Voorjaarsnota 2024 -Balanceren

Voorjaarsnota 2024

Balanceren

Voorwoord Voor u ligt de voorjaarsnota 2024 van de gemeente Hilversum. De voorjaarsnota wordt opgesteld ter voorbereiding op de programmabegroting 2025 en bevat in overeenstemming met de financiële verordening een bijstelling van de lopende begroting 2024 en de plannen voor 2025 en verder. De voorjaarsnota is daarmee het moment voor uw integrale afweging en het maken van de beleidsmatige keuzes voor het komende begrotingsjaar 2025 met een meerjarige doorkijk naar de periode 2026-2028. De financiële effecten uit deze voorjaarsnota zijn het uitgangspunt voor het opstellen van de programmabegroting 2025-2028. In opmaat naar de programmabegroting actualiseren wij ook het Meerjarenperspectief Gebiedsontwikkelingen (MPG) en het investeringsplan. De effecten van de actieve grondexploitaties zijn in de jaarrekening 2023 gepresenteerd en zijn in deze voorjaarsnota verwerkt. De mogelijke toekomstige effecten van het MPG worden, door middel van raadsbesluiten, in de programmabegroting 2025 of toekomstige begrotingen verwerkt. Nieuwe inzichten zullen ongetwijfeld de komende maanden ertoe leiden dat het in deze voorjaarsnota geschetste perspectief moet worden bijgesteld in de programmabegroting 2025-2028.

2

Inhoudsopgave Voorwoord .............................................................................................................................................. 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 3 1 Inleiding ................................................................................................................................................ 4 2 Financiële positie .................................................................................................................................. 7 2.1 Financiele ontwikkelingen ............................................................................................................. 7 2.2 Ontwikkelingen in Hilversum ...................................................................................................... 11 2.3 Reservepositie ontwikkelingen ................................................................................................... 16 2.4 Financieel Meerjarenperspectief 2024-2028 .............................................................................. 18 2.5 Inzicht in investeringen ...............................................................................................................

21 2.6 Renteontwikkelingen................................................................................................................... 26 3 Van voorjaarsnota naar begroting ..................................................................................................... 28 4 Tot slot ................................................................................................................................................ 29 5 Bijlagen ............................................................................................................................................... 30 5.1 Uitgangspunten begroting........................................................................................................... 31 5.2 Investeringsprogramma .............................................................................................................. 37 5.2.1 Toelichting actualisatie 2024 ................................................................................................ 37 5.2.2 Investeringen met een sterretje........................................................................................... 41 5.3 Overzicht begrotingswijzigingen .................................................................................................

42 5.4 Staat van reserves ....................................................................................................................... 51 5.5 Overzicht taakvelden per programma ........................................................................................ 52

3

1 Inleiding Begroten is vooruitkijken. Een juiste combinatie vinden tussen het vertalen van uitvoering, plannen en ambities in geld en tegelijkertijd de bijna voorspelbare onzekerheid van de toekomst toch zo goed mogelijk meenemen. Immers: bij het opstellen van de begrotingen in de afgelopen jaren, zagen we noch corona noch de invasie van Oekraïne aankomen. Met andere woorden: begroten is evenwichtskunst. Dit jaar wordt dit versterkt door de grote onzekerheid over de Algemene Uitkering. Deze onzekerheid uit Den Haag maakt het extra moeilijk een bestendig beeld in de voorjaarsnota in opmaat naar de begroting te schetsen. Gezien de onzekerheden rondom deze voorjaarsnota zijn wij daarom extra alert op ontwikkelingen die het begrotingssaldo kunnen beïnvloeden. Wij zetten als college in op een duurzaam financieel stabiele begroting. Daarbij is het dit jaar meer dan ooit balanceren. Balanceren tussen realisme en onzekerheid. En balanceren tussen aandacht en ambitie voor wat de samenleving nodig heeft in het hier en nu, en wat Hilversum nodig heeft om ook in de toekomst een stad te zijn waar het prettig is om te wonen, werken, ondernemen en verblijven.

Het kan bijna niemand ontgaan zijn: dit jaar vieren we een heel bijzonder jubileum in onze stad: Hilversum bestaat maar liefst 600 jaar! Een mijlpaal die niet alleen een terugblik op ons rijke verleden verdient, maar ook het omarmen van het heden en het vooruitkijken naar wat de toekomst ons brengt. De start van de feestelijkheden was op zaterdag 2 maart met 'De Nacht van Hilversum'. Op zondag 3 maart was het tijd voor Hilversum Bakt. In een stralend zonnig Hilversum zagen we mooie Hilversumse ontmoetingen ontstaan bij een taartje en vierden met de Hilversummers de 600ste verjaardag van de stad. Op 4 maart is in het MCO met een indrukwekkende documentaire, muziek van het Metropole Orkest, cabaret en onze Young Hilversummers samen met onze externe relaties op feestelijke wijze het verjaardagsweekend afgesloten. Hilversum at its finest. Maar hier houdt het vieren niet op, want we gaan het hele jaar door. Hilversummers hebben, vaak gebruik makend van de subsidieregeling ‘Energie uit de Stad’, heel veel initiatieven genomen die 2024 tot een feestelijk kleurrijk jaar maken. Dus laten we het verleden en de toekomst van onze mooie stad vieren. Binnen maar vooral buiten onze bubbel. Maar ook in een feestjaar gaat de wereld om ons heen verder en werken we in de realiteit van alledag. We zien de wereld om ons heen blijvend veranderen.

Vaste waarden als democratie en persvrijheid staan onder druk, het vertrouwen in de politiek neemt verder af terwijl schaarste op vrijwel alle vlakken toeneemt en de polarisatie in de samenleving blijft groeien. Met bubbels als de nieuwe zuilen. Daarnaast worden gemeenten ook geconfronteerd met andere problemen en beleid die vaak een landelijke oorsprong hebben: de grote beperkingen van ons elektriciteitsnet, stikstof en de opvang van asielzoekers. Gemeenten zijn voor inwoners en ondernemers terecht het eerste gezicht van de overheid en moeten vragen beantwoorden waar het antwoord vaak in Den Haag gegeven zou moeten worden. Daarnaast maken de jaarrekening 2023 en de Meerjaren Prognose Gebiedsontwikkelingen (MPG) ook duidelijk dat we weliswaar een gezonde financiële uitgangspositie hebben, maar dat de omvang van onze ambities gecombineerd met, opnieuw, financiële keuzes uit Den Haag aanzienlijke gevolgen hebben voor onze begroting. Gevolgen die vragen om bestuurlijke en politieke keuzes. De programmabegroting 2024 weerspiegelt onze ambities gebaseerd op het coalitieakkoord 'Hilversum Koesteren', maar zeker ook de reguliere werkzaamheden die wij als gemeente moeten uitvoeren. De voorliggende Voorjaarsnota 2024 borduurt daarop voort.

4

We hebben concrete plannen voor meer betaalbaar wonen, verduurzaming, het aanpakken van de gevolgen van klimaatverandering, toegankelijke en betaalbare zorg, gelijke kansen, goede bereikbaarheid van onze stad en regio en het verder uitbreiden van het hoge voorzieningenniveau om Hilversum mogelijk te maken. Grote ambities, veel werk en dus ook forse investeringen in de stad. De raad heeft een veelheid aan kaders en nieuwe plannen vastgesteld zoals het integraal veiligheidsplan, het uitvoeringsprogramma mobiliteitsvisie, de visie sociaal domein en het integraal huisvestingsplan onderwijