Beleidsplan SDV gemeente HW 2021-2024

Beleidsplan Integrale Schulddienstverlening 2021-2024

Waard om mee te doen en schuldenvrij te leven

Maasdam, 28 april 2021 Gemeente Hoeksche Waard

1

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 4

1.1 Leeswijzer ........................................................................................................................................ 5 1.2 Gebruikte afkortingen en terminologie ........................................................................................... 5 2.

Kaders .............................................................................................................................................. 7

2.1 Landelijke kaders ............................................................................................................................. 7 2.1.1

Wet gemeentelijke schuldhulpverlening......................................................................... 7

2.1.2

Algemene wet bestuursrecht .......................................................................................... 8

2.1.3

Lidmaatschap NVVK......................................................................................................... 8

2.1.4

Onderzoek en innovatie .................................................................................................. 8

2.2 Lokale kaders ................................................................................................................................... 8 2.2.1

Missie............................................................................................................................... 8

2.2.2

Visie ................................................................................................................................. 9

2.2.3

Ambitie schulddienstverlening ........................................................................................ 9

2.2.4

Uitvoeringsagenda programmathema Samen tegen Armoede ...................................... 9

2.3 Uitgangspunten voor het schulddienstverleningsbeleid ............................................................... 10 2.3.1 Toegankelijk en mensgericht ............................................................................................. 10

3.

4.

2.3.2

Doelgroep ...................................................................................................................... 10

2.3.3

Preventie en vroegsignalering ....................................................................................... 10

2.3.4

Integraal en samen ........................................................................................................ 11

Terugblik beleidsperiode 2016-2020 ............................................................................................. 12 3.1

Preventie ........................................................................................................................... 12

3.2

Vroegsignalering ................................................................................................................ 12

3.3

Integraal werken................................................................................................................ 12

3.4

Ondernemers..................................................................................................................... 12

3.5

Doorlooptijd ...................................................................................................................... 12

Focus in de beleidsperiode 2021-2024.......................................................................................... 13

4.1 Toegankelijk en mensgericht ......................................................................................................... 13 4.1.1

Iedereen die zich meldt krijgt een vrijblijvend, persoonlijk gesprek............................. 13

4.1.2

We maken gebruik van ontmoetingsplaatsen............................................................... 14

4.1.3

We sluiten aan op de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) .......................................... 14

4.1.4

Onze communicatie wordt aangepast aan de belevingswereld van............................. 14

de doelgroep ................................................................................................................................. 14 4.1.5

We richten een website in met alle informatie over geldzaken ................................... 14

4.2 Preventie en vroegsignalering ....................................................................................................... 15 2

4.2.1

Preventie ....................................................................................................................... 15

4.2.2

Vroegsignalering ............................................................................................................ 16

4.3 Integraal en samen ....................................................................................................................... 18 4.3.1

We versterken ons lokale en regionale netwerk en breiden dat verder uit ................. 18

4.3.2

We houden themabijeenkomsten met en voor interne en externe professionals....... 18

4.3.3 We stimuleren werkgevers en docenten om armoede en financiële problemen te signaleren en bespreekbaar te maken .......................................................................................... 19 4.3.4

We versterken onze samenwerking met schuldeisers .................................................. 19

4.3.5

We nemen meer regie op schulden- en beschermingsbewind..................................... 20

4.4 Uitbreiding Productaanbod ........................................................................................................... 21 4.4.1

Budgetcursussen als preventief instrument.................................................................. 21

4.4.2

De geldcoach ter voorkoming of als alternatief voor bewindvoering........................... 21

4.4.3

We starten samen met vrijwilligers een maatjesproject. ............................................. 22

4.4.4

We bieden saneringskrediet aan als nieuw product voor schuldsanering ................... 22

4.4.5

We nemen extra maatregelen vanwege de coronacrisis (Covid-19) ............................ 23

4.5 Doelgroepenbeleid ........................................................................................................................ 24

5.

4.5.1

Jongeren ........................................................................................................................ 24

4.5.2

Gezinnen met minderjarige kinderen ........................................................................... 24

4.5.3

Kwetsbare inwoners ...................................................................................................... 25

4.5.4

(Ex-)ondernemers .......................................................................................................... 25

4.5.5

Dak- en thuislozen ......................................................................................................... 26

Kwaliteit & monitoring .................................................................................................................. 27

5.1 Lidmaatschap NVVK ....................................................................................................................... 27 5.2 Interne kwaliteitscontrole ............................................................................................................. 27 5.3 Kwaliteitsborging ........................................................................................................................... 28 5.4 Kwalitatieve monitoring ................................................................................................................ 28 5.5 Kwantitatieve monitoring .............................................................................................................. 28 5.6 Resultaten ...................................................................................................................................... 29 5.7 Planning & control ......................................................................................................................... 30 5.8 Privacywetgeving (AVG) ................................................................................................................ 30 6

Financiën........................................................................................................................................ 31

6.1 Risicoparagraaf .............................................................................................................................. 31 7

Uitvoeringsagenda ......................................................................................................................... 31

Bijlage 1

Uitvoeringsagenda Schulddienstverlening 2021-2024 ...................................................... 32

Bijlage 2

Evaluatieverslag Beleidsplan Schulddienstverlening 2016-2020 ...................................... 36

Bijlage 3

NVVK lidmaatschap ........................................................................................................... 40

Bijlage 4

Procedure intake en beschikking schulddienstverlening .................................................. 41 3

1.

Inleiding

Voor u ligt het beleidsplan Integrale Schulddienstverlening 2021-2024. Ons doel is dat onze inwoners schuldenvrij leven en problematische schulden worden voorkomen, zodat zij naar vermogen kunnen participeren in de samenleving. Als onze inwoners in een schuldsituatie komen of dreigen te komen dan kunnen zij een beroep doen op onze dienstverlening. Dit beleidsplan is geldig van 1 juli 2021 tot en met 31 december 2024. Schuldenproblematiek is in Nederland een groeiend maatschappelijk probleem. Ondanks de inzet van onder andere gemeenten en het Rijk, stijgt jaarlijks het aantal mensen met ernstige financiële problemen. Een aanzienlijk deel hiervan heeft langdurig ondersteuning nodig, omdat blijkt dat ze niet op eigen kracht de financiën kunnen beheren. Inmiddels ontstaat steeds meer inzicht in de gevolgen die langdurige schulden hebben op individuele huishoudens en op de kinderen die opgroeien in deze gezinnen. Schulden en de stress die daarmee gepaard gaat leiden tot een gemiddeld slechtere gezondheid, een lagere levensverwachting en een daling van het IQ. Schuldenproblematiek remt de maatschappelijke participatie en beperkt de sociaal-emotionele (door)ontwikkeling van volwassenen en hun eventuele kinderen. Naar verwachting zal het aantal mensen die in (dreigende) schuldenproblematiek komen vele malen groter worden door de gevolgen van de corona crisis.

Het lijkt nu nog stilte voor de storm. Particulieren en ondernemers krijgen nu nog uitstel van betaling, kunnen een beroep doen op tijdelijke ondersteunende regelingen en doen een beroep op hun buffer. Maar dit biedt op termijn geen soelaas. Bovendien kunnen zij te maken krijgen met baanverlies of teruglopende inkomsten of het verliezen van het bedrijf of omzetverlies. Een sluitende aanpak rondom schuldenproblematiek is daarom van groot belang voor de zelfredzaamheid van onze inwoners, maar ook voor onze samenleving als geheel. Sinds 2012 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van schulddienstverlening via de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Deze wet verplicht de gemeente om in actie te komen om hun inwoners, dus ook zij die ondernemer zijn, bij te staan bij het voorkomen of oplossen van problematische schulden, als ze daar zelf niet uit kunnen komen met hun schuldeisers. De wet schrijft voor dat elke vier jaar een nieuw beleidsplan schulddienstverlening moet worden vastgesteld door de gemeenteraad. Met dit beleidsplan Schulddienstverlening 2021-2024 presenteert de gemeente Hoeksche Waard haar aanpak van schulddienstverlening voor de komende vier jaar en leggen we vast wat we in deze periode willen bereiken. We gaan hierbij niet alleen uit van de wettelijke kaders.

Op basis van actuele inzichten in schulddienstverlening en actuele maatschappelijke ontwikkelingen willen we onze aanpak uitdrukkelijk vernieuwen en verbeteren. Het hoofddoel dat we daarbij willen bereiken is inwoners zo goed als mogelijk in staat te stellen om zelfstandig of met ondersteuning weer financieel onafhankelijk te zijn. We hanteren daarbij drie uitgangspunten die met elkaar verbonden zijn: • • •

Toegankelijk en mensgericht Preventie en vroegsignalering Samen en integraal

4

Met onze aanpak van schulddienstverlening dragen we bij aan de organisatie-brede opgave Inclusieve Samenleving, in het bijzonder aan het thema Samen tegen Armoede.

1.1

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt het wettelijk kader beschreven. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening schrijft precies voor wat de gemeente in het beleidsplan moet regelen. Naast de landelijke kaders komen ook de lokale kaders voor het schulddienstverleningsbeleid aan bod. Hoofdstuk 3 geeft een terugblik over de voorgaande beleidsperiode. In hoofdstuk 4 gaan we uitgebreid in op de beleidsopgaven voor de periode 2021-2024. Dit doen we aan de hand van drie belangrijke uitgangspunten voor ons schulddienstverleningsbeleid: toegankelijk en mensgericht, preventie en vroegsignalering en integraal en samen. We beschrijven in dit hoofdstuk hoe we ons productaanbod uitbreiden en wat ons doelgroepenbeleid is. In hoofdstuk 5 gaan we in op de kwaliteit van de schulddienstverlening en hoe die kwaliteit wordt gewaarborgd. De financiële paragraaf treft u aan in hoofdstuk 6, met daarbij ook de kosten van de beleidsopgaven, voor zover deze zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda en kunnen worden ingeschat. Als bijlagen treft u aan het evaluatieverslag van Schulddienstverlening in de periode 2016-2020 (bijlage 1), informatie over het NVVK-lidmaatschap (bijlage 2) en de uitvoeringsagenda (bijlage 3), waarin de beleidsopgaven beknopt zijn opgenomen. Deze opgaven vragen een nadere uitwerking en zijn voorzien van een tijdspad.

1.2 NVVK BRP Wgs Bbz IOAZ MSNP WSNP RBZ Awb NWO

Gebruikte afkortingen en terminologie Branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren Basisregistratie personen (voorheen GBA) Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Besluit bijstandverlening zelfstandigen Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen. Minnelijke schuldsanering natuurlijke personen Wet schuldsanering natuurlijke personen Regionaal bureau zelfstandigen te Rotterdam (voert o.a. Bbz en de IOAZ uit voor de gemeente Hoeksche Waard) Algemene wet bestuursrecht Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Terminologie Cliënt/ inwoner In dit beleidsplan worden de termen inwoner en cliënt gebruikt. Een ingezetene die volgens de Wet Basisregistratie Personen bij de gemeente Hoeksche Waard is ingeschreven, is in ons begrip een inwoner. Met cliënt wordt hier bedoeld een persoon die zich bevindt in een schuldensituatie of een persoon die zich tot de gemeente heeft gewend voor schulddienstverlening. Schuldhulpverlening/schulddienstverlening In dit beleidsplan worden de termen schuldhulpverlening en schulddienstverlening gebruikt. Is sprake van het puur en alleen financieel ondersteunen van mensen met schulden, waarbij het oplossen van de schulden het (enige) doel is? Of is juist sprake van het bieden van dienstverlening, waarbij ook de achterliggende oorzaak van de schuldenproblematiek wordt meegenomen. Ons beleid

5

richt zich op het bevorderen van de financiële zelfredzaamheid en het integraal werken om zowel de schuldenproblematiek als de achterliggende oorzaak aan te pakken. Daar waar het gaat over de wetgeving wordt gesproken over schuldhulpverlening, verder spreken we over schulddienstverlening.

6

2.

Kaders

2.1

Landelijke kaders

De drie belangrijkste kaders voor dit beleidsplan vormen de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening, de Algemene wet bestuursrecht en de gedragscode van de NVVK. Daarnaast wordt regelmatig landelijk onderzoek gepresenteerd, op basis waarvan nieuwe inzichten op het gebied van schulddienstverlening ontstaan.

2.1.1 Wet gemeentelijke schuldhulpverlening De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) geeft gemeenten een wettelijke regierol en kaders voor schulddienstverlening. De gemeenteraad dient op grond van de Wgs steeds voor een periode van maximaal vier jaar een beleidsplan vast te stellen. Uit de Wgs volgt ook de verplichting tot het opstellen van een verordening en beleidsregels. In de verordening schulddienstverlening wordt de beschikkingstermijn beschreven. In de beleidsregels worden nadere bepalingen opgenomen over een specifieke aanpak voor verschillende doelgroepen, de vormen van ondersteuning, regels rond het beëindigen of weigeren van een traject en de afspraken over toelating bij herhaaldelijke hulpvragen. Het beleidsplan schulddienstverlening beschrijft in hoofdlijnen hoe de gemeente de integrale schulddienstverlening vormgeeft en hoe zij voorkomt dat inwoners in schuldsituaties terechtkomen. In het plan wordt in ieder geval aangegeven: ▪ Welke resultaten de gemeente in een aangegeven periode wenst te behalen. ▪ Welke maatregelen de gemeente neemt om de kwaliteit en de wijze waarop de integrale schulddienstverlening wordt uitgevoerd te borgen. ▪ Het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd voor het eerste gesprek waarin de hulvraag wordt gesteld.

▪ Hoe de schulddienstverlening ingericht wordt voor gezinnen met inwonende kinderen. ▪ Hoe de schulddienstverlening ingericht wordt voor kwetsbare inwoners. ▪ Hoe de schulddienstverlening ingericht wordt voor (ex-)ondernemers. ▪ Hoe de samenwerking met schuldeisers, waaronder verhuurders, zorgverzekeraars, water- en energiebedrijven wordt vormgegeven; Per 1 januari 2021 is de Wgs ingrijpend gewijzigd. Deze wijzigingen krijgen hun beslag in dit gemeentelijke beleidsplan. De belangrijkste wijzigingen zijn: ▪ Vroegsignalering van schulden is verplicht geworden. Verhuurders, zorgverzekeraars, energieleveranciers en waterbedrijven moeten betalingsachterstanden van inwoners melden bij de gemeenten en gemeenten moeten aan deze inwoners binnen vier weken een hulpaanbod doen. ▪ De noodzakelijke gegevensuitwisseling ten behoeve van besluiten over toegang tot en met het plan van aanpak voor schulddienstverlening is vereenvoudigd. Veel meer dan voorheen mogen (financiële) gegevens over inwoners met een hulpvraag vanuit digitale bronnen door de gemeente worden geraadpleegd. ▪ De toegang tot schulddienstverlening moet ook worden opengesteld voor de ondernemer met een actief bedrijf. ▪ De toegang tot schulddienstverlening moet ook opengesteld worden voor de zogenoemde niet inwoner die in detentie verblijft. Deze persoon moet wel vóór detentie in de gemeente Hoeksche Waard hebben gewoond.

7

▪

Besluitvorming in ieder geval binnen acht weken na hulpvraag inwoner. Binnen deze termijn moet duidelijk zijn of een inwoner wordt toegelaten tot de gemeentelijke schulddienstverlening en hoe het hulpverleningstraject er uit zal zien. De inwoner ontvangt een beschikking en bij toelating een plan van aanpak.

2.1.2 Algemene wet bestuursrecht De Algemene wet bestuursrecht (Awb) bevat algemene regels over de verhouding tussen de overheid en individuele burgers, bedrijven en andere instanties. De wet regelt o.a. hoe de overheid een besluit moet voorbereiden, onderbouwen en bekendmaken en bevat de regels voor het maken van bezwaar en het instellen van beroep tegen een besluit van de overheid. Op de Wet gemeentelijke schulddienstverlening is de Awb van toepassing. Dit betekent dat er bij aanvraag en beëindiging van schulddienstverlening een beschikking moet worden afgegeven. Tegen deze besluiten is bezwaar en beroep mogelijk.

2.1.3 Lidmaatschap NVVK Gemeente Hoeksche Waard is lid van de NVVK, branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren. Deze vereniging fungeert als intermediair tussen de leden en de overheden, de politiek en andere organisaties zoals schuldeisers. De NVVK is ook een kenniscentrum op het gebied van ontwikkelingen en (bij)scholing. De gemeente werkt met de gedragscodes van de NVVK. Die hebben betrekking op het hele proces van schulddienstverlening, vanaf aanmelding tot schuldenvrij zijn.

2.1.4 Onderzoek en innovatie Regelmatig worden gezaghebbende onderzoeksrapporten of landelijke programma’s gepresenteerd die een beeld geven van de landelijke schuldenproblematiek en de aanpak daarvan. Hierbij wordt ingezoomd op doelgroepen, effectiviteit van ingezette professionalisering van de schulddienstverlening. Zo rapporteert het onderzoeksbureau Panteia periodiek over schuldhulpverlening, in opdracht van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ook de branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren (NVVK) brengt jaarlijks een verslag uit. Daarnaast rapporteert de Nationale Ombudsman regelmatig over de noodzaak voor het verbeteren van de uitvoering van de gemeentelijke schulddienstverlening. Op het platform Schuldenlab publiceren (gemeentelijke) organisaties hun effectieve projecten en innovaties, zodat andere organisaties hier kennis van kunnen nemen en dit in hun eigen organisatie in kunnen zetten. Wij volgen dergelijke landelijke publicaties en onderzoeken de bewezen effectieve interventies op de mogelijkheid om deze in te zetten in onze gemeente. Als gemeente nemen we deel aan een landelijk wetenschappelijk onderzoek ‘Schulden en Armoede’ van Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Doel van dit onderzoek is om de groep die hulp hard nodig heeft en die het moeilijkst of niet wordt bereikt wel te bereiken.

2.2

Lokale kaders

Voor dit plan zijn naast de landelijke kaders ook de lokale kaders van belang. Dat wil zeggen de missie en visie van de gemeente Hoeksche Waard, ambitie schulddienstverlening en de uitvoeringsagenda van het programmathema Samen tegen Armoede, onderdeel van het programma Inclusieve Samenleving.

2.2.1 Missie De kernwaarden van de gemeente Hoeksche Waard zijn: persoonlijk, vakmanschap en durf.

8

De gemeente staat voor een persoonlijke benadering, levert vakkundig maatwerk en organiseert haar dienstverlening dichtbij de kernen op basis van de pijlers 100% dienstverlenend, zichtbaar en dichtbij. We ondersteunen onze inwoners naar (financiële) zelfredzaamheid zodat zij, naar vermogen, kunnen deelnemen aan de inclusieve samenleving.

2.2.2 Visie De Hoeksche Waardse samenleving is inclusief en iedereen doet naar vermogen mee. We bevorderen arbeidsdeelname en maatschappelijke participatie. We geloven in een inclusieve, sociale en verbonden samenleving: een samenleving waarin iedereen naar vermogen kan meedoen, iedereen tot zijn recht komt en zijn talenten benut. Iedereen wordt uitgenodigd om hier naar vermogen aan mee te werken en actief te zijn. Wat inwoners zelf kunnen, doen zij zelf. We staan dicht bij hen, iedereen telt. Als mensen dat (even) niet meer kunnen, zorgen de gemeente en zorgverleners voor een adequaat vangnet, zodat men weer zo snel mogelijk zelfstandig verder kan. Voor mensen die al langere tijd van een laag inkomen moeten rondkomen, bestaat er reëel risico dat zij hierdoor niet of weinig kunnen deelnemen aan de samenleving. We streven ernaar dat minder volwassenen en kinderen financiële belemmeringen ervaren om mee te kunnen doen. Als gemeente hebben we de kans om onze inwoners brede ondersteuning te bieden.

2.2.3 Ambitie schulddienstverlening Onze ambitie op het gebied van schulddienstverlening is helder. We ondersteunen onze inwoners naar (financiële) zelfredzaamheid, inwoners die niet in staat zijn om volledig zelfredzaam te worden krijgen (blijvende) passende ondersteuning, zodat alle inwoners, naar vermogen, kunnen deelnemen aan de inclusieve samenleving.

2.2.4 Uitvoeringsagenda programmathema Samen tegen Armoede Binnen het programma Inclusieve Samenleving werkt gemeente Hoeksche Waard opgavegericht samen met inwoners en partners aan thema’s die versnelling vragen om te komen tot een inclusieve samenleving waarin iedere inwoner kan meedoen. Eén van de vijf opgavethema’s is Samen tegen Armoede. De ambitie binnen dit thema is dat alle inwoners van Hoeksche Waard financieel zelfredzaam zijn en participeren in de samenleving, eventueel met ondersteuning. De vastgestelde uitvoeringsagenda Samen tegen Armoede benoemt drie aspecten waarop de gemeente in de periode 2020 tot 2023 versnelling wil aanbrengen: 1. Preventie en vroegsignalering. 2. Versterken van de maatschappelijke participatie van inwoners met een laag inkomen. 3. Versterken van het netwerk van samenwerkende partijen rond inwoners met een laag inkomen. Deze drie aspecten hangen onderling samen en hebben een groot raakvlak met het schulddienstverleningsbeleid. Dit geldt in het bijzonder voor preventie en vroegsignalering en het versterken van het netwerk van samenwerkende partijen. In dit beleidsplan werken we deze beide aspecten uit in concrete beleidsopgaven.

9

2.3

Uitgangspunten voor het schulddienstverleningsbeleid

Met schulddienstverlening beoogt de gemeente Hoeksche Waard te ondersteunen bij problematische schulden. Natuurlijk worden geldproblemen en schuldenproblematiek nog liever voorkomen. Dit doen we door in te zetten op de financiële redzaamheid van inwoners. Een ander belangrijk doel van schulddienstverlening is het hanteerbaar maken van schuldensituaties en als het mogelijk is de inwoner, met hulp, laten werken aan een schuldenvrije toekomst. In de periode 2021-2024 geven we het schulddienstverleningsbeleid vorm vanuit drie belangrijke uitgangspunten, die hieronder nader worden toegelicht. 1. Toegankelijk en mensgericht. 2. Preventie en vroegsignalering. 3. Integraal en samen.

2.3.1 Toegankelijk en mensgericht Alle inwoners hebben toegang tot schulddienstverlening. In principe wordt niemand uitgesloten. De inwoner staat centraal en we bieden maatwerk waar nodig. We zijn als organisatie laagdrempelig, mensgericht en werken stress sensitief. We staan naast mensen en benutten de eigen mogelijkheden van de inwoners. Inwoners werken naar vermogen. De mate van zelfredzaamheid is bepalend voor de mate van ondersteuning. Er wordt rekening gehouden met eigen kracht en met mogelijke belemmeringen in denk- en doen-vermogen. We zorgen ook voor heldere en toegankelijke communicatie.

2.3.2 Doelgroep Wij weten dat het iedereen kan overkomen om in schuldsituatie te raken. Daarom is onze schulddienstverlening toegankelijk voor alle inwoners. We bieden juiste en passende ondersteuning. Dit kan per individu maar ook per doelgroep verschillen. Ook op gebied van preventie en communicatie is het belangrijk om de juiste aanpak en taal te spreken. In onze aanpak hebben we daarom specifieke aandacht voor: • • • • •

jongeren, gezinnen met kinderen, kwetsbare inwoners, (voormalige) zelfstandig ondernemers, dak- en thuislozen.

2.3.3 Preventie en vroegsignalering We helpen inwoners in schuldsituaties. Dat hebben gemeenten altijd gedaan en dat blijven we doen. Daarnaast steken we in toenemende mate energie in het voorkómen van problematische schuldsituaties. Met preventie en vroegsignalering willen we inwoners bereiken die een hoog risico lopen op financiële problematiek. Dit doen we op het moment dat er nog beginnende of zelfs helemaal nog geen problemen zijn. Denk hierbij aan inwoners met een laag inkomen, die vaak geen buffer hebben voor onverwachte uitgaven. Hen wijzen we bijvoorbeeld actief op het bestaan van de ondersteunende inkomensregelingen. Dit doen we in het belang van onze inwoners en om onze schulddienstverlening effectiever en efficiënter te maken. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat investeringen in preventie en vroegsignalering grote maatschappelijke voordelen opleveren.

10

2.3.4 Integraal en samen We bieden onze inwoners een samenhangend en sluitend pakket aan voorzieningen om schuldenproblematiek te voorkómen, in de kiem te smoren en op te lossen. Dit doen we niet alleen. Professionals en vrijwilligers werken met elkaar samen en stemmen processen, werkwijze en expertise op elkaar af. We zetten stevig in op de samenwerking met deze partnerorganisaties en vrijwilligers. Als gemeente vervullen we een actieve regiefunctie binnen deze samenwerking.

11

3.

Terugblik beleidsperiode 2016-2020

In de afgelopen beleidsperiode hebben we ingezet op het vergroten van het bereik door preventie en vroegsignalering, het verbeteren van de integrale samenwerking, de communicatie en de hulp aan zelfstandigen en het monitoren van onze dienstverlening en de doorlooptijden. Hier beschrijven we kort de belangrijkste opgaven vanuit de vorige beleidsperiode. Een uitgebreid evaluatieverslag over de beleidsperiode 2016-2020 vindt u in bijlage 2.

3.1

Preventie

Gemeente Hoeksche Waard heeft een online tool aangekocht voor preventieve schulddienstverlening, Startpunt Geldzaken. Schulddienstverlening is breder bekend gemaakt bij het informele en het formele netwerk rondom de inwoners met schulden. Er is met een groot aantal samenwerkingspartners een convenant afgesloten: ‘Samen werken aan het voorkomen van schulden en huisuitzettingen in de Hoeksche Waard’. Dit convenant maakt afspraken over gezamenlijke preventie en vroegsignalering. Jaarlijks worden op scholen gastlessen gegeven over omgaan met geld in de landelijke “Week van het Geld”. Ook is gezamenlijk de voorlichtingscampagne ‘Voor hetzelfde geld’ georganiseerd.

3.2

Vroegsignalering

Energiemaatschappijen en zorgverzekeringsmaatschappij VGZ melden bij ons achterstanden in de betalingen van inwoners. Wij zoeken schriftelijk en/of telefonisch contact met deze inwoners om onze hulp aan te bieden.

3.3

Integraal werken

We werken samen met onze convenantpartners, de wijkteams, het lokaal zorgnetwerk (LZN) en interne teams zoals WMO, Inkomen en HW Werkt.

3.4

Ondernemers

(Ex-)ondernemers met schulden worden altijd doorverwezen naar het Regionaal Bureau Zelfstandigen (RBZ). Het RBZ voert voor de gemeente het Besluit bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz) en de Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen uit. Als het niet mogelijk is om de onderneming te behouden, biedt de gemeente schuldbemiddeling aan.

3.5

Doorlooptijd

We maken gebruik van een screeningsinstrument om inzicht te krijgen in de mate van zelfredzaamheid van de hulpvrager. Het effect van de inzet van dit instrument is, in combinatie met onze eigen waarnemingen, dat we meer dan voorheen de juiste ondersteuning kunnen inzetten om het dienstverleningstraject te starten. Dit bevordert de doorlooptijden van het traject.

12

4.

Focus in de beleidsperiode 2021-2024

Het schulddienstverleningsbeleid voor de periode 2021-2024 geven we vorm vanuit de drie belangrijke uitgangspunten die zijn toegelicht in paragraaf 2.2.4: 1. Toegankelijk en mensgericht. 2. Preventie en vroegsignalering. 3. Integraal en samen. In dit hoofdstuk wordt aan de hand van deze drie uitgangspunten uiteengezet welke aanpak de gemeente Hoeksche Waard de komende vier jaar voor ogen heeft. We presenteren ons doelgroepenbeleid en onze voornemens om het productaanbod rond schulddienstverlening uit te breiden. Waar nodig zullen de beleidsopgaven in separate uitvoeringsplannen worden uitgewerkt.

4.1

Toegankelijk en mensgericht

4.1.1 Iedereen die zich meldt krijgt een vrijblijvend, persoonlijk gesprek Gemeente Hoeksche Waard staat voor een inclusieve samenleving waar eenieder naar vermogen aan deelneemt, met of zonder ondersteuning. Iedere inwoner1 van de Hoeksche Waard die zich meldt of door een ander wordt aangemeld, nodigen we uit voor een vrijblijvend persoonlijk gesprek op kantoor, op locatie of thuis. We streven ernaar om dit gesprek binnen drie weken na aanmelding te houden. Bij een crisissituatie, zoals huisuitzetting, energie afsluiting, streven we naar een crisisinterventie actie binnen drie werkdagen. We weten dat een stap zetten naar een gemeenteloket drempels oplevert. Dit kan komen door schaamte, angst om zeggenschap over het eigen budget te verliezen en/of de reisafstand naar het gemeentehuis. Het gemeentehuis in Oud-Beijerland is de locatie waar wij inwoners spreken die zich melden voor een gesprek over schulddienstverlening. Maar op verzoek kan er ook op één van onze zes servicepunten of bij iemand thuis een afspraak worden gemaakt. Tijdens dit gesprek kijken we samen met de inwoner naar de financiën en denken we mee over de mogelijke aanpak van zowel schuldenproblematiek als de onderliggende oorzaak. Met onze stresssensitieve dienstverlening willen we stress voorkomen en ervaren stress verminderen.

De inwoner krijgt informatie over de mogelijkheden en de onmogelijkheden van schulddienstverlening en eventuele overige hulpverlening. De individuele omstandigheden van de inwoner bepalen de mate en vorm van ondersteuning en hulpverlening. Wij nemen niet alles uit handen, maar kijken naar wat iemand zelf kan doen en begeleiden hierin. We maken daarbij gebruik van een professioneel screeningsinstrument. Inwoners die niet in staat zijn om zelfstandig hun financiële administratie uit te voeren, krijgen passende ondersteuning aangeboden. Belangrijk is dat de inwoner de ondersteuning en onze dienstverlening accepteert. Zonder de medewerking van de inwoner kan schulddienstverlening niet slagen. De gemeente kan de inwoner

1

De toegang tot schulddienstverlening staat ook open voor (ex-)ondernemers, gedetineerden die voorafgaand aan de detentie inwoner waren van de gemeente Hoeksche Waard en voor inwoners in een minnelijke schuldregeling, die tijdens het traject verhuizen naar een andere gemeente uitsluitend als het overdragen van het dossier aan de gemeente van de nieuwe woonstede problemen veroorzaakt voor het minnelijke traject.

13

niet dwingen om een schulddienstverleningstraject te volgen. Wel kan de gemeente voorwaarden stellen, om zo een succesvol traject mogelijk te maken.

4.1.2 We maken gebruik van ontmoetingsplaatsen We willen meer gebruik maken van zogenoemde ontmoetingsplaatsen, de plekken waar het (sociale) leven van de inwoner zich afspeelt. Denk hierbij aan zorgcentra, verenigingen, scholen, werkgevers, de en de voedselbank. Op deze ontmoetingsplaatsen willen we, samen met onze convenantpartners, inwoners informeren en adviseren over het voorkómen of oplossen van financiële problemen en over schuldbemiddeling. Tegelijkertijd maken we onze ketenpartners op deze ontmoetingsplaatsen bewust van de rol die zij kunnen spelen in het signaleren van geldzorgen bij onze inwoners en de toeleiding naar hulpverlening. Zo vergroten we niet alleen ons bereik onder inwoners, het draagt ook bij aan vroegsignalering door de ketenpartners.

4.1.3 We sluiten aan op de Nederlandse Schuldhulproute (NSR) Inwoners met geldzorgen eerder bereiken en leiden naar de juiste hulp is noodzakelijk. De NSR is een digitale preventieve tool. De NSR werkt samen met gemeenten, bedrijven en samenwerkingspartners aan één centrale hulproute. Deze tool draagt bij aan ons doel om de inwoner, maar ook professionals of vrijwilligers te laten weten welke organisaties er zijn waar hulp of ondersteuning gevraagd kan worden als men geldzorgen heeft. Dit ter bevordering van het eerder bereiken van inwoners.

4.1.4 Onze communicatie wordt aangepast aan de belevingswereld van de doelgroep Iedere inwoner kan om hulp vragen, maar het is de inwoner niet altijd duidelijk waar of hoe hij zich kan melden. Inwoners die de weg naar hulpverlening wel hebben gevonden, krijgen nog steeds te maken met lastige brieven in ambtelijke taal. Voor veel inwoners is dit taalgebruik niet eenvoudig te begrijpen. Landelijke cijfers geven aan dat 1 op 6 mensen in Nederland moeite heeft met taal en/of rekenen. Onder lagere inkomens is deze groep oververtegenwoordigd. Dit betekent dat onze communicatie voorafgaand aan en tijdens de schulddienstverlening aangepast moet worden aan de belevingswereld van de doelgroep. Daarom worden dit jaar een groot aantal brieven en beschikkingen herschreven naar begrijpelijke taal. Daarnaast maken in onze communicatie gebruik van doelgroepgerichte communicatiemiddelen naast standaard schriftelijke communicatie.

4.1.5 We richten een website in met alle informatie over geldzaken Iedere inwoner met vragen op gebied van inkomensondersteuning of financiële problematiek kan aankloppen bij de gemeente. Daarnaast zijn er in de Hoeksche Waard nog een aantal andere professionele partners die ondersteuning kunnen bieden bij geldvragen. Soms ervaren inwoners echter een drempel om bij de gemeente of haar partners aan te kloppen. Daarom richten we een digitaal platform in voor informatie over geldzaken. We zorgen dat alle informatie over geldzaken, inkomensondersteunende regelingen en schulddienstverlening, van ons en onze partners, op een website te vinden is. Op deze website zal er ook een mogelijkheid zijn om vragen te stellen via een contactformulier of een afspraak aan te vragen voor een persoonlijk gesprek. Dit bevordert de laagdrempeligheid om aan te melden.

14

4.2

Preventie en vroegsignalering

Veel inwoners met geldzorgen kloppen pas aan bij de gemeente als de schuldproblemen hen al langere tijd boven het hoofd groeien, met alle persoonlijke en maatschappelijke gevolgen van dien. Liever laten we het zover niet komen. Daarom steken we in toenemende mate energie in het voorkómen van problematische schuldsituaties, door preventieve activiteiten en tijdige signalering van beginnende financiële problemen. Dat kunnen we als gemeente niet alleen. Hier hebben we onze netwerkpartners bij nodig. Zij weten wat er speelt bij inwoners, hebben hun vertrouwen en vanuit die vertrouwensband kunnen zij informeren over of toe leiden naar hulpverlening.

4.2.1 Preventie Inkomensondersteunende regelingen van de gemeente zijn toegankelijk voor huishoudens met een inkomen tot 130% van de bijstandsnorm voor de betreffende huishoudenssituatie. Ook huishoudens die tot een schuldbemiddelingstraject zijn toegelaten, mogen onder bepaalde voorwaarden gebruik maken van de inkomensondersteunende regelingen van de gemeente. Uit de nulmeting (verborgen) armoede (Ecorys, 2019) is gebleken, dat slechts 35% van de huishoudens in de Hoeksche Waard met een inkomen tot 130% van het bestaansminimum gebruik maken van de inkomensondersteunende regelingen van de gemeente. Dit betekent dat 65% van de huishoudens om onbekende redenen niet bekend is met deze regelingen of dat er belemmeringen worden ervaren bij het aanvragen ervan. Ook toeslagen van de Belastingdienst worden niet optimaal benut. Een kwart van de huishoudens vindt het lastig om erachter te komen of zij recht hebben op toeslagen en op hoeveel toeslag dan. Van de huishoudens met een laag inkomen weet 1 op de 6 niet dat zij recht hebben op toeslagen. In samenhang met het programma Inclusieve samenleving, thema Samen tegen Armoede, zetten we in op het bestrijden van armoede in de Hoeksche Waard onder andere door een betere benutting van inkomensondersteunende regelingen. Het niet (goed) benutten van inkomensondersteunende regelingen is één van de oorzaken van armoede en schuldenproblematiek.

✓ We zetten ons in voor betere benutting van voorliggende voorzieningen Op dit moment ondersteunt onze partner Humanitas, via de Formulierenhulp, inwoners met het invullen van aanvraagformulieren en het uitleggen van de inhoud van brieven die de inwoners ontvangen. Sinds 2019 is daarnaast ook het sociaal raadsliedenwerk actief binnen de gemeente. De sociale raadvrouw ondersteunt de inwoner met advies of begeleiding bij problemen met instanties of regelgeving op sociaal- juridisch terrein. Aanvullend willen we de inwoner helpen om inzichtelijk te krijgen of alle voorliggende voorzieningen benut zijn en alle besparende maatregelen zijn genomen. Dit willen we doen, samen met onze partners in het wijkteam (team vroeg erop af), door de inwoner thuis te bezoeken. En vanzelfsprekend is dit ook een onderdeel van het intakegesprek van de schulddienstverlening. De applicatie ‘De Voorzieningenwijzer’ ondersteunt dit proces. ✓ We spelen in op levensgebeurtenissen die gepaard gaan met financiële veranderingen Er zijn gebeurtenissen in het leven die een ingrijpend effect kunnen hebben op de financiële situatie van de betrokkenen. Denk daarbij aan de rechten en plichten bij het 18 jaar worden, de financiële consequenties als iemand zelfstandig gaan wonen, gaat samenleven of trouwen.

Maar ook de geboorte of het overlijden van een gezinslid, een scheiding of verlies van werk heeft vaak grote invloed op de inkomsten van mensen. Samen met onze partners willen we rond dergelijke levensgebeurtenissen informatiefolders maken en workshops organiseren om met inwoners in

15

gesprek te gaan over de financiële risico’s die ze lopen en hoe ze goed omgaan met deze risico’s, zodat financiële problemen kunnen worden voorkomen.

4.2.2 Vroegsignalering Veel mensen met financiële problemen doen pas een hulpvraag, als het water hen aan de lippen staat. Dat is jammer en kostbaar, want hoe eerder je erbij bent, hoe sneller en beter schulden kunnen worden voorkomen of opgelost. Gemeenten zetten om die reden steeds meer in op algemeen preventieve maatregelen en op actieve vroegsignalering om inwoners. Met vroegsignalering van schulden biedt de gemeente aan inwoners met beginnende betalingsachterstanden hulp aan op het moment dat de problemen nog - relatief eenvoudig - kunnen worden opgelost. Onderstaande figuur illustreert de plaats van vroegsignalering ten opzichte van curatie (‘traditionele’ schulddienstverlening) en preventie.

In dit figuur worden twee vormen van vroegsignalering onderscheiden: vroegsignalering op basis van betalingsachterstanden en vroegsignalering door ketenpartners in de gemeente. De gemeente Hoeksche Waard zet in de beleidsperiode in op beide vormen van vroegsignalering. ✓ We bieden hulp aan inwoners met betalingsachterstanden op hun vaste lasten Vroegsignalering op basis van feitelijke meldingen van betalingsachterstanden door verhuurders, energie- en waterleveranciers en zorgverzekeraars is vanaf 1 januari 2021 wettelijk verplicht op grond van de Wgs en wordt in onze gemeente in twee fasen geïmplementeerd. Begin 2021 is een digitaal meldpunt vroegsignalering schulden ingericht, zodat de noodzakelijke gegevensuitwisseling veilig en geautomatiseerd kan plaatsvinden. Het gaat om honderden meldingen per maand. Alle meldingen worden opgevolgd met een schriftelijk hulpaanbod aan de inwoner. De ervaring in andere gemeenten leert, dat persoonlijk contact aan de deur een veel grotere kans geeft op respons dan een schriftelijk hulpaanbod. In aanvulling op deze schriftelijke afhandeling van de signalen willen we daarom voor de hoog risico- groep; inwoners met een stapeling van

16

betalingsachterstanden en/of hoge langdurige achterstanden een outreachende aanpak invoeren. De intentie is dat deze aanpak kan worden gepositioneerd binnen de wijkteams. Vroegsignalering op basis van betalingsachterstanden is een korte interventie van maximaal vier weken. In die vier weken proberen hulpverleners om met de inwoners in contact te komen. Als dat lukt en de inwoner accepteert het hulpaanbod, dan inventariseert de hulpverlener met de inwoner wat er speelt en wat er nodig is om de problemen op te lossen. Dit kan een eenvoudige betalingsregeling zijn of een aanvraag inkomensverruimende maatregelen, zoals toeslagen Belastingdienst, lokale inkomensondersteunende regelingen etc. Soms is er meer nodig en leidt de korte interventie tot een intake schulddienstverlening of een verwijzing voor vervolghulp van financiële of niet-financiële aard. Soms moeten eerst onderliggende problemen worden aangepakt, ook daar is oog voor. En soms is er helemaal geen hulp nodig, maar is het gesprekje aan de deur het zetje dat de inwoner nodig had om te onderkennen dat er problemen zijn en hiermee zelf aan de slag te gaan. Per januari 2021 is vroegsignalering verplicht voor betalingsachterstand op huur, zorgpremie, energie en water. De wetswijziging biedt ook ruimte om te experimenteren met andere signalen, onder bepaalde voorwaarden.

Gemeente Hoeksche Waard wil op iets langere termijn beoordelen of ook andere signalen kunnen worden gemeld in het meldpunt. Het inrichten van vroegsignalering vraagt om een projectmatige aanpak. Er is een projectleider aangesteld om vroegsignalering op basis van betalingsachterstanden te realiseren.

✓ We stimuleren vroegsignalering door ketenpartners in de gemeente De gemeente zet in de beleidsperiode ook in op de tweede vorm van vroegsignalering, namelijk vroegsignalering door ketenpartners in de gemeente. In de Hoeksche Waard maken veel inwoners deel uit van sociale verbanden en kunnen (maatschappelijke) organisaties, scholen en werkgevers een belangrijke rol spelen in het herkennen van armoede of financiële problemen en het voeren van het juiste gesprek met de inwoner hierover. Partners ervaren het voeren van een gesprek met inwoners over armoede of financiële problemen soms als lastig. Dit komt doordat het hebben van financiële problemen een gevoelig onderwerp is waarbij schaamte een grote rol speelt, maar ook doordat partners vervolgens niet goed weten waar zij mensen naar door kunnen verwijzen. Het is dan ook essentieel dat onze partners leren hoe zij signalen herkennen, het juiste gesprek hierover kunnen voeren en de inwoner kunnen toeleiden naar hulp. Vanuit het convenant zetten we daarom in op het organiseren van workshops of bijeenkomsten voor onze (maatschappelijke) partners, gericht op de rol die zijn kunnen spelen bij preventie en vroegsignalering.

17

4.3

Integraal en samen

Schulddienstverlening vraagt bij uitstek om een integrale aanpak, waarbij verschillende expertises bij elkaar komen om het eindresultaat “een duurzaam schuldenvrije toekomst” te kunnen behalen of dat zo dicht mogelijk te benaderen. De gemeente werkt daarvoor al samen met tal van partners. Het kan gaan om de samenwerking met professionals in de zorg (huisarts, wijkteam, jeugdteam), scholen, kinderopvang en werkgevers, maar ook om vrijwilligersorganisaties zoals kerken en het verenigingsleven. De gemeente heeft in de samenwerking een actieve regiefunctie. Met het in 2020 afgesloten convenant “Samen werken aan het voorkomen van schulden en huisuitzettingen in de Hoeksche Waard 2020-2024” richten we ons vooral op preventie en vroegsignalering. In veel gevallen gaat aan een traject van schuldbemiddeling een stabilisatiefase vooraf. In deze fase kan de dienstverlening van de gemeente bestaan uit (budget)advisering, budgetcoaching of inzet van flankerende hulp, zoals verwijzing naar verslavingszorg, psychologische zorg of maatschappelijk werk. Onze samenwerking met organisaties die deze hulp aanbieden is dan ook cruciaal om het einddoel te behalen. Als flankerende hulp geleid heeft tot gewenste gedragsverandering en de oorzaak is weggenomen of stabiel is, dan kunnen we starten met een schuldbemiddelingstraject om tot een duurzame oplossing te komen.

Vanuit het taakveld schulddienstverlening werken we in de wijkteams samen met verschillende professionals. De samenwerking in de wijkteams is met name gericht op inwoners met multiproblematiek. In het lokaal zorgnetwerk (LZN) richten we ons samen met onze partners op zorgwekkende, zorgmijdende inwoners met financiële problematiek. Met partnerorganisaties en andere gemeentelijke teams in het sociaal domein werken we samen op individueel casusniveau, maar ook bij doelgroepgerichte interventies.

4.3.1 We versterken ons lokale en regionale netwerk en breiden dat verder uit Met de ontwikkeling van een uitgebreider productaanbod en meer activiteiten gericht op preventie en vroegsignalering, hopen we in de nieuwe beleidsperiode een grote slag te maken naar een sluitende en tijdige aanpak van schuldenproblematiek. Dit kunnen en willen we als gemeente niet alleen. In deze beleidsperiode willen we de samenwerking met de huidige partners intensiveren en nieuwe samenwerkingspartners verwelkomen, zodat wij gezamenlijk nog beter in staat zijn om de inwoner de juiste hulp te verlenen en deze weer mee kan doen in onze inclusieve samenleving

4.3.2 We houden themabijeenkomsten met en voor interne en externe professionals Vanuit het convenant in samenhang met de uitvoeringsagenda Samen tegen Armoede willen we jaarlijks één of enkele bijeenkomst(en) met onze maatschappelijke partners organiseren. Het doel van deze bijeenkomsten is om van elkaar te leren, ervaringen uit te wisselen en te komen tot afspraken over wat we van elkaar mogen verwachten. Ook houden we elkaar tijdens deze bijeenkomsten op de hoogte van ontwikkelingen op het terrein van armoedebestrijding en schulddienstverlening.

18

4.3.3 We stimuleren werkgevers en docenten om armoede en financiële problemen te signaleren en bespreekbaar te maken Werkgevers en onderwijsinstellingen zijn belangrijke samenwerkingspartners. Deze beleidsperiode richten we ons op de versterking van de samenwerking met deze partners, gericht op hun rol bij het vraagstuk armoede en problematische schulden. Werkgevers hebben volgens onderzoek regelmatig te maken met personeel dat in financiële problemen is gekomen. Een werknemer met zorgen over schulden ervaart veelal stress en concentratieverlies en meldt zich vaker ziek. Dit komt de arbeidsproductiviteit niet ten goede. Het is in het belang van zowel de werkgever als de werknemer dat de werkgever in staat is zelf laagdrempelige hulp te verlenen of zijn werknemer op het juiste moment doorverwijst naar gemeentelijke schulddienstverlening. Vaak zien we bij grote bedrijven dat zij binnen hun afdeling HRM het gesprek aangaan, maar bij kleine bedrijven is dit niet altijd het geval. Voor kleine werkgevers is het vaak onduidelijk waarheen zij medewerkers met (financiële) problemen kunnen doorverwijzen. Ook zouden zij graag willen weten welke signalen, behalve loonbeslagen, er nog meer duiden op financiële problematiek. Gemeente Hoeksche Waard wil in deze beleidsperiode werkgevers beter informeren en ondersteunen bij het signaleren en bespreekbaar maken van financiële problematiek.

Uit onderzoek van DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) in 2019, is gebleken dat leven in armoede invloed heeft op de leerprestaties en de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Kinderen die in armoede opgroeien, bereiken vaak een lager opleidingsniveau dan zij hadden kunnen bereiken als ze niet in armoede opgroeiden. Deze achterstand houden ze ook later tijdens hun beroepscarrière. Preventie en vroegtijdig signaleren van armoede bij kinderen is daarom van groot belang. Docenten merken vaak wel signalen van armoede op bij kinderen in hun klas, zoals slecht zittende of kapotte kleding of schoenen, vulling van de broodtrommel of juist geen eten bij zich hebben, niet betalen van schoolgeld, niet meegaan op schoolkamp/werkweek of niet kunnen deelnemen aan de gesprekken over wat er gedaan is in de vakanties. Het aangaan van het gesprek met ouders wordt als lastig ervaren. Het dilemma is vaak: Kan ik mij bemoeien met deze privékwestie? Wat doet dit met mijn relatie als docent met kind en ouder? Gemeente Hoeksche Waard wil deze beleidsperiode in samenhang met de uitvoeringsagenda Samen tegen armoede invulling geven aan de Rijksambitie betreffende kinderarmoede en kans-armoede. Daarnaast verzorgen wij of een van onze partners voorlichting aan docenten om signalen over armoede te herkennen en bespreekbaar te maken.

4.3.4 We versterken onze samenwerking met schuldeisers Deze beleidsperiode wordt ingezet op het collectief schuldenregelen. We gaan met de grootste schuldeisers in gesprek om collectief schulden te regelen. Dat betekent dat niet meer per klant met de afzonderlijke schuldeisers onderhandeld hoeft te worden. De schuldeisers krijgen periodiek een overzicht van nieuwe klanten, hun openstaande schulden en een schuldregelingsvoorstel. De schuldeisers verifiëren het schuldenoverzicht en gaan in de meeste gevallen direct akkoord met het voorstel. Dit scheelt veel (doorloop)tijd. Het heeft de voorkeur om deze gegevensuitwisseling tussen schulddienstverleners en schuldeisers via het Schuldenknooppunt te laten plaatsvinden. Het Schuldenknooppunt is een centrale digitale voorziening voor gestandaardiseerd berichtenverkeer tussen schulddienstverleners en schuldeisers. Er zijn minder handmatige handelingen nodig. Dit maakt schuldregelen sneller en efficiënter en er is minder ruimte voor fouten. Het systeem is veilig en de AVG is geborgd. Door deze digitale berichtenuitwisseling en standaardafspraken worden kosten bespaard én mensen met schulden sneller geholpen om een oplossing voor hun problematische schuldsituatie te vinden. Dit is positief voor schuldeisers, voor mensen met schulden en de maatschappij als geheel.

19

Schuldeisers zijn gebaat met schuldbemiddeling door de gemeente. Dit omdat de gemeente vanuit zijn intermediaire taak zowel naar de beste oplossing voor de inwoner met schulden als de schuldeiser kijkt. Uiteindelijk worden er afspraken gemaakt over de aflossing van de vordering en kan de schuldeiser stoppen met het dure incassotraject. Voor deze schuldbemiddeling zal vanaf 2022 bij de schuldeiser een vergoeding in rekening worden gebracht. Met deze vergoeding worden de uitvoeringskosten enigszins beperkt. De hoogte van de vergoeding wordt jaarlijks vastgesteld door de NVVK, met dien verstande dat het gemaximeerd is op een bedrag van €50,- per maand (€ 600 op jaarbasis). Wij gaan de schuldeisers hierover informeren

4.3.5 We nemen meer regie op schulden- en beschermingsbewind Schuldenbewind en beschermingsbewind zijn in principe hetzelfde. Het verschil is de grondslag waarop de rechtbank het bewind uitspreekt. Bij schuldenbewind is het hebben van een problematische schuldsituatie de grondslag, terwijl een beschermingsbewind wordt uitgesproken vanwege een medische indicatie. Soms is iemand door een psychische of lichamelijke beperking tijdelijk of langdurig niet in staat om zijn of haar eigen financiën te regelen. Dan kan onder voorwaarden een beroep worden gedaan op bewindvoering. Een bewindvoerder neemt de financiële beslissingen voor de persoon die onder bewind is gesteld. De betrokkene zelf, zijn naaste(n), zorginstelling of de gemeente kunnen dit verzoek doen. Gemeente Hoeksche Waard is voornemens om deze beleidsperiode meer regie te nemen op de bewindvoering, met de doelstelling dat dit instrument effectiever en efficiënter en niet onnodig wordt ingezet. We doen dit door gebruik te maken van het adviesrecht. Beschermingsbewind of schuldenbewind is een kostbaar en zwaar middel. Onze gemeente heeft in 2019 voor 179 inwoners de kosten van beschermingsbewindvoering vergoed voor een totaalbedrag van € 266.471, -. Dat is gemiddeld bijna € 1500 per persoon. Op 1 januari 2021 is het ‘Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind’ in werking getreden.

Gemeenten krijgen in concrete gevallen adviesrecht bij de rechtbank. Zij mogen de rechter adviseren of een inwoner het beste geholpen is met (voorzetting van) het bewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. Hiermee kunnen gemeenten hun regierol in de gemeentelijke schulddienstverlening beter uitvoeren. Daarnaast kan schuldenbewind alleen nog voor bepaalde tijd worden ingesteld. Dat is om te voorkomen dat het bewind onnodig lang duurt. Ook gaan we nauwer samenwerken met bewindvoerders om inwoners zo goed en zo spoedig mogelijk weer financiële zelfredzaam te maken. Inwoners die bijzondere bijstand voor beschermingsbewind aanvragen of ontvangen, leiden we door naar de schulddienstverlening. Dit bespoedigt en vergemakkelijkt de toegang tot de gemeentelijke schulddienstverlening. De schulddienstverlener beoordeelt of zij de noodzaak voor beschermingsbewind weg kan nemen, door bijvoorbeeld het aanbieden van een budgetcursus of coaching.

20

4.4

Uitbreiding Productaanbod

Onderstaande figuur illustreert de samenhang tussen de diverse activiteiten die vallen onder de noemer schulddienstverlening.

In de beleidsperiode 2021-2024 willen we ons productaanbod op het gebied van begeleiding en ondersteuning verbreden, om meer maatwerk te kunnen leveren. Samen met preventie en vroegsignalering draagt dit bij aan onze ambitie om meer naar voren te komen in onze dienstverlening en kostbare, ingrijpende schuldbemiddelingstrajecten zoveel mogelijk te voorkomen.

4.4.1 Budgetcursussen als preventief instrument Inwoners in een schulddienstverleningstraject krijgen van de gemeente een budgetcursus aangeboden. Dit aanbod wordt uitgebreid in preventieve zin, door periodiek budgetcursussen te geven aan instromers in de Participatiewet. We zetten bij voorkeur deskundigen in om een budgetcursus te geven die wetenschappelijk getest is op effectiviteit. Extra aandacht zal er zijn voor statushouders. De begeleiding van Vluchtelingenwerk blijft voor deze doelgroep onmisbaar. Daarnaast wordt jaarlijks tijdens de “Week van het geld” door onze convenantpartners gastlessen gegeven op scholen. Tijdens deze beleidsperiode wordt er samenwerking gezocht met onderwijs, de jongeren en het jongerenwerk, om aanvullend meer(dere) preventie activiteiten te ontplooien. Ook zal minimaal eens per jaar, vanuit het convenant, een workshop met het thema ‘Voor hetzelfde geld’ worden georganiseerd. Deze workshop is preventief van aard en wordt opengesteld voor alle inwoners.

4.4.2 De geldcoach ter voorkoming of als alternatief voor bewindvoering Inwoners vanaf 27 jaar kunnen terecht bij een geldcoach voor vragen over geldzaken en advies bij (beginnende) geldproblemen. Deze coach houdt zich daarnaast ook bezig met het adviseren of aanleren van vaardigheden of gedragingen die bijdragen om schuldenproblematiek te voorkomen. De inzet van een geldcoach draagt bij aan het voorkomen of verminderen van geldproblematiek onder inwoners. Daarnaast kan de geldcoach mogelijk als alternatief voor bewindvoering worden ingezet, of kan deze ondersteunend zijn tijdens de bewindvoering om de inwoners, naar vermogen, financieel zelfredzaam te maken. Deze beleidsperiode starten we met het aanbieden van geldcoach om inwoners te ondersteunen of te begeleiden bij het financieel gezond worden of blijven. De pilot is succesvol wanneer minder inwoners een beroep moeten doen op, langdurige, bewindvoering.

21

4.4.3 We starten samen met vrijwilligers een maatjesproject. Landelijke cijfers tonen aan, dat het na afloop van een geslaagd schulddienstverleningstraject voor veel mensen moeilijk is om uit de schulden te blijven. Na vijf jaar blijkt bij 40% van de mensen weer sprake van een problematische schuld. Om dit tegen te gaan, bieden we nazorg. Het huidige nazorgtraject is maatwerk en bestaat in ieder geval uit een aantal contactmomenten. De ervaring leert echter dat inwoners na het afronden van een schulddienstverleningstraject terughoudend zijn in dit contact. Na een kleine vier jaar van zeer beperkte bestedingsruimte, vinden zij het fijn om eindelijk weer zeggenschap over hun volledig inkomen te hebben. Juist dan blijkt dat een deel van deze groep nog niet financieel zelfredzaam is of kan worden. In de nieuwe beleidsperiode starten we een project, waarbij vrijwilligers en ervaringsdeskundigen getraind worden om inwoners die in een schuldentraject zitten of schuldenvrij zijn verklaard zijn, te begeleiden en te ondersteunen naar het zelfstandig voeren van de financiële huishouding. Hiervoor willen we samenwerken met onze partners, waarbij er aandacht zal zijn om juist ervaringsdeskundigen in te zetten als vrijwilliger in dit maatjesproject. Het idee is om inwoners te koppelen aan een vrijwilliger tijdens het schuldentraject of bij een nazorgtraject.

Dit soort dienstverlening is in andere domeinen heel succesvol gebleken en er zijn aanwijzingen dat dit ook bijdraagt aan duurzame gedragsverandering op financieel gebied. De persoonlijke situatie van de inwoner is bepalend voor de inzet van deze dienstverlening. Ook kan er gedurende het nazorgtraject nog gebruik gemaakt worden van overige producten, zoals budgetcursus, coaching of flankerende hulp.

4.4.4 We bieden saneringskrediet aan als nieuw product voor schuldsanering Schulden kunnen op twee manieren gesaneerd worden: via bemiddeling of via een saneringskrediet. Gemeente Hoeksche Waard heeft in het verleden alleen regelingen geboden gebaseerd op schuldbemiddeling, maar gaat dit nu uitbreiden met saneringskredieten. Deze beleidsperiode zal de gemeente zich aansluiten bij de Stichting Kredietbank Nederland. Het is bekend dat mensen met schulden veel stress ervaren. Langdurige stress heeft gevolgen voor hun dagelijkse functioneren. Het is daarom het beste om de stress zo veel mogelijk te reduceren. Als de stress daalt zal iemand weer meer regie krijgen over zijn leven en beter in staat zijn om actief deel te nemen aan de maatschappij. Het aanbieden van een saneringskrediet heeft in de meeste gevallen, meer dan bij het aanbieden van een minnelijke of wettelijke schuldregeling, een positieve invloed op het verminderen van stress. Dit komt doordat bij saneringskredieten de schuldeisers direct na een akkoord op de bemiddeling het aangeboden bedrag uitbetaald krijgen. En niet zoals bij een minnelijke- of een wettelijke schuldregeling nog 3 jaar lang administratieve kosten hebben vanwege de jaarlijkse uitbetalingen en hercontroles.