (mede)opgepakt. Dat maakt hun inbreng nog belangrijker. De energietransitie is een opgave, die samenwerking blijft vragen. De Energietafel houden we in stand en komt op regelmatige basis samen om de energietransitie verder vorm te geven en aan te gaan.

Organisaties één-op-ééngesprek en aan de Energietafel  Provincie Zuid-Holland  Waterschap Hollandse Delta  Stedin  Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid  LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard)  HoekscheWaardDuurzaam  Hoekschewaards Landschap  RAD (regionale afvalstoffendienst)  Ondernemersvereniging Hoeksche Waard  Energieke Regio Hoeksche Waard  HW Wonen  BRES Accommodaties  Rabobank Zuid-Hollandse Eilanden  Kwaliteitsteam Hoeksche Waard  Stichting tot Behoud van de Hoeksche Waard als Polderlandschap

WERKSESSIES MET INTERNE BREDE PROJECTGROEP Net als met de belangrijkste externe belanghebbenden zijn er ook met de belangrijkste interne belanghebbenden 2 werksessies geweest om tot het uitvoeringsprogramma te komen. Van de belangrijkste teams, die invloed hebben op de energietransitie, zijn collega's uitgenodigd om deel te nemen. Tijdens de startsessie is bij hen opgehaald welke huidige en toekomstige projecten zij belangrijk vinden om toe te werken naar een energieneutrale Hoeksche Waard en welke rol zij hierin voor

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 1

zichzelf zien. De opbrengst van deze sessie is verwerkt in een eerste concept uitvoeringsprogramma. Tijdens de tweede werksessie is de 90%-versie van het uitvoeringsprogramma besproken om aan te vullen, aan te scherpen en aandachtspunten mee te geven. Voor verschillende activiteiten en maatregelen staan deze teams mede aan de lat om deze uit te voeren. Dat maakt hun betrokkenheid en inbreng zeker ook belangrijk.

ONLINE VRAGENLIJST OVER DE ENERGIETRANSITIE Er is een online vragenlijst uitgezet onder inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties over welke onderwerpen en acties bij de energietransitie zij het meest belangrijk vinden. Welke onderwerpen en acties volgens hen nog missen. En hoe zij geïnformeerd en betrokken willen worden over dit onderwerp.

DE UITKOMSTEN VAN DE VRAGENLIJST Aan de deelnemers van de vragenlijst is gevraagd hoe belangrijk zij de 4 onderwerpen (pijlers) vinden ten opzichte van elkaar. Per onderwerp (pijler) is een soortgelijke vraag gesteld maar dan met betrekking tot hoe belangrijk zij de verschillende, onderliggende acties ten opzichte van elkaar vinden. Het geeft een beeld van hoe inwoners naar de verschillende onderwerpen en acties kijken en waar bij hen energie zit. Dit geeft aanknopingspunten voor de communicatie over de verschillende onderwerpen, acties en de vervolgacties. In de antwoorden komt bijvoorbeeld naar voren dat veel deelnemers de ontwikkeling en toepassing van waterstof belangrijk vinden om in de toekomst huizen en gebouwen te verwarmen en voor vervoer. Het is dan belangrijk om ontwikkelingen op dit vlak goed onder de aandacht te brengen en de samenleving

Groepsgesprekken met wethouder Duurzaamheid, Huibert Steen Deelnemers konden in de vragenlijst aangeven interesse te hebben voor een groepsgesprek met wethouder Duurzaamheid, Huibert Steen. Dit deden 55 inwoners en 21 inwoners hebben ook daadwerkelijk deelgenomen aan 1 van de 3 groepsgesprekken. Tijdens deze gesprekken kwam naar voren dat de deelnemers actief bezig zijn met het onderwerp verduurzaming en dit belangrijk vinden. Er werd onder andere gevraagd om nog meer duidelijke handvatten en informatie centraal aan te bieden, zodat mensen kunnen verduurzamen. Ook gaven zij aan graag vaker in gesprek met de gemeente te willen over het thema energietransitie of breder over duurzaamheid. Er werd nadrukkelijk genoemd om als gemeente ook breed naar de duurzaamheidsvraagstukken te kijken en de samenwerking hierbij op te zoeken. Het betrekken van meerdere generaties, het zorgen voor bewustwording en de zorg voor de toekomst wordt als zeer belangrijk gezien. Er zijn veel verschillende opvattingen, ideeën, en zorgen geuit ook veel over de warmtetransitie. Er is een gespreksverslag met een overzicht van het resultaat van de 3 groepsgesprekken gemaakt. Het verslag is gedeeld met de deelnemers en op de website van de gemeente geplaatst.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

hierbij te betrekken. Er is ook aan de deelnemers gevraagd welke onderwerpen en acties zij nog misten. In totaal hebben 186 deelnemers aanvullende opmerkingen en ideeën aangedragen en 20 mensen hebben zich gemeld met een idee voor een duurzaam energieof warmteproject. Er blijkt een groep betrokken inwoners bij de energietransitie en bij duurzaamheid. Het uitgangspunt is om de inwoners betrokken te houden bij de energietransitie en deze groep uit te breiden. Bijvoorbeeld via de nog te ontwikkelen nieuwsbrief en door het gesprek te blijven faciliteren. Er is een rapportage gemaakt van de uitkomsten van de vragenlijst. De rapportage is gedeeld op de website van de gemeente.

SWIPOCRATIE VOOR JONGEREN Om erachter te komen hoe jongeren in de Hoeksche Waard aankijken tegen de energietransitie en klimaatverandering introduceerden wij Swipocratie: een makkelijke swipetool met keuzeopties voor maatregelen tegen klimaatverandering. Jongeren tussen de 15 en 26 jaar konden hun stem laten horen en meeswipen over hun toekomst. Er hebben 368 personen meegedaan, waarvan 221 Hoeksche Waardse jongeren tussen de 15 en 26 jaar. 73% van hen maakt zich zorgen over klimaatverandering en 71% houdt bij hun keuzes ook rekening met het klimaat. Ze zijn bijvoorbeeld bereid om een warme trui aan te trekken in plaats van de verwarming op te stoken (82%) of minder kleding te kopen en deze langer te dragen (73%). Ook zijn zij veelal positief over het duurzaam opwekken van energie in de Hoeksche Waard via zonneparken (71%) of windparken (62%). Ze geven ook aan vaker mee te willen denken over duurzaamheid (67%). Op de website van de gemeente staat een rapportage met alle uitkomsten van de Swipocratie.

51

Aanscherping en inhoudelijke toets uitvoeringsprogramma De opbrengst van de vragenlijst, de Swipocratie onder jongeren, de groepsgesprekken met de wethouder, de gesprekken aan de Energietafel en met de gemeenteraad zijn zowel gebruikt om het uitvoeringsprogramma op activiteiten aan te vullen, aan te scherpen, als om te toetsen of de inhoud aansluit bij de behoeften van deze belangengroepen. Er is gezocht naar de gemene delers en kansen in relatie tot de maatschappelijke opgave. Ook worden waar mogelijk opbrengsten meegenomen bij de verdere uitwerking van de verschillende projecten binnen het uitvoeringsprogramma, zijn deze gedeeld met de deelnemers en op de gemeentelijke website.

PUBLICITEITSCAMPAGNES Op 2 momenten, bij de brede informatiebijeenkomst en bij de meedenkronde, is de energietransitie uitgebreid onder de aandacht gebracht bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het doel hiervan was om hen te informeren, uit te nodigen om deel te nemen aan de bijeenkomst en mee te denken over het uitvoeringsprogramma, maar ook om bewustzijn te creëren over ieders rol bij de energietransitie. Hiervoor zijn bijvoorbeeld portretten van verschillende inwoners en ondernemers gemaakt over waarom zij werk maken van duurzame energie. Hieronder een greep uit de verschillende communicatiemiddelen en -acties, die zijn ingezet.

Een aantal ingezette communicatiemiddelen  Animatie over de energietransitie  6 videoportretten van hoe mensen in de Hoeksche Waard werk maken van duurzame energie  Duurzaamheidsspecial ‘Samen aan de slag met de energietransitie’ in Het Kompas  Video voor jongeren over meedoen met Swipocratie  Oproep via de middelbare scholen voor Swipocratie  Interview met wethouder Huibert Steen in Het Kompas  Berichten op de digitale informatieborden van de gemeente  Nieuwsbericht per e-mail naar inwoners, die op de hoogte willen blijven  Verschillende persberichten en (betaalde) berichten op gemeentelijke sociale media, in Het Kompas en op gemeentehw.nl/energietransitie

52

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 1

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

53

Bijlage 2

Kernboodschappen Energietransitie Hoeksche Waard

PROPOSITIE Willen we op een prettige manier blijven wonen en leven, dan is het nodig om op een duurzamere manier met energie om te gaan, zodat we minder CO₂ uitstoten. De eerste stap is zoveel mogelijk besparen op ons energieverbruik door bijvoorbeeld onze woningen en gebouwen te isoleren. En de energie die we wel nodig hebben, wekken we duurzaam en lokaal op. Ook kiezen we voor schone warmtebronnen in plaats van aardgas. Duurzame energie opwekken kan met zonnepanelen of windturbines. We willen zoveel mogelijk daken van woningen en bedrijven in de Hoeksche Waard benutten met zonnepanelen. Maar om in 2040 energieneutraal te worden, is er meer nodig. Daarom wekken we ook elektriciteit op met windturbines en zonnepanelen op land. Dit raakt onze woonomgeving. We onderzoeken met elkaar hoe de opwek van schone energie hand in hand kan gaan met de behoeften van omwonenden. En hoe we hierbij oog kunnen houden voor de omgeving en de natuur.

54

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 2

KERNBOODSCHAP Ons klimaat verandert. De gemiddelde temperatuur op aarde stijgt snel, mede door de hoeveelheid CO₂, die we uitstoten bij het gebruik van aardgas, olie en kolen. Ook in de Hoeksche Waard merken we de gevolgen met hevige hoosbuien of langdurige droogte. We willen allemaal op een prettige manier kunnen blijven wonen en leven. Daarom is het nodig om op een duurzamere manier met energie om te gaan. Hierover zijn afspraken gemaakt in het nationale Klimaatakkoord. Waar mogelijk besparen we op energie. Bijvoorbeeld door onze woningen en gebouwen te isoleren, voor energiezuinige apparatuur te kiezen, korter te douchen, lokale producten te kopen en minder te reizen. De energie die we wel nodig hebben, wekken we duurzaam en lokaal op. In 2040 willen we in de Hoeksche Waard net zoveel energie duurzaam en lokaal opwekken, als we gebruiken. We noemen dit energieneutraal. Het duurzaam opwekken van energie kan via zonnepanelen op daken. We willen zoveel mogelijk daken van woningen en gebouwen hiervoor benutten. Maar om energieneutraal te worden, is er meer nodig. Daarom wekken we ook elektriciteit op met windturbines en zonnepanelen op land. Dit staat in de Regionale Energiestrategie voor regio Hoeksche Waard.

belangrijk dat we met elkaar in gesprek gaan en blijven. Hoe we lokaal kunnen profiteren van de ontwikkeling en de omgeving en de natuur kunnen versterken. Wat je niet gebruikt aan energie, hoef je ook niet op te wekken. Daarom is het belangrijk zoveel mogelijk energie te besparen. En we onderzoeken hoe we zonder aardgas onze woningen, bedrijfspanden en andere gebouwen kunnen verwarmen. In de Transitievisie Warmte, die eind 2021 af is, komt te staan hoe wij dat kunnen doen. Per dorp en wijk kijken we vervolgens samen wat de warmtemogelijkheden zijn. En hoe en wanneer we aan de slag gaan. Betaalbaarheid is hierbij één van de belangrijke uitgangspunten. Daar moeten we met elkaar in Nederland, en ook in de Hoeksche Waard, een antwoord op zien te vinden. Ook wordt ons vervoer duurzamer. We rijden steeds meer elektrisch, delen vervoer of werken thuis. En we blijven met elkaar zoeken naar nieuwe technieken, energiebronnen, zoals waterstof en economische kansen om de Hoeksche Waard te verduurzamen.

Samen maken we ruimte voor een duurzame toekomst in de Hoeksche Waard.

Een wind- of zonnepark heeft gevolgen voor ons landschap en de omgeving waar we in wonen. We kunnen er niet omheen om met elkaar te bekijken hoe de opwek van schonere energie hand in hand kan gaan met de behoeften van omwonenden en inwoners. Daarom is het

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

55

Bijlage 3

Toelichting toepassing Energie Transitie Model

In deze bijlage staat een nadere toelichting op de cijfermatige onderbouwing uit hoofdstuk 5. De Hoeksche Waard heeft als ambitie energieneutraal te zijn in 2040. Er is een doorrekening gemaakt van de stappen, die nodig zijn om dit te halen. Hiermee kan op basis van de huidige data (2018), kennis, onderzoek en aannames over ontwikkelingen in de toekomst, een zo volledig mogelijk beeld geschetst worden van de energievraag van de Hoeksche Waard en de benodigde hoeveelheid opwek om deze duurzaam te voorzien.

ENERGIENEUTRAAL UITGELEGD

‘Energieneutraal betekent dat er evenveel energie duurzaam opgewekt wordt, als dat er gebruikt wordt.’ De definitie van energieneutraal heeft gevolgen voor de manier waarop deze doelstelling gehaald kan worden. Wanneer er in het jaar dat men energieneutraal wil zijn nog fossiele energie wordt gebruikt, dan moet op

een andere manier ‘gecompenseerd’ worden. Bijvoorbeeld door meer grootschalige wind- of zonne-energie op te wekken, dan er in deze vorm van energie gebruikt wordt door de Hoeksche Waard zelf.

ACHTERGROND ENERGIE TRANSITIE MODEL Het Energie Transitie Model (ETM) is een open source online tool waarmee het energiesysteem gemodelleerd wordt en waarmee de huidige situatie en mogelijke toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt kunnen worden. De huidige situatie is gebaseerd op data uit de Klimaatmonitor. Hierin is ook het ijkjaar 1990 (voor doelstellingen zoals benoemd in het Klimaatakkoord) verwerkt. Door aannames en keuzes voor de toekomst in het model in te voeren, wordt de impact in toekomstscenario’s inzichtelijk gemaakt.

Het model is ontwikkeld door Quintel Intelligence17, in samenwerking met verschillende partners, die het model verder ontwikkelen en toepassen. Adviesbureau Over Morgen werkt samen met Quintel om bij opdrachtgevers de opgave van de energietransitie inzichtelijker te maken. Op deze manier is voor een groot aantal overheden gebruik gemaakt van het ETM en wordt dit ook in verschillende RES-regio’s toegepast als een betrouwbare en transparante bron voor energiescenario’s.

HOE ZIET EEN SCENARIO ERUIT? Achter een scenario zit een geavanceerd rekenmodel waarin het hele energiesysteem met vraag, aanbod en verschillende type technologieën en energiedragers gevat wordt. Een dergelijk scenario kan je samenvatten in een weergave waarin de beginsituatie en het eindbeeld in termen van energievraag en -aanbod worden weergegeven. Dit is in hoofdstuk 5 gedaan door in tabelvorm de energievraag in 2018 (op basis van de Klimaatmonitor) en 2040 (op basis van het ETM-model) weer te geven, verdeeld over verschillende sectoren en verschillende energiebronnen. Hieronder gaan we in op de belangrijkste uitgangspunten en aannames, die zijn gemaakt in deze categorieën. 17. Voor toelichting op het ETM van Quintel zie: quintel.com/etm

56

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 3

UITGANGSPUNTEN HOEKSCHE WAARD ENERGIENEUTRAAL 2040 In overleg met het kernteam RES-regio Hoeksche Waard zijn door Over Morgen hoofdlijnen uitgezet voor de doorrekening van een energieneutrale Hoeksche Waard in 2040. Deze hoofdlijnen zijn vervolgens omgezet in specifieke uitgangspunten op basis waarvan het ETM is ingevuld en de infographic is opgesteld. Belangrijk om te onthouden is dat uitgangspunten geen beleidskeuzes vertegenwoordigen. De uitgangspunten zijn opgesteld op basis van landelijke trends en (lokale) ambities om een zo realistisch mogelijk beeld te schetsen van de energiemix van de Hoeksche Waard in 2040.

HOOFDLIJNEN VOOR 2040 Er is in 2020 een hoofdlijn bepaald over onderdelen van de energietransitie met een grote impact op de behoefte aan duurzame energie. Denk hierbij aan de verwachte bevolkingsgroei, woningbouw, de warmtetransitie (hoe snel de gebouwde omgeving op duurzame warmtebronnen overstapt), energiebesparingen en de mobiliteitstransitie (hoe snel personen en vrachttransport op duurzame energie overstappen). Hiermee zijn inschattingen gemaakt over een mogelijke toekomstsituatie in 2040 voor de Hoeksche Waard. Hier worden de hoofdlijnen opgesomd:  W  at betreft verwachte inwonersaantallen in 2040 worden voorspellingen vanuit PRIMOS gevolgd.  E  r wordt 25% energiebesparing verwacht in de gebouwde omgeving in 2040 door onder andere isolatiemaatregelen.  I n 2040 zijn naar verwachting 14.000 woningen op een warmtenet aangesloten wat grotendeels door Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) duurzaam gevoed wordt.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

 Alle geschikte daken in de Hoeksche Waard liggen in 2040 vol met zonnepalen.  Het energieverbruik van binnenvaart binnen de gemeentegrenzen wordt meegenomen in de totale energievraag van de Hoeksche Waard (zoals eerder beschreven wordt de keuze gemaakt in scenario 3 en 4 om deze niet mee te nemen).  Er wordt voor de Hoeksche Waard wat betreft mobiliteitsbehoefte een jaarlijkse groei verwacht van minder dan 1%.  Wat betreft de gebruikte technologie van personenvervoer in 2040 wordt de Nederlandse trend aangehouden.  Wat betreft de gebruikte technologie van vrachtverkeer in 2040 wordt de Nederlandse trend aangehouden.  Wat betreft de gebruikte technologie in het openbaar vervoer in 2040 wordt uitgegaan van een volledig emissievrij OV.  De energie efficiëntieverbeteringen in de industrie volgen de huidige besparingstrend.  De warmtevraag in de landbouw wordt in 2040 gevoed door duurzame warmtebronnen.

UITGANGSPUNTEN Vervolgens zijn de bovenstaande hoofdlijnen omgezet in uitgangspunten, die ingevoerd kunnen worden in het ETM. Alle uitgangspunten zijn hieronder opgesomd met een korte toelichting waar toepasselijk. De categorieën van uitgangspunten zijn gebaseerd op de indeling van het ETM. De uitgangspunten beïnvloeden hoeveel energie er nog nodig zal zijn in de Hoeksche Waard in 2040 maar ook hoe die energie mogelijk opgewekt kan worden. Een uitgangspunt over de verwachte isolatieverbetering van huishoudens beïnvloedt bijvoorbeeld de energievraag en een uitgangspunt over de

57

hoeveelheid windturbines die nodig is, beïnvloedt het energieaanbod. Praktisch betekent dit bijvoorbeeld dat als er uitgegaan wordt van een toename van het aantal huishoudens, dat ook de vraag naar warmte en elektriciteit stijgt. Dit betekent op zichzelf weer dat er meer duurzame opwek van elektriciteit en duurzame warmtebronnen nodig zijn om aan deze vraag te voldoen. Huishoudens:  H  et aantal inwoners stijgt volgens CBS-data uit 2018 naar 88.050 inwoners in 2040. (CBS, Primos 2020)  V  olgens CBS-gegevens is er een lichte toename van de huizenvoorraad naar 39.570 in 2040. (Primos 2020, 2040 Woningvoorraad Data)  2  5% energiebesparing van de warmtevraag van huishoudens door isolatie en toename van nieuwbouw of sloop van oudbouw. (uitgangspunt kernteam)  W  at betreft warmtebron is de verdeling gebaseerd op de verkenning warmteconcepten (2018).

• 1  4.000 Woningen op het warmtenet (~35% van de woningen) (Warmtebron = een combinatie van Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) en Geothermie) (14.000 woningen op het warmtenet is een uitgangspunt kernteam) • 2  0% van de woningen op een warmtepomp (Bodemlus) (35% van de woningen op een warmtepomp is een uitgangspunt kernteam) (Verdeling Bodem & Luchtwarmtepomp in de overige woningen is een aanname van Over Morgen) • 1  5% van de woningen op een warmtepomp (Luchtwarmtepomp) (35% van de woningen op een warmtepomp is een uitgangspunt kernteam) (Verdeling Bodem & Luchtwarmtepomp in de overige woningen is een aanname van Over Morgen)

58

• D  e overige 30% van de warmtevraag in huishoudens wordt grotendeels ingevuld door een HR-Combiketel en gedeeltelijk met kleinschalige elektrische of houtkachels en gasketels.  90% van het geschikte dakoppervlak wordt gebruikt voor zonnepanelen. (Uitgangspunt kernteam)  De overgebleven potentie op dak wordt ingezet voor zon thermische collectoren. (Uitgangspunt kernteam)  We koken volledig op inductie in 2040. (Uitgangspunt kernteam)  Elektrische huishoudelijke apparaten zijn gezamenlijk 20% efficiënter. (Aanname Over Morgen) Gebouwen (de gebouwde omgeving exclusief woningen):  Besparing van warmtevraag van gebouwen (-20% per gebouw) door isolatie in 2040 (Label A) (Uitgangspunt kernteam)  20% extra aansluitingen op warmtenet dan in woningbouw (55% totaal). 15% extra aansluiting op elektrische warmtepomp (22% totaal), overig op gasketel. (Uitgangspunt kernteam)  Koeling wordt in gebouwen met een elektrische warmtepomp gedaan door de warmtepomp en bij overige door middel van airconditioning. (Aanname Over Morgen)  Apparaten worden zuiniger met 1% efficiëntie per jaar, de gebruikte verlichting technologie is 100% led mét bewegings- en lichtdetectie. (Aanname Over Morgen)  90% van het geschikt dakoppervlak van gebouwen wordt gebruikt voor zonnepanelen en 10% voor zon thermische panelen. (Uitgangspunt kernteam)

Transport:  0.7% groei per jaar van de gemaakte passagierskilometers. (Uitgangspunt kernteam)  1.5% per jaar efficiëntieverbetering in alle typen vervoersmiddelen. (BOVAG Onderzoek 2018)  De huidige gebruiksverdeling van vervoersmiddelen blijft behouden in 2040. (Uitgangspunt kernteam)  Bussen emissievrij (90% elektrisch, 10% waterstof) (Uitgangspunt kernteam)  Technologie Auto’s (60% elektrisch, 3% waterstof, 12% diesel, 25% benzine) (Uitgangspunt kernteam)  Vrachtwagens (39% Elektrisch, 14% Waterstof, 34.8% diesel, 12.1% benzine en 0.1% CNG (Gas onder druk)) (Uitgangspunt kernteam)  Binnenvaart (90% diesel, 10% LNG) (Nationale Energieverkenning, 2017) Industrie:  Efficiëntieverbetering van 1% per jaar per sector (Nationale Energieverkenning, 2017)  33% vergroting van de ICT-sector (Aanname Over Morgen) Landbouw:  Groei van 0.7% per jaar in de elektriciteitsvraag en een afname van de warmtevraag van 0,5% per jaar (Nationale Energieverkenning 2017).  De warmtebron in de landbouwsector is voor 90% warmtenet en 10% Elektrisch WKO. (Verkenning Warmteconcepten, 2018)

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Bijlage 3

Warmtebronnen:  W  armtenetten voor huishoudens en gebouwen in de gemeente worden gevoed met 20% geothermische warmte maar overwegend (80%) collectieve warmtepompen via een Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) bron. (Verkenning Warmteconcepten, 2018 en Aanname Over Morgen)  L  andbouw warmtenet wordt gevoed via droge biomassa uit de eigen regio. (Uitgangspunt kernteam) Samenstelling Transportbrandstoffen:  O  m de beschikbare oliehoudende biomassa uit eigen regio ook daadwerkelijk in te zetten binnen de grenzen van de Hoeksche Waard wordt maximaal 6% biobrandstof mogelijk in de brandstofmix voor transport in 2040. (Aanname Over Morgen op basis van beschikbare biomassa uit de regio zoals geschat door Quintel) Biomassa:  E  r wordt in de Hoeksche Waard alleen biomassa gebruikt, die beschikbaar komt vanuit de Hoeksche Waard zelf.  R  egionaal beschikbare biomassa is volledig lokaal ingezet voor: • D  roge biomassa voor houtsnipper warmtekrachtkoppelingen (WKK) in landbouw. • N  atte biomassa voor vergisting tot biogas en verwerkt als groengas in het gasnetwerk. • O  liehoudende biomassa volledig ingezet als transportbrandstof biodiesel/LNG voor vrachtverkeer.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Elektriciteit:  De volledige potentie van daken wordt ingezet en waterstof wordt enkel lokaal geproduceerd via zonnecentrales binnen de eigen regio. (Uitgangspunt kernteam)  In 2040 is de verwachte efficiëntie van zonnepanelen 22%, waardoor een standaardpaneel van 1.6 m² 352 Wp aan vermogen heeft (Aanname Over Morgen)  Vollasturen voor windturbines en zonneparken zijn gebaseerd op de aannames uit de toelichting SDE+ ronde 2020. (Ministerie EZK, Toelichting SDE+ 2020, 2019) • W  indturbine 3 MW – 2.240 vollasturen per jaar • W  indturbine 5 MW – 3.388 vollasturen per jaar • Z  onnepark – 950 vollasturen per jaar  92 MW aan windturbines en 18 MW aan zonnepark levert de overige benodigde elektriciteitsproductie.  53 MW aan zonnepark wordt voor de benodigde lokale waterstofproductie ingezet.

‘Disclaimer’ scenarioberekeningen Met berekeningen doen we een poging om een realistisch en haalbaar scenario op te stellen voor een energieneutrale Hoeksche Waard in 2040. Zoals bij ieder rekenmodel zijn de uitkomsten geen garantie voor de toekomst en zijn tussentijdse veranderingen veel voorkomend. Afhankelijk van technologische doorbraken, is het bijvoorbeeld mogelijk dat ons energieverbruik in Nederland drastisch afneemt. In de huidige methode wordt wel uitgegaan van efficiëntieverbeteringen in de verschillende sectoren, maar worden er bijvoorbeeld geen technologische doorbraken alvast ‘meegerekend’ in het scenario. Deze zijn namelijk moeilijk te voorspellen. Er wordt zoveel mogelijk uitgegaan van technologieën, die nu of binnenkort op grote schaal inzetbaar zijn. Uiteraard zijn de gekozen uitgangspunten alles bepalend voor de uitkomsten van een berekend toekomstscenario. Op basis van nieuwe inzichten of vastgestelde ambities kunnen uitgangspunten ook tussentijds veranderen. Gaat de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving bijvoorbeeld sneller dan verwacht, dan is het goed mogelijk dat de verwachte totale energievraag afneemt voor 2040. Wellicht zijn door tussentijdse afspraken in Nederland of Europa nieuwe uitgangspunten nodig die de opgave voor de Hoeksche Waard beïnvloeden.

Om rekening te houden met deze zaken is het aan te bevelen om de vooruitgang de komende jaren en scenarioberekeningen richting 2040 opnieuw te ijken naar ontwikkelingen.

59

Bijlage 4

Toelichting scenario's energieneutraal 2040 Zoals beschreven in hoofdstuk 4 kan er op verschillende manieren gekeken worden naar de opgave. Dit hangt er enerzijds vanaf welke onderdelen meegenomen worden in de totale energievraag, die duurzaam voorzien moet worden om energieneutraal te worden. Zo is het mogelijk om alle energievraag binnen de Hoeksche Waard mee te nemen (scenario 1 en 2) of om de resterende fossiele energievraag van de snelweg en de binnenvaart niet mee te rekenen (scenario 3 en 4). Daarnaast speelt de manier waarop gecompenseerd wordt voor de fossiele energievraag een rol. Naar verwachting is het in 2040 nog niet mogelijk om alle processen met een fossiele energievraag te vervangen door duurzame energietechnologieën. Om toch energieneutraal te worden kan voor de resterende fossiele energievraag gecompenseerd worden. Dit kan door 1-op-1 te compenseren, het aantal TJ-energievraag moet dan ook duurzaam opgewekt worden (scenario 1 en 3). Of er kan gekeken worden naar de

60

verwachte uiteindelijke energievraag wanneer de processen met een fossiele energievraag op termijn toch met duurzame technologieën vervangen kunnen worden (scenario 2 en 4). Met deze laatste methode wordt de opgave kleiner. De reden hierachter is dat duurzame technologieën voor een groter deel van elektriciteit gebruik maken en vaak ook efficiëntere energietoepassingen kennen dan de fossiele tegenhangers (verbrandingsmotoren of HR-ketels). Er gaat daarmee minder energie verloren.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Postbus 2003 3260 EA Oud-Beijerland Bezoekadressen Kijk op www.gemeentehw.nl 14 0186 | 088 - 647 36 47 info@gemeentehw.nl www.gemeentehw.nl gemeenteHW @gemeenteHW @gemeenteHW Gemeente Hoeksche Waard