20200615 ZKA rapportage verblijfsrecreatie Hoeksche Waard

Mei 2020 | ‘s Hertogenbosch

Verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard Marktperspectief & Toetsingswijzer nieuwe initiatieven

2

Inhoud Deel A: Marktperspectief Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Aanleiding en vraagstelling 1.2 Onderzoeksmethode 1.3 Leeswijzer Hoofdstuk 2. Huidige situatie 2.1 Inleiding 2.2 Omschrijving van de regio 2.3 Aanbod verblijfsrecreatie 2.4 Vraag verblijfsrecreatie Hoofdstuk 3. Doelgroepanalyse 3.1 Leefstijl van de inwoners 3.2 Identiteit van het gebied 3.3 Favoriete vakantie per leefstijl 3.4 Match accommodaties en leefstijl 3.5 Conclusie

5 6 7 8 9 10 11 12 16 21 24 25 27 28 29 32

3

Inhoud Hoofdstuk 4. Trends & Ontwikkelingen 4.1 Algemene consumententrends 4.2 Sectorale trends 4.3 Regionale trends 4.4 Groeiprognoses Hoofdstuk 5. Marktpotentieel 5.1 Inleiding 5.2 Marktpotentieel reguliere vraag 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Marktpotentieel aanvullende verblijfsconcepten Kansrijke segmenten Kansrijke locaties Synthese Het belang van grootschalige verblijfsrecreatie

Deel B: Toetsingswijzer Hoofdstuk 6. Toetsingswijzer 6.1 Doel toetsingswijzer 6.2 Voordelen toetsingswijzer

33 34 37 40 43 45 46 47 53 55 56 57 59 61 62 63 64

4

Inhoud 6.3 Afstemming op visies en beleid 6.4 Uitleg toetsingswijzer 6.5 Visualisatie werking Toetsingswijzer

65

Deel C: Bijlagen Hoofdstuk 7. Bijlagen 7.1 Bijlage A - Interviews 7.2 Bijlage B – Gebiedsindeling 7.3 Bijlage C - Assumpties aanbodanalyse

71 72 73 74

7.4 7.5 7.6 7.7

Bijlage D - Leefstijlvinder Bijlage E - Vitaliteitsmodel Bijlage F – Criteria Quick-Scans Bijlage G – Criteria Toetsingswijzers

67 70

75 76 80 81 82

5

A Deel A

Marktperspectief

6

01 Inleiding

7

1.1

Aanleiding en vraagstelling

Veel aanvragen voor nieuwe initiatieven geeft aanleiding tot dit onderzoek Er spelen verschillende uitdagingen binnen de nieuwe gemeente Hoeksche Waard op het gebied van Leisure, en in het bijzonder binnen de verblijfsrecreatie. Zoals al eerder vermeld heeft de gemeente ambitieuze plannen op het gebied van Leisure en zijn er (mede hierdoor) veel aanvragen van ondernemers voor nieuwe initiatieven in de verblijfsrecreatieve sector. Het is voor de gemeente Hoeksche Waard belangrijk dat deze initiatieven goed maar ook relatief snel kunnen worden beoordeeld. Hierdoor zal toekomstige verblijfsrecreatie aansluiten bij de visie van de gemeente en NLDelta, voor de lange termijn behouden blijven, en helpen om het totale aanbod verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard naar een kwalitatief hoger niveau te tillen. De vraag is op welke manier de gemeente de beste initiatieven kan toestaan De vraag is dus: ‘Hoe kan de gemeente Hoeksche Waard zo goed mogelijk beslissen welke verblijfsrecreatieve initiatieven doorgang moeten krijgen?’ Een toetsingswijzer voor nieuwe initiatieven, dat dient als basis voor het gemeentelijk beleid ten aanzien van Leisure en in het bijzonder voor de verblijfssector, helpt hierbij. Om deze toetsingswijzer op te stellen is echter ook een analyse van de markt nodig om een beeld te krijgen van trends en ontwikkelingen, de doelgroep, en het de huidige vraag en aanbod.

Deze informatie vormt, samen met de omgevingsvisies en het plan NLDelta, de basis voor de beoordelingscriteria in de toetsingswijzer.

8

1.2

Onderzoeksmethode

Om tot de toetsingswijzer te komen hebben we op hoofdlijnen de volgende onderzoeksmethode gehanteerd: 1

2

Inventarisatie In deze fase is zo veel mogelijk informatie over het gebied en met name de verblijfsrecreatie verkregen. Dit is onder andere gedaan door:  Het doornemen van de omgevingsvisie, het beleidsstuk NLDelta, de gebiedsvisie Zuidrand, de gebiedsvisie Noord en de gebiedsvisie West;  Inventarisatie van de bekende/lopende initiatieven voor de verblijfsrecreatie;  In kaart brengen van het huidige aanbod verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard. Dit is gedaan aan de hand van met de gemeente afgestemde gegevens over de bedrijven en hun capaciteiten. Het aanbodbestand voor het vitaliteitsonderzoek van de provincie Zuid-Holland was hierbij het uitgangspunt;  Het bezoeken van de gemeente Hoeksche Waard voor de beoordeling van de kenmerken/uitstraling van de gemeente, de verschillende kernen en de vitaliteit van de verblijfsrecreatie;  In kaart brengen van de vraagomvang van de verblijfsrecreatie en de ontwikkelingen hierin met behulp van de gemeentelijke toeristenbelastingen en gegevens uit het onderzoek van ZKA in opdracht van de provincie ZuidHolland;  Interviews met experts en ondernemers in de regio (zie bijlage A);  Het toepassen van het Leisure leefstijlen model;  Het bepalen van de markttrends door middel van desk research.

Synthese De informatie die naar voren is gekomen uit de inventarisatie is hier samengevoegd om:  De marktpotentie te bepalen;  De kansrijke segmenten te bepalen;  De kansrijke locaties in de Hoeksche Waard te bepalen;  De algemene visie van de gemeente te bepalen m.b.t. de verblijfsrecreatie. Deze bepalingen vormen de eerste bouwstenen van de toetsingswijzer.

Tekst

3

Advisering In deze laatste fase is de toetsingswijzer opgesteld, waarmee nieuwe plannen in de verblijfsrecreatie door de gemeente kunnen worden beoordeeld. Ook is een tool ontwikkeld in Excel waardoor de toetsingswijzer gemakkelijk in gebruik kan worden genomen. Daarnaast is de uiteindelijke rapportage opgesteld.

9

1.3

Leeswijzer

De rapportage bestaat uit de volgende onderdelen:  In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de huidige situatie in de Hoeksche Waard. Dit wordt gedaan aan de hand van het samengesteld toeristisch product. Er wordt een gebiedsomschrijving, een vraaganalyse en een aanbodanalyse gepresenteerd. Deze vraag-en aanbodanalyse is gebaseerd op zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek;  Hoofdstuk 3 beschrijft de doelgroep van de Hoeksche Waard. Dit is gedaan aan de hand van de Leefstijlvinder;  Hoofdstuk 4 gaat in op de trends en ontwikkelingen. Deze zijn gesplitst in algemene en regionale trends en ontwikkelingen. Ook worden de groeiprognoses in dit hoofdstuk besproken;  Hoofdstuk 5 geeft een indicatie van het marktpotentieel. Er wordt gekeken naar de vitaliteit van het huidige aanbod, de verwachtte ontwikkeling in Zuid-Holland, kansrijke segmenten, kansrijke locaties en kansrijke type verblijfsaccommodaties. Na de rapportage (deel A) vindt u de toetsingswijzer en bijbehorende uitleg (deel B). Hierachter zijn nog de verschillende bijlagen (deel C) toegevoegd. In zowel deel A en deel B wordt verwezen naar deze bijlagen als deze extra informatie verschaffen.

10

02 Huidige situatie

11

2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van de verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard toegelicht. Hierbij wordt de situatie geanalyseerd vanuit het samengesteld toeristisch product (zie Afbeelding 2.1). Het toerisme is namelijk een samengesteld product bestaande uit de volgende deelelementen: 1. Organisatie: het samenspel tussen dagtoeristische aanbieders en de dienstverleners in de regio ter bevordering van de gastvrijheid (rondleidingen, informatievoorzieningen etc.); 2. Accommodatie: de accommodatie an sich met daarbij de voorzieningen die de aanbieder van de accommodatie aanbiedt; 3. Omgeving: het landschap, de dorpen/steden en het cultureel erfgoed. In sterke toeristische gebieden vormen de deelelementen een eenheid. Het is namelijk zo dat de tevredenheid van de gast afhangt van meerdere elementen. Natuurlijk is de kwaliteit van de accommodatie belangrijk, maar de gastvrijheid in de regio en de omgeving spelen ook een grote en belangrijke rol. Al deze elementen spelen mee in de vakantiekeuze en beleving. Een regio met sterke omgevingskwaliteiten en/of grote attracties komt vaak sneller in beeld bij de toerist. Als er dan ook voldoende verblijfsrecreatie is dat aansluit bij de wensen van deze toerist zal dit vaak leiden tot verblijf in de regio. Echter, onderscheidende accommodaties kunnen zelf ook gasten tot een verblijf verleiden.

In het vervolg van dit hoofdstuk worden de deelelementen van het samengesteld product verder uitgelicht. Er wordt gestart met de omgeving en organisatie (paragraaf 2.2). Hierna wordt aandacht besteed aan de accommodatie (paragrafen 2.3 en 2.4).

Afbeelding 2.1. Samengesteld toeristisch product

12

2.2

Omschrijving van de regio

Groen nabij de grote steden De Hoeksche Waard is uniek in het dichtbevolkte Nederland. Zeker als we kijken naar de provincie Zuid-Holland met haar vele steden, is de Hoeksche Waard bijzonder. In één zin is de regio te omschrijven als ‘een open en groen landschap, omgeven door water, vlakbij de grote steden’. Rust vind je in de Hoeksche Waard, een eiland met voorzieningen in de omliggende steden met als grote trekker Rotterdam. De Hoeksche Waard kan zich zeker zo positioneren om toerisme aan te trekken. Een variëteit aan landschappen De Hoeksche Waard beschikt over verschillende type landschappen: open landschappen, agrarische landschappen, deltalandschappen en dorpen. Dit is interessant voor bezoekers. De omgevingsvisie geeft een duidelijke indeling weer (zie pagina 13). Fijn leven in de Hoeksche Waard Hoeksche Waarders zijn trots op hun eiland. De combinatie van thuis onthaasten en toch alle voorzieningen dichtbij spreekt hen aan. De directe omgeving is belangrijk voor de mensen in de Hoeksche Waard. Een groot deel van de mensen werkt buiten het eiland en ook voor de voorzieningen zijn ze afhankelijk van het stedelijke gebied. Omgekeerd zien bedrijven ook veel werknemers iedere dag naar het eiland toe reizen. Ondanks dat steeds meer jonge gezinnen zich vestigen in de Hoeksche Waard is er ook sprake van vergrijzing.

Dit kan zorgen voor krapte op de arbeidsmarkt en het verdwijnen van voorzieningen. Belangrijk is dus de Hoeksche Waard nog aantrekkelijker te maken voor jonge mensen.

13

Afbeelding 2.2. Ruimtelijke indeling van de Hoeksche Waard

De Hoeksche Waard is ingedeeld in vijf deelgebieden In de omgevingsvisie is de Hoeksche Waard ingedeeld in vijf verschillende deelgebieden (zie Afbeelding 2.2). Meer informatie over de deelgebieden en de daartoe behorende kenmerken is te vinden in Bijlage B. Natuurlijk! Verbonden Open gebieden met fijnmazige dijken en kreken. Het zijn belangrijke agrarische productielandschappen met innovatieve en natuurinclusieve productie. Typerend zijn de lange zichtlijnen, vergezichten en de akkerranden. Daarnaast bevinden enkele cultuurhistorische iconen zich hier. Oudste Landen Historische polders binnen het agrarische landschap. Ze zijn waterrijk en open en te herkennen aan de fijnmazige structuur van dijken, kreken, sloten en de zeer open vergezichten. Grote delen zijn stiltegebied.

Natuurlijk! Verbonden Oudste Landen Hoeksche Delta Binnenpret Dorpse Trots Bron: Omgevingsvisie Hoeksche Waard

Hoeksche Delta Een groots en robuust deltalandschap met ruige natuur. Een dynamisch gebied waar water en wind domineren. Het gebied is goed bereikbaar en heeft watergerichte recreatie en natuurattracties. Binnenpret Te herkennen aan de oude rivierarm. Het is het kerngebied van de binnendijkse waterrecreatie waardoor er intensieve dagrecreatie plaatsvindt. Er is verblijfsrecreatie in de maat van het (park)landschap. Dorpse Trots De dorpen van de Hoeksche Waard, allemaal met een eigen identiteit en hun eigen historische centrum. De gemeenschapszin is er groot en belangrijk is dat ze blijvend vitaal en leefbaar zijn. Er is bedrijvigheid.

14

Beperkte dagrecreatie maar goede informatievoorzieningen De Hoeksche Waard is een rustig en groen gebied. De meeste dagrecreatie is dan ook gericht op de natuur. Activiteiten die vaak ondernomen worden zijn wandelen en fietsen. In de Binnenmaas bevindt zich ook nog wat andere dagrecreatie, maar over het algemeen zijn er weinig dagrecreatieve voorzieningen. Hetzelfde geldt voor de horecavoorzieningen, deze zijn ook beperkt. Informatievoorziening wordt in de natuurgebieden vooral gedaan door Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Deze informatievoorziening is goed op orde. In de toekomst zouden zij ook graag excursies geven, wat kan bijdragen aan de dagrecreatie in de Hoeksche Waard en natuurlijk ook weer extra informatievoorziening met zich mee brengt. De basis-infrastructuur is aanwezig maar kan nog verbeterd worden De infrastructuur van de fiets- en wandelroutes vormt een goede basis. Echter, er zijn zeker mogelijkheden om de beleving te vergroten. Op dit moment wordt het verhaal van de regio nog niet echt verteld. De gehele infrastructuur op en van/naar het eiland is eigenlijk zo te omschrijven: de basis ligt er, maar er is ruimte voor verbetering. Met de auto zijn de dorpen op het eiland, de nabije eilanden en de stedelijke regio goed te bereiken, maar de OV-verbindingen zijn minder sterk.

Verschillende pontjes varen van en naar het eiland, maar de frequentie laat (zeker in het laagseizoen of buiten het seizoen) nog te wensen over. Samenwerking en verbinden is belangrijk voor de Hoeksche Waarder Hoeksche Waarders zijn hecht, en ze vinden dus ook dat iedereen moet profiteren van nieuwe ontwikkelingen. Ondernemers werken goed samen, en gunnen elkaar veel. Toegespitst op nieuwe verblijfsrecreatie betekent dit dat er verbindingen moeten komen met lokale ondernemers. Het hele eiland zou moeten profiteren van de toestroom van extra toeristen.

15

Hoeksche Waard in relatie tot de omliggende eilanden

Hoeksche Waard als achterland van de stedelijke regio

De Hoeksche Waard ligt op steenworp afstand van Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee. Deze eilanden zijn te bereiken met de auto of via verschillende pontjes.

De Hoeksche Waard is omringd met (grote) steden. Ten eerste is er natuurlijk Rotterdam, wat dicht bij Oud-Beijerland ligt. Ook Dordrecht is dichtbij en aan de andere kant van het Hollands Diep ligt Breda.

Ondanks dat de Hoeksche Waard ook een eiland is, heeft het niet de toeristische kracht van deze twee eilanden. De verblijfsrecreatie kent daarom grote concurrentie vanuit Voorne-Putten en Goeree-Overflakkee.

Zeker vanuit Rotterdam is de Hoeksche Waard eigenlijk ‘de toegangspoort tot het groen’. Andersom biedt Rotterdam belangrijke voorzieningen voor de inwoners van de Hoeksche Waard en zorgt het

Het eilandgevoel bestaat zeker onder de inwoners, maar dit wordt nog niet genoeg uitgestraald naar de bezoekers van de regio toe. Een ander belangrijk en groot verschil is de aantrekkingskracht van het strand. In de Hoeksche Waard liggen een aantal (kleine) strandjes, maar deze zijn

voor veel werkgelegenheid op korte afstand. Ondanks de korte afstand is er nog niet heel veel verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard dat zich focust op de zakelijke markt. De verblijfsrecreatie is op dit moment vooral geschikt voor mensen uit Rotterdam die willen wandelen,

onbekend. Qua overige natuurgebieden is de Hoeksche Waard vergelijkbaar met zeker Voorne-Putten. Zeker het eiland Tiengemeten

fietsen en vooral willen genieten van de natuur. Het vormt dus wel de toegangspoort tot de rust vanuit Rotterdam, maar vanuit de landelijke

biedt veel toeristisch perspectief. Door de aanwezigheid van (kleinere) stranden meer te benadrukken, zal het toeristisch perspectief ook stijgen.

regio nog niet de toegangspoort tot de bedrijvigheid. De nabijheid tot Rotterdam biedt wel zeker kansen voor de Hoeksche Waard.

16

2.3

Aanbod verblijfsrecreatie Tabel 2.1. Aanbod verblijfsrecreatie gemeente Hoeksche Waard, eenheden 2019

Het aanbod in de gemeente Hoeksche Waard is in kaart gebracht. Hierbij zijn de volgende categorieën aangehouden1:  Hotels;  B&B’s, pensions en solitaire vakantiewoningen;  (Mini-)campings;  Recreatieparken;  Groepsaccommodaties;  Jachthavens (commerciële jachthavens en watersportverenigingen). Circa 2.800 verblijfseenheden in de gemeente De gemeente Hoeksche Waard heeft ongeveer 2.700 eenheden verblijfsrecreatie (zie Tabel 2.1) en circa 9.600 slaapplaatsen (zie Tabel 2.2). Het eerste opvallende feit is dat er op dit moment geen vakantieparken met toeristische verhuur zijn. Daarnaast zijn er nog een aantal opvallende bevindingen:  Circa 93% van het totaal aantal eenheden bestaat uit campingplaatsen (32%) en ligplaatsen in jachthavens (61%). De overige sectoren zijn goed voor slechts 10% van de eenheden. Gemeten in aantallen slaapplaatsen zijn de campings en jachthavens nog sterker vertegenwoordigd, met ongeveer 96% van de slaapplaatsen Er zijn dus twee heel dominante sectoren;  Een groot deel van de jachthavenplaatsen wordt aangeboden door watersportverenigingen en worden dus niet commercieel verhuurd. 1

Basis van de aanbodanalyse is het aanbodbestand dat tijdens het provinciaal onderzoek naar het verblijfstoerisme (i2018) is opgesteld. Dit bestand is aangevuld in samenwerking met de gemeente. In bijlage C zijn assumpties opgenomen met betrekking tot het aantal slaapplaatsen per eenheid.

TYPE ACCOMMODATIE

AANTAL

AANDEEL

JACHTHAVENS (COMMERCIEEL)

899

33,7%

LIGPLAATSEN

JACHTHAVENS (WSV)

722

27,0%

LIGPLAATSEN

(MINI-)CAMPINGS

863

32,3%

PLAATSEN

HOTELS

44

1,6%

KAMERS

GROEPSACCOMMODATIES

60

2,2%

BEDDEN

B&BS. PENSIONS EN SOLITAIRE 83 3,1% VAKANTIEWONINGEN Opm.: bovenstaande aandelen tellen door afronding niet op tot 100%.

EENHEDEN

KAMERS / WONINGEN

Tabel 2.2. Aanbod verblijfsrecreatie gemeente Hoeksche Waard, slaapplaatsen 2019 TYPE ACCOMMODATIE

AANTAL

AANDEEL

JACHTHAVENS (COMMERCIEEL)

3.147

32,8%

JACHTHAVENS (WSV)

2.527

26,3%

(MINI-)CAMPINGS

3.582

37,3%

HOTELS

88

0,9%

B&BS, PENSIONS EN SOLITAIRE VAKANTIEWONINGEN

199

2,1%

GROEPSACCOMMODATIES

60

0,6%

17

Als naar de onderliggende cijfers wordt gekeken, zijn de volgende zaken opvallend:  In de kampeersector is een relatief groot deel van het aanbod in de Hoeksche Waard vaste plaatsen (jaar- en seizoenplaatsen). Circa 85% van de eenheden is een jaar- of seizoenplaats (zie Tabel 2.3). In andere delen van Nederland is deze verhouding doorgaans meer in balans. In Zuid-Holland was de balans in 2018 61% voor vaste plaatsen en 39% voor toeristische plaatsen2. De verhouding in de Hoeksche Waard past bij het huidige

Effect online verhuursites Met betrekking tot het huidige aanbodoverzicht moet worden vermeld dat in de gemeente Hoeksche Waard niet alle B&B’s zich moeten registreren (bijv. B&B’s aan huis van zeer bescheiden omvang). Een deel van de B&B’s blijft

samengestelde toeristische product, waar nog relatief weinig dagrecreatieve trekkers te vinden zijn. Met meer dagrecreatie neemt het toeristisch potentieel van een regio toe;  Ook de watersportsector bestaat traditiegetrouw grotendeels uit vaste plaatsen. Hierdoor slaat de verhouding tussen toeristische en vaste eenheden in de gehele sector ook uit naar relatief veel vaste eenheden (zie onderstaande tabel);  De gemiddelde omvang van de bedrijven in de verblijfsrecreatieve sector is beperkt (zie volgende pagina).

derhalve buiten beeld.

Tabel 2.3. Aanbod verblijfsrecreatie gemeente Hoeksche Waard, naar type eenheden

2 3

TYPE EENHEID

AANTAL EENHEDEN

TOERISTISCH

23%

VAST

77%

Bron: Provincie Zuid-Holland, 2018. Marktverkenning verblijfstoerisme provincie Zuid-Holland, p.13 Airdna.com brengt 40 B&B’s in beeld in de Hoeksche Waard. Echter, de regio rondom Strijen is door hen niet in beeld gebracht

De uitgevoerde interviews met ondernemers en experts uit de regio doen geloven dat het werkelijke aantal B&B’s hoger ligt, namelijk tussen de 40-50 aanbieders3 Tegenwoordig is de verhuur via websites als Airbnb en HomeAway ook voor kleinschalige aanbieders makkelijker. Zeker Airbnb lijkt door eigenaren van B&B’s in de Hoeksche Waard veelvuldig gebruikt te worden.

18

Beperkte omvang verblijfsrecreatieve bedrijven Over het algemeen zijn de bedrijven in de verblijfsrecreatieve sector in de Hoeksche Waard van bescheiden omvang. Dat is goed te typeren aan de hand van de hotelsector. In Zuid-Holland was in de zomer van 2019

Figuur 2.1. Aantal accommodaties en slaapplaatsen per provincie

de gemiddelde omvang van een hotel circa 48 kamers, in de Hoeksche Waard circa 64. Ook in de kampeersector en de watersportsector zijn slechts één of twee middelgrote bedrijven actief. De beperkte omvang van bedrijven is kenmerkend voor het deltagebied, het gebied waar de Hoeksche Waard onder valt. Gemiddeld in ZuidHolland wordt de omvang van de verblijven in de verblijfsrecreatie een stukje groter. Vergroting van de hotels draagt hier in grote mate aan bij. Figuur 2.1 toont dit door te laten zien dat het aantal logiesaccommodaties in Zuid-Holland afneemt terwijl het aantal slaapplaatsen toeneemt. In de Hoeksche Waard lijkt dit nog niet het geval te zijn en blijft de verblijfsrecreatie dus bescheiden. Het gevolg is dat de bedrijven niet kunnen profiteren van bepaalde schaalvoordelen terwijl de overige bedrijven in Zuid-Holland dit in steeds grotere mate wel kunnen.

4

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, juli 2019 en aanbodbestand ZKA

Bron: Celth, CBS, Holland en Pleasureworld NRIT, 2019. Deel 2 van Trendrapport Toerisme, Recreatie en Vrije Tijd, p.260. Cijfers CBS

19

Weinig aanbodontwikkelingen in de Hoeksche Waard vergeleken met ZuidHolland De afgelopen jaren is het aanbod aan verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard niet veel veranderd. Grootschalige ontwikkelingen waren afwezig, wel werden enkele kleinschalige aanbieders actief. Een voorbeeld is Boetiekhotel Opus One in Numansdorp. Daarnaast is, zoals eerder gemeld, het aantal (soms ongeregistreerde) B&B’s toegenomen.

Figuur. 2.3. Ontwikkeling aanbod hotelkamers, 2007-2019 (in indexcijfers, 2007=100) 170 160 150 140 130 120 110

De ontwikkelingen in de Hoeksche Waard staan lijnrecht tegenover de rest van de provincie Zuid-Holland waar het aanbod zich wel ontwikkelt. Een overzicht van de aanbodontwikkeling is gemaakt voor campings, groepsaccommodaties, vakantieparken, en hotels op basis van gegevens van het CBS (zie Figuren 2.2-2.4 en Tabel 2.4 (volgende pagina)). Dit is gedaan voor Nederland en Zuid-Holland. Voor hotels is hier ook de ontwikkeling van Rotterdam en Zuid-Holland excl. Rotterdam in meegenomen omdat de hotelbranche vaak erg goed draait in stedelijke regio’s. Figuur 2.2. Ontwikkeling aanbod slaapplaatsen in groepsaccommodaties, 2007-2019 (in indexcijfers, 2007=100)

100 90 80 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Nederland

Zuid-Holland

Rotterdam

Zuid-Holland excl. Rotterdam

Figuur 2.4. Ontwikkeling aanbod slaapplaatsen op campings en vakantieparken, 2007-2019 (in indexcijfers, 2007=100) 180 160 140

110 100

120

90

100

80

80

70

60

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

60 2007 2008 2009

2010 2011 2012

2013 2014 2015

Nederland

Zuid-Holland

2016 2017 2018

2019

Campings Nederland

Campings Zuid-Holland

Vakantieparken Nederland

Vakantieparken Zuid-Holland

20

In de loop der jaren zijn de accenten in de verblijfsrecreatie in Nederland en Zuid-Holland dus veranderd. Het aanbod aan hotels en vakantieparken is sterk gestegen. Op hotelvlak heeft Rotterdam, zeker in de meest recente jaren, hierin een grote rol gespeeld. Het aanbod van campings en groepsaccommodaties is in ZuidHolland harder gedaald dan in Nederland (zie ook vorige pagina). Een daling is ook terug te zien in andere provincies, maar de afname in Zuid-Holland is verreweg het grootst. Dit wordt gecompenseerd met een toename van het aantal slaapplaatsen in andere typen verblijf. In de Hoeksche Waard zijn deze ontwikkelingen nog weinig zichtbaar geweest. De meeste recente ontwikkelingen in de gemeente waren kleinschalig. De weinige ontwikkelingen tonen aan dat de Hoeksche Waard waarschijnlijk nog niet top-of-mind is bij ondernemers die een onderneming in de verblijfsrecreatie willen starten. Tabel 2.4. Ontwikkeling aantal slaapplaatsen verblijfsrecreatie, 2007-2019 ACCOMMODATIE

HOTELS

CAMPINGS

VAKANTIEPARKEN

GROEPSACCOMMODATIES

REGIO

GEMIDDELDE JAARLIJKSE GROEI 2007-2019

2016-2019

NEDERLAND

2,4%

4,5%

ZUID-HOLLAND

1,8%

1,2%

ROTTERDAM

3,4%

3,0%

ZUID-HOLLAND EXCL. ROTTERDAM

1,3%

0,6%

NEDERLAND

-1,5%

-1,6%

ZUID-HOLLAND

-3,5%

-4,6%

NEDERLAND

2,8%

3,4%

ZUID-HOLLAND

4,0%

7,6%

NEDERLAND

-1,3%

-1,3%

ZUID-HOLLAND

-1,8%

-0.4%

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA

21

2.4

Vraag verblijfsrecreatie

In 2018 heeft ZKA Leisure Consultants onderzoek uitgevoerd in opdracht van de Provincie Zuid-Holland naar de vitaliteit van de verblijfsrecreatie. Onderdeel hiervan was een trendanalyse per deelmarkt. Hoewel de Hoeksche Waard weer net anders is dan andere delen van Zuid-Holland, bieden de gegevens van Zuid-Holland inzicht in het toeristische product van de regio. Deze worden vervolgens (deels kwalitatief, deels kwantitatief) vertaald naar de Hoeksche Waard. Hiervoor zijn ook enkele interviews met aanbieders van verblijfsrecreatie in de gemeente uitgevoerd. Circa 12,5 miljoen overnachtingen in Provincie Zuid-Holland Het verblijfstoerisme in Zuid-Holland is als volgt opgebouwd (zie Tabel 2.5):  Met circa 12,5 miljoen overnachtingen neemt de provincie een derde plek in Nederland in, achter Noord-Holland en Gelderland. Een groot deel van de overnachtingen is in de hotelsector, die een tweede plaats in Nederland inneemt;  In de overige sectoren neemt de vraag in Zuid-Holland landelijk een kleiner aandeel in, en is de positie in verhouding tot andere provincies minder gunstig. Zuid-Holland staat vanwege de hoge mate van verstedelijking los van hotels niet bekend om haar verblijfsrecreatie;

Tabel 2.5. Vraag verblijfsrecreatie Provincie Zuid-Holland t.o.v. NL (2019) OVERNACHTINGEN

AANDEEL

POSITIE

HOTELS

7.222.000

13%

2

HUISJESTERREINEN

3.867.000

9%

7

KAMPEERTERREINEN

1.373.000

6%

8

GROEPSACCOMMOATIES

125.000

3%

10

12.587.000

10%

3

TOTAAL

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, bewerking ZKA. De overnachtingen in 2019 betreffen voorlopige cijfers van het CBS. Doorgaans zijn de afwijkingen met de definitieve cijfers beperkt. De aandelen zijn vastgesteld ten opzichte van de vraag in Nederland. De positie van de provincie Zuid-Holland is bepaald aan de hand van de vraag in andere provincies.

 Het CBS meet de vraag naar vaste verblijfsrecreatie niet. Deze deelmarkt is in Zuid-Holland juist sterk ontwikkeld. Voor het provinciaal onderzoek is het aantal overnachtingen op jaarplaatsen en in tweede woningen geraamd op circa 6 miljoen5. De bezettingsgraad van ligplaatsen in jachthavens in het Noord- en Zuid-Hollands plassengebied was in 2015 89,1%6. De bezettingsgraad was daarmee iets lager dan in Zeeland of de Randstad, maar de gemiddelde gerealiseerde prijs per ligplaats was aanmerkelijk hoger dan in andere gebieden.

5

Bron: Provincie Zuid-Holland, 2018. Marktverkenning verblijfstoerisme provincie Zuid-Holland, p.24

6

Bron: Muller Makelaardij. Recent is een update van het onderzoek uitgevoerd, waaruit naar voren is gekomen dat landelijk de bezetting van vaste ligplaatsen licht gestegen is.

22

Vraagtoename in Zuid-Holland in hotels en op huisjesterreinen De meest belangrijke ontwikkelingen sinds 2007 zijn als volgt:  De hotelvraag ontwikkelde zich in Nederland en Zuid-Holland tot aan 2019 gelijkmatig (zie Figuur 2.5). In Zuid-Holland is met name de toeristische deelmarkt reden geweest voor de forse vraaggroei. De zakelijke vraaggroei kwam pas op gang na de economische crisis. De Rotterdamse hotelmarkt had een groot aandeel in de marktgroei in Zuid-Holland;  De vraag naar overnachtingen op vakantieparken kent in Nederland al enkele jaren een positieve trend. Zuid-Holland is in de laatste jaren bezig met een inhaalslag. De kampeermarkt kende aanvankelijk een dalende trend, maar had recent goede jaren door warme zomer van 2018. Door deze zomer is het optimisme over het zonnige weer in eigen land gestegen wat invloed heeft gehad op de boekingen in 2019. De stijgende trend heeft hierdoor doorgezet, ook in Zuid-Holland (zie Figuur 2.6). Kleine vraagtoename voor groepsaccommodaties, de vaste verblijfsrecreatie volgt economische trendlijn Het is lastig een trend in de vraag naar groepsaccommodaties te ontdekken in Zuid-Holland van 2007-2019 door de grote schommelingen per jaar. Vanaf het einde van de crisis lijkt de interesse in groepsaccommodaties echter wel toe te nemen. Wat betreft vaste verblijfsrecreatie is de trend wisselend.

De tweede woningmarkt en de watersportsector hangen sterk samen met de economische situatie. In de afgelopen jaren groeide de economie fors en nam de vraag in beide sectoren (licht) toe. De vraag naar jaarplaatsen staat door meer vraag naar luxe al langere tijd onder druk, maar hier geldt dat het beeld wisselend is per regio.

Figuur 2.5. Ontwikkeling vraag hotels, 2007-2019 (in indexcijfers, 2007=100) 200 180 160 140 120 100 80

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Nederland, hotels

Zuid-Holland, hotels

Rotterdam, hotels

Zuid-Holland, hotels toeristisch

Zuid-Holland, hotels zakelijk

Figuur 2.6. Ontwikkeling vraag huisjesterreinen en kampeerterreinen, 2007-2019 (in indexcijfers, 2007=100) 140 130 120 110 100 90 80 70 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 Nederland, huisjesterreinen

Zuid-Holland, huisjesterreinen

Nederland, kampeerterreinen

Zuid-Holland, kampeerterreinen

23

Voor de gemeente Hoeksche Waard is een dergelijke analyse minder eenvoudig, omdat er geen complete databronnen zijn die inzicht bieden in de vraag(ontwikkeling). Daarom zijn interviews uitgevoerd met circa 810 verblijfsaanbieders en enkele stakeholders in de gemeente, ter

 Jachthavens: nadat de vraag al langere tijd daalde, lijkt er nu weer een opleving te zijn, mede door economische voorspoed die Nederland en haar buurlanden kent. Commerciële watersportbedrijven hebben te maken met grote concurrentie van watersportverenigingen, waarvan de

aanscherping van het beeld van de vraag in de gemeente. Ook biedt recente data (2016-2018) van de toeristenbelasting inzicht. Uit de marktscan is het volgende naar voren gekomen:  Hotels: er is in de afgelopen jaren meer hotelvraag gekomen, maar op bescheiden schaal. Vanwege de kleinschaligheid kan het zakelijke segment op dit moment nog onvoldoende worden bediend, terwijl de

gemeente Hoeksche Waard er veel heeft. Vooral op het gebied van prijs is het voor hen moeilijk met de watersportverenigingen te concurreren.

locatie ten opzichte van Rotterdam hiertoe mogelijkheden biedt. Ook blijkt dat bij grotere (zakelijke) evenementen in de Hoeksche Waard het hotelaanbod niet voldoende groot is;  B&B’s, pensions, solitaire vakantiewoningen: de vraag naar verblijf vanuit de toeristische deelmarkt die rust en ruimte zoekt is in de afgelopen jaren gegroeid, met als resultaat dat B&B’s relatief hoge bezettingen realiseren. Er is ook meer vraag vanuit gezinnen;  (Mini-)campings en campers: de vraag naar jaarplaatsen is stabiel in de regio, toeristisch kamperen blijft mede gelet op de bescheiden capaciteit hierbij achter;  Groepsaccommodaties: de vraag is stabiel en relatief hoog, maar het aantal aanbieders bescheiden;

7

Bron: CBS Statistiek Logiesaccommodaties, 2018, bewerking ZKA. Voor groepsaccommodaties is bedbezetting gehanteerd. Voor de andere accommodaties geldt plaatsbezetting danwel kamerbezetting.

Op basis van de interviews en de toeristenbelasting is een gemiddelde bezetting per sector over het jaar 2018 geraamd, en vergeleken met de bezetting in de provincie Zuid-Holland in dat jaar7. Deze informatie is te vinden in Tabel 2.6. Met name qua hotels blijft de Hoeksche Waard achter op Zuid-Holland. Dit heeft grotendeels te maken met de kleinschaligheid van de accommodaties. Tabel 2.6. Raming bezettingsgraad op jaarbasis per type accommodatie, 2018 RAMING HOEKSCHE WAARD

VERGELIJKING BEZETTING ZHOLLAND

HOTELS

58%

LAGER

B&B’s, PENSIONS EN SOLITAIRE VAKANTIEWONINGEN

30%

HOGER

TOERISTISCH KAMPEREN

14%

ONGEVEER GELIJK

VAST KAMPEREN

90%

ONGEVEER GELIJK

GROEPSACCOMMODATIES

27%

HOGER

VASTE LIGPLAATSEN JACHTHAVENS

68%

LAGER

Type accommodatie

24

03 Doelgroepanalyse

25

3.1

Leefstijl van de inwoners

In dit hoofdstuk worden de doelgroepen van de Hoeksche Waard beschreven. Dit is belangrijk omdat nieuwe initiatieven die aansluiten bij de doelgroep van de Hoeksche Waard waarschijnlijk succesvoller zullen zijn in het aantrekken van gasten. Daarnaast kan worden gekeken welke potentiële doelgroepen op dit moment nog niet naar de Hoeksche Waard

Na het bepalen van de doelgroepen zal in kaart worden gebracht op welke manier zij het liefst vakantie vieren en welk type(n) accommodatie hen aanspreekt.

trekken omdat er niet voldoende voorzieningen voor hen zijn. Nieuwe initiatieven kunnen voor deze voorzieningen zorgen en zo een boost geven aan het toerisme in de Hoeksche Waard.

zeven doelgroepen die tot stand zijn gekomen op basis van uitgebreid onderzoek van MarketResponse. Uit dit onderzoek zijn zeven verschillende leefstijlen naar voren gekomen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht-, en Stijlzoekers. Deze groepen zijn onderscheidend

Allereerst wordt gekeken welk type inwoners er in de

Het bepalen van de doelgroepen is gedaan aan de van de Leefstijlvinder. Deze Leefstijlvinder beschrijft

gemeente Hoeksche Waard wonen. De leefstijl van de inwoners van de gemeente zegt namelijk veel over het type gasten dat naar het gebied zal trekken. Wat hen namelijk aantrekt aan het wonen in een bepaald gebied, zal ook veel gasten trekken naar het gebied. Daarna wordt gekeken naar de identiteit van het gebied en hier worden potentiële doelgroepen

qua gedrag, waarden en behoeften met betrekking tot vakantie en vrije tijd.

aan gekoppeld. De identiteit van het gebied zegt ook veel over welke leefstijlen aangetrokken worden.

geel, groen en blauw.

De Leefstijlvinder is een model met twee verschillende assen (x-as = individueel of collectief, yas = introvert of extrovert). Door deze assen ontstaan er vier kwadranten met ieder hun eigen kleur: rood,

26

In het rode kwadrant zitten mensen die vrijheid belangrijk vinden. De kernwaarde van het gele kwadrant is harmonie. Mensen in het groene kwadrant hechten vaak veel waarde aan veiligheid. De mensen in het blauwe kwadrant houden van controle. Een uitgebreidere beschrijving van de Leefstijlvinder en een beschrijving van de leefstijlen is te vinden in Bijlage D.

Afbeelding 3.1. Leefstijlen inwoners Hoeksche Waard

De inwoners van de Hoeksche Waard vinden gemeenschapszin erg belangrijk We zien in de Hoeksche Waard doelgroepen die gezelligheid en knusheid belangrijk vinden met de vertrouwende groep mensen om hen heen (Harmonie-, Verbindings-, Rust-, en Inzichtzoekers). Gemeenschapszin is wat een groot deel van deze doelgroep kenmerkt, men heeft wat voor elkaar over. Wat betreft de recreatie is dat met name een fijn samenzijn met de mensen waarvan je houdt. Samen op stap , daar gaat het om. Lekker de natuur in met je partner. Of wat actiever met het hele gezin. De activiteit zelf is minder belangrijk. Het hoeft allemaal niet te gek en niet te duur. De gewone uitjes zijn hartstikke leuk. Toch is er ook een doelgroep die wat meer te besteden heeft en naar comfort en luxe verlangt (de Stijlzoekers). Afbeelding 3.1 geeft dit visueel weer.

Afbeelding 3.2. Leefstijlen inwoners Hoeksche Waard t.o.v. Nederland

Nederland

11%

Rustzoekers zijn procentueel het best vertegenwoordigd In Afbeelding 3.2 is de procentuele verdeling van de Hoeksche Waard over de Hoeksche Waard 5% leefstijlen weergegeven ten opzichte van de verdeling van de Nederlandse bevolking. Vooral de grote groepen Rustzoekers en Inzichtzoekers vallen op. Avontuur

0%

18%

14%

Plezier

14%

20%

Harmonie

12%

12%

13%

40%

18%

20%

Verbinding

60%

12%

15%

Rust

16%

19%

80%

Inzicht

100%

Stijl

27

3.2

Identiteit van het gebied

Het gebied kenmerkt zich door rust, kleinschaligheid, natuur,

Tot slot is denkbaar dat ook de Avontuurzoeker hier graag komt; dit is

landbouw en gezelligheid van kleine dorpen. De belangrijkste voorzieningen zijn op korte afstand te vinden. De toeristen en recreanten komen om te wandelen en fietsen in de natuur en de historische monumenten.

een doelgroep die vaak in de stad woont en in de vrije tijd graag actief wandelt en fietst en zich interesseert voor cultureel erfgoed. Bijzondere eilanden zoals Tiengemeten zal hen aanspreken. Dit geldt ook voor de Inzichtzoeker. Dit is met name een wat oudere doelgroep. Die zal zich zeker interesseren voor de natuur en cultuur in de Hoeksche Waard.

Het wandelen en fietsen is iets wat de Harmonie- en Verbindingszoekers graag doen. Er lekker samen op uit, niet te duur, maar wel gezellig en actief. Het echt bewust genieten van de natuur en van historische monumenten spreekt met name de Verbindingszoekers aan maar ook zeker de Inzichtzoekers. Die verdiepen zich graag in natuur en cultuurhistorie.

Het gebied trekt dus de volgende doelgroepen zeker aan: Inzichtzoekers, Verbindingszoekers en Harmoniezoekers. Daarnaast zal een deel van de Avontuurzoekers graag in de Hoeksche Waard verblijven.

28

3.3

Favoriete vakantie per leefstijl

Elke leefstijl beleeft een vakantie op een eigen manier. Voor elke leefstijl staan andere waarden centraal.

Avontuurzoekers gaan graag naar onbekende, gekke, verrassende plekken. Ze gaan voor de ‘lokale beleving’. Cultuursnuiven, in binnenen buitenland, is echt een kenmerk van deze groep. Liever gaan ze niet met grote groepen weg, ze willen hun eigen gang kunnen gaan. Ze vermijden de ‘standaard’ parken en hotels. Ze verblijven het liefst in kleinschalige, unieke accommodaties. Voor Plezierzoekers is vakantie ‘gezelligheid’. Ze gaan dan ook graag met grote groepen mensen op stap: familie of vrienden. Ze willen naar plekken waar voor iedereen iets te doen is. Dus een park of camping met veel activiteiten zijn bij hen in trek. En met goede faciliteiten; ze willen wel een beetje verwend worden. En als het even kan, gaan ze naar een plek of accommodatie die net even ‘anders dan anders’ is.

Verbindingszoekers houden van gemoedelijk, rustig en kleinschalig. Met de partner op pad en genieten van natuur en cultuur. Ze vinden het mooi om het ‘echte’ lokale leven te proeven. Ze zijn geïnteresseerd in de lokale verhalen en maken graag praatjes met de eigenaren. Rustzoekers willen vooral met rust gelaten worden. Ze genieten van de natuur, maar graag in alle rust. Ze zijn uit op privacy en willen niks opgedrongen worden. Ze blijven graag in Nederland en thuis vakantie vieren is ook heel prettig. Dat is wel zo vertrouwd. De Inzichtzoekers houden ook erg van rust en privacy. Maar gaan er daarentegen wel erg graag op uit. De natuur in, genieten van kunst en cultureel erfgoed. Dat is fantastisch. Ze zijn hierin erg geïnteresseerd en lezen er graag alles over. Ze geven de voorkeur aan kleinschalige accommodaties; een mooie, rustige uitvalsbasis voor hun uitstapjes.

Harmoniezoekers vinden samenzijn belangrijk. Knus en gezellig. Dat

De Stijlzoekers zijn harde werkers, met drukke dynamische levens. In hun vrije tijd worden ze graag verwend en genieten ze van luxe, comfort

is belangrijk. Alle voorzieningen moeten aanwezig zijn en er moet voor iedereen wat te doen zijn. Dat is het belangrijkste. Dan hoeft het allemaal niet te duur en te gek te zijn; de gewone gezellige dingen zijn prima.

en exclusiviteit. Het liefst in het buitenland. Met grotere groepen op pad gaan doen ze ook graag. Ze gaan graag en vaak op vakantie: Met de partner naar een hotel, met het gezin naar een vakantiepark met alles er op en er aan, of met vrienden naar een luxe groepswoning.

29

3.4

Match accommodaties en leefstijl

Elke accommodatie kan geschikt zijn voor elke doelgroep. Dat hangt af van de sfeer/beleving die er wordt gecreëerd en van het serviceniveau. Maar over het algemeen spreekt een bepaald type accommodatie specifieke leefstijlen aan. Hotels Onder de hotelbezoekers zien we vooral de Stijlzoekers en de Plezierzoekers terug. Voor hen is luxe, comfort, stijl en exclusiviteit belangrijk. Hotels bieden dit natuurlijk met hun services en voorzieningen. Ze kiezen het liefst een luxe hotel. Maar een boutique of designhotel boeken zij ook relatief vaak. Ze houden wel van verrassing en iets unieks, net als de Avontuurzoekers. Avontuurzoekers en Plezierzoekers kiezen ook nog wel voor een hostel; prima plek van waaruit je steden kunt ontdekken. De bekende ketens trekken vaker de Verbindingsen Inzichtzoekers: het is vertrouwd en qua sfeer gewoon gezellig knus.

B&B, pensions, solitaire vakantiewoningen (kleinschalige verblijfsrecreatie) Kleinschalige accommodaties zijn voor diverse leefstijlen interessant; de Avontuur-, Inzicht- en Verbindingszoekers. Zij gaan graag met kleine gezelschappen op pad. De Inzicht- en Verbindingszoekers houden daarnaast erg van de rust en privacy die deze accommodaties vaak bieden, ook door hun locatie. De Avontuurzoekers vinden het daarnaast erg gaaf om unieke accommodaties te bezoeken, anders dan anders. Net als de Plezierzoekers overigens. Die houden echter wel van comfort, dus zullen sneller voor een luxere variant kiezen. Daar zijn de Stijlzoekers ook voor te porren. Alle genoemde doelgroepen maken graag een stedentrip; een B&B is dan een mooie uitvalsbasis, waarbij elke doelgroep dus een eigen sfeer wenst: uniek, rustig of luxe.

30

(Mini-)campings en campers Campings zijn er echt in vele soorten en maten. De camping met

Recreatieparken Recreatieparken zijn bij uitstek geschikt voor de

activiteiten en vermaak worden met name bezocht door de Plezier- en Harmoniezoekers die echt voor de grote gezelligheid gaan, voor iedereen wat te doen. De meer rustige campings, met goede faciliteiten, zijn met name in trek bij de Verbindingszoekers, maar ook bij de Stijlzoekers. Deze laatsten kiezen ook het vaakst voor glamping. Daarnaast zijn er de echte basic campings. Dat is voor de

Harmoniezoekers : gezelligheid, veel vermaak, goede faciliteiten, voor iedereen iets te doen; je hoeft het park niet af, ideaal voor gezinnen. Ook de Stijl- en Plezierzoekers waarderen de activiteiten op een park. Er is genoeg te doen voor iedereen. Wel zo handig als je in het hoogseizoen met je gezin op vakantie bent. De Stijl-

Avontuurzoekers een gave uitdaging, echt in de natuur en weer eens wat anders. Ook de Plezierzoekers spreekt dat aan. De Verbindings- en Inzichtzoekers genieten op de basic campings van de rust, natuur en kleinschaligheid. Zij zullen sneller ook voor een mini-camping kiezen. Camperaars zijn er ook in alle soorten en maten. Enerzijds zijn daar de avonturiers, actievelingen (zoals de Avontuur- en Plezierzoekers) en anderzijds degenen die lekker op zichzelf willen zijn (zoals de

en Verbindingszoekers vinden het daarnaast fijn dat alles gewoon goed geregeld is. Alles is aanwezig. Heel praktisch.

Inzichtzoekers).

31

Groepsaccommodaties Niet veel mensen maken gebruik van de traditionele groepsaccommodaties. Steeds meer wordt gebruik gemaakt van groepswoningen of geschakelde woningen op reguliere vakantieparken.

Jachthavens Jachthavens trekken divers publiek. De meest actieve watersporters zijn wel de Stijl-, Avontuur-, en Plezierzoekers. Met name de Stijlzoekers hebben ook het geld voor een eigen boot. De Avontuur- en Plezierzoekers varen met name voor de uitdaging en het avontuur. Maar alle drie de doelgroepen

Het zijn met name de Plezierzoekers en Stijlzoekers die hier gebruik van maken. Zij gaan graag met grotere groepen op pad: met familie, vrienden of de sportclub. Het moet er dan goed verzorgd uitzien; het mag best wat kosten. De Harmonie- en Verbindingszoekers zullen vooral met grotere families/gezinnen/3-generaties gebruik maken van een groepsaccommodatie. Zij zullen meer op de prijs letten en op

genieten er van om met groepen (vrienden) op pad te gaan en te genieten van een actief uitje.

voorzieningen in en rond de woning.

Onder passanten zullen we vaker ook Verbindings- of Inzichtzoekers vinden, die het leuk vinden om af en toe een boottochtje te maken.

32

3.5

Conclusie

Voorzieningen lijken de sleutel tot succes

Luxe is niet nodig, het moet wel gewoon goed zijn. Het liefst uniek,

De huidige inwoners van Hoeksche Waard behoren veelal tot de doelgroepen die gezelligheid maar ook rust zoeken (Harmonie,Verbindings-, Rust- en Inzichtzoekers). Gezien de identiteit van het gebied en de voorzieningen is de verwachting dat dit ook het type bezoeker is dat naar de gemeente komt. Avontuurzoekers kunnen daaraan toegevoegd worden; met name de cultuurhistorische elementen en de interessante natuurgebieden spreken hen aan.

authentiek, proevend van het lokale leven.

Diverse type accommodaties kunnen hen aanspreken. Waar de Harmoniezoeker graag met grotere gezelschappen op stap gaat en eerder kiest voor een camping of vakantiepark met voorzieningen en vermaak, kiezen de Verbindings-, Inzicht- en Avontuurzoeker vaker voor kleinschaligheid: een B&B, uniek hotelletje of een basic camping zijn voor hen interessant. Overall lijkt kleinschaligheid het beste te passen. Met goede voorzieningen en faciliteiten, maar zonder al teveel poespas.

Match met het aanbod is passend, behalve voor de Harmoniezoeker De huidige doelgroepen passen over het algemeen goed bij het huidige aanbod in de gemeente Hoeksche Waard. Er is veel kleinschalige verblijfsrecreatie, waarbij de meeste B&B’s en hotels niet extreem veel luxe bieden maar wel de benodigde faciliteiten hebben. Anderzijds is er vaste verblijfsrecreatie (jaarplaatsen). Deze typen accommodaties passen goed bij doelgroepen als de Verbindings-, Inzicht- en Rustzoeker. Voor de Harmoniezoekers daarentegen zijn grotere campings / vakantieparken met veel voorzieningen geschikt. Ook een grootschalig hotel zou hierop kunnen inhaken door dagrecreatie aan te bieden (zie pagina 38) Hierover beschikt de Hoeksche Waard nog niet (genoeg). Op basis van de doelgroepanalyse kan dus worden geconcludeerd dat de focus op het algemeen moet liggen op kleinschaligheid, maar dat een grootschalig vakantiepark nodig is om de volledige doelgroep te bedienen.

33

04 Trends & Ontwikkelingen

34

4.1

Algemene consumententrends

In dit hoofdstuk worden trends die van invloed zijn op de verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard besproken. Deze paragraaf bespreekt de algemene consumententrends. Vervolgens worden in paragraaf 4.2 de sectorale trends besproken. Regionale trends worden in paragraaf 4.3 getoond en dit hoofdstuk sluit af met economische groeiprognoses (paragraaf 4.4). Het is belangrijk deze trends en ontwikkelingen mee te nemen in de beoordelingen van nieuwe initiatieven in de verblijfsrecreatie omdat het succes van deze initiatieven

Hier liggen dus kansen voor ondernemers die zich richten op de oudere doelgroep. Accommodaties en faciliteiten kunnen bijvoorbeeld aangepast worden, of dagrecreatie kan zich meer op deze groep richten. Afbeelding 4.1. de leeftijdsverdeling van de Nederlandse bevolking

mede hierdoor wordt bepaald. Hogere absolute besteding 65+’ers De absolute uitgaven van 65+’ers nemen toe. Hiervoor zijn twee redenen aan te wijzen: 1. De toenemende koopkracht onder 65+’ers9; 2. De vergrijzing van de samenleving (zie Afbeelding 4.1). Allereerst zal vooral de groep 65-79 jarige sterk stijgen maar vanaf 2025 zal ook het aandeel 80-plussers flink toenemen. Dit betekent ook dat de vakantiebestedingen van Nederlandse 65+’ers snel zullen groeien. Dit blijkt ook uit veel trendrapporten over de toeristische sector. 8

Bron: Centraal Planbureau, 2019, Koopkracht.

9

Bron: NIDI, 2018, Demografie in het kort: Vergrijzing.

Bron: NIDI, 2018. Demografie in het kort: Vergrijzing. Cijfers: CBS.

In Nederland overnachten ook veel Duitse en Belgische gasten. In zowel Duitsland als België is de vergrijzingstrend zelfs al eerder ingezet dan in Nederland. Echter, in Duitsland zal de vergrijzing de komende jaren ook groter blijven terwijl Nederland naar verwachting België zal inhalen8.

35

Toenemende aandacht voor duurzaamheid en MVO Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) wordt steeds belangrijker. MVO bestaat uit drie onderdelen, ook wel de ‘triple-P’ genoemd: profit, people, planet. Dit betekent dat ondernemers zich zeker mogen richten op het maken van winst, maar dat dit niet in té grote mate ten koste mag gaan van de maatschappij of het milieu.

Toenemend belang van storytelling Het wordt steeds belangrijker producten te presenteren als onderdeel van een geheel en hiermee een verhaal te vertellen. Verhalen zijn aantrekkelijk en vergroten de waarde van een product door de beleving te vergroten. Ook toeristische producten worden steeds vaker op de markt gezet aan de hand van een verhaal. Een thema kan beter worden gevormd door samen te werken met aanbieders van regionale activiteiten.

Uit onderzoek van GfK & B-Open (2018) blijkt zelfs dat consumenten in toenemende mate bereid zijn meer te betalen voor duurzaamheid. In 2018 heeft Center Parcs onderzoek gedaan naar het belang van duurzaamheid in het kiezen van de vakantiebestemming. Bijna ¾ van de Nederlandse gasten neemt duurzaamheid mee in het kiezen van de vakantiebestemming (10 jaar geleden slechts 40%). Voor buitenlandse gasten (Duitsland en België 80% en Frankrijk 78%) liggen deze percentages nog hoger.

Meten = weten: online marketing wordt steeds belangrijker Online marketing wordt steeds belangrijker in het aanbieden van producten en diensten. Het marketingspel wordt niet meer offline maar online gespeeld. Alles draait om het sturen op meetbare resultaten. Dit spel zal beheerst moeten worden door ondernemers. Dit is ook terug te zien in de verblijfsrecreatieve sector. Online marketing zorgt voor grotere verschillen tussen bedrijven die (online) volop in contact staan met hun gast en bedrijven die het contact verliezen.

36

Digitalisering van de verblijfsrecreatie is een must De achterliggende oorzaak voor het groeiende belang van online marketing is de toenemende digitalisering. Omdat steeds meer consumenten gebruik maken van het Internet zal de digitalisering de komende jaren verder toenemen. Dit heeft vergaande invloed op de verblijfsrecreatieve sector. Steeds meer boekingen worden online

Krappe maar onzekere arbeidsmarkt Sinds het einde van de economische crisis neemt de Nederlandse werkloosheid in rap tempo af. Door de lage werkloosheid en het grotere aanbod aan banen (door economische groei) ontstaat er krapte op de arbeidsmarkt, wat voor bedrijven kan leiden tot hogere personeelskosten en moeite met het vinden van geschikt personeel.

gedaan. Naast boekingen via websites worden ook steeds meer boekingen via smartphones gedaan. Begin 2018 werd 78% van de boekingen via Internet gedaan, waarvan 3% met een smartphone10 Dit lijkt een klein percentage maar het is al een verdubbeling met het jaar ervoor. De verwachting is een gestage groei. Naast digitaal boeken wordt ook digitalisering in het concept van de verblijfsrecreatie steeds

Het CPB voorspelt bijvoorbeeld dan de contractlonen op middellange termijn met 3.1% per jaar stijgen. De huidige Corona-crisis zorgt echter (tijdelijk) weer voor wat ruimte op de arbeidsmarkt doordat relatief veel mensen hun baan verliezen. Hoe veel mensen dit zijn, welk opleidingsniveau zij hebben, en in welke sectoren zij beschikbaar komen is nog onduidelijk. Voor de verblijfsrecreatieve sector biedt een

belangrijker gevonden. Voorbeelden zijn: de mogelijkheid om digitaal in te checken, online extra faciliteiten te boeken, of een chat met medewerkers van de accommodatie.

krappe arbeidsmarkt overigens ook voordelen. Doordat veel mensen een baan hebben, zijn de uitgaven aan luxe-producten (zoals vakanties en dagrecreatie) hoger.

10 Bron: NBTC NIPO, 2018. NBTC NIPO: Meer reisboekingen via smartphone.

37

4.2

Sectorale trends

Stijging inkomend vakantieverkeer Het inkomend vakantieverkeer in Nederland stijgt snel de afgelopen jaren (vooral Duitsers en Vlamingen). In het Trendrapport Toerisme, Recreatie en Vrije Tijd (2018) wordt wel aangegeven dat vooral het aantal buitenlandse gasten een grote stijging kent en het aantal overnachtingen hierop achterloopt. Dit betekent dus dat de gemiddelde verblijfduur van buitenlandse toeristen wel steeds korter wordt. Duitsers komen steeds meer kamperen en Vlaamse gasten zijn meer op zoek naar luxe accommodaties. De afhankelijkheid van inkomend toerisme in de verblijfsrecreatie is dus gestegen. Mogelijk kan de Corona-crisis hier voor de komende jaren wel invloed op hebben. De eerste voorspellingen en signalen tonen aan dat mensen meer op zoek zullen gaan naar vakantie in eigen land. Toenemende binnenlandse vakanties en vakantiebestedingen RECRON (2020) verwacht dat er voor het komende decennium meer binnenlandse vakanties worden verwacht. Redenen hiervoor zijn: een sterk groeiend aantal 65+’ers, een kritischere houding t.o.v. vliegen, een grotere kans op mooi weer in eigen land, en een positiever imago van Nederland als vakantiebestemming. Door deze toename van het aantal binnenlandse vakanties zullen de vakantiebestedingen door Nederlanders in Nederland ook stijgen.

De Corona-crisis zal deze trend waarschijnlijk versterken omdat mensen ‘bang zijn’ om verre vakanties te boeken. Mensen gaan vaker maar minder lang op vakantie Niet alleen het inkomende vakantieverkeer geniet van kortere vakanties, maar dit geldt ook voor Nederlanders. In plaats van een lange vakantie gaan Nederlanders liever verspreid over het jaar een paar dagen weg. Ook het aantal korte vakantie gecombineerd met evenementen stijgt (Trendrapport Toerisme, Recreatie en Vrije Tijd, 2018). Doordat de zomervakantie minder lang wordt, gaan gasten ook vaker op vakantie in de winter, wat de vraag naar winterharde bedden doet stijgen.

38

Hotelisering van vakantieparken Vakantieparken gaan steeds meer lijken op hotels, vooral als gekeken wordt naar de faciliteiten die aangeboden worden. Voorbeelden zijn een ontbijt-service of maaltijden die rondbezorgd worden. Steeds vaker kan er ook worden in- en uitgecheckt op flexibele tijden. Op steeds meer vakantieparken komen zelfs ‘hotelaccommodaties’ te

Verhuuraccommodaties worden steeds belangrijker Gasten (vooral Generation Y) hechten steeds minder waarde aan bezit. Door pay-for-use kunnen ze veel meer producten / diensten gebruiken voor hetzelfde geld. Dit heeft effect op de aanschaf van campers, caravans, boten etc. Bedrijven zullen hierop in moeten spelen door het aandeel verhuur te verhogen.

staan. Focus op uitersten: luxe en back-to-basic worden steeds populairder Enerzijds zien we een groeiende markt voor luxe premium verblijfsconcepten, die een mix vormen tussen vijfsterrenhotels en bungalowresorts. Aan de andere kant wordt het back-to-basic

Onderscheidend vermogen en marktvergroting is nodig De consument is veeleisend en vraagt om beleving en vernieuwing. Om in deze concurrerende markt staande te blijven is daarom onderscheidend vermogen nodig waardoor de accommodatie zelf al gasten trekt. Een ander voorbeeld is het vervagen van branchegrenzen

recreëren op een natuurkampeerterrein steeds populairder door de groeiende interesse in de natuur.

tussen dag- en verblijfsrecreatie: hotels bieden dagrecreatie aan of dagrecreatieve aanbieders bieden nu ook overnachtingen aan.

39

Populariteit van online intermediairs in de toerisme branche Online platforms als Airbnb en Booking.com die actief zijn als intermediair tussen gebruikers en aanbieders van logies worden steeds populairder. Hiervan wordt concurrentie ervaren door aanbieders van verblijfsrecreatie. Als ze meedoen wordt een deel van de marge aan deze intermediairs gegeven, doen ze niet mee is hun

31% wil zelfs meer betalen om in een accommodatie te verblijven waar huisdieren welkom zijn. Beide percentages zijn veel hoger dan blijkt uit vergelijkbaar onderzoek een aantal jaren terug.

vindbaarheid lager. Echter, voor onbekende aanbieders biedt het ook een kans: snelle toegang tot een groot deel van de markt.

kansen zijn in het aanbieden van wellness vakanties. De prognose is dat deze faciliteiten steeds belangrijker worden omdat mensen ook steeds meer op zoek gaan naar ontspanning op vakantie. Er zijn twee soorten mogelijke wellness vakanties: de pure wellness vakantie, waar de hele vakantie gericht is op wellness (bijvoorbeeld in een wellness resort), en de vakantie waarbij de aanbieders een aantal wellness

Toenemende aandacht voor huisdiervriendelijkheid op vakantie Uit onderzoek van Booking.com blijkt dat 32% van de Nederlandse huisdiereigenaren zegt het komende jaar een vakantiebestemming te kiezen op basis van het wel of niet kunnen meenemen van hun huisdier.

Toenemend belang van wellness op vakantie Uit onderzoek van NBTC NIPO en de NHTV Breda blijkt dat er veel

faciliteiten aanbieden.

40

4.3

Regionale trends

Aan de hand van interviews met experts en ondernemers in de Hoeksche Waard en deskresearch zijn enkele trends voor de regio geïdentificeerd die van invloed zijn op de verblijfsrecreatie in de Hoeksche Waard. Grote verwachte vergrijzing/ontgroening en krapte op de arbeidsmarkt Hoeksche Waard Er wordt een daling van het aantal jongeren (0-17 jaar) in de Hoeksche Waard verwacht. Tussen 2007 en 2017 was er al een daling van 10% en de verwachting is dat deze daling doorzet. In de gehele regio Zuid-Holland wordt juist een lichte groei van het aantal jongeren veracht. Tussen 2017 en 2030 zal het aantal 16-64-jarigen naar verwachting dalen met ruim 11% terwijl het aantal 65-plussers juist zal stijgen met ongeveer 38%. De daling van het aantal 16-64 en de stijging van het aantal 65-plussers is groter dan gemiddeld in Zuid-Holland11.Bedrijven in de Hoeksche Waard (zo ook bedrijven in de verblijfsrecratie) zullen dus steeds meer afhankelijk worden van inkomend werkverkeer vanuit de rest van Zuid-Holland (vooral de stedelijke regio). Daarbij is de werkloosheid in de Hoeksche Waard al laag12 wat waarschijnlijk komt door de hoge werkgelegenheid in de stedelijke regio want de uitstroom van werkenden uit de Hoeksche Waard naar deze regio is groot. De krapte op de arbeidsmarkt is dus al aanwezig, en zal alleen nog maar verder gaan groeien.

Hierdoor is het des te belangrijker dat de bereikbaarheid van

bedrijven goed is, zowel met de auto als met het OV.

11 Bron: Economische Monitor Hoeksche Waard, 2019. Economische Monitor Hoeksche Waard 2018, p.17 12 Bron: Economische Monitor Hoeksche Waard, 2019. Economische Monitor Hoeksche Waard 2018, p 1

41

Braindrain in de Hoeksche Waard Veel jongeren trekken voor hun studie weg naar stedelijke regio’s (vooral Rotterdam). Dit zorgt voor een braindrain. Een deel hiervan komt terug, maar een groot deel bouwt een nieuw leven op elders. Eén van de grootste redenen hiervoor is dat er relatief weinig hoogopgeleid werk is. Het percentage

Stijging van het aantal banen in de sector recreatie en toerisme in de Hoeksche Waard Uit onderzoek van Tympaan (2018) blijkt dat in de periode 2013-2017 het aantal banen in deze sector is toegenomen met 20%. Aangezien dit aan het einde van de economische crisis is, is een stijging geen verrassing, maar deze stijging is veel groter dan in de rest van Zuid-

hoogopgeleiden in de Hoeksche Waard is dan ook slechts 27,7% (gemiddelde in Nederland 31,5%) 13.

Holland en Nederland (circa 10%). Het grootste deel van deze banen bevindt zich in de horeca. Het aantal vestigingen in de sector is ook toegenomen (met 26%), maar dit is minder sterk dan in de rest van Zuid-Holland. Het aanbod stijgt dus, maar niet zo snel als in de rest van Zuid-Holland. Doordat het absolute aantal banen in de sector in de Hoeksche Waard relatief laag is, is de absolute stijging ook niet heel

Doordat het gebied al dunbevolkt is, is het aantal hoogopgeleide inwoners per km2 ook laag. Bij deze lage dichtheid komt het vaak voor dat de kritische massa te laag is om bedrijvigheid te realiseren in de recreatie en toerisme sector, waardoor de dagtoeristische aantrekkingskracht ook laag is. 13 Bron: Volksgezondheid en zorg, 2019. Hoogopgeleide bevolking per gemeente

hoog.

42

Rotterdam is zeer populair Rotterdam wordt steeds populairder. Ten eerste zijn er steeds meer bezoekers. Waar we zien dat het achterland van Amsterdam al flink profiteert van de populariteit van deze stad (qua verblijfsrecreatie), is dit in Rotterdam nog minder. Door de ligging zou de Hoeksche Waard kunnen fungeren als alternatief voor overnachten in de stad zelf. Ten

Focus infrastructuur op stedelijke regio De provincie Zuid-Holland wil ervoor zorgen dat de infrastructuur in het stedelijke gebied steeds beter wordt. Echter, de OV verbindingen tussen het stedelijke gebied en het achterland en op de dunbevolkte gebieden loopt hierop sterk achter. Deze trend is al jaren te zien. Het verschil tussen de kwaliteit van de infrastructuur in de stedelijke regio

tweede is Rotterdam populair om te wonen, wat een heel krappe woningmarkt tot gevolg heeft met hoge huizenprijzen14. Het gevolg is dat inwoners met een lager inkomen weggedreven worden uit de stad. Wanneer er voldoende relatief goedkope woningen zijn in de omliggende regio’s kunnen ze hier terecht. Echter, dit is in de regio Rotterdam niet het geval. Hierdoor kan het zijn dat zij op zoek gaan