Bijlage 2- Uitvoeringsprogramma Hoeksche Waard richting energieneutraal 2040

24

Doel Grote bijdrage leveren aan de duurzame opwek richting 2030. De ambitie in 2030 voor ongeveer 50% gerealiseerd hebben als onderdeel van de doelstelling van 2040 (= 529 TJ). Resultaat • M  inimaal 100 hectare zonnepark mogelijk maken voor eind 2026 en na vaststellen uitnodigingskader door gemeenteraad. • M  inimaal 3 voorbeeldprojecten uitvoeren waar verschillende functies in het gebruik van de ruimte gecombineerd worden. Gereed In 2022 onderzoek afronden. De resultaten bieden de basis voor het verlenen van medewerking aan ruimtelijke procedures na besluitvorming door gemeentebestuur. Communicatie en participatie Het bereiken van nieuwe opwek van zonne-energie in de Hoeksche Waard vraagt om een zorgvuldige uitwerking en samenwerking. Onderdeel hiervan is participatie met inwoners, omwonenden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Hierbij werken we volgens de SIR-methode Relevant Gesprek (zie hoofdstuk 5.4 van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid). De communicatie en participatie wordt verder uitgewerkt in het project.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Duurzame opwek

1.5 INWONERS PROFITEREN VAN WIND- EN ZONNE-ENERGIE We sturen aan op nog meer participatie en betrokkenheid van inwoners bij wind- en zonprojecten. Het streven is om door financiële participatie, zoveel mogelijk betrokkenheid en draagvlak te creëren. Wij zien verschillende mogelijkheden om invulling te geven aan de doelstelling 50% lokaal eigendom uit het nationale Klimaatakkoord en kijken breder dan alleen naar direct eigendom van de omgeving. We verkennen welke vormen en ondersteuning hierbij geboden kunnen worden door de gemeente. Te denken valt aan financiële ondersteuning in projectontwikkeling, garantstellingen of juist het stellen van voorwaarden aan projectontwikkelaars over welke vormen en uitwerkingen van financiële participatie passend zijn. Aandachtspunt hierbij is dat iedere inwoner de mogelijkheid moet hebben om mee te kunnen doen of mee te delen, ook diegenen met een kleine beurs.  D  e ontwikkeling van zonnepark Heinenoord wordt, als het proces wordt vervolgd, het eerste pilotproject voor het uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’ om te leren van en ervaring op te doen met het invulling geven aan lokaal eigendom. Eneco heeft samen met grondeigenaar a.s.r. het plan om ten westen van de Heinenoordtunnel langs de Oude Maas een zonnepark van ongeveer 30 hectare te ontwikkelen.

Het zonnepark wordt in samenhang met het windpark Oude Maas ontwikkeld. Met dit plan wordt er gestreefd naar 50% lokaal eigendom van de productie van het zonnepark. Hoe het 50% lokaal eigendom wordt georganiseerd en behaald, wordt door de initiatiefnemer onderzocht.  D  e ervaringen van deze pilot nemen we mee als waardevolle inbreng in het vormgeven en uitwerken van deze maatregel voor andere projecten.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Doel Streven naar minimaal 50% lokaal eigenaarschap bij nieuwe winden zonne-energieprojecten voor inwoners van de Hoeksche Waard. Resultaat Een duidelijke participatiestrategie en het ontwikkelen van een toolkit voor ondersteuning van inwoners en maatschappelijke organisaties in de Hoeksche Waard. Gereed In 2022. Communicatie en participatie Het bereiken van nieuwe opwek van zonne-energie in de Hoeksche Waard vraagt om een zorgvuldige uitwerking en samenwerking. Onderdeel hiervan is participatie met inwoners, omwonenden, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Hierbij werken we volgens de SIR-methode Relevant Gesprek (zie hoofdstuk 5.4 van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid). De communicatie en participatie wordt verder uitgewerkt in het project.

1.6 ENERGIEOPWEKKING AGRARISCHE SECTOR De agrarische sector neemt een belangrijke rol in binnen de Hoeksche Waard, ook als het gaat om de energietransitie. De grote daken van agrarische bedrijven (zie ook maatregel 1.1) kunnen een grote bijdrage leveren aan de productie van duurzame elektriciteit. Energieproductie kan daarbij een nieuw verdienmodel zijn voor agrariërs. Daarnaast bieden de diverse organische (rest)stromen kansen als producent van duurzame gassen, zoals groen gas of in combinatie met duurzame opwek voor waterstof.  Er is groot draagvlak onder agrariërs voor het op kleine schaal plaatsen van boerderijmolens op boerenerven (maximale tiphoogte 35 meter met een vermogen van ongeveer 0,15 tot 0,25 kilowattuur). Gemeentelijke en provinciale regelgeving lijkt dit te tegen te houden. De gemeente gaat (samen met de provincie) de mogelijkheden bekijken voor aanpassing van ruimtelijk beleid, zodat boerderijmolens onder voorwaarden mogelijk gemaakt worden. Hierbij wordt rekening gehouden met de ruimtelijke kwaliteit en mogelijke gevolgen voor de omgeving (flora, fauna, landschap en omwonenden). Eind 2022 wordt er gerapporteerd aan het gemeentebestuur.12

Doel Verdere verduurzaming agrarische sector mogelijk maken, bijdrage leveren aan een energieneutrale Hoeksche Waard in 2040. Resultaat Plaatsingsbeleid ontwikkelen voor boerderijmolens in de Hoeksche Waard. Start Eerste of tweede kwartaal 2022. Gereed Eind 2022. Communicatie en participatie Het bereiken van nieuwe opwek van kleinschalige windenergie met boerderijmolens in de Hoeksche Waard vraagt om een zorgvuldige uitwerking en samenwerking. Onderdeel hiervan is participatie met inwoners en agrarische ondernemers. Hierbij werken we volgens de SIR-methode. Dit wordt uitgewerkt in het project.

12. K  leinschalige opwek van windenergie op boerenerven biedt met name kansen voor de agrarische sector. Omdat wind en zon gedurende het jaar weinig samenvallen, wordt de netcapaciteit op deze manier beter benut en kan een agrariër gedurende het jaar meer en evenwichtiger energie opwekken. Ook innovaties, zoals het lokaal produceren van waterstof, komen op deze manier eerder in beeld. Een kleine boerderijmolen is geen vervanging voor een moderne windturbine van 3 megawatt. Ter vergelijking: voor een moderne windmolen van 3 megawatt moeten ongeveer 125 tot 200 boerderijmolens geplaatst worden. De boerderijmolen helpt de agrarische sector om de bedrijfsvoering verder te verduurzamen en is beter landschappelijk inpasbaar op het agrarische erf vanwege de beperkte omvang.

25

1.7 VERKENNING INNOVATIEVE VORMEN VAN ENERGIEOPWEKKING EN ENERGIEOPSLAG  O  p dit moment zijn volwassen technieken als opwek van duurzame energie door wind en zon de meest voor de hand liggende vormen. We starten vanaf 2022 met een verkenning van innovatieve technologieën, die kansrijk zijn voor de Hoeksche Waard de komende 5 jaar. Op deze manier kan de route naar 2040 verrijkt worden met nieuwe toepassingsmogelijkheden. We zoeken hiervoor nadrukkelijk de samenwerking met innovatieve bedrijven of met hogere onderwijsinstellingen.  N  aast alternatieve vormen van duurzame opwek nemen we in de verkenning ook nadrukkelijk technologie mee, die in positieve zin bijdragen aan de netstabiliteit. Bijvoorbeeld vormen van opslag, sturing van vraag en verbruik of omzetting van duurzaam opgewekte energie.  O  p basis van het onderzoek willen we 1 tot 3 geschikte energie-innovaties realiseren voor eind 2026 als voorbeeldprojecten in samenwerking met maatschappelijke partners, zoals het bedrijfsleven, de agrarische sector, onderwijsinstellingen, medeoverheden en andere belangrijke belanghebbenden. Met deze innovatieve projecten hopen we richting 2040 andere mogelijkheden te ontwikkelen, die inzetbaar zijn naast de opwek van energie door wind en zon. We onderzoeken hiervoor de mogelijkheid van het eenmalig beschikbaar stellen van een investeringsfonds.

