20200615 ZKA rapportage verblijfsrecreatie Hoeksche Waard

en in de gemeente Hoeksche Waard zal dus steeds groter worden.

naar woningen op vakantieparken. Ook worden vakantieparken bij hoge huizenprijzen relatief vaak een optie voor tijdelijke huisvesting na bijvoorbeeld een scheiding. 14

Bron: De Nederlandsch Bank, 2017. De woningmarkt in de grote steden

Dit heeft invloed op het toerisme in de regio, zeker voor de zakelijke markt. Minder mensen zullen dan kiezen voor het achterland als alternatief voor overnachten in de stad. Zeker als zij gebruik willen maken van het openbaar vervoer.

43

4.4

Groeiprognoses

Economische groei verwacht in Nederland, Duitsland en België De verwachte vraag voor verblijfsrecreatie in een bepaalde regio hangt van verschillende factoren af. De belangrijkste factoren zijn de aantrekkelijkheid van het samengestelde toeristische product en de economische situatie:  NBTC Holland Marketing heeft in 2018 een verwachting voor de groei van het toerisme in Nederland geformuleerd15. Tot en met 2030 verwacht het NBTC in het realistische scenario een gemiddelde jaarlijkse groei van 1,9% voor de binnenlandse markt en 3,7% voor de buitenlandse markt. Als de groei van de afgelopen jaren zich exponentieel doorzet, kan de buitenlandse markt zelfs jaarlijks 6,7% groeien. De prognoses zijn wel op nationaal niveau en dus niet toegespitst op specifieke gebieden. Toeristisch sterke gebieden als Amsterdam en de kuststrook kunnen dus harder groeien;  In 2019 was de economische groei in Nederland nog ongeveer 1,7% en groeiden ook de economieën van onze buurlanden, die qua toerisme belangrijk zijn voor Nederland. Het Centraal Planbureau formuleert voorspellingen met betrekking tot de economische groei. In de meest recente versie van de Middellangetermijnverkenning 2022-2025 gaat het CPB uit van een jaarlijkse economische groei van gemiddeld 1,1% in Nederland.

COVID-19 maakt voorspellen lastig De huidige COVID-19-crisis maakt de haalbaarheid van de groeiprognoses van het CPB ongewis. Bij een stijgende werkloosheid neemt immers ook de bestedingsruimte voor vakanties af. Tegelijkertijd zagen we tijdens de vorige economische crisis (in de jaren 2008-2013) dat de vraag naar verblijf op bijv. vakantieparken wél groeide, mede door meer buitenlandse toeristen16. In onzekere tijden kiezen consumenten vaker dan normaal voor bestemmingen dichtbij huis, ook om kosten voor (dure) vliegtickets te besparen. Een verslechtering van de economische situatie hoeft voor bepaalde sectoren dus niet persé een achteruitgang van de vraag tot gevolg te hebben. Het is immers mogelijk dat Nederlanders, Duitsers en Belgen nog vaker kiezen voor een vakantie in Nederland; 15 Bron: NBTC Holland Marketing, 2018. Perspectief 2030 Bestemming Nederland 16 Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA

44

 Sectoren die bij een diepe recessie wel de gevolgen gaan merken zijn onder meer de zakelijke hotelmarkt en de watersportsector. De zakelijke hotel-, congres- en bijeenkomstenmarkt hangt sterk samen met (inter-)nationale groeicijfers. Jachthavens merken de effecten van een recessie ook, omdat het product bij uitstek een luxeproduct is. Mensen kopen geen boot wanneer ze het financieel gezien minder breed hebben;  Dit geldt feitelijk ook voor de tweede woningmarkt. De tweede-woningmarkt ontwikkelde zich stormachtig in de afgelopen jaren, onder invloed van de economische voorspoed. Tijdens de vorige economische crisis namen de transactieprijzen en – volumes van tweede woningen sterk af15. Als er simpelweg minder geld is, zullen mensen niet investeren in een tweede huis. In economische voorspoed zien we dat huizenprijzen stijgen, en een tweede woning als een goede investering wordt gezien (als alternatief voor het zetten van geld op de bank tegen een erg laag rentepercentage). Uiteindelijk kan er dus worden geconcludeerd dat dat de voorspellingen van het CPB laten zien dat in de basis de onderliggende parameters van onze economie in orde zijn. Het effect van de COVID-19-crisis is op de middellange termijn is echter nog moeilijk te kwantificeren. 17 Bron: NVM, 2019. De Nederlandse markt voor recreatiewoningen 2019

Kernpunten trends en ontwikkelingen Over het algemeen lijken de prognoses voor de ontwikkeling in de verblijfseconomie goed. Aan de hand van economische groei zullen de vakantiebestedingen van zowel Nederlanders als inkomend vakantieverkeer stijgen. De gevolgen van COVID-19 zijn nog lastig in te schatten. Verwacht wordt dat we in een recessie terecht komen wat voor sommige typen accommodaties grote invloed heeft. De vergrijzing zal er in ieder geval voor zorgen dat verblijfsrecreatie meer gericht zou moeten zijn op 65+’ers. Daarnaast worden duurzaamheid, digitalisering, storytelling, wellness en online marketing steeds belangrijker. Ook zien we branchevervaging en focus op de uitersten in het luxespectrum van het verblijfsaanbod. Voor de ondernemers uit de Hoeksche Waard is en blijft het aantrekken van voldoende en geschikte werknemers lastig maar er ligt een kans in de toenemende populariteit van Rotterdam. Echter, dit kan ook leiden tot niet-recreatief gebruik van verblijfsaccommodaties.

45

05 Marktpotentieel

46

5.1

Inleiding

Het marktpotentieel is opgebouwd uit een tweetal aspecten, namelijk: 1. Marktruimte door reguliere vraaggroei; 2. Marktruimte voor nieuwe, aanvullende concepten. Marktruimte vanuit reguliere vraaggroei moet gebaseerd worden op Zuid-Holland

Een marktruimtebepaling vanuit de reguliere vraag, zoals voor de Provincie Zuid-Holland in 2018 is uitgevoerd, is voor de Hoeksche Waard hierdoor onmogelijk. Dit komt doordat er geen eerlijk gemiddelde kan worden berekend over weinig aanbieders (de invloed van één specifieke aanbieder is te groot). Wel kan worden beschouwd welk deel van de reguliere vraaggroei in de provincie in de Hoeksche Waard terecht kan komen. Dit is onderwerp van

De marktruimte vanuit reguliere vraaggroei laat zien hoeveel nieuwe accommodaties mogelijk zijn vanuit het huidige samengestelde toeristische product (incl. de huidige samenstelling van de verblijfsrecreatie). Laat een bepaald type accommodatie een forse vraaggroei zien (incl. hoge bezettingsgraden), dan is dus een uitbreiding van het aanbod

discussie in paragraaf 5.2. na een terugblik op de marktruimtebepaling voor Zuid-Holland.

mogelijk, omdat de consument blijkbaar vraagt naar dit type product, op deze locatie. Uit de aanbod-analyse van paragraaf 2.2. blijkt echter dat er op dit moment weinig verblijfsaanbieders in de Hoeksche Waard zijn, en de aanbieders die er zijn, zijn kleinschalig.

verblijfsconcepten dusdanig onderscheidend voor een regio zijn dat zij zelf het belangrijkste motief zijn voor gasten om voor een bestemming te kiezen, ontstaat aanvullende vraag. Door nieuwe, onderscheidende concepten kunnen gasten worden getrokken die anders niet voor de Hoeksche Waard gekozen zouden hebben.

Onderscheidend aanbod creëert nieuwe vraag In paragraaf 5.3. is aandacht voor eventuele marktruimte door het aantrekken van nieuwe, aanvullende markten. Als

47

5.2

Marktpotentieel reguliere vraag

In het onderzoek uit 2018 is de marktruimte voor ieder type accommodatie geraamd voor de provincie Zuid-Holland, tot en met het jaar 2023. Op deze en de volgende pagina zijn de belangrijkste conclusies vermeld, die daarna worden vertaald naar mogelijkheden voor de Hoeksche Waard.

Tabel 5.1. Historische vraaggroei hotels Zuid-Holland, 2007-2019 HISTORISCHE GEMIDDELDE JAARLIJKSE GROEI (2007-2019) 2007-2012

2012-2015

2015-2019

2007-2019

TOERISTISCH

2,8%

10,2%

5,1%

5,4%

Ontwikkeling van hotels, vakantiewoningen en toeristisch kamperen

ZAKELIJK

-/-2,1%

3,3%

3,8%

1,2%

In tabellen 5.1 en 5.2 is per type de gemiddelde jaarlijkse groei genoteerd, en in tabel 5.3 (zie volgende pagina) de groeiprognose ter bepaling van de marktruimte18. Op basis van de historische trend, groeiprognoses en consumententrends werd reguliere vraaggroei verwacht voor de hotelmarkt en voor vakantiewoningen. Met name de mogelijkheden om de hotelmarkt door te ontwikkelen waren groot.

TOTAAL

-/-0,7%

5,5%

4,4%

3,1%

Daar stond tegenover dat met name in Rotterdam er heel veel hotelplannen waren met onherroepelijke bestemmingsplannen. Een groot deel van de marktruimte zou dus al worden ingevuld vanuit bestaande plannen. Gezien de huidige economische situatie is nog ongewis in hoeverre de prognose voor de zakelijke markt in de komende jaren haalbaar is. De marktruimte qua vakantiewoningen en toeristisch kamperen was op basis van de reguliere vraag bescheiden of, in het geval van toeristisch kamperen, zelfs afwezig. 1 . 8 Bron: Provincie Zuid-Holland (2018). Marktverkenning verblijfstoerisme provincie ZuidHolland, p.63-65

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA. De overnachtingen in 2019 betreffen voorlopige cijfers van het CBS. Doorgaans zijn de afwijkingen met de definitieve cijfers beperkt.

Tabel 5.2. Historische vraaggroei vakantiewoningen en kampeerterreinen Zuid-Holland, 2007-2019 HISTORISCHE GEM. JAARLIJKSE GROEI (2007-2019) VAKANTIEWONINGEN

1,8%

TOERISTISCH KAMPEREN

-0,3%

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA. De overnachtingen in 2019 betreffen voorlopige cijfers van het CBS. Doorgaans zijn de afwijkingen met de definitieve cijfers beperkt.

48

Vraag naar jachthavens onder druk Een kwantitatieve benadering van de marktruimte voor ligplaatsen in jachthavens was niet mogelijk, omdat een mix aan uitbaters met elk een ander business model (commerciële partijen, verenigingen en gemeenten) actief is. Kwalitatief werd de marktruimte voor jachthavens bescheiden ingeschat, om de volgende redenen:  Er is sprake van vergrijzing in de watersportsector, wat de vraag onder druk zet. Jongeren hechten in het algemeen minder waarde aan bezit, waardoor vaste ligplaatsen minder aantrekkelijk zijn;  Bij de aanschaf van een boot wordt steeds vaker gekozen voor kleinere modellen, waardoor meer boten kunnen worden geaccommodeerd binnen de bestaande capaciteit. Bestaande jachthavens zijn reeds op zoek naar doelgroepverbreding ter compensatie van bovenstaande factoren. Hierbij wordt ook de combinatie met (kleinschalige) verblijfsmogelijkheden gezocht, zoals (drijvende) recreatiewoningen of kampeer- en camperplaatsen. Vooral de combinatie met camperplaatsen is ook vaak terug te zien in de Hoeksche Waard.

Tabel 5.3. Groeiprognose en marktruimte Zuid-Holland t/m 2023, per deelsector PROGNOSE GEM. JAARLIJKSE GROEI T/M 2023

HOTELS

TOERISTISCH

4,5%

ZAKELIJK

2,5%

TOTAAL

3,3%

MARKTRUIMTE

5.728

VAKANTIEWONINGEN

1,75%

421

TOERISTISCH KAMPEREN

-/-1,5%

-/-691

Opm.: de marktruimte is genoteerd in resp. kamers, woningen en plaatsen.

49

Afbeelding 5.1. Toeristische marktclusters Zuid-Holland

De Hoeksche Waard behoort tot het Deltagebied Om te kunnen bepalen op welke manier het marktpotentieel voor de reguliere vraag in Zuid-Holland overeenkomt met de Hoeksche Waard is het belangrijk te kijken naar de positionering van de Hoeksche Waard in Zuid-Holland en de vitaliteit van het verblijfsaanbod. Gebieden met veel vitaal aanbod kennen een hogere reguliere vraaggroei dan regio’s met veel niet-vitaal aanbod. Bij het provinciale onderzoek zijn destijds enkele deelgebieden onderscheiden, zie hiervoor Afbeelding 5.1. De gemeenten die nu samen de gemeente Hoeksche Waard vormen werden tot het marktcluster Deltagebied gerekend19.

19 Bron: Provincie Zuid-Holland, 2018. Marktverkenning verblijfstoerisme provincie Zuid-Holland, p.53

50

Zuid-Holland kent veel vitale bedrijven In het onderzoek voor de provincie ZuidHolland is onderzoek gedaan naar de vitaliteit van de verblijfsrecreatie in Zuid-Holland. Dit is gedaan aan de hand van het Vitaliteitsmodel (zie Bijlage E). Ongeveer 50% van de verblijfsrecreatieve bedrijven is gezond en vitaal. Dit zijn veel hotels in de steden en verblijfsrecreatie op de koppen van de eilanden. Circa 25% heeft voldoende kwaliteit maar weinig perspectief. Dit zijn veel hotels in het stedelijke gebied, hotels aan de Noordzeekust en verblijfrecreatie in het achterland van de eilanden. Ongeveer 10% heeft voldoende perspectief maar loopt kwalitatief achter. Dit zijn vooral (kleinere) bedrijven op de koppen van de eilanden. Ten slotte is 15% niet vitaal. Deze bedrijven bevinden zich vooral in de landelijke gebieden, gebieden rondom het Haringvliet, Hollandsdiep en de Biesbosch en gebieden waar veel arbeidsmigranten werkzaam zijn terwijl huisvesting voor deze groep niet op orde is. Afbeelding 5.2 vat deze bevindingen samen.

Vitaliteit bedrijven in het Deltagebied staat onder druk In het onderzoek is ook de vitaliteit van de verblijfsrecreatie in het Deltagebied bekeken.

Afbeelding 5.2. Vitaliteit bedrijven Zuid-Holland

Over het marktcluster Deltagebied werd geschreven dat de vitaliteit van het aanbod onder druk stond en de toeristische trekkracht van de omgeving beperkt is. Dit komt vooral door de beperkte omvang van de met name jaarplaatsbedrijven. Deze beperkte omvang en de grote hoeveelheid jaarplaatsen zien we terug in het huidige aanbod van de Hoeksche Waard, dus de bevindingen voor dit cluster lijken ook voor de Hoeksche Waard te gelden. Daarbij hebben veel ondernemers een beheerdersmentaliteit: toekomstvisie en doelgroepenfocus ontbreken en investeringen blijven uit waardoor terreinen verouderen. De bezoekers aan de regio geven daarbij relatief weinig uit. Afbeelding 5.3 geeft de verdeling in de kwadranten van het Vitaliteitsmodel weer.

Afbeelding 5.3. Vitaliteit bedrijven Deltagebied

51

Al met al was het perspectief voor verblijfs-toerisme in het gebied bescheiden. Dat is logisch gezien de andere gebieden die Zuid-Holland kent:  Rotterdam en Den Haag zijn grote steden die in de afgelopen jaren steeds meer toeristen weten te trekken. Daarnaast kent Zuid-Holland enkele oudhollandse steden als Leiden, Delft, Gouda en Dordrecht, die ook allen een bepaald type toerist aan zich weten te binden. Daarmee komt een groot deel van de hotel- en B&B-vraag (en benodigde capaciteit) in deze steden terecht;  Zuid-Holland heeft ook twee marktclusters met een directe ligging aan de kust, namelijk de Deltakust en de Hollandse Kust. Nederlandse kustgebieden weten iedere zomer veel gasten te trekken, zowel uit binnen- als buitenland. Naarmate de kust dichterbij is, neemt het toeristisch gehalte van een gebied toe. Dat is heel goed zichtbaar op bijvoorbeeld Goeree-Overflakkee, waar in de afgelopen jaren veel ontwikkelingen gericht op korte vakanties zijn geweest. Elders op het eiland is meer vaste verblijfsrecreatie te vinden (jaarplaatsen, tweede woningen en jachthavens). Eenzelfde profiel heeft de Hoeksche Waard.

52

Marktpotentieel Hoeksche Waard vanuit reguliere markt Het voorgaande betekent het volgende voor het potentieel van de Hoeksche Waard om reguliere marktvraag naar het gebied te trekken:  De Hoeksche Waard is voor een heel groot vakantiepark gericht op

 Er is potentieel om meer hotelcapaciteit te realiseren, gezien de ligging van de Hoeksche Waard ten opzichte van Rotterdam en de mate waarin het nieuwe aanbod door de markt is geabsorbeerd in

korte vakanties niet de meest geschikte locatie vanwege de afstand tot de grote stranden en het ontbreken van andere aspecten in de toeristisch-recreatieve infrastructuur20. Mocht hierin wel worden voorzien dan heeft dit perspectief;  Meer toeristisch kamperen is op beperkte schaal mogelijk, omdat elders in de provincie ook kampeerterreinen verdwijnen als gevolg

de afgelopen jaren. Met meer hotelcapaciteit kan met name goed worden ingespeeld op de zakelijke vraag in de regio. Ook de zakelijke vraag vanuit de gemeente Hoeksche Waard kan hiermee worden bediend. Voorwaarde is wel dat een hotelplan voldoende omvangrijk is om ook de zakelijke groepsmarkt te kunnen benutten. Tevens dient de verbinding met Rotterdam in orde te zijn, en dient de

van bijvoorbeeld transformaties naar vakantieparken of een gebrek aan bedrijfsopvolging. Nieuwe bedrijven kunnen tevens een kwaliteitsimpuls van het aanbod betekenen;  De watersportsector staat onder druk in de Hoeksche Waard en omgeving, gezien de veelvoud aan commerciële en nietcommerciële aanbieders. Voor een reguliere, commerciële

hotelmarkt in Rotterdam zelf markttechnisch gezond te zijn21;  Kleinschalige initiatieven als B&Bs, solitaire vakantiewoningen en groepsaccommodaties zijn mogelijk als daarmee een kwaliteitsimpuls aan het toeristische product wordt gegeven. Te veel van hetzelfde kleinschalig aanbod versterkt het toeristisch aanbod onvoldoende.

jachthaven is derhalve onvoldoende marktpotentieel;  De tweede woningmarkt is in de afgelopen jaren sterk gegroeid, en het profiel van de Hoeksche Waard past bij bepaalde segmenten tweede woningbezitters (geïnteresseerd in bijv. rust en ruimte). Wel is een voortdurende periode van economische groei een voorwaarde; 20 Hierbij gaan wij uit van een vakantiepark zonder een uitgebreid voorzieningenniveau, ofwel een vakantiepark dat gebruik maakt van de kracht van dagrecreatieve mogelijkheden elders. 21 Hotels dichterbij de ‘reason to visit’ hebben doorgaans meer kans van slagen. Een gast wijkt pas uit naar een perifere locatie als het aanbod daar (prijstechnisch) niet voldoet of beschikbaar is. Een markttechnisch onderzoek van de hotelmarkt in Rotterdam valt buiten de scope van dit onderzoek.

53

5.3

Marktpotentieel aanvullende verblijfsconcepten

Zoals eerder gesteld, is met nieuwe, onderscheidende concepten ook marktvergroting mogelijk. De overnachtingen zijn dan te typeren als aanvullende vraag, omdat het om overnachtingen gaat die anders niet in de regio terecht zouden komen. Marktvergroting kan op meerdere manieren worden gerealiseerd:

Wat hiervoor eerst belangrijk is, is het creëren van dagrecreatie. Grootschalige verblijfsrecreatie brengt dit vaak met zich mee. Naast dat het dus de Harmoniezoekers zal aantrekken (zie Afbeelding 5.4), zorgt dit voor een grotere aantrekkingskracht van de regio. Gasten die de Hoeksche Waard eerder niet in beeld hadden als bestemming, kunnen

 Door het aantrekken van doelgroepen die anders niet naar het gebied zouden komen;  Door het aanbieden van voorzieningen bij de verblijfsaccommodatie die zo onderscheidend zijn dat de accommodatie zelf de gast trekt.

dan wel in de gemeente op vakantie gaan. Hetzelfde geldt voor een hoger voorzieningenniveau in de gemeente. Kleinschalige verblijfstoerisme leidt er niet toe dat dit voorzieningenniveau toeneemt. Grote groepen toeristen kunnen hier wel voor zorgen.

Deze manieren om marktvergroting te realiseren zijn met elkaar verbonden. Als voorzieningen bij de verblijfsaccommodatie ervoor zorgen dat gasten in een gebied op vakantie gaan, worden automatisch nieuwe doelgroepen aangetrokken. Grootschalige verblijfsrecreatie biedt kansen op een nieuwe doelgroep Zoals beschreven in hoofdstuk 3, past het huidige aanbod grotendeels bij de doelgroepen. Wel werd ook gesteld dat de Harmoniezoekers, die voorkeur hebben voor grote campings / vakantieparken met veel voorzieningen, nog niet voldoende bediend worden. Veel ondernemers en regio-experts hebben tevens aangegeven zich ook te willen focussen op jonge gezinnen. Dit is ook de wens van de gemeente betreffende de inwoners van de Hoeksche Waard.

Afbeelding 5.4. Potentiële aanvullende doelgroepen door grootschalige verblijfsrecreatie

54

Luxe aanbod en aanbod gekoppeld aan water biedt kansen Er zijn twee tegengestelde bewegingen in de samenleving. Enerzijds zoekt de consument naar meer luxe. Anderzijds is een deel van de samenleving meer op zoek naar bezinning, rust en ruimte, ofwel back to basic. De doelgroepen die nu naar de Hoeksche Waard worden getrokken zitten hier eigenlijk tussenin. De meeste verblijfsrecreatie richt zich hier dus nu ook op. Voor het echt luxe segment is op dit moment nog niet veel aanbod en hier ligt dus een kans, eventueel in combinatie met een (kleine) jachthaven. Het aanbieden van wellness zou een goede faciliteit zijn om het voorzieningenniveau op te krikken en de doelgroep die vraagt naar luxere verblijfsrecreatie beter te bedienen. Anderzijds bieden speciale verblijfsconcepten, gekoppeld aan de natuur en/of het water rondom de Hoeksche Waard, kansen om ook de Avontuur- en Inzichtzoeker beter te bedienen. Zeker als het aanbod gekoppeld is aan thema’s zoals duurzaamheid. Afbeelding 5.5 beschrijft welke doelgroepen extra kunnen worden aangetrokken door meer luxe verblijfsrecreatie en meer natuurgerichte verblijfsrecreatie toe te voegen.

Afbeelding 5.5. Potentiële aanvullende doelgroepen

55

5.4

Kansrijke segmenten

Uit de vorige paragrafen werd duidelijk dat bestaande markten kunnen worden uitgebouwd en nieuwe markten kunnen worden ontwikkeld. De segmenten hierbij zijn:  Zakelijk – Toeristisch: op dit moment richt de verblijfsrecreatie zich bijna volledig op de toeristische markt. De omliggende stedelijke regio en de zakelijke activiteit in de gemeente bieden echter kansen om de zakelijke verblijfsmarkt te ontwikkelen. Dit kan het best worden gedaan met een hotel, bij voorkeur van enige schaal en met voorzieningen om bijeenkomsten te faciliteren;  Grootschalig – Kleinschalig: de Hoeksche Waard mist dagrecreatieve trekkracht om op grote schaal toeristen naar de regio te trekken. Dagrecreatie wordt vaak meegebracht door grootschalige verblijfsrecreatie. Het zou dus goed zijn om ten minste één grootschalig initiatief doorgang te laten vinden. Hierbij geldt wel dat de grootschalige verblijfsrecreatie moet passen bij de Hoeksche Waard en verbindingen met de lokale bevolking moet zoeken. Verder is een focus op kleinschalige verblijfsrecreatie logisch, dit sluit ook aan bij de wens van de bevolking;  Luxe – Basic: het huidige aanbod in de Hoeksche Waard zit grotendeels in het middensegment of daaronder. Voor de huidige gast hoeft het ook niet heel luxe te zijn, maar ook in het kamperen zijn tegenwoordig luxere accommodatievormen die goed bij de doelgroep passen.

Hiervan is op dit moment nog niet veel aanbod;  Verhuur – Eigen bezit: op campings en jachthavens (waar mensen met eigen accommodaties komen) is de bezetting redelijk. In de verhuurmarkt is de bezetting ook aardig. De trend is wel dat bezitten steeds minder belangrijk wordt en er is ook vergrijzing. Meer focus op toeristische verhuur is dus kansrijk, zeker i.c.m. dagrecreatie. Voor eigen bezit kan een verbreding in de diversiteit van de plaatsen werken.

56

5.5

Kansrijke locaties

De nu al wat drukkere regio’s blijven het meest kansrijk Kansrijke regio’s in de Hoeksche Waard zijn bepaald aan de hand van de volgende criteria:  Goede bereikbaarheid;  Basisniveau aan horecagelegenheden aanwezig; 

Aanwezigheid dagrecreatieve mogelijkheden (bijv. onderscheidende natuurgebieden, cultuurhistorisch aanbod).

Er zijn vier interessante regio’s geïdentificeerd: 1. Oud-Beijerland en omliggende regio: Oud-Beijerland is het dorp dat de meeste bedrijvigheid kent. Er zijn voldoende horecagelegenheden en de infrastructuur is er op orde. Ook ligt deze regio dichtbij Rotterdam, wat belangrijk is voor dagrecreatie. Rotterdam is zowel per auto als met het OV goed te bereiken. Ook Numansdorp, en vanaf daar het eiland Tiengemeten zijn goed bereikbaar. De afstand tot het belangrijkste cultuurhistorisch aanbod is echter iets verder weg; 2. Zuidrand bij Numansdorp: De Zuidrand bij Numansdorp is de meest kansrijke regio: voldoende watersportrecreatie en vlakbij Fort Buitensluis. Ook Tiengemeten is relatief dichtbij. Daarbij zijn er enkele horecagelegenheden en is de infrastructuur naar Oud-Beijerland goed. De afstand tot Rotterdam is wel redelijk groot. Tevens ligt het aan de snelweg, wat een kans biedt voor de zakelijke markt; 3. Binnenmaas: Deze regio wordt niet voor niks aangeduid als het kerngebied van de binnendijkse waterrecreatie. Er is intensieve dagrecreatie mogelijk. Daarbij zijn er in de buurt verschillende stiltegebieden met rijke flora en fauna aanwezig wat natuurliefhebbers zal trekken. Ook enkele cultuurhistorische iconen zijn in de buurt. De verbinding naar Numansdorp is redelijk, maar naar Rotterdam en Oud-Beijerland is de infrastructuur niet optimaal.

Qua steden zijn Zwijndrecht en Barendrecht in de buurt, maar deze steden zijn geen grote toeristische trekpleisters. Ook zijn er niet heel veel horecagelegenheden. Dagrecreatie is er nu veelal in publieke handen. Voor een boost in de ontwikkeling zou (gedeeltelijke)-privatisering (mogelijk in combinatie met verblijfsrecreatie) in overweging kunnen worden genomen. 4. Tiengemeten: Tiengemeten is natuurlijk een erg bijzondere plek. Hier zou ook nog extensieve verblijfsrecreatie toegevoegd kunnen worden. Echter dit zou dan wel moeten passen in het gebied. Bij terughoudendheid van extra verblijfsrecreatie op Tiengemeten zou dit ook in de buurt (bijvoorbeeld de Leenherenpolder) kunnen komen. Met het pontje kan dan worden gemonitord hoe veel bezoek er komt zodat het gebied niet te druk wordt.

57

5.6

Synthese

In de voorgaande paragrafen zijn de kansen voor verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard vanuit verschillende invalshoeken belicht. Op basis hiervan is de onderstaande algemene visie op de verblijfsrecreatie geformuleerd. De verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard zou de volgende vorm kunnen krijgen: Ruimte voor grootschalige verblijfsrecreatie bij koppeling aan dagrecreatie Hoewel het landschap van de Hoeksche Waard voor de kenner (grote) waarde heeft, is het in de basis niet geschikt als toeristenmagneet. Inzetten op grootschalige verblijfsrecreatie heeft voordelen voor de Hoeksche Waard, omdat bij voldoende kritische massa vaak ook (parkgebonden) dagrecreatieve voorzieningen worden gerealiseerd. Als de verblijfsaanbieder daarbij verbinding zoekt met de samenleving, stijgt ook het voorzieningenniveau voor de inwoner van de Hoeksche Waard. Een grootschalige ontwikkeling in de verblijfsrecreatie mét voorzieningen en ook vóór de inwoner werkt dus op meerdere vlakken versterkend. Wel zal grootschalige verblijfsrecreatie ook zorgen voor grootschalige verkeersbewegingen en hierdoor mogelijk stuiten op weerstand bij de bevolking. Het advies is om hier rekening mee te houden en te zorgen dat de infrastructuur op orde is. Bij grootschalige ontwikkelingen ligt de focus op toeristisch-recreatieve verhuur. Permanente bewoning kan worden voorkomen door het instellen van een boetebeding.

Gekoppelde verblijfsontwikkelingen vergroten trekkracht en leiden tot clustervorming De Hoeksche Waard beschikt over veel watersportbedrijven; logisch, gezien haar locatie. Deze sector staat echter onder druk. De bedrijven zagen hun bezetting in de afgelopen jaren enigszins stijgen, maar blijven erg afhankelijk van de stand van de economie. In het kader van toekomstbestendigheid moet de Hoeksche Waard in de toekomst daarom bij nieuwe initiatieven inzetten op meer cluster-gerichte ontwikkeling. Jachthavens worden dus bij voorkeur ontwikkeld in combinatie met óf dagrecreatie óf andere verblijfsrecreatie met behoorlijke schaal. Hoogkwalitatief kleinschalig aanbod, met meer aandacht voor niches Het huidige toeristische product van de Hoeksche Waard is op meerdere vlakken vrij kleinschalig. Grootschalig dagrecreatief aanbod is er ook nauwelijks. Bewoners van de regio zien dit graag: kleinschalig aanbod wat past bij de regio Hoeksche Waard. Ook een groot deel van de doelgroep verblijft graag in kleinschalig aanbod. Nieuw aanbod kan daarom kleinschalig zijn, maar moet wel bijdragen aan een kwaliteitsimpuls van het toeristische product en is, bij voorkeur, onderscheidend in de regio. Hiermee worden huidige doelgroepen beter bediend én nieuwe doelgroepen aangetrokken.

58

De Hoeksche Waard speelt in op haar ligging ten opzichte van Rotterdam De huidige hotelcapaciteit in de Hoeksche Waard is bescheiden. Deels heeft dit te maken met de omvang van de bedrijvigheid in de gemeente. De Hoeksche Waard kent een goede verbinding met Rotterdam via de A4. De afstand tot de stad en de aanwezige infrastructuur maken de Hoeksche Waard een potentieel uitstekende locatie voor een grootschalig hotel met capaciteit voor de bijeenkomstenmarkt. Hiermee worden twee vliegen in één klap geslagen, want ook de zakelijke vraag in de gemeente zelf – die op piekmomenten het aanbod overstijgt – kan worden bediend. Kansrijke locaties voor een grootschalig hotel zijn Oud-Beijerland, de Binnenmaas en aan de Zuidrand bij Numansdorp bij de snelweg. Het marktperspectief per type accommodatie Waar hiervoor de belangrijkste kansen voor de Hoeksche Waard uitgebreid zijn omgeschreven, vat Tabel 5.4 het marktperspectief per type accommodatie samen. Tabel 5.4. Marktperspectief per type verblijfsaccommodatie in de Hoeksche Waard TYPE ACCOMMODATIE

MARKTPERSPECTIEF

HOTELS

VEEL PERSPECTIEF, INDIEN VAN GROTE OMVANG

B&B’S PENSIONS & SOLITAIRE VAKANTIEWONINGEN

GEMIDDELD, ALLEEN BIJ KWALITATIEF HOOG EN ONDERSCHEIDEND AANBOD

(MINI)-CAMPINGS

TERUGHOUDEND, ALLEEN BIJ KWALITATIEF HOOG EN ONDERSCHEIDEND AANBOD OP VOLDOENDE SCHAAL

RECREATIEPARKEN

VEEL PERSPECTIEF, INDIEN DAGRECREATIEVE VOORZIENINGEN EN VERBINDINGEN VOOR/MET OMGEVING

GROEPSACCOMMODATIES

GEMIDDELD, ALLEEN BIJ KWALITATIEF HOOG AANBOD

JACHTHAVENS

GEMIDDELD, ALLEEN IN COMBINATIE MET DAGRECREATIE OF VERBLIJFSRECREATIE OP GROTE SCHAAL

59

5.7

Het belang van grootschalige verblijfsrecreatie

In de voorgaande paragraaf werd aangegeven dat er in de Hoeksche Waard ruimte is voor grootschalige verblijfsrecreatie, zowel in de vorm van een grootschalig recreatiepark als een grootschalig hotel. Bij beide is er kans op weerstand van de lokale bewoners en grootschalige verblijfsrecreatie is eerder afgewezen. Omdat wij desondanks van mening zijn dat grootschalige verblijfsrecreatie echt belangrijk is zal deze paragraaf verder onderbouwen waarom grootschalige verblijfsrecreatie juist zou moeten worden omarmd in de Hoeksche Waard. Grootschalige verblijfsrecreatie creëert voorzieningen en helpt lokale ondernemers Zoals eerder aangegeven zal grootschalige verblijfsrecreatie zorgen voor een hoger voorzieningenniveau in de Hoeksche Waard. Zo kan een recreatiepark bijvoorbeeld zorgen voor een zwembad en kan een hotel zorgen voor extra horecavoorzieningen. Dit is belangrijk voor de Hoeksche Waard, zeker omdat gezinnen met kinderen worden gezien als een interessante doelgroep qua bewoners. Het niveau van de voorzieningen is belangrijk voor gezinnen om ze vast te houden, of zelfs weg te laten trekken uit de grote stad en in de groene omgeving van de Hoeksche Waard te gaan wonen. Deze noodzakelijke beweging is nodig om de vergrijzing van het gebied tegen te gaan.

Daarnaast zal grootschalige verblijfsrecreatie grote aantallen bezoekers aantrekken waar lokale ondernemers bij gebaat zijn. De lokale bakker of supermarktondernemer zal door de bestedingen van toeristen de omzet zien stijgen. Hetzelfde geldt voor de huidige horecaondernemers en aanbieders van dagrecreatie. Dit zal zeker het geval zijn als er ingespeeld wordt op samenwerking tussen de verblijfsrecreatie en de lokale ondernemers. Hoge potentiële omzetten vormen voor nieuwe ondernemers ook een aanleiding om een onderneming te starten in de Hoeksche Waard, waardoor de bedrijvigheid in de regio toe zal nemen. Naast deze voordelen staan alle seinen ook op groen wat betreft de verwachte marktruimte in de Hoeksche Waard voor zowel een grootschalig hotel als een grootschalig recreatiepark.

60

Een grootschalig hotel speelt in op de vraag vanuit Rotterdam en de Hoeksche Waard

kan een kwalitatief goed grootschalig hotel in de Hoeksche Waard deze markt bedienen. Ook vanuit de toeristische markt blijkt dat er veel vraag is naar een hotel in de Hoeksche Waard. Op dit moment zijn B&B’s erg sterk vertegenwoordigd en hebben zij ook een heel hoge bezetting (zakelijk verhuur maar vooral door toeristische verhuur). Hoogstwaarschijnlijk komt dit doordat er simpelweg weinig hotelkamers in de Hoeksche Waard zijn. Particulieren spelen dus in op de vraag naar kamers. Er is marktruimte voor een recreatiepark Uit een eerder haalbaarheidsonderzoek van ZKA naar een grootschalig recreatiepark (ca. 400 woningen) in Numansdorp blijkt dat er voldoende marktruimte is voor een recreatiepark. Dit onderzoek ging over tweede woningen waar kopers of zelf gebruik van

maken of onderverhuren aan anderen. Uit dit onderzoek blijkt dat er de komende tien jaren ruimte is voor 300-670 recreatiewoningen. Naast dit onderzoek blijkt uit CBS-cijfers ook dat de vraag naar recreatieparken in de lift zit (zie Figuur 2.4, pagina 19), zowel landelijk als provinciaal in Zuid-Holland.

Figuur 5.1. Ontwikkeling zakelijke overnachtingen in Rotterdam

Aantal zakelijke overnachtingen in Rotterdam Aantal overnachtingen (indexcijfers)

Uit ons kwalitatieve onderzoek met regio-experts in de Hoeksche Waard blijkt dat de hotels op dit moment niet altijd voldoende kamers bieden om de zakelijke vraag vanuit de Hoeksche Waard te bedienen. Hierdoor moeten zij uitwijken naar bijvoorbeeld Rotterdam waar de prijzen een stuk hoger liggen. Of ze wijken uit naar B&B’s die ook deels zakelijk bezet worden. Door een groot hotel in de Hoeksche Waard te verwelkomen wordt het tekort aan hotelkamers direct opgelost. Daarnaast stijgt het aantal zakelijke overnachtingen in Rotterdam al jaren (zie Figuur 5.1). Door de ligging nabij Rotterdam

160 140 120 100 80 60 40 20 0 2012

2013

2014

2015

2016

Jaar

2017

2018

2019

61

B Deel B

Toetsingswijzer

62

06 Toetsingswijzer

63

6.1

Doel toetsingswijzer

Een Toetsingswijzer helpt aanvragen goed en snel te beoordelen De gemeente Hoeksche Waard heeft ambitieuze plannen op het gebied van Leisure, en in het bijzonder de verblijfsrecreatie. Er zijn dan ook veel aanvragen gedaan door ondernemers met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen in de sector. Voor de gemeente is het belangrijk deze aanvragen goed (en relatief snel) te kunnen beoordelen. Een toetsingswijzer biedt de gemeente de juiste handvaten om dit te doen. In het kort beschrijft het de beoordelingscriteria voor aanvragen met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen in de verblijfsrecreatie. Een Toetsingswijzer is handig voor verschillende doelgroepen De Toetsingswijzer is nuttig voor verschillende groepen stakeholders: 1. De gemeente: aan de hand van de toetsingswijzer kunnen nieuwe aanvragen met betrekking tot de verblijfsrecreatie in de gemeente Hoeksche Waard goed en relatief snel worden beoordeeld. Naast dat dit tijd scheelt zal de verblijfsrecreatie in de gemeente hierdoor ook beter aansluiten bij de visie van de Hoeksche Waard; 2. Ondernemers: de toetsingswijzer toont ondernemers met nieuwe initiatieven en uitbreidingsplannen welke aspecten van belang zijn om toegevoegde waarde te bieden aan de verblijfsrecreatiemarkt in de Hoeksche Waard en op welke gebieden en op welke manier hij/zij de plannen dient te onderbouwen; 3.

Adviesbureaus: die in opdracht werken van initiatiefnemers bij het uitwerken van initiatieven in de verblijfsrecreatiemarkt.

64

6.2

Voordelen toetsingswijzer

Een Toetsingswijzer heeft veel voordelen, zowel voor de initiatiefnemer als voor de beoordelende partij Voor de zojuist benoemde doelgroepen levert een toetsingswijzer diverse voordelen op:  De Toetsingswijzer voorkomt teleurstellingen tijdens het ontwikkelproces voor ondernemers. Door het kader is het direct duidelijk in hoeverre het initiatief voldoet aan de vereisten en of het voornemen op dat vlak haalbaar is. Onhaalbare ideeën kunnen hierdoor in een vroeg stadium worden afgebroken. Haalbare ideeën kunnen aangepast worden om de vereisten te behalen;  Doordat de Toetsingswijzer zorgt voor een goede selectie van passende initiatieven wordt er op een efficiënte en effectieve manier gebruik gemaakt van de beschikbare ruimte. Ruimte is er zeker in de Hoeksche Waard. Echter, een groot deel van deze ruimte moet behouden worden voor de natuur. Dit is belangrijk voor de verblijfsrecreatie omdat juist deze natuur ook de grote trekpleister van de regio is;  De Toetsingswijzer zorgt ervoor dat initiatieven sneller kunnen worden beoordeeld wat tijdwinst oplevert voor de gemeente en ondernemers. Met het grote aantal verwachte aanvragen is dit belangrijk;  De Toetsingswijzer bevordert de kwaliteit en mate van onderscheiding in de sector doordat alleen de juiste initiatieven in aanmerking zullen komen voor een bestemmingsplan.

Dat is goed voor de vitaliteit van de gehele verblijfsrecreatieve sector in Hoeksche Waard en uiteindelijk ook voor de samenleving;  De Toetsingswijzer helpt de gemeente om de verblijfsrecreatie af te stemmen op de visie van de omgeving. Deze is opgesteld in samenwerking met de bewoners. Aansluitende verblijfsrecreatie (met mogelijke dagrecreatie) zal hun woongenot in de Hoeksche Waard bevorderen.

65

6.3

Afstemming op visies en beleid

De uiteindelijke Toetsingswijzer is afgestemd op een aantal reeds ontwikkelde visies en beleidsstukken:  Het Beleidsstuk NL Delta: ontwikkelt om richting te geven aan de ambitie voor meer watergebonden verblijfsrecreatie;  De omgevingsvisie: biedt handvatten aan iedereen die bij wil dragen aan de ontwikkeling van de Hoeksche Waard;  De gebiedsvisies Zuidrand, West en Noord. Vooral uit de twee eerstgenoemde stukken komt duidelijk naar voren wat de ambities van de regio zijn voor de komende jaren. Waardmaken is belangrijk. Dit is een nieuwe manier van ontwikkelen waarbij de omgevingskwaliteit niet langer het domein van de overheid en specialisten is, maar een verantwoordelijkheid van allen. Daarnaast wordt het begrip Hoeksche Werken geïntroduceerd: vijf maatschappelijke opgaven die de aandacht moeten krijgen de komende jaren: 1. Duurzaam, energieneutraal en klimaatbestendig: de Hoeksche Waard wil in 2040 energieneutraal en aardgasvrij zijn. Ook moet er voldoende ruimte en inspanning zijn voor het herstel van de biodiversiteit, de waterkwaliteit en de waterkwantiteit. Tevens moet identiteit dragend erfgoed worden behouden en moet er ruimte en beleid zijn voor innovatieve, natuurinclusieve kringloop landbouw; 2. Vitaal economisch klimaat: om vergrijzing tegen te gaan en de sociale cohesie te bevorderen.

Hiervoor kan bijvoorbeeld de economische betekenis van natuur en water worden vergroot. Bedrijvigheid moet wel passen bij de maat en schaal van de Hoeksche Waard en eventuele uitbreidingen van verblijfsrecreatie moeten passen in de omgeving; 3. Bereikbaar, nabij en toegankelijk: de bereikbaarheid van de Hoeksche Waard is verslechterd. Er moeten betere verbindingen komen per auto, met het openbaar vervoer en per fiets; 4. Duurzame, innovatieve landbouw: produceren van gezond en veilig voedsel, geproduceerd door een innovatieve en economisch krachtige agrarische sector. 5. Vitale dorpen en actieve samenleving: voldoende aandacht voor inwoners die het (tijdelijk) op eigen kracht niet redden.

66

Een ander belangrijk punt is dat nieuwe initiatieven moeten aantonen dat ze bijdragen aan de Hoeksche Waarden. Zoals al eerder beschreven is het gebied opgedeeld in vijf sub-gebieden. Elk gebied heeft zijn eigen kenmerken en bijbehorende waarden (zie Bijlage B). Nieuwe initiatieven moeten deze gebiedsidentiteit dus versterken. Er moet gekeken worden naar het gebied en de Hoeksche Waarden die

 Natuur: de delta bestaan uit robuuste, grootschalige en onderling verbonden natuurgebieden waar condities optimaal zijn voor de diverse natuur;  Beleefbaarheid: de iconen van het gebied moeten worden versterkt en er moet de mogelijkheid gegeven worden om recreatievoorzieningen en verblijfsaccommodaties die gefinancierd

met het nieuwe initiatief behouden of versterkt worden, moeten worden benoemd. Daarnaast is het belangrijk om ook de knelpunten te benoemen en te beschrijven hoe het initiatief een bijdrage levert aan het wegnemen hiervan. Ten slotte is het belangrijk dat initiatieven niet alleen de regio, maar ook elkaar versterken.

en onderhouden worden door deze sectoren zelf uit te breiden;  Bereikbaarheid: NLDelta moet makkelijk bereikbaar zijn. Hiervoor zijn goede verbindingen en bijzondere overnachtingsplekken nodig;  Bekendheid: toeristen uit heel Nederland bezoeken het gebied en delen hun ervaringen;  Ambassadeurschap: bewoners, overheden en ondernemers zijn de

NLDelta is een programma dat staat voor de ontwikkeling van natuur, economie en leefbaarheid in Biesbosch en Haringvliet. Het doel is om eind 2020 de aanvraag tot Nationaal Park te doen. In dit beleidsstuk zijn de volgende ambities beschreven voor het deltagebied dat strekt van Loevestein tot voorbij de Haringvlietdam:

ambassadeurs van het gebied;  Economie: NLDelta heeft een positieve en duurzame invloed op de regionale economie. Innovatieve ondernemers worden gesteund. Een andere focus van het stuk is dat er ruimte moet zijn voor meer watergebonden verblijfsrecreatie.

67

6.4

Uitleg toetsingswijzer

Een compleet bestand De uiteindelijke toetsingswijzer is een Excelbestand bestaande uit zes soorten tabbladen:  De uitleg van het bestand;  Een bestand waarin de keuze voor het type accommodatie wordt gemaakt;  Quick-Scans (per type accommodatie);  Toetsingswijzers (per type accommodatie);  Definiëring van criteria gebruikt in de Quick-Scans;  Definiëring van criteria gebruikt in de Toetsingswijzers. De uitleg- en definiërings-tabbladen spreken voor zich. De Quick-Scans en Toetsingswijzers behoeven wat meer uitleg. Voor alle typen accommodaties (1) hotel, 2) B&B’s, pensions en solitaire vakantiewoningen, 3) recreatiepark, 4) (mini)camping, 5) jachthaven, 6) groepsaccommodatie) is een aparte Quick-Scan en Toetsingswijzer gemaakt omdat belangrijke criteria per type accommodatie verschillen. Door in het keuzeblad de juiste type accommodatie aan te klikken wordt er automatisch doorgelinkt naar de juiste Quick-Scan of Toetsingswijzer. Twee fasen in de procedure: voorlopige goedkeuring en definitieve goedkeuring De procedure voor goedkeuring van een initiatief delen we op in twee fasen. Allereerst komt de initiatiefnemer met een voorstel waarna een principeakkoord kan worden gegeven. Voor deze fase is de Quick-Scan bedoeld. Indien een principeakkoord gegeven wordt komen we in de tweede fase: de definitieve goedkeuring.

In deze fase zijn de vereisten voor het plan groter en moeten de onderdelen verder uitgewerkt zijn. Hiervoor is de Toetsingswijzer bedoeld. Na het principeakkoord kan ook aangegeven worden welke zaken nog verder uitgewerkt moeten worden.

68

De Quick-Scan is bedoeld als voorportaal naar een officieel principeverzoek aan het college van B&W De Quick-Scan is gebaseerd op de uiteindelijke toetsingswijzer en bestaat in grote lijn uit twee onderdelen: 1. Componenten; 2. Beoordelingscriteria. In totaal zijn er vier componenten gevonden die belangrijk zijn voor de verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard: 1. Regioversterkend: een nieuw initiatief moet bijdragen aan de regio Hoeksche Waard; 2. Financiële haalbaarheid: het is de bedoeling dat het initiatief voor lange periode aanwezig is in de Hoeksche Waard. Hiervoor moet financiële haalbaarheid worden aangetoond. 3. Organisatorische haalbaarheid: belangrijk is dat er nagedacht wordt over hoe het initiatief organisatorisch wordt opgezet; 4. Vraagcreatie: op dit moment is het toerisme in de Hoeksche Waard van bescheiden grootte. Nieuwe initiatieven moeten nieuwe toeristische vraag creëren. De beoordelingscriteria vallen allemaal onder een bepaald component. Ze zijn gebaseerd op zowel bestaande visies en beleid als op de marktanalyse uitgevoerd door ZKA Leisure Consultants. Deze komen later ter sprake. Naast deze vier componenten is er nog planinformatie die de initiatiefnemer uiteindelijk aanlevert, bestaande uit:  Basisinformatie (o.a.

adres, kadastrale gegevens, bestemming, aantal en type eenheden);  Een concurrentieanalyse die aantoont dat het initiatief uniek is in de regio, ofwel een betere prijs-kwaliteitsverhouding kan bieden dan bestaande initiatieven;  Een haalbaarheidsstudie welke aangeeft dat het plan financieel haalbaar is;  Een inrichtingsplan waarin wordt aangetoond dat het initiatief ruimtelijk goed ingepast is;  Een bewijs van het houden van een omgevingsdialoog. De omwonende bewoners moeten op de hoogte zijn gesteld van het plan;  Een doelgroepanalyse waarin wordt aangegeven op welke doelgroep(en) en waarom er zal worden gefocust;  Een SWOT-analyse waarmee de ondernemer aantoont op de hoogte te zijn van kansen en bedreigingen en de eigen sterktes en zwaktes;  Een risico-analyse met daarin vijf grote risico’s voor het bedrijf en de manier waarop hier mee omgegaan zal worden (mitigeren, overzetten, accepteren);  Een landschapsplan met een omschrijving van het landschap, de natuurwaarden in de omgeving en het materiaal en kleurgebruik van de bebouwing in relatie tot het landschap. Voor de Quick-Scan zijn alleen de basisinformatie, de concurrentieanalyse en het inrichtingsplan verplicht.

69

Alle beoordelingscriteria zijn opgedeeld in vereist en meerwaarde. In het Excelbestand zijn de vereiste criteria geschreven in het zwart en de meerwaarde criteria geschreven in het donkerblauw. Als aan ten minste alle vereiste criteria is voldaan kan het plan een voorlopig akkoord krijgen. Feedback kan worden gegeven op de informatie die door de initiatiefnemer ingeleverd is, zodat het plan verder uitgewerkt kan worden en vervolgens aan het college voorgelegd kan worden. In het tabblad uitleg criteria Quick-Scan staat een definiëring van alle criteria. In bijlage F worden de criteria per Quick-Scan weergegeven. De Toetsingswijzer bepaalt of een initiatief definitief doorgang kan vinden De Toetsingswijzer lijkt in opbouw heel erg op de Quick-Scan (zo zijn de componenten en criteria ongeveer hetzelfde), alleen zijn de definities wat strikter en zijn nu alle criteria van de planinformatie verplicht. Het belangrijkste extra verschil is dat er een puntensysteem voor de niet-vereiste criteria is. Wil de aanvraag als voldoende worden beoordeeld, moeten sowieso alle vereiste criteria aanwezig zijn (de zwartgekleurde criteria in het bestand). Aan de criteria die een meerwaarde zijn moet een specifieke beoordeling worden gegeven. Naargelang de beoordeling wordt een aantal punten toebedeeld.

Als een criterium niet van toepassing is krijgt het initiatief 0 punten, als dit tot op zekere mate van toepassing is 2 punten en als dit volledig van toepassing is 5 punten. In totaal moet een nieuw initiatief een minimaal aantal punten behalen op de meerwaarde criteria, naast dat het voldoet aan alle vereiste criteria. Ten slotte moet er op elk component een voldoende worden gescoord. Hiervoor is, naast het voldoen aan alle vereiste criteria per component, een minimaal aantal punten dat behaald moet worden op de meerwaarde-criteria bepaald. Hoe hoog dit minimaal aantal punten ligt verschilt per Toetsingswijzer omdat verschillende typen accommodaties verschillende criteria hebben. In bijlage G worden de criteria per Toetsinsgswijzer weergegeven.

70

6.5

Visualisatie werking Toetsingswijzer

Om de beoordeling van nieuwe initiatieven gemakkelijker en sneller te laten verlopen is dus een tool ontwikkeld in Excel. Beoordelaars kunnen per criterium aangeven of het behaald is. Als alles ingevuld is zal het werkblad automatisch doorrekenen of er voldaan is aan de minimum vereisten. Omdat dit tekstueel lastiger uit te leggen is, geeft deze paragraaf een visueel voorbeeld. Een voorbeeld voor het component vraagcreatie in de Toetsingswijzer voor hotels: Het bestand start als weergegeven in Afbeelding 6.1. De beoordeling van het component is onvoldoende omdat niet aan de vereiste criteria en niet aan het minimaal aantal punten voor de meerwaarde-criteria voldaan is. Door te klikken in de cel onder beoordeling verschijnt er een drop-down menu (zie Figuur 6.2) waarin kan worden aangegeven of de aanvraag voldoet aan het criterium. Voor de vereiste criteria is dit een ja-nee keuze en voor de niet-vereiste criteria is hier de keuze voor ja, volledig – in zekere mate – nee. Als aan de vereisten (alle vereiste criteria = ja en minimaal aantal punten meerwaarde criteria is behaald) wordt voldaan zal de beoordeling naar ‘voldoende’ verspringen (zie Figuur 6.3). Wanneer aan de vereisten van elk component worden voldaan en er wordt voldaan aan het totale minimaal aantal punten op de meerwaarde criteria, dan zal de uiteindelijke beoordeling op voldoende komen (zie Figuur 6.4).

Afbeelding 6.1. Startvoorbeeld Toetsingswijzer

Afbeelding 6.2. Voorbeeld drop-down menu

Afbeelding 6.3. Voorbeeld voldoende component toetsingswijzer

Afbeelding 6.4. Onvoldoende vs. Voldoende beoordeling initiatief

71

C Deel C

Bijlagen

72

07 Bijlagen

73

7.1

Bijlage A - Interviews

Om het marktperspectief goed te beoordelen en om de Toetsingswijzers zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de huidige visie en het huidige beleid zijn er een aantal (telefonische) interviews afgenomen met een aantal (regio)-experts:  Vera Willemsen – Staatsbosbeheer;  Chantal van Burg – Natuurmonumenten;  Ilona Langelaan – Adviseur Economie, Recreatie & Toerisme gemeente Hoeksche Waard;  Jaap Groeneweg – Opgaveregisseur Economie gemeente Hoeksche Waard;  Ernst Jan Klein – Bres accommodaties;  Monica de Vast – Hiswa Recron.  Rob Vrolijks – Watersport- en jachthavenspecialist. Daarnaast zijn er een aantal (telefonische) interviews afgenomen met ondernemers uit de regio in de verblijfsrecreatieve sector van de volgende bedrijven:  Camping ‘t Volgerland;  Marina Numansdorp;  Het Wapen van Nieuw-Beijerland;  B&B de Schuurinn;  Hotel Restaurant ‘t Wissel. Deze interviews zijn afgenomen om het aanbod en de vraag van en naar verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard nog beter in kaart te brengen. Tevens zijn deze gehouden ter verificatie van de doelgroep-analyse. De ondernemingen zijn gekozen op basis van omvang en variëteit.

74

7.2

Bijlage B – Gebiedsindeling

Natuurlijk! Verbonden: Binnenpret:  Rationeel open landschap met fijnmazige dijken en kreken;  Oude, herkenbare rivierarm;  Innovatief en natuurinclusief agrarisch productielandschap;  Recreatiepark;  Lange zichtlijnen en vergezichten;  Kerngebied binnendijkse waterrecreatie;  Akkerranden;  Intensieve dagrecreatie;  Cultuurhistorische iconen.  Verblijfsrecreatie in de maat van het (park)landschap. Oudste landen:  Historische polders binnen het rationele agrarische landschap;  Waterrijk open landschap;  Fijnmazige structuur van dijken, kreken en sloten;  Stiltegebied;

Dorpse Trots:  Eigen identiteit per dorp;  Blijvend vitaal en leefbaar;  Gemeenschapszin;  Verbonden met de omgeving;  Hoeks(che)waardige bedrijvigheid;

 Zeer open- vergezichten.

 Historische centra in de dorpen.

Hoeksche Delta:  Groots, stoer en robuust deltalandschap;  Natuurlijk dynamisch gebied waar water en wind domineren;  Watergerichte recreatie en natuurattracties;  Ruige natuur;  Toegankelijk en bereikbaar.

Afbeelding 7.1. Gebiedsindeling Hoeksche Waard

75

7.3

Bijlage C - Assumpties aanbodanalyse

Omzetting aantal eenheden naar aantal slaapplaatsen Niet alle eenheden hebben plaats voor evenveel personen om te overnachten. Daarom is ook uitgerekend wat het totale aanbod is uitgedrukt in slaapplaatsen. Voor deze omzetting is uitgegaan van een gemiddeld aantal slaapplaatsen per accommodatie:  Hotels: 2 slaapplaatsen per kamer;  B&B, pensions, solitaire vakantiewoningen:  B&B en pensions: 2 slaapplaatsen per kamer;  Solitaire vakantiewoningen: 5 slaapplaatsen per woning;  (Mini-)campings:  jaarplaatsen: 4 slaapplaatsen;  seizoens- en toeristische plaatsen: 5 slaapplaatsen;  camperplaatsen: 4 slaapplaatsen;  verhuuraccommodaties: 4 slaapplaatsen;  Groepsaccommodaties: het aantal bedden in de groepsaccommodatie;  Jachthavens: voor zowel vaste als passantenligplaatsen 3,5 slaapplaatsen. Deze omzetting is conform de keuzes die zijn gemaakt in het provinciale onderzoek naar de verblijfsrecreatie, uit 2018.

76

7.4

Bijlage D - Leefstijlvinder

De zeven doelgroepen zijn tot stand gekomen op basis van uitgebreid onderzoek van MarketResponse, in opdracht van acht provincies. Allereerst zijn gesprekken gevoerd met recreanten, om te horen wat zij doen in hun vakantie en vrije tijd, en hoe zij daarin verschillen. De deelnemers aan deze gesprekken leken op elkaar in de zin, dat zij allen dezelfde BSR™-leefstijl* hadden.

Dit gaf voldoende informatie om door middel van analyses op zoek te gaan naar een aantal leefstijlen, die onderscheidend zijn qua gedrag, waarden en behoeften met betrekking tot vakantie en vrije tijd. Uit de analyses zijn zeven leefstijlen naar voren gekomen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers.

Na deze groepsgesprekken is de vragenlijst ontwikkeld. De vragenlijst is opgebouwd uit een aantal onderdelen: vragen over algemene vrijetijdsbeleving, dagrecreatie, verblijfsrecreatie, inspiratie en boeken, mediagedrag, BSR™ module* en achtergrondvragen, zoals leeftijd, inkomen en gezinssituatie. Ook zijn hierin de statements vanuit de groepsdiscussies opgenomen. De vragenlijst is uitgezet onder het

*BSR™ is het wetenschappelijke model van MarketResponse en staat voor Brand Strategy Research. Dit model ontrafelt de drijfveren van

panel SAMSAM van MarketResponse en een extern consumentenpanel in de periode van 8 februari tot en met 26 februari 2018. Uiteindelijk hebben 2367 respondenten de volledige vragenlijst ingevuld. Deze respondenten zijn een representatieve afspiegeling van Nederland.

Uit de analyse is gebleken dat de statements die meegenomen zijn in de vragenlijst een hoge voorspellende waarde hebben voor de manier waarop iemand recreëert.

mensen en wat je moet doen om mensen in beweging te krijgen. Met welke boodschap, welke tone of voice en via welk kanaal. In de basis kent Nederland vier leefstijlen met ieder hun eigen manier van in het leven staan: creatief, harmonieus, controlerend en veilig. Om erachter te komen tot welke leefstijl iemand behoort, hebben wij een BSR vragenlijst module ontwikkeld. Deze bestaat uit een aantal vragen, welke zijn meegenomen in de vragenlijst voor dit onderzoek naar de doelgroepen binnen het domein Vakantie en Vrije Tijd.

77

De zeven leefstijlen 1

2

3

4

Plezierzoekers

Harmoniezoekers

Verbindingszoekers

Rustzoekers

Spontane, gezellige, impulsieve en eigenwijze mensen. Waarden die ze

Hartelijke, gezellige mensen, met veel interesse in anderen. In het leven

Behulpzame, evenwichtige mensen die, bovenal, geïnteresseerd zijn in

Kalme, behulpzame, zachtaardige, gewone mensen. Ze houden van rust

belangrijk vinden zijn uitdaging, uniek zijn en succes in het leven. Ze hebben het liefst veel mensen om zich heen, en trekken er dan ook graag op uit met familie, vrienden en kennissen. Plezier hebben in het

hechten ze veel belang aan geborgenheid, gastvrijheid en vriendschap. Ze nemen de tijd voor het gezin, trekken er graag op uit met (of naar) familie, vrienden en kennissen. Het hoeft voor hen

anderen. Gastvrijheid, sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ zijn belangrijke waarden. Ze vinden het dan ook belangrijk om een goede relatie te onderhouden met buren en familie, met harmonie en gezelligheid.

en regelmaat, en voelen zich het meest op hun gemak in hun eigen, vertrouwde omgeving. Ze vinden het fijn als ze lekker hun eigen gang kunnen gaan, en vinden het dan ook niet erg om alleen te zijn.

leven staat op nummer één - een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd!

allemaal niet zo vreemd - doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.

Er voor elkaar zijn, dat is toch hartstikke normaal?

78

5

6

7

Inzichtzoekers

Stijlzoekers

Avontuurzoekers

Bedachtzame, serieuze, evenwichtige, zakelijke mensen. Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen ze mooi hun eigen gang gaan. Belangrijke waarden zijn rationaliteit, daadkracht, privacy/rust. Maar ook vrijheid om te doen wat ze willen is erg

Zelfverzekerde, doelgerichte, ondernemende mensen met een sterk karakter. Zijn graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie, uitdaging en daadkracht met hen delen. Zowel in hun werk als in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op. Verveling is niet aan hen

Creatief, avontuurlijk, eigenwijs en geïnteresseerd in anderen. Intelligent en ondernemend en ze vinden het lekker om hun eigen gang te gaan. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen die weten wat

belangrijk en ze houden van informatie ‘meten is weten’!

besteed. Liever besteden ze hun tijd aan sporten en feesten. Gáán!

ze willen. Ze hechten veel waarde aan vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven.

79 Afbeelding 7.2. De Nederlandse bevolking in de Leefstijlvinder

Deze pagina geeft een korte toelichting op de zeven verschillende leefstijlen volgens het Leefstijlvinder model en de verdeling van de Nederlandse bevolking over de leefstijlen (zie Afbeelding 7.2).

Plezierzoeker (18% van de Nederlanders) Houden van feesten en de hort op gaan met vrienden. Een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd. Harmoniezoeker (12% van de Nederlanders)

Vrije tijd is tijd voor het gezin, de familie of vrienden. Zijn pas echt blij, als iedereen in het gezelschap tevreden is.

Avontuurzoeker (11% van de Nederlanders) Deze avontuurlijke en creatieve recreanten zijn voor veel in, zolang het een nieuwe ervaring is of bijdraagt aan hun zelfontwikkeling.

Stijlzoeker (16% van de Nederlanders) Stijlzoekers gaan ervoor: in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze de uitdaging op.

Inzichtzoeker (12% van de Nederlanders) Willen dingen leren en ervaren, in de natuur en met culturele activiteiten.

Verbindingszoeker (12% van de Nederlanders)

Zetten zich graag in voor anderen. Daarnaast genieten ze van natuur en knusse sfeer.

Rustzoeker (18% van de Nederlanders) Houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving.

80

7.5

Bijlage E - Vitaliteitsmodel Afbeelding 7.3. Het vitaliteitsmodel

Volgens het Vitaliteitsmodel (zie Afbeelding 7.3) kan een onderneming worden geplaatst in vier kwadranten. Bedrijven die in eenzelfde kwadrant vallen hebben over het algemeen dezelfde kenmerken: 1. Bedrijven in het groene kwadrant functioneren goed en hebben doorgaans veel schaalgrootte en/of een gezonde inkomstenmix. Deze bedrijven zijn vaak gelegen op een uitstekende toeristisch-recreatieve ligging en worden gerund op basis van strategisch ondernemerschap; 2. Bedrijven in het blauwe kwadrant hebben vaak voldoende (potentiële) schaalgrootte om bedrijfsmatig succesvol te functioneren en ze zijn gelegen op locaties die toeristisch recreatieve (ontwikkel)potentie hebben. Maar het ondernemerschap is bijna altijd beherend en weinig strategisch van aard. De bedrijfskwaliteit is onder de maat; 3. Bedrijven in het rode kwadrant liggen bijna altijd op toeristischrecreatief zwakke locaties, ze worden beherend gerund en hebben weinig fysieke en financiële ontwikkelingsruimte. Vaak is er sprake van (zeer) slecht of geen recreatief ondernemerschap; 4. Bedrijven in het oranje kwadrant zijn vaak gestoeld op een beheerdersmentaliteit: ‘doen zoals we het altijd deden’. De technische bedrijfskwaliteit is goed op orde, maar bijna altijd zijn de bedrijven gelegen op een locatie die toeristisch-recreatief matig en weinig onderscheidend is.

81

7.6

Bijlage F – Criteria Quick-Scans

Tabel 7.1. De Quick-scans, dikgedrukt = vereist criterium COMPONENT

CRITERIA AANWEZIG IN ALLE QUICK-SCANS

AANVULLENDE CRITERIA PER TYPE ACCOMMODATIE

PLANINFORMATIE

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

BASISINFORMATIE CONCURRENTIE-ANALYSE INRICHTINGSPLAN HAALBAARHEIDSSTUDIE OMGEVINGSDIALOOG DOELGROEP-ANALYSE SWOT-ANALYSE RISICO-ANALYSE LANDSCHAPSPLAN

N.V.T.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

DUURZAAMHEID TOETSING DRAAGVLAK OMGEVING VERSTERKING GEBIEDSIDENTITEIT (BIJLAGE B) KWALITATIEF HOOGSTAAND AANBIEDER NIEUWE DAGRECREATIEVE VOORZIENINGEN GEBRUIK BESTAAND AANBOD / BEBOUWING BEVORDERING WATERSPORTACTIVITEITEN

HOTELS + RECREATIEPARK + CAMPINGS + JACHTHAVENS: CREATIE HOOGOPGELEIDE WERKGELEGENHEID RECREATIEPARK + CAMPING: CENTRALE BEDRIJFSMATIGE EXPLOITATIE HOTELS: ARBEIDSMIGRANTEN ZIJN GEEN DOELGROEP, AANWEZIGHEID VERGADER / CONGRESFUNCTIE, HORECAFUNCTIE VOOR DE REGIO RECREATIEPARK: GRONDEN IN BEHEER VAN 1 PARTIJ CAMPINGS: CAMPING IS GEEN NEVENACTIVITEIT VAN INITIATIEFNEMER JACHTHAVENS: VERHUURMOGELIJKHEDEN

1. 2. 3. 4.

INZICHT IN WINSTGEVENDHEID INZICHT IN INVESTERINGSCAPACITEIT INZICHT IN COMMITMENT VAN DE INITIATIEFNEMER IN EEN KANSRIJKE REGIO

HOTELS + KLEINSCHALIG + CAMPINGS + GROEPSACCOMMODATIES: DOELGROEP SLUIT AAN BIJ DOELGROEP HOEKSCHE WAARD HOTELS: OMVANG > 60 KAMERS. INITIATIEF KOMT VAN GROTE KETEN, INZET IS MIX ZAKELIJK EN TOERISTSICH CAMPINGS: GEVARIEERDE AANBODMIX MET VERHUUR JACHTHAVENS: COMBINATIE MET VERBLIJFSRECREATIE, VEEL MOGELIJKHEDEN VOOR NEVENINKOMSTEN GROEPSACCOMMOCATIES: OMVANG EN LUXE ZIJN IN OVEREENSTEMMING