20200210 Nota Publieke Gezondheid 2020-2023 - Nota Publieke Gezondheid 2020-2-23

In het zogenoemde 'Schone Lucht Akkoord' wil het Rijk samen met provincies en gemeenten afspraken maken om toe te werken naar de gezondheidskundige streefwaarden voor fijnstof, houtskoolreductie stikstofdioxine, ammoniak en ozon. Ambitie  Er zijn adequate maatregelen om gezondheidsbedreigingen te verminderen.  Meer specifiek werkt de gemeente samen met andere gemeenten in de regio toe naar een luchtkwaliteit die voldoet aan de gezondheidskundige streefwaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om daarmee de gezondheid van haar inwoners te beschermen. Operationeel doel  De lokale emissie van fijnstof, stikstofdioxine, ammoniak en ozon is verminderd;  We onderzoeken de mogelijkheid om de meting ‘De bezorgdheid over de invloed van de leefomgeving’ uit de monitor Volwassenen en ouderen (2020-2024) op te hogen naar dorpsniveau. Inspanningen  In de besluitvorming worden de gezondheidskundige effecten van milieufactoren expliciet afgewogen tegenover andere belangen bij milieubelastende activiteiten in de openbare ruimte.

Om de medisch-milieukundige kennis te borgen vragen wij de GGD om aan te sluiten bij milieuplanvorming;  Wij maken in aansluiting op het 'Schone Lucht Akkoord' een actieplan Schone Lucht waarin beleid wordt opgenomen voor lokale bronnen van luchtverontreiniging (zoals hout stoken, vuurwerk, landbouw , mobiliteit);  We zorgen ervoor dat inwoners voorbereid zijn bij calamiteiten op het industrieterrein Moerdijk.

25

3.2 Gezondheid en hygiëne en evenementen Een goede hygiëne voorkomt de verspreiding van (infectie)ziekten. Hygiënezorg wordt in onze gemeente door de GGD uitgevoerd en richt zich op het beperken van risico’s op plaatsen waar veel mensen samenkomen en waar gebruik gemaakt wordt van gemeenschappelijke voorzieningen. Bovendien voert de GGD op aanvraag inspecties uit bij instellingen met een verhoogd risico op verspreiding van infectieziekten (bijvoorbeeld AZC, opvang dak- en thuislozen). Onderdeel van deze taak is ook het beoordelen van evenementenvergunningen op hygiëne en gezondheid. In dit kader willen we de komende beleidsperiode het voorkomen van gehoorschade centraal stellen. 3.2.1 Voorkomen van infectieziekten Infectieziekten vormen een gezondheidsrisico. Infectiepreventie draagt bij aan het verminderen en voorkómen van dit gezondheidsrisico. Ziekenhuizen en verpleeghuizen zijn bij wet verplicht om zelf te zorgen voor goede infectiepreventie. Voor diverse andere (zorg)instellingen, waar sprake kan zijn van een verhoogd infectierisico (omdat er sprake is van kwetsbare mensen die bij elkaar verblijven en gebruik maken van gemeenschappelijke voorzieningen) is infectiepreventie nog niet wettelijk verplicht. Voorbeelden zijn woonzorgcentra, instellingen voor gehandicapten en medisch kinderdagverblijven. Ook de thuiszorg is een dergelijke instelling.

Daarnaast zijn er allerlei ontwikkelingen in het publieke domein die ervoor zorgen dat er proactieve inzet nodig is van infectiepreventie om de verspreiding van infectieziekten te voorkomen. Denk hierbij aan bijzondere evenementen als mud runs en cityswims, opkomende infectieziekten als Q-koorts, reisgedrag en de lage vaccinatiegraad. Ambitie  We zetten proactief in op infectiepreventie in het publieke domein bij alle inwoners, met nadruk op de kwetsbare doelgroepen;  Thuiswonende ouderen kunnen vertrouwen op goede hygiëne en infectiepreventie, als onderdeel van de aan hen geboden zorg;  Ouderen, gehandicapten en andere inwoners in de Hoeksche Waard die zijn aangewezen op (relatief) grootschalige woonvoorzieningen, of die gebruik maken van locaties met gemeenschappelijke voorzieningen, kunnen vertrouwen op goede hygiëne en infectiepreventie. Inspanningen  Ontwikkeling scholing infectiepreventie voor medewerkers thuiszorg (gesubsidieerd VWS);  De GGD Zuid-Holland Zuid ontwikkelt regionaal infectiepreventiebeleid;  Bij instellingen met kwetsbare doelgroepen wordt het belang van infectiepreventie geagendeerd.

3.2 .2 Infectieziektebestrijding Infectieziektebestrijding is een taak van de GGD Zuid-Holland Zuid en betreft het gevraagd en ongevraagd adviseren over het nemen van algemene preventieve maatregelen ter voorkoming van en verspreiding van infectieziekten, het bestrijden van tuberculose en seksueel overdraagbare aandoeningen, inclusief bron- en contactopsporing. Het Rijksvaccinatieprogramma, uitgevoerd door en onlosmakelijk verbonden aan de Jeugdgezondheidszorg (JGZ), is een belangrijk middel in de preventie van infectieziekten. Er is geen tot zeer weinig beleidsvrijheid voor het uitvoeren van infectieziektebestrijding. Infectieziektebestrijding heeft een sterke relatie met nationaal en internationaal beleid. Beleidsprioriteiten worden grotendeels, al dan niet via subsidies, aangestuurd door het RIVM. 26

Infectieziektebestrijding is ook onderdeel van een wereldwijd netwerk voor de bescherming van de publieke gezondheid, waarbij de International Health Regulations (WHO) een belangrijke basis vormen. In Nederland is het RIVM (en daarbinnen het LCI - Landelijk Centrum voor Infectieziektebestrijding) een belangrijke (kennis)partner. Infectieziektebestrijding moet de komende jaren rekening houden met een aantal trends. Het aandeel ouderen neemt toe in onze samenleving en de huisvesting voor ouderen verandert (o.a. langer zelfstandig wonen). Daarnaast neemt de globalisering toe, zijn er meer migranten in Nederland en wordt er steeds meer gereisd waardoor infectieziekten van over de hele wereld binnenkomen. Ook wordt resistentie tegen antibiotica gezien als een van de belangrijkste bedreigingen van de volksgezondheid. Door de toename van antibioticaresistentie in buiten- en binnenland ontstaan steeds vaker infecties die moeilijker of in sommige gevallen helemaal niet meer behandeld kunnen worden. Zeker voor mensen met een kwetsbare gezondheid vormt dit een groot risico. In Europa sterven momenteel jaarlijks 25.000 mensen door antibioticaresistentie. Naar verwachting bedraagt dit aantal in 2050 wereldwijd 10 miljoen. Een van de oorzaken is het gebrek aan hygiëne. Preventie kan bijdragen aan het voorkomen van infectieziekten.

Daarmee wordt het gebruik van antibiotica teruggebracht en als gevolg daarvan de antibioticaresistentie. De uitvoering van infectieziektebestrijding hebben wij belegd bij de GGD Zuid-Holland Zuid. 3.2.3 Vaccinatiegraad Zowel in Nederland als in de regio Zuid-Holland Zuid daalde de vaccinatiegraad in de afgelopen jaren. In Zuid-Holland Zuid is de vaccinatiegraad structureel lager dan landelijk. In de Hoeksche Waard en ZuidHolland Zuid zag de vaccinatiegraad er de afgelopen jaren als volgt uit:

% 94

93

92

91

93 92

93 92

91

93

93

91

91

91

91

89

89

2016

2017

90

90

90

90 89

2018

2019

88 86

2010

2011

2012

2013

2014

Hoeksche Waard

2015

Zuid Holland Zuid

Bron: Cijfers RIVM, GGD ZHZ, www.hoegezondiszhz.nl

De WHO norm is 95%. Het Rijksvaccinatieprogramma bestaat sinds 1957 en is een van de meest effectieve interventies die Nederland kent als het gaat om de volksgezondheid. Het eerste doel van het programma is het beschermen van individuele kinderen tegen ernstige infectieziekten. Daarnaast leidt het vaccineren van een groot gedeelte van de bevolking tot groepsimmuniteit; als een groot gedeelte van de bevolking is gevaccineerd krijgen besmettelijke bacteriën en virussen weinig kans zich verder te verspreiden. Hierdoor zijn dus ook kinderen beschermd die nog te jong zijn om gevaccineerd te worden of door een ziekte niet gevaccineerd kunnen worden. Om de vaccinatiegraad in Zuid-Holland Zuid te verhogen is in 2019 een Public Health strategie tot stand gekomen in samenwerking met de Jeugdgezondheidszorg en alle gemeenten uit Zuid-Holland Zuid. 27

Ambitie  Ouders/opvoeders helpen om een voor hen goede keuze te maken over wel/ niet vaccineren en om professionals en beleidsmakers nieuwe mogelijkheden aan te reiken om vaccineren positief onder de aandacht te brengen;  De vaccinatiegraad in onze gemeente te verhogen. Operationeel doel  De vaccinatiegraad laat in 2023 een verhoging van 2% zien. Uit de vaccinatiegraadregistratie blijkt in 2023 dat meer mensen zich hebben ingeënt. Inspanningen Op basis van het advies van de GGD is een Public Health strategie vastgesteld waarin vanuit drie richtingen de vaccinatiegraad verhoogd moet worden. Het gaat om: 1. Flexibilisering en modernisering van het aanbod; 2. Informeren; 3. Benutten van de sociale omgeving. 3.2.4 Preventie van gehoorschade bij jeugd tijdens evenementen In Nederland lopen ieder jaar ruim 21.500 jongeren gehoorschade op door blootstelling aan te harde muziek. Het bezoeken van een evenement met harde muziek is een van de voornaamste oorzaken. Het oplopen van gehoorschade komt door een combinatie van de blootstellingsduur, frequentie en het volume. Omdat er telkens een (klein) gedeelte van het gehoor beschadigd raakt, wordt het vaak pas na jaren opgemerkt. Hierdoor worden er te laat beschermende maatregelen genomen. Gehoorschade is onomkeerbaar. Met als gevolg levenslange handicaps als oorsuizingen, geluidsvervorming en gehoorverlies.

Dit kan onder andere leiden tot communicatie- en concentratieproblemen, verhoogde bloeddruk, slaapproblemen, vermoeidheid, verminderde (leer)prestaties, depressie en een sociaal isolement. Percentage van 12 t/m 18 jarigen

Binnenmaas

Cromstrijen

Korendijk

Oud-Beijerland

Strijen

Wel eens gehoorklachten gehad

40

46

37

41

28

>=1 keer gehoorklachten na luisteren muziek in afgelopen maand Voortdurend gehoorklachten in afgelopen maand,

17

19

14

14

12

6

10

7

8

5

Bron: Jeugdgezondheidsmonitor 2011, Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ

Ambitie  Minder jongeren hebben last van gehoorklachten als gevolg van blootstelling aan te hard geluid. Operationeel doel  Het percentage van jongeren van 12 tot 18 jaar met weleens gehoorklachten is afgenomen met 4% ten opzicht van 2011.

28

Inspanningen  We nemen preventieve bepalingen om gehoorschade te voorkomen op in evenementenvergunningen, zoals bijvoorbeeld het verstrekken van oordoppen en voorschrijven van maximaal toegestane decibels. 3.2.5 Verbreden van het thema seksuele gezondheid De GGD voert de preventie van SOA’s en voorlichtingen over seksuele gezondheid voor de gemeenten uit. Het Rijk wil de uitvoering van aan seksuele gezondheid gerelateerde taken te decentraliseren. Gemeenten moeten hierbij zorgen voor een bredere voorziening Seksuele Gezondheid waar diverse gerelateerde thema’s met elkaar verbonden worden en waar wordt samengewerkt met andere relevante stakeholders in de regio. De thema’s zijn o.a:  Emancipatie LHBTI;  Voorkomen en tegengaan seksueel overschrijdend gedrag/seksueel geweld;  Voorkomen ongewenste zwangerschappen;  Voorkomen van SOA’s. Ambitie  Zoveel mogelijk voorkomen van seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s), onbedoelde zwangerschappen, seksueel overschrijdend gedrag en seksueel geweld door het verbreden van de aanpak seksuele gezondheid en het bevorderen van LHBTI-emancipatie. Operationeel doel  Regionale beleidsontwikkeling verbreding seksuele gezondheid is in 2023 gerealiseerd. Inspanningen  We ondersteunen van kwetsbare (potentiële) ouders bij het nemen van de regie over hun kinderwens door middel van voorzorg/ preventieve zorg.

 Beleidsontwikkeling verbreden seksuele gezondheid 2020 t/m 2023 realiseren. In verbinding met de lopende programma’s (bijvoorbeeld Regenbooggemeente) en het versterken van de bestaande voorzieningen. 3.2.6 HartslagNu Gemeente Hoeksche Waard is aangesloten bij HartslagNu. Een landelijk systeem waarbij geschoolde burgerhulpverleners worden ingezet bij een 112-melding over een hartstilstand. Hierbij worden ook beschikbare AED's ingezet. Door burgerhulpverlening wordt de aankomsttijd van de ambulance overbrugd door eerder te beginnen met reanimeren en dus mensenlevens te redden. Na een reanimatie wordt er door HartslagNu ook nazorg aan de vrijwilliger(s) aangeboden. Een reanimatie kan immers een grote impact hebben. Als gemeente vervullen we, naast de financiering van deelname, een stimulerende rol. Om zoveel mogelijk mensenlevens te kunnen redden zijn burgerhulpverleners en AED’s die 24/7 beschikbaar zijn, nodig. Daarom stimuleren we inwoners om zich aan te sluiten als vrijwilliger en AED-eigenaren om hun AED aan te melden bij HartslagNu. Zo werken we toe naar een (dichter) dekkend netwerk van burgerhulpverleners en AED's. Bijvangst van de burgerhulpverlening is dat er saamhorigheid en burencontact ontstaat.

29

Operationele doelen:  Behouden van een dekkend netwerk van AED’s in gemeente Hoeksche Waard;  Behouden van voldoende burgerhulpverleners in de Hoeksche Waard. Inspanningen:  Opzetten van werkgroep met vrijwilligers;  Actualiseren van beleid Hartveilig Wonen.

30

4. Ziektepreventie 4.1 Jeugdgezondheidszorg Kinderen en jongeren moeten zo gezond mogelijk kunnen opgroeien en zich kunnen ontwikkelen. Met preventie, vroegsignalering en een aanpak voor het gezin wordt ernstige problematiek zoveel mogelijk voorkomen. Binnen de Jeugdgezondheidszorg (JGZ) staat het voorkomen van gezondheidsverlies en daar waar mogelijk het boeken van gezondheidspotentieel centraal. De Jeugdgezondheidszorg is opgenomen in de Wet publieke gezondheid. Hierin staat dat er een landelijk preventief gezondheidszorgpakket wordt aangeboden aan alle jeugdigen, van 9 maanden tot 18 jaar. De gemeente is verantwoordelijk voor de organisatie van de JGZ en is er ook verantwoordelijk voor dat er passende zorg en ondersteuning is georganiseerd voor jeugdigen die dat nodig hebben. Specifiek zijn in de Wpg voor de uitvoering van JGZ de volgende zaken opgenomen:  het op systematische wijze volgen en signaleren van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van jeugdigen en van gezondheidsbevorderende en -bedreigende factoren;  het ramen van de behoeften aan zorg;  de vroegtijdige opsporing en preventie van specifieke stoornissen en het aanbieden van vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma;  het geven van voorlichting, advies, instructie en begeleiding;  het formuleren van maatregelen ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen.

De uitvoeringsorganisatie voor jeugdgezondheidszorg (JGZ) is verantwoordelijk voor de te leveren zorg en bepaalt hoe deze wordt uitgevoerd. Deze uitvoering kan worden opgesplitst in twee delen: 1. Het basistakenpakket dat in de hele regio hetzelfde is; 2. Maatwerk dat per gemeente is samengesteld. De JGZ organisatie en de gemeente bepalen samen hoe wordt aangesloten op de Hoeksche Waardse ambities. 4.1.1 Basistakenpakket Allereerst worden binnen dit pakket de wettelijke taken uitgevoerd:   

De contactmomenten volgens het Landelijk Professioneel Kader; De uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma; Het beheer en de doorontwikkeling van het Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg.

In de regionale aanbesteding JGZ 2020 zijn de thema's overgewicht, vaccinatiegraad, kindermishandeling en positieve gezondheid meegenomen als prioriteiten. Ambities  Overgewicht daalt met 2%;  Gezamenlijk ontwikkelde preventieve maatregelen in de aanpak Kindermishandeling;  Eerder signaleren en ingrijpen en daarmee verminderen van kosten van zwaardere zorg;  Stijgende tevredenheid onder ouders/ opvoeders, minder beroep op voorzieningen omdat zij zelfredzamer zijn geworden (positieve gezondheid);  Vaccinatiegraad stijgt gemiddeld met 0,1% per jaar. 31

Inspanningen  Bij alle contactmomenten leefstijl advies geven (overgewicht);  Afgestemde aanpak tussen JGZ en partners (overgewicht);  Aansluiten Gezonde school aanpak op bij behorende projecten (overgewicht);  Versterken samenwerking Veilig Thuis en Jeugdteam;  Verder professionaliseren JGZ om signalen eerder waar te nemen en beter op te volgen;  Samen met de ouder/ opvoeder oplossingen kiezen die voor hem/haar relevant zijn (positieve gezondheid);  Natuurlijk consultatiebureau in de Hoeksche Waard opstarten en informatiebijeenkomsten organiseren en maternale kinkhoestvaccinatie uitvoeren. 4.1.2 Lokaal maatwerk Naast de uitvoering van het regionaal basispakket JGZ voor alle gemeenten in de regio Zuid-Holland Zuid is er ook behoefte aan lokaal maatwerk. Vanuit de landelijke preventieagenda zijn hiervoor vier pijlers geformuleerd: ouderschap, hechting, gezondheid en weerbaarheid. De JGZ geeft hier lokaal invulling aan vanuit het perspectief van positieve gezondheid en in samenhang met lokale (en regionale) gezondheidsbevorderende projecten. Elke gemeente vult in afstemming met de JGZ organisatie het maatwerk in. Lokale vragen en wensen zijn hierbij leidend. We maken een koppeling tussen de diensten uit het basispakket en we zoeken de verbinding met partijen en aanbod binnen de brede zorg voor jeugd.

Ambitie In de Hoeksche Waard draagt het maatwerk bij aan het veilig en gezond opgroeien van kinderen. Dit wordt in het lokale maatwerk JGZ op de volgende manier ingevuld:  De JGZ organisatie biedt zorg en ondersteuning op maat. Nieuwe ontwikkelingen en vragen kunnen tot aanpassingen in het maatwerk leiden.  JGZ is netwerkpartner in het lokale veld waarin professionals worden gestimuleerd op casuïstiek niveau samen te werken, door te geleiden en op- en af te schalen over eigen organisatiegrenzen heen. Zo wordt ook de maatschappelijke meerwaarde van de JGZ benut in de verbinding met onderwijs, leerplicht en jeugdveld. Operationeel doel  Jaarlijks stelt de JGZ een werkplan op in samenspraak met de gemeente. Inspanningen  Heroriëntatie op inzet onderdelen programma “Kansrijke Start” waaronder : o Inzet Prezorg en Voorzorg voor kwetsbare ouders voor en na de zwangerschap met als doel kinderen veilig en gezond te laten opgroeien. o Netwerksamenwerking JGZ met partners. Onder meer op alle voorschoolse voorzieningen, basisscholen, scholen voor voortgezet onderwijs en in de Jeugdteams.  De thema’s ouderschap en gezondheid koppelen aan inzet op mentale weerbaarheid. Zie hoofdstuk 3 Gezondheidsbevordering.

 Inzet bieden op opvoedondersteuning: Ouders krijgen verschillende vormen van ondersteuning bij de opvoeding zoals individuele contacten, opvoed en -inloop spreekuren en themabijeenkomsten;  Inzet bij toeleiding van kinderen naar ‘Voor en- Vroegschoolse Educatie’;  Netwerksamenwerking: JGZ is partner bij het programma ‘Opvoeden en Opgroeien doen we Samen’. 32

4 .2

Ouderengezondheidszorg

Gemeenten zijn in het kader van de Wet publieke gezondheid verantwoordelijk voor de ouderengezondheidszorg. Van gemeenten wordt verwacht dat zij uitvoering geven aan het systematisch volgen van ontwikkelingen in de gezondheidstoestand van ouderen en hierin gezondheidsbevorderende –en bedreigende factoren. Dit doet de GGD via de ‘Monitor Volwassenen en Ouderen’. Op basis van deze analyse wordt vervolgens verwacht dat gemeenten de zorgbehoefte raamt, werkt aan de preventie van specifieke stoornissen, voorziet in o.a. voorlichtingen en begeleiding en, tenslotte, maatregelen formuleert ter beïnvloeding van gezondheidsbedreigingen. Ouderen wonen steeds langer zelfstandig thuis en willen regie blijven houden over het eigen leven. Tegelijkertijd worden zij geconfronteerd met problematiek als eenzaamheid en beperkingen in mobiliteit. Daarnaast hebben ouderen een groter risico op ondervoeding, omdat ze vaker ziek zijn en minder bewegen. Bovendien hebben ouderen minder energie nodig dan toen ze jonger waren, waardoor het moeilijker kan zijn alle voedingstoffen met de voeding binnen te krijgen. Inzetten op preventie bij ouderen kan ertoe bijdragen dat zulke problemen uitblijven of verminderen en de eigen regie of zelfredzaamheid wordt versterkt (RIVM, 2018). Ouderen zijn met betrekking tot verschillende milieu- en biologische omgevingsfactoren een hoog risicogroep.

Ouderen zijn meer vatbaar voor de gevolgen van fijnstof, hitte en infecties dan andere volwassenen. Een integrale aanpak die zich richt op zowel de fysieke en sociale omgeving, leefstijl, participatie en zorg van en voor ouderen Is vanuit de opgave inclusieve samenleving (programma Thuis in de kern) onontbeerlijk. We verwachten dat door op deze bevorderende en beschermende onderwerpen in te zetten de gestapelde kwetsbaarheden voor ouderen verminderen of uitgesteld worden. Hierdoor verbetert de kwaliteit van leven en de ervaren gezondheid. Ambitie 

Meer ouderen voelen zich vitaal en gezond waardoor zij langer in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen en actief deelnemen aan de samenleving.

Inspanningen  Bij het hoofdstuk Gezondheidsbevordering zetten wij in op het thema ‘Vitaliteit en eigen kracht ouderen’ waarin onder meer wordt ingezet op bewegen/ valpreventie en een dementievriendelijke samenleving.  We implementeren een lokaal hitteplan met maatregelen, met uitloop tot 2023.

33