 H  ierbij zoeken we naar cofinanciering vanuit maatschappelijke partners en via stimuleringsregelingen, die beschikbaar zijn op provinciaal, landelijk of Europees niveau.

26

Doel Inzicht krijgen in interessante innovaties voor een energieneutraal Hoeksche Waard 2040. Op basis van onderzoek voorsorteren op eventuele kansrijke innovaties en toepassingen. Resultaat Innovatieoverzicht maken van innovatieve vormen van energieopwekking en -opslag geschikt voor de Hoeksche Waard. Voor eind 2026 zijn 1 tot 3 geschikte energie-innovaties gerealiseerd. Start In 2022. Gereed Verkenning gereed in 2023. Geschikte innovaties opnemen in uitvoeringsprogramma voor 2026 en later.

1.8 SAMENWERKING MET STEDIN De energie-infrastructuur moet op orde zijn om de doelstelling energieneutraal te behalen. Samenwerking en nauwe afstemming met Stedin is van groot belang voor verdere uitbreiding van de netcapaciteit in onze gemeente. Dit heeft prioriteit, omdat de capaciteit op het elektriciteitsnet een remmende factor dreigt te worden.  We zoeken samen met Stedin overeenstemming over de plekken waar het elektriciteitsnetwerk de komende jaren verzwaard moet en kan worden. Dit leidt tot een uitvoeringsprogramma Opwek en netinfrastructuurontwikkeling. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor het stimuleren en uitbreiden van kleinschalige zon-op-dakprojecten bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We kijken daarbij ook hoe we het bestaande net hierbij slim kunnen gebruiken. Dus welke kansen zijn er voor opslag en omzetting van energie. Ook het benutten van bestaande capaciteit, zoals het combineren van wind- en zoninfrastructuur, zijn kansrijke nieuwe ontwikkelingen (zie ook maatregel 1.7).

Doel Ambitie energieneutraal in lijn brengen met de capaciteitsontwikkeling van Stedin. Resultaat Een uitvoeringsprogramma Opwek en netinfrastructuurontwikkeling voor 2030-2040. Start In 2022. Gereed Het uitvoeringsprogramma Opwek en netinfrastructuurontwikkeling en een passende overeenkomst gereed in 2023 of 2024. De samenwerking doorlopend tot en met 2026.

 D  e uitvoering van de afspraken moet geborgd worden bij zowel de gemeente als Stedin. We stellen hiervoor een passende overeenkomst op. Ook wordt een gemeentelijke coördinator aangesteld om voortvarend aan de slag te gaan en te zorgen dat werkzaamheden op goede wijze worden opgepakt en uitgevoerd met zo min mogelijk overlast voor de omgeving.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Duurzame opwek

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

27

Hoofdstuk 7

Gebouwde omgeving

In het vorige hoofdstuk hebben we stilgestaan bij duurzame opwek van energie en energie-infrastructuur. Duurzame opwek is belangrijk richting energieneutraal, maar energiebesparing is mogelijk nog belangrijker. Met allerlei eenvoudige maatregelen, die we in en rondom onze gebouwen kunnen nemen, zoals isoleren, besparen en elektrisch koken, is flink wat winst te behalen. Hierbij geldt: hoe succesvoller we worden in het besparen, hoe minder groot de opgave wordt aan de opwekkant. Want, wat niet wordt gebruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt.

energielabel C of lager. Er valt de komende jaren dus nog genoeg te doen om in de gebouwde omgeving energie te besparen. De trend was de afgelopen jaren gunstig: in de periode 2010 tot en met 2018 is er in de gebouwde omgeving van de Hoeksche Waard jaarlijks gemiddeld 1,8% energie bespaard. De doelstelling uit het programmaplan Duurzaamheid is 1,5% per jaar. In dit hoofdstuk zijn verschillende maatregelen uitgewerkt om ook de komende 5 jaar het gewenste resultaat te boeken.

GEMEENTELIJK VASTGOED In dit hoofdstuk gaan we in op de acties om de gebouwde omgeving te verduurzamen. We willen niet alleen inzetten op energiebesparende maatregelen, maar ook duurzame alternatieven vinden om onze woningen te verwarmen. Onze doelstellingen voor de gebouwde omgeving zijn vastgesteld in het programmaplan Duurzaamheid en zijn als volgt:  In de gebouwde omgeving besparen we 1,5% energie per jaar tot 2030.  In de gebouwde omgeving besparen we tot 2030 30% aardgas ten opzichte van 2020.  H  et gemeentelijk vastgoed is zoveel mogelijk energieneutraal in 2030.

TRANSITIEVISIE WARMTE In de Hoeksche Waard gebruiken we op dit moment 28

nog volop aardgas in onze woningen en gebouwen. De komende jaren moeten we dit aardgasgebruik fors verminderen en waar mogelijk aardgasvrij verwarmen, koken en douchen. De route naar een aardgasvrije toekomst in de Hoeksche Waard wordt uitgewerkt in de Transitievisie Warmte. Deze wordt eind 2021 ter vaststelling aan de gemeenteraad aangeboden. We kunnen in dit uitvoeringsprogramma dus nog niet uitgebreid de maatregelen uitwerken en toelichten. Wel benoemen we hier de acties waarmee we de komende 5 jaar al aan de slag gaan.

ENERGIE BESPAREN Op dit moment neemt de gebouwde omgeving zo’n 35% van de energievraag in onze gemeente voor haar rekening. Zo’n 10.000 woningen (van de in totaal ruim 37.500 woningen in de Hoeksche Waard) hebben een

De gemeente wil het goede voorbeeld geven door haar eigen gebouwen versneld te verduurzamen. Dit is onderdeel van het hoofdlijnenakkoord van het college. De gemeente heeft per gebouw onderzocht welke energiebesparende maatregelen uitgevoerd kunnen worden om te verduurzamen. Ook is op basis van berekend energieverbruik (niet het werkelijk energieverbruik) de CO2-uitstoot berekend. De resultaten van deze onderzoeken nemen we mee bij de uitwerking van de Nota beheer gemeentelijk vastgoed. Ook wordt in deze nota ingegaan op de manier van onderhouden en beheren van maatschappelijk vastgoed. Voor wat betreft duurzaamheid, circulariteit en klimaatadaptatie wordt het vastgesteld beleidskader gevolgd. De Nota beheer gemeentelijk vastgoed is op 20 april 2021 door de gemeenteraad vastgesteld.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Gebouwde omgeving

De volgende acties worden opgepakt voor de gebouwde omgeving in de periode van 2021 tot en met 2026.

2.1 BESPAREN INWONERS  In samenwerking met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) verstrekken we Duurzaamheidsleningen met een lage rente tot € 25.000,- aan inwoners voor de financiering van duurzame maatregelen aan de woning.13 De gemeentelijke Duurzaamheidslening blijft ook de komende 5 jaar beschikbaar. Ons doel is minimaal € 1,5 miljoen per jaar aan nieuwe leningen uit te geven aan inwoners voor het nemen van duurzaamheidsmaatregelen.  W  e starten een standaard isolatie-aanpak voor gelijkwaardige woningtypes via het Regionaal Energieloket. We zetten in op gezamenlijke inkoopacties voor isolatiemaatregelen via het Regionaal Energieloket. Ons doel is om de komende 5 jaar, elk jaar minimaal 6.000 inwoners te informeren. We zorgen ervoor dat er altijd een groepsaankoop beschikbaar is waar inwoners gebruik van kunnen maken.  V  ia het Regionaal Energieloket wijzen we inwoners actief op mogelijke besparingen in huis. Dit doen we met verschillende acties tot en met 2026. Onder andere gericht op het gebruik van ledverlichting, aandacht voor het energiezuinig instellen van de cv-ketel en het nemen van HR++(+) glas.14  D  e gemeente start in 2021 met het werven en opleiden van energiecoaches. Dit wordt breed uitgezet binnen de gemeente. We starten met minimaal 1 energiecoach per dorp. Ons doel is 16 coaches actief te hebben in 2022 om inwoners bij

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

te staan met vragen over energiebesparing. Eind 2022 wordt onderzocht of en hoe het aantal energiecoaches kan groeien richting 2024 en verder.  D  e gemeente heeft een RREW-subsidie beschikbaar gekregen (Regeling Reductie Energieverbruik Woningen) vanuit het Rijk. We richten ons daarmee op het informeren en stimuleren van huurders, Verenigingen van Eigenaars en minima onder andere via webinars en HW Wonen om energie te besparen en bewustwording te creëren. Energie besparen en opwekken moet voor iedereen toegankelijk zijn.  O  p initiatief van de gemeente organiseert het Regionaal Energieloket al wijkaanpakken (zonnepanelen-, isolatie- en warmtepompacties) en informatieavonden. We zetten voor de periode 2021 tot en met 2026 in op het aanpakken van minimaal 5 wijken per jaar.

13. H  et gaat bijvoorbeeld om het plaatsen van zonnepanelen, een warmtepomp of zonneboiler en het isoleren van de vloer, gevel of het dak. Er staat vanaf september 2019 zo’n € 2 miljoen aan leningen uit via het revolverend fonds. Dat betekent dat het geld van afgeloste leningen terug in het fonds komt om nieuwe leningen mee te verstrekken. 14. V  eel besparing in huis komt dankzij het overstappen naar ledlampen en steeds zuinigere apparaten. De afgelopen jaren heeft deze ontwikkeling al een belangrijke bijdrage geleverd aan het terugdringen van energiegebruik in de gebouwde omgeving. De verwachting is dat dit als gevolg van landelijke en Europese richtlijnen de komende jaren verder tot besparing leidt. Daarnaast kunnen veel cv- en hr-ketels op een lagere temperatuur worden ingesteld: van 80 of 90 graden naar 70 en zelfs naar 60 graden. Een hr-ketel gaat dan (beter) condenseren en op die manier wordt het rendement hoger. Zo kan veel gas en geld bespaard worden.

Doel Inwoners stimuleren in het nemen van besparingsmaatregelen. Resultaat 6.000 inwoners per jaar informeren over besparingsmaatregelen, groepsaankopen, enzovoort. De Duurzaamheidslening breed bekend maken. Start 2021 of 2022. Gereed Eind 2026. Communicatie en participatie Rondom de energietransitie ontwikkelen we een campagne om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties mee te nemen in welke maatregelen zij zelf kunnen nemen om zo gedragsverandering te stimuleren.

29

2.2 BESPAREN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES, VVE’S EN MKB  In samenwerking met het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) verstrekken we Stimuleringsleningen Duurzaamheid met een lage rente tot € 100.000,- aan maatschappelijke organisaties, Verenigingen van Eigenaars (VvE’s) en midden- en kleinbedrijf (MKB) voor de financiering van duurzame maatregelen aan of nabij gebouwen. Dit is een revolverend fonds. Het geld van afgeloste leningen komt terug in het fonds en wordt opnieuw uitgeleend. We maken bij ondernemers en maatschappelijke organisaties het bestaan van deze gelden bekend. Ons doel is om voor de komende 5 jaar € 1 miljoen per jaar aan nieuwe leningen te verstrekken. Dit stimuleert de gemeente samen met Energieke Regio en het zakelijk Regionaal Energieloket.  W  e onderzoeken of de gemeente aanvullende voorfinanciering kan bieden voor het nemen van duurzaamheidsmaatregelen bij scholen en sportverenigingen. We willen in de komende 3 jaar minimaal 10 maatschappelijke organisaties benaderen en ondersteunen bij het opstellen van verduurzamingsplannen. Hiervoor stellen we jaarlijks € 25.000,- aan budget beschikbaar tot en met 2024. Na evaluatie van deze aanpak wordt het vervolg bepaald.

30

 De gemeente start in 2021 onderzoek naar het vervangen van lichten langs sportvelden voor ledverlichting. De gemeente betaalt dit onderzoek. Hiermee willen we energiebesparing realiseren, waarmee verenigingen minder geld kwijt zijn aan elektriciteitskosten. Daarnaast onderzoeken we tegelijkertijd de mogelijkheden voor zon-op-dak of eventueel de mogelijkheid van een postcoderoosproject.  Als gemeente willen we een energieneutrale organisatie15 zijn in 2030. Om dit te bereiken moet evenveel energie opgewekt worden door de gemeentelijke organisatie, als dat we gebruiken. Als we de trend in ons energieverbruik in een rechte lijn doortrekken is ons gemeentelijk energieverbruik in 2030 ruim 60 TJ. Deze energievraag kan vertaald worden naar het plaatsen van 64.000 zonnepanelen. Dat is een enorme opgave. Energiebesparing heeft daarom de grootste prioriteit voor de gemeentelijke organisatie. In een zelfstandige uitwerking voor het gemeentelijke vastgoed wordt verder ingegaan op de opgave, aanpak en het beschikbaar stellen van middelen.

Doel Maatschappelijke organisaties, VVE’s en MKB stimuleren in het nemen van besparingsmaatregelen. Resultaat Bekendheid van de Stimuleringslening Duurzaamheid bij ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partijen, zodat deze wordt gebruikt om besparingsmaatregelen te nemen. Start 2021 of 2022. Gereed Eind 2026. Communicatie en participatie Rondom de energietransitie ontwikkelen we een campagne om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties mee te nemen in welke maatregelen zij zelf kunnen nemen om zo gedragsverandering te stimuleren.

15. R  ekenkamerrapport ‘Gemeente Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal?’

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Gebouwde omgeving

2.3 ENERGIENEUTRALE OF ENERGIEPOSITIEVE NIEUWBOUW  D  e komende jaren worden honderden nieuwe woningen en bedrijfsgebouwen in de Hoeksche Waard gebouwd. Vanaf 1 januari 2021 geldt de BENG-norm. BENG staat voor Bijna EnergieNeutrale Gebouwen. De gemeente heeft vanuit de Regionale Woonvisie 2030 een hogere ambitie gesteld en houdt die aan: we gaan uit van energieneutrale of mogelijk energiepositieve nieuwbouw. Dit is op basis van de huidige wet- en regelgeving niet juridisch af te dwingen. Wel kan de gemeente in gesprek met projectontwikkelaars voorwaarden bepalen om dit haalbaar te maken. Hierbij is het van belang dat het niet moet leiden tot vertraging van het opleveren van nieuwe woningen gelet op de huidige behoefte aan nieuwe woningen in de Hoeksche Waard.  D  e ambitie van HW Wonen is om energieneutraal te bouwen. HW Wonen bouwt tot 2030 naar verwachting bijna 1.000 nul-op-de-meter (NOM-) woningen. In de gesprekken met HW Wonen verkennen we of energiepositieve nieuwbouw ook mogelijk is en welke voorwaarden daarbij van belang zijn.  O  ok innovatieve bouwtechnologieën, zoals passief bouw of houtbouw, bieden kansen om duurzaam en onderscheidend te bouwen, zeker bij nieuwbouw.

In 2023 of 2024 wordt samen met de betrokken afdelingen de haalbaarheid onderzocht en verkend, ook in relatie tot de mogelijkheden voor nieuwe vormen van projectontwikkeling en maatschappelijke woonwensen.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Doel Nieuwe woningen en gebouwen zo duurzaam mogelijk bouwen. Resultaat Duidelijke afspraken met projectontwikkelaars en HW Wonen over energieneutrale of energiepositieve nieuwbouw. Start 2021 tot en met 2026.

2.4 OPSTELLEN AMBITIEUZE TRANSITIEVISIE WARMTE

Zie uitwerking

 V  oor het bepalen van de opgave in 2040 gaan we uit van 70% woningequivalenten16 aardgasvrij (of -ready) maken. Woningen en gebouwen zijn dan voorzien van een warmtepomp of een gezamenlijke oplossing zoals een warmtenet. Onder aardgasvrij (of -ready) verstaan we dat de woning of het gebouw tot een bepaald niveau geïsoleerd is, zodat het vervolgens écht klaar is om over te stappen op een aardgasvrije warmteoplossing. Uitwerking van deze doelstelling volgt in de Transitievisie Warmte op basis van de uitgangspunten, die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. De Transitievisie Warmte wordt eind 2021 aan de gemeenteraad ter besluitvorming aangeboden.

Gereed Eind 2021.

Transitievisie Warmte

16. E  en woningequivalent is een inschatting van de hoeveelheid warmte-energie, die nodig is om een gemiddelde Nederlandse woning van ruimteverwarming en warm water te voorzien. Dit staat gelijk aan 27 gigajoule per jaar.

31

32

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Duurzame mobiliteit

Hoofdstuk 8

Duurzame mobiliteit Mobiliteit zorgt in onze gemeente voor 48% van de energievraag. Er valt binnen dit thema dus nog winst te behalen om de energievraag terug te dringen. Dat kan enerzijds met maatregelen, die mobiliteit verminderen of vervangen door efficiëntere vormen van mobiliteit. En anderzijds door de resterende mobiliteit te verduurzamen. Tegelijkertijd is onze grip hierop als gemeente beperkt, aangezien meer dan de helft van ons energieverbruik in de mobiliteit afkomstig is van het vrachtvervoer, namelijk van de binnenvaart op de wateren rondom de Hoeksche Waard en transport over de snelweg A29, die door de Hoeksche Waard loopt. Dit energieverbruik rekenen we ook niet mee in de gemeentelijke opgave om in 2040 energieneutraal te zijn (zie hoofdstuk 5). Het doel vanuit het programmaplan Duurzaamheid is om de CO₂-uitstoot van de Hoeksche Waardse mobiliteit in 2030 met 25% verminderd te hebben ten opzichte van 2020.

REGIONAAL PLAN DUURZAME MOBILITEIT De exacte opgave op het gebied van mobiliteit wordt uitgewerkt in het Regionaal plan duurzame mobiliteit. Dit plan bevat maatregelen om de CO2-uitstoot te verminderen op basis van de trias mobilica. De trias mobilica is de basis voor duurzame mobiliteitsoplossingen en richt zich op 3 elementen: verminderen, veranderen en

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

verduurzamen van mobiliteit. Deze elementen bepalen samen het gebruik (of niet-gebruik), energieverbruik en de CO2-uitstoot van mobiliteit. Het Regionaal plan duurzame mobiliteit biedt daarbij nadrukkelijk de kans om de gedragsverandering waar op korte termijn aan gewerkt wordt, op lange termijn blijvend (en duurzaam) te maken. In het Regionaal plan duurzame mobiliteit worden 6 thema’s uitgewerkt, die passen bij de lokale situatie. Elk van deze 6 thema’s draagt bij aan één of meerdere elementen van de trias mobilica. 1. Alternatieven op orde Het zorgen voor een transitie naar een meer duurzaam mobiliteitssysteem vraagt om het op orde hebben van de duurzame andere mogelijkheden voor mobiliteit in Hoeksche Waard. Als mensen meer moeten gaan fietsen, moet de fietsinfrastructuur op orde zijn. Wanneer je wilt dat mensen elektrisch gaan rijden, dan moeten er ook voldoende oplaadpunten zijn. 2. Schone brandstoffen Wanneer vervoer van personen of goederen toch via de weg moet en niet met schonere vervoermiddelen, zoals de trein of fiets kan, dan kan het toepassen van schone brandstoffen (elektrisch of waterstof) ervoor zorgen dat de CO2-uitstoot toch verminderd. De benodigde infrastructuur, zoals laadinfrastructuur

en een duurzaam brandstofstation, moet een bijdrage leveren aan het stimuleren van het gebruik van schone brandstoffen. 3. Stimuleren van gedragsverandering in personen- en zakelijk verkeer In voorbereiding op de renovatie van de Heinenoordtunnel wordt mede ingezet op het stimuleren van ‘slim werken, slim reizen’. Het doel is om dit gedrag vervolgens ook op lange termijn vast te houden en inwoners te blijven stimuleren meer thuis te werken en gebruik te maken van andere, duurzamere vervoermiddelen dan de auto. 4. Bedrijvenbenadering Werkgevers hebben grote invloed op het verduurzamen van bijvoorbeeld hun eigen wagenpark, maar ook op het reisgedrag van hun werknemers. Door middel van een actieve bedrijvenbenadering wordt met de werkgevers in Hoeksche Waard gewerkt aan flexibel reisgedrag en het stimuleren van het gebruik van duurzame vervoermiddelen. Vanuit de renovatie van de Heinenoordtunnel wordt een bedrijvenbenadering opgestart. De Verkeersonderneming voert deze namens Rijkswaterstaat uit in Hoeksche Waard. Het doel van de bedrijvenbenadering is dat bedrijven, (zorg)instellingen en publiekstrekkers gaan stimuleren dat hun werknemers en bezoekers anders gaan reizen en werken en/of dat zij hun logistiek anders

33

gaan organiseren. De aandacht ligt hierbij niet alleen op tijdelijke maatregelen om de bereikbaarheid tijdens de renovatie te borgen, maar nadrukkelijk ook op maatregelen met een blijvend effect op bereikbaarheid en duurzaamheid. Door het vroegtijdig aansluiten van bedrijven zijn (en voelen) ze zich betrokken, gehoord en is het mogelijk om echt maatregelen te ontwikkelen, die aanslaan. 5. Duurzame logistiek Logistiek is een belangrijke ‘veroorzaker’ van CO2-uitstoot. Dat gaat niet alleen over vervoer over de weg, maar ook over vervoer over water. Door in te spelen op het verduurzamen van de logistieke bewegingen in (en rond) de Hoeksche Waard kan de CO2-uitstoot worden verminderd. 6. Duurzame infrastructuur Ook de infrastructuur zelf heeft een rol in duurzame mobiliteit. Het toepassen van duurzame materialen of hergebruik van materialen bij de renovatie of aanleg van wegen kan al een bijdrage leveren aan de CO2-vermindering. Maar bijvoorbeeld ook het plaatsen van duurzame ledverlichting is een maatregel. Het Regionaal plan duurzame mobiliteit is een uitwerking van het programmaplan Mobiliteit. Duurzaamheid, maar ook andere mobiliteitsopgaven, worden hierin uitgewerkt. In dit hoofdstuk staan de al lopende en op korte termijn startende acties, die gericht zijn op het energieverbruik van mobiliteit. Deze zijn deels ook aanvullend op het Regionaal plan duurzame mobiliteit.

Een uitgebreidere blik op duurzame mobiliteit, zowel wat betreft thema’s als de details, volgt in het Regionaal plan duurzame mobiliteit later in 2021.

34

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Duurzame mobiliteit

De volgende acties worden opgepakt voor duurzame mobiliteit in de periode van 2021 tot en met 2026.

3.1 IMPULS (SLIMME) LAADINFRASTRUCTUUR  H  et percentage geregistreerde elektrische personenauto’s in onze gemeente is tussen 2013 en 2019 toegenomen van 0,3% naar 1,6%. Er waren eind 2020 in totaal ongeveer 100 publieke elektrische laadpalen voor elektrische auto’s aanwezig in de gemeente. We verwachten dat er ongeveer 100 elektrische laadpalen bij komen tot en met 2023. Het aantal elektrische laadpalen verdubbelt dus naar ongeveer 200 publieke laadpalen. We bepalen na deze periode opnieuw de behoefte aan laadinfrastructuur op basis van de ontwikkeling en groei van elektrisch vervoer in het gebied.  H  et waterschap onderzoekt samen met de gemeente en provincie de opties voor het plaatsen van laadinfrastructuur bij grote gemalen en overige werklocaties van het waterschap. Medewerkers kunnen op deze manier laden tijdens onderhoudswerkzaamheden. Waar mogelijk kunnen deze laadpalen ook publiekstoegankelijk worden gemaakt. Het waterschap wil in 2021 minimaal 50 laadpalen plaatsen op de verschillende werklocaties verspreid over de Hoeksche Waard. Hierbij kijken we ook naar de mogelijkheid van het plaatsen van snelladers.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

 D  e gemeente bouwt voort op de samenwerkingsovereenkomst met Rotterdam ten aanzien van laadpalen. Deze laadpalen verbruiken groene stroom, die opgewekt is in Nederland en het plaatsen is kosteloos. Alle nieuwe laadpalen zijn in staat om slim laden mogelijk te maken.  V  erschillende organisaties zullen een laadpalenopgave hebben voor hun wagenpark. Op sommige plekken, bijvoorbeeld bij bedrijventerreinen, is geen sprake van organische groei, maar van veel vraag in korte tijd. De gemeente gaat inventariseren welke bedrijven en organisaties in de Hoeksche Waard gecombineerd werk kunnen maken van het slim plaatsen van laadinfrastructuur. We maken hierbij onderscheid tussen laadinfrastructuur voor wonen, werken en bezoek. Elke doelgroep heeft namelijk een andere vraag, die verschilt wat betreft locatie, laadsnelheid en/of type lader. Ook de interactie met andere transities, zoals de warmtetransitie, wordt hierbij aangegaan.

Doel Forse toename van het aantal slimme publieke elektrische laadpalen. Resultaat Ongeveer 100 nieuwe laadpalen tot en met 2023 vanuit de gemeente. Ongeveer 50 nieuwe laadpalen in 2021 in samenwerking met het waterschap. Gereed Eind 2023.

35

3.2 VAN VRAAGGESTUURDE LAADPALEN NAAR HANDELEN OP BASIS VAN VOORSPELLINGEN  Momenteel kunnen inwoners van de Hoeksche Waard zelf een laadpaal aanvragen bij de gemeente. De gemeente wil van het vraaggestuurd aanbieden van laadpalen overstappen naar het actief plaatsen van laadpalen op basis van voorspellingen op strategische locaties. Vanaf 1 juli 2021 sluit gemeente Hoeksche Waard daarom aan bij de concessie van Samenwerkende Gemeenten Zuid-Holland, die gemeente Rotterdam organiseert. Deze concessie legt de basis voor een strategische plaatsing van laadpalen. We kunnen dan via een verzamelverkeersbesluit locaties actief vastleggen en de procedure bij de gemeente al doorlopen. Het plaatsen van laadpalen wordt zo versneld. We werken samen met Stedin bij het bepalen van de strategische locaties.  In de Hoeksche Waard moet minimaal 10% van het aantal parkeerplaatsen volgens het gebruikersdeel van de parkeernorm zijn ingericht met een elektrisch oplaadpunt. En 25% van het aantal parkeerplaatsen moet hierop zijn voorbereid. Bij parkeerterreinen met meer dan 10 parkeervakken moeten alle parkeervakken voorzien te zijn van loze leidingen om het elektrisch laden in de toekomst mogelijk te maken. We zorgen dat de inrichting van onze parkeerplaatsen voldoet aan de normen voor (toekomstige) elektrische oplaadpunten.

36

Doel Van vraaggestuurd naar actief plaatsen van laadpalen aan de hand van voorspellingen in de Hoeksche Waard. Resultaat Duidelijke voorspellingen voor elektrische laadpalen in de toekomst. Laadpalen worden actief geplaatst en minder op aanvraag. Van alle nieuwe parkeerlocaties heeft 10% van de parkeerplaatsen een elektrisch oplaadpunt en 25% is erop voorbereid. Start Half 2021 en vervolgens doorlopend tot eind 2026.

3.3 ALTERNATIEVE BRANDSTOFFEN: WATERSTOF  V  oor voertuigen, die zwaardere of langere werkzaamheden uitvoeren, zoals hijskranen, langeafstandstransport, landbouwvoertuigen of vuilniswagens, wordt op dit moment onderzocht of waterstof een duurzaam alternatief kan worden. Met afvalinzamelaar RAD, waterschap Hollandse Delta en verschillende andere partijen uit de agrarische sector willen we onderzoeken of waterstof een belangrijke uitkomst biedt voor het verduurzamen van het wagenpark. Het gaat bij de RAD om 15 voertuigen die 300.000 liter diesel per jaar gebruiken. Samen met deze partijen onderzoekt de gemeente welke doelstelling haalbaar is om de transitie naar waterstofvoertuigen in te zetten. Te denken valt aan de doelstelling dat over 5 jaar minimaal een kwart van de inzamelvoertuigen op waterstof rijdt.

Doel Het verduurzamen van het wagenpark van afvalinzamelaar RAD, waterschap Hollandsche Delta en verschillende partijen uit de agrarische sector in de Hoeksche Waard en het verder verduurzamen van OV-bussen in samenwerking met provincie Zuid-Holland. Resultaat Afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek en de technologische ontwikkeling van waterstofmobiliteit. Gereed Eind 2023 de verkenning afronden.

 E  r is een proef geweest met waterstof als brandstof voor OV-bussen in Zuid-Holland met Connexxion, gemeente GoereeOverflakkee, gemeente Hoeksche Waard en provincie Zuid-Holland. Vanaf het laatste kwartaal van 2021 gaan er 20 waterstofbussen rijden binnen de concessie Hoeksche Waard en Goeree-Overflakkee.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Duurzame mobiliteit

3.4 GEMEENTE GEEFT HET GOEDE VOORBEELD  D  e gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven. Op dit moment rijden er vanuit de gemeente ongeveer 10 duurzame, elektrische voertuigen. Verder wordt voor een groot deel nog gereden op brandstof. In nieuwe aanbestedingen is het uitgangspunt om in te zetten op duurzame(re) voertuigen.  A  ls zakelijk reizen naar het buitenland plaatsvindt, compenseren we de CO₂-uitstoot.

Doel Een duurzaam wagenpark van de gemeente en het goede voorbeeld geven aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Resultaat Bij aanbestedingen inzetten op duurzame(re) voertuigen en laadmogelijkheden bieden bij publieke locaties. Gereed Nog te bepalen.

 B  ij iedere, gemeentelijke vastgoedlocatie wordt onderzocht of een strategisch en publiekstoegankelijk oplaadpunt geplaatst kan worden. Dit wordt opgepakt na het bepalen van de gemeentelijke inzet rondom het vastgoed. Hierbij betrekken we zo mogelijk de ambities van het waterschap en de provincie om zo veel mogelijk samen te zorgen voor dit soort publiekstoegankelijke oplaadpunten (zie ook maatregel 3.1).

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

37

Hoofdstuk 9

Ondernemers en bedrijven

De opgave op het gebied van verduurzaming en besparing van energie, die voor ons ligt, kunnen we alleen aangaan, als we dat samen met onze ondernemers en bedrijven doen. De gemeente werkt al op verschillende manieren samen met ondernemers en bedrijven om te verduurzamen. Uit verschillende gesprekken met onder andere Energieke Regio, Ondernemersvereniging Hoeksche Waard, LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard), Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en Rabobank Zuid-Hollandse Eilanden, blijkt dat er tal van mogelijkheden voor het oprapen liggen voor bedrijven om nóg meer stappen te maken hierin. Het is belangrijk dat deze verhalen gehoord worden, mede om andere ondernemers te stimuleren hun vastgoed te verduurzamen. De landbouw en de industrie nemen op dit moment gezamenlijk 15% van de energievraag in de Hoeksche Waard voor haar rekening. Daarnaast zit een deel van het energieverbruik vanuit de gebouwde omgeving ook in de warmte- en elektriciteitsvraag van ondernemers en bedrijven.

38

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Ondernemers en bedrijven

De volgende acties worden opgepakt voor ondernemers en bedrijven in de periode van 2021 tot en met 2026.

4.1 KLEINSCHALIGE INSPIRATIESESSIES VOOR ONDERNEMERS We willen met ondernemers blijvend het gesprek aangaan over vragen, twijfels en zorgen, die leven rondom verduurzaming. We zien enorme verduurzamingskansen bij bedrijventerreinen en merken dat succesverhalen vaak aanstekelijk werken.  E  nergieke Regio boekt successen met het samenbrengen van ondernemers op bedrijventerreinen via kleinschalige inspiratiesessies. Dit zijn sessies met maximaal 15 tot 20 ondernemers. Hierbij wordt besproken wat de mogelijkheden zijn voor zonnepanelen op hun daken, welke gezamenlijke oplossingen en welke besparingsmogelijkheden er zijn. Ook worden ondernemers, die al bezig zijn met verduurzamen, uitgenodigd hun verhaal te doen. De gemeente, Energieke Regio en Ondernemingsvereniging Hoeksche Waard organiseren samen minimaal 4 inspiratiesessies per jaar voor ondernemers op bedrijventerreinen en in winkeliers- en/of MKB-branches.

Doel Ondernemers op bedrijventerreinen en in winkeliers- en/of MKB-branches aanspreken en inspireren met een persoonlijke aanpak om duurzaamheidsmaatregelen te nemen door minimaal 4 inspiratiesessies per jaar te organiseren. Resultaat Enthousiasme, draagvlak en daadkracht onder ondernemers om aan de slag te gaan met energiebesparing en -opwek. Start 2021 en vervolgens doorlopend tot eind 2026.

 N  aast kleinschalige inspiratiessessies gaan we op zoek naar andere middelen om ondernemers op een positieve manier de gelegenheid te bieden om elkaar te inspireren en te laten zien wat er allemaal al gebeurt met welke winst. Dit als aanvulling op de jaarlijkse Duurzaamheidsdag voor ondernemers. We denken bijvoorbeeld aan het organiseren van een duurzame bedrijvenroute voor ondernemers, die mogelijk op een later moment ook interessant is voor inwoners.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

39

4.2 BEDRIJFSGERICHT AAN DE SLAG IN SAMENWERKING MET OMGEVINGSDIENST ZUID-HOLLAND ZUID, ONDERNEMERSVERENIGING HOEKSCHE WAARD, ENERGIEKE REGIO EN STEDIN In de Hoeksche Waard willen we samen met de bedrijven de nodige besparingsmaatregelen nemen. Het heeft onze prioriteit om maatregelen, die binnen 5 jaar terugverdiend kunnen worden, onder de aandacht te brengen. Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) heeft een E-agenda opgesteld voor de komende 5 jaar met activiteiten om meer energiebesparing bij bedrijven te realiseren. Waar nuttig voor de Hoeksche Waard sluiten wij daarbij aan.

haar beleidsdoel om in te zetten op energiebesparing in de gebouwde omgeving. De aanpak vormt de basis voor een werkwijze, die ook ingezet kan worden voor de andere bedrijventerreinen in en buiten de Hoeksche Waard. Het monitoren van het energiegebruik voorafgaand en na afloop van acties bij de deelnemende bedrijven geeft een beeld van de bereikte resultaten en effecten. De aanpak wordt uitgevoerd door Energieke Regio Hoeksche Waard.

 U  it de Wet milieubeheer komt een verplichting voort om energiebesparende maatregelen te nemen als de terugverdientijd korter is dan 5 jaar. De verantwoordelijkheid voor toezicht en handhaving op deze verplichting ligt bij OZHZ. De gemeente gaat hier sterker op sturen in samenwerking met OZHZ en Energieke Regio. Onze insteek is daarbij nadrukkelijk om te handelen vanuit vertrouwen en samenwerking met ondernemers.

 H  et benutten van beschikbare (openbare) data van bedrijven in de Hoeksche waard helpt om slim te werk gaan. Data beschikbaar bij OZHZ, Energieke Regio, het zakelijk Regionaal Energieloket, Stedin en de gemeente kan worden ingezet voor de bedrijfsbezoeken of bedrijventerreingerichte aanpakken. Resultaten van deze activiteiten bieden weer inzicht in de voortgang van de gemeentelijke doelstelling om minder CO₂-uitstoot door bedrijven te behalen. We onderzoeken hoe deze data gebruikt kan worden in de doorontwikkeling van het gemeentelijke monitoringsprogramma. Hierbij werken we volgens de privacywetgeving.

 V  anuit de bestaande middelen, die de provincie en gemeente biedt aan OZHZ, kunnen we jaarlijks samen met zo’n 60 bedrijven in de Hoeksche Waard bekijken welke energiebesparende maatregelen genomen kunnen worden. Daarmee duurt het tot 2030 voordat alle 600 energierelevante bedrijven in de Hoeksche Waard een scan gekregen hebben. Dat moeten en willen we versnellen naar 120 bedrijven bezoeken per jaar. We kiezen hierbij een benaderingen, die uitgaat van het enthousiasme en gemak waarmee ondernemers winstgevend kunnen verduurzamen.  S  amen met provincie Zuid-Holland maken we een vliegende start met een aanpak ‘Energiebesparing op bedrijventerreinen voor 2021-2022’. We sluiten aan bij de opgave vanuit de RES 1.0 voor de inzet op meer grootschalige opwek van elektriciteit via zon-op-dak-projecten op in eerste instantie 3 bedrijventerreinen in de Hoeksche Waard. De aanpak is gericht op het besparen van energie bij bedrijven als opstap naar grootschalige opwek. De provincie ondersteunt vanuit

40

 V  anaf 2023 is het de verplichting voor kantoren (met een oppervlakte van 100 m² of meer) om minimaal een energielabel C of beter te hebben. Hierbij is zon-op-dak een toegankelijke en interessante maatregel voor ondernemers om labelstappen te zetten. We zien steeds vaker dat zon-op-dak door de energie-infrastructuur (tijdelijk) niet mogelijk is. De gemeente werkt in afstemming met OZHZ uit hoe we omgaan met transportschaarste in relatie tot het handhaven. Vooruitlopend verstevigt de gemeente onder andere in samenwerking met Ondernemersvereniging Hoeksche Waard (OHW) de informatievoorziening over deze aankomende verplichting bijvoorbeeld door het organiseren van webinars vanuit stichting Energieke Regio (samenwerking van Energieke Regio Hoeksche waard, Rabobank Zuid-Hollandse Eilanden, OHW en gemeente Hoeksche Waard).

Doel Ondernemers en bedrijven faciliteren om duurzame stappen te zetten. Resultaat Groei energiebesparing en zon-op-dak bij ondernemers en bedrijven meer toekomstbestendige bedrijventerreinen. Start Eind 2021 en vervolgens doorlopend tot eind 2026. Communicatie en participatie Rondom de energietransitie ontwikkelen we een campagne om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties mee te nemen in welke maatregelen zij zelf kunnen nemen om zo gedragsverandering te stimuleren.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Ondernemers en bedrijven

4.3 DOORONTWIKKELING ZAKELIJK REGIONAAL ENERGIELOKET In opdracht van de gemeente en provincie is er een zakelijk Regionaal Energieloket ontwikkeld, als eerste in Nederland. Het zakelijk Regionaal Energieloket is een website waar bedrijven en organisaties terecht kunnen voor informatie over verduurzaming. Het zakelijk Regionaal Energieloket is ontwikkeld in samenwerking met Energieke Regio, LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard), OHW, Stedin, OZHZ en Rabobank Zuid-Hollandse Eilanden. Het loket is gebouwd en in beheer bij het Regionaal Energieloket.  E  r komt een RRE-regeling (Regeling Reductie Energieverbruik) voor het MKB. Van daaruit bepalen we acties die we oppakken gericht op het MKB in afstemming met onder andere OZHZ.  W  e starten een jaarlijks, terugkerende informatiecampagne om de bekendheid van het zakelijk Regionaal Energieloket te vergroten.  W  aterschap Hollandse Delta (WSHD) heeft kansrijke maatregelen bepaald om in 2030 energieneutraal te zijn. Hierdoor faciliteert WSHD op dit moment de aanleg van 7 zonneweides en wordt er nagedacht over zon-op-daklocaties. De gemeente gaat in gesprek met WSHD en faciliteert waar nodig voor het uitvoeren en uitbreiden van deze plannen.

 W  e versterken de samenwerking met het gemeentelijke Ondernemersloket, zodat het groeit aan bekendheid en informatiestromen voor ondernemers zoveel mogelijk samenkomen op 1 centrale digitale plek.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

Doel Ondernemers faciliteren om duurzame stappen te zetten. Resultaat Groei energiebesparing en zon-op-dak bij ondernemers en organisaties en meer toekomstbestendige bedrijventerreinen. Jaarlijks 300 ondernemers bereiken via het zakelijk Regionaal Energieloket. Start 2021 en vervolgens doorlopend tot eind 2026. Communicatie en participatie Rondom de energietransitie ontwikkelen we een campagne om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties mee te nemen in welke maatregelen zij zelf kunnen nemen om zo gedragsverandering te stimuleren. Hierbinnen is ook aandacht voor het zakelijk Regionaal Energieloket. Jaarlijks wordt er een informatiecampagne gehouden om de naamsbekendheid en bekendheid met de mogelijkheden te vergroten.

41

4.4A UITBREIDING PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING MET DE LANDBOUW Op initiatief van Wageningen University & Research is er in 2020 een publiekprivate samenwerking (PPS) Energie en Landbouw gestart om de energietransitie in de landbouwsector te onderzoeken en te versnellen. Deze PPS is een succes en wordt in 2021 uitgebreid: er wordt aansluiting gezocht bij een tiental agrarisch ondernemers in onze gemeente voor onderzoek naar en nieuwe toepassingen van duurzame energie. In de Hoeksche Waard richt de samenwerking zich op de productie van duurzame waterstof als vervanger van diesel. Op die manier wordt duurzame energie op het boerenbedrijf opgewekt en toegepast zonder dat hierbij het regionale energienetwerk op piekmomenten wordt overbelast. LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard) is hierbij betrokken. De aanpak van de PPS bestaat uit 2 fasen:

Doel Het versterken van de energietransitie in de agrarische sector. Resultaat Innovatieve oplossingen voor duurzame energieproductie zonder netverzwaring. En nieuwe verdienmodellen voor een duurzame agrarische sector. Start 2021 en 2022 en voortzetten op basis van resultaten en draagvlak tot en met 2026.

1. L  andbouw als vliegwiel voor de energietransitie: in samenwerking met Stedin, Landbouw/Agrarisch Collectief, gebiedspartijen en inwoners de mogelijkheden van de energietransitie in de landbouwsector analyseren en benutten. Er is hierbij aandacht voor duurzame energiewinning als (nieuw) verdienmodel voor de agrariërs. 2. Fossielvrije landbouwmechanisatie: in beeld brengen van de (on)mogelijkheden bij nieuwe toepassingen van fossielvrije mechanisatie in de landbouw, bijvoorbeeld rondom de capaciteit van het regionale energienetwerk. Aan de hand van een actieprogramma worden de mogelijkheden toegepast en wordt fossielvrije mechanisatie versneld.  D  e gemeente is gevraagd om deel te nemen aan de PPS. LTO Noord (afdeling Hoeksche Waard) neemt het voortouw. Veel onderzoek en toepassingen vinden plaats in de bedrijfsvoering van de aangesloten agrarische ondernemers. De gemeente heeft in de samenwerking een faciliterende rol in kennis, tijd, netwerk en procesgeld.

42

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Ondernemers en bedrijven

4.4B PILOT WATERSTOFBOERDERIJ  In 2019 is de pilot Waterstofboerderij opgestart bij 2 agrariërs onder leiding van LTO Noord en samen met gemeente Goeree-Overflakkee, gemeente Hoeksche Waard en provincie Zuid-Holland (vanuit het Waterstofconvenant). Deze 2 agrariërs uit beide gemeenten worden actief geholpen door het netwerk om een toekomst uit te werken waar waterstof een regionale functie vervult. Dit netwerk wordt nu benut om door te groeien naar kleine pilots, die vervolgens breder ingezet kunnen worden.  E  r zijn verschillende bouwwerken nodig voor de pilots, die vaak in strijd zijn met het huidige bestemmingsplan. De komende tijd wordt gekeken naar de ruimtelijke effecten en de wenselijkheid en mogelijkheden van verschillende oplossingen. Daarna worden de mogelijkheden voor afwijken of het herzien van het bestemmingsplan verkend om vergunningverlening mogelijk te maken.

Doel Het stimuleren van innovatieve oplossingen en kleinschalige energiesystemen. Resultaat Een pilot, die gebruikt kan worden als showcase voor de energietransitie in het landelijk gebied. Bijdragen aan slimme en schaalbare oplossingen voor de Hoeksche Waard, Goeree-Overflakkee en daarbuiten. Start Het doel is om in 2021 of 2022 een besluitvormingstraject te doorlopen voor planologische medewerking aan de pilots.

 B  eide maatregelen hebben een verband met Regio Deal Zuid-Hollandse Delta: er wordt voor ondersteuning en mogelijk financiering van de pilots onderzocht of dit kansen biedt. Daarnaast geldt dat beide maatregelen ook vanuit de energie-infrastructuur interessant zijn: er kan mogelijk op een andere manier meer energie worden opgewekt, lokaal geproduceerde waterstof kan worden benut voor mobiliteit of op lange termijn zelfs voor het verwarmen van gebouwen. Dit laatste wordt onderzocht in de Transitievisie Warmte.

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

43

Hoofdstuk 10

We zetten hierbij in op onderstaande 6 bouwstenen (zie hoofdstuk 5 van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid): 1. Actief informeren 2. Ontwikkelen van een digitaal platform voor ‘community building’ 3. Stimuleren van gedragsverandering 4. Inwonersparticipatie om meedoen te stimuleren 5. Overheidsparticipatie om initiatieven de ruimte te geven 6. Maatwerk per project

Communicatie en participatie

De ambitie om als Hoeksche Waard in 2040 energieneutraal te zijn vraagt om verbinding tussen en daadkracht van inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid. Het gaat om een langdurige overgang, die uiteindelijk van iedereen een bijdrage verlangt. Het vraagt ook om uithoudingsvermogen en steeds oog houden voor elkaars standpunten, behoeften en zorgen. Communicatie en participatie spelen hierbij een belangrijke rol. Communicatie gaat over wie we willen bereiken, met welke boodschap en op welke wijze we dit gaan doen. Bij participatie gaat het meer om wie we wanneer willen betrekken bij het uitwerken van beleid of projecten en welke ruimte er is voor samenwerking en het nemen van beslissingen of initiatief. In dit hoofdstuk beschrijven we de communicatie- en participatieaanpak voor het uitvoeringsprogramma Hoeksche Waard richting energieneutraal. De aanpak bouwt voort op de programmabrede leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid. In de aanpak staan informeren, inspireren, stimuleren en samenwerken centraal. Zo maken we met elkaar werk van een energieneutrale Hoeksche Waard. 44

THEMANIVEAU: COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE OVER DE ENERGIETRANSITIE

INFORMEREN, INSPIREREN EN STIMULEREN De communicatie en participatie voor dit uitvoeringsprogramma gebeurt op 2 van de 3 niveaus zoals genoemd in de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid (zie hoofdstuk 3.2), namelijk:  T  hemaniveau: informeren over en bewustwording creëren van ieders rol en verantwoordelijkheid in de energietransitie en hiermee aan de slag gaan.  P  rojectniveau: de samenleving informeren over, betrekken en ondersteunen bij projecten, die bijdragen aan een energieneutrale Hoeksche Waard.

We informeren en betrekken de samenleving bij het thema energietransitie vanuit de propositie en kernboodschap energietransitie (zie bijlage 2). De propositie vertelt in een notendop het verhaal. De kernboodschap gaat daar iets uitgebreider op in. Zo maken we de communicatie over de energietransitie eenduidig en vertellen we het belang van de energietransitie en hoe we hier samen aan kunnen werken elke keer goed. Ook zorgen we ervoor dat we projecten en activiteiten steeds blijven koppelen aan het thema en de brede duurzaamheidsopgave. Digitaal platform Programmabreed ontwikkelen we een digitaal platform duurzaamheid (zie hoofdstuk 5.2 van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid). Op dit platform is de energietransitie 1 van de 4 thema's. We verdiepen op de verschillende onderdelen van de energietransitie, wat dit betekent voor de Hoeksche Waard en waar inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zelf mee aan de slag kunnen. Maar ook waarom het belangrijk is, welke stimuleringsregelingen er zijn, aan welke projecten wordt gewerkt en

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Communicatie en participatie

willen wisselen. Duurzaamheidsbreed kijken we hoe we deze betrokken inwoners aan ons kunnen binden om samen te werken aan onze doelen op de duurzaamheidsthema's. Zeker omdat het een opgave betreft met een lange looptijd en in de onderlinge interactie en kennisdeling nieuwe ideeën, netwerken en samenwerkingen kunnen ontstaan.

hoe ver we zijn wat betreft energieneutraliteit. Het is de bedoeling dat het platform een belangrijke plek wordt om mee te denken, samen te werken en ideeën en ervaringen met elkaar te delen. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties krijgen op deze manier handvatten en worden geïnspireerd en gestimuleerd om zelf of samen aan de slag te gaan. Het digitale platform moet bijdragen aan de totstandkoming van een duurzame, actieve groep Hoeksche Waarders en een betrokken en veerkrachtige gemeenschap. Samen verduurzamen en ruimte geven aan initiatieven Om uitvoering te geven aan de energietransitie en toe te werken naar een energieneutrale Hoeksche Waard,

GEMEENTE HOEKSCHE WAARD

is het belangrijk dat we openstaan voor ideeën en initiatieven uit de samenleving. Dat we de ideeën en initiatieven, die bijdragen aan onze energiedoelstellingen, verder brengen en hierop samenwerken. Dit kan bijvoorbeeld door inwoners en organisaties met elkaar te verbinden, onze kennis te delen, een platform te bieden of te ondersteunen in materialen en/of middelen. We bieden inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties de gelegenheid om zich met ideeën bij ons te melden. Dit doen we bijvoorbeeld via het te ontwikkelen digitale platform en de nieuwsbrief. Tijdens de groepsgesprekken met wethouder Duurzaamheid, Huibert Steen, gaven de deelnemers aan het gesprek zeer waardevol te vinden en vaker ideeën, ervaringen, kennis en zorgen met ons en elkaar uit te

Communicatieplan en -kalender Voor het thema energietransitie maken we een communicatieplan en een communicatiekalender. Het plan ligt in het verlengde van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid en wordt afgestemd met de andere 3 duurzaamheidsthema’s. In dit plan staat wat we energietransitiebreed gaan doen om externe en interne publieksgroepen te informeren over de energietransitie en stimuleren er deel van uit te maken. Denk hierbij aan het ontwikkelen van een campagne waarbij we inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en jongeren betrekken bij dit thema en de bewustwording vergroten. In de communicatiekalender energietransitie komen zowel themabrede als projectgerelateerde acties te staan. Zo hebben we oog voor de samenhang met en interactie op elkaar. De Energietafel: investeren in een actief en professioneel netwerk van betrokken organisaties De energietransitie is een opgave die samenwerking vraagt. Daarom bouwen we aan een sterk professioneel netwerk met maatschappelijke organisaties en ondernemingen. Samenwerkingspartners, die sturing en richting kunnen geven aan de energietransitie in de Hoeksche Waard. Bij de totstandkoming van dit uitvoeringsprogramma zijn de partners naast een één-opééngesprek, 2 keer geraadpleegd aan de Energietafel. Zij hebben uitgesproken graag door te

45

gaan met samenwerken aan de Energietafel en een aantal keer per jaar op uitnodiging bijeen te komen. Iedere Energietafel gaat over een bepaald onderwerp met betrekking tot de energietransitie in de Hoeksche Waard. Wie wordt uitgenodigd en welke werkvorm wordt gekozen, is afhankelijk van het onderwerp dat op de agenda staat. Het doel van de Energietafel is om samen de energietransitie verder vorm te geven en aan te gaan. Inzetten op interne bewustwording en duurzaam energiegebruik Het energieneutraal en aardgasvrij maken van de Hoeksche Waard begint ook bij onszelf. Dit vraagt om grote betrokkenheid en kennis van de opgave bij onze medewerkers. Verschillende teams hebben direct invloed op de energietransitie in de Hoeksche Waard. Om deze medewerkers bewust te maken van hun rol en te faciliteren, worden zij betrokken bij ontwikkelingen en benaderd over wat zij nodig hebben om invulling te geven aan de ambities rondom energieneutraliteit. Ook wordt de samenhang met de andere duurzaamheidsthema’s en opgaven zoals Mobiliteit, Economie en Wonen steeds gezocht om integraal te werken. In het kader van ‘doen wat je zelf uitdraagt’ zetten we ook onze eigen successen en voorbeelden in de interne en externe etalage.

PROJECTNIVEAU: COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE BIJ PROJECTEN UIT HET UITVOERINGSPROGRAMMA Op projectniveau informeren, betrekken en ondersteunen we externe en interne publieksgroepen. Er wordt een zelfstandig communicatieen participatieplan uitgewerkt voor de projecten uit dit uitvoeringsprogramma waar dat wenselijk is. Bijvoorbeeld rondom het stimuleren van zon-op-dak (geen dak onbenut) en het vergroten van de bekendheid van het zakelijk Regionaal Energieloket. Voor de uitwerking van de participatie binnen projecten gebruiken we de methode Relevant Gesprek (zie hoofdstuk 5.4 van de leidraad Communicatie & participatie Duurzaamheid).

46

Er is niet altijd sprake van een intensief participatietraject. Soms gaat het alleen om het actief en duidelijk informeren van publieksgroepen. Anderzijds zijn er projecten waar een uitgebreid en zorgvuldig participatietraject gewenst is. Bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van het uitnodigingskader voor zon-op-land en zon-op-water. We vinden het belangrijk om inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties te betrekken bij het ontwikkelen van dit beleid. Het heeft immers direct impact op de leefomgeving en lokaal eigenaarschap is een ontwikkelvoorwaarde. Andere voorbeelden van projecten waarbij participatie belangrijk is, zijn energieopwekking bij agrarische ondernemers door kleine windturbines en het uitwerken van lokaal eigenaarschap. Inzet middelenmix Actieve en duidelijke communicatie en bewuste en heldere participatie is het uitgangspunt bij de uitwerking van de communicatie en participatie bij de onderdelen van dit uitvoeringsprogramma. Communicatie en participatie passend bij de doelgroepen en met een duidelijk doel. Het is belangrijk om hierbij aandacht te hebben voor de verschillende doelgroepen met ieder een eigen manier van samenwerken en communiceren. En ook het moment en niveau dat inwoners betrokken willen worden, verschilt per inwoner, bleek uit de digitale vragenlijst Energietransitie. Het is belangrijk dat hier aandacht voor is.

Daarom zetten we energietransitiebreed en binnen de projecten in op een goede mix aan online en offline middelen en bijeenkomsten om doelgroepen te informeren, inspireren, stimuleren en te betrekken. De behoefte aan deze middelenmix bleek ook uit de resultaten van de vragenlijst. De projecten worden onder andere zichtbaar gemaakt op het nog te ontwikkelen digitale platform duurzaamheid, social media en in Het Kompas. Door ook de resultaten en successen uit te dragen, wordt het werken aan een energieneutrale Hoeksche Waard concreet en grijpbaar. Het oog houden voor elkaars standpunten, behoeften en zorgen hoort hier ook bij. Alleen dan kunnen we samen op weg naar een energieneutrale Hoeksche Waard.

UITVOERINGSPROGRAMMA HOEKSCHE WAARD RICHTING ENERGIENEUTRAAL

Communicatie en participatie

Communicatie en participatie bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma Dit uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’ is in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en samenwerkingspartners opgesteld. Zij zijn zowel geïnformeerd over de ambitie om werk te maken van een energieneutrale Hoeksche Waard en hebben meegedacht over welke acties passend en belangrijk zijn voor de Hoeksche Waard. Met de belangrijkste belanghebbende organisatie in de energietransitie zijn één-op-ééngesprekken en werksessies aan de Energietafel gehouden. De gemeenteraad is geïnformeerd en geraadpleegd tijdens verschillende raadsbijeenkomsten. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zijn geïnformeerd over de Energietransitie tijdens een brede online bijeenkomst, hebben meegedacht via een vragenlijst en er hebben groepsgesprekken met de wethouder Duurzaamheid plaatsgevonden. Jongeren zijn betrokken via een Swipocratie. Rondom de activiteiten gericht op de samenleving is er via verschillende kanalen uitgebreid aandacht geweest voor de Energietransitie en hoe inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties zelf een bijdrage kunnen leveren. In bijlage 1 staat hoe het communicatie- en participatietraject eruitzag en wat het heeft opgeleverd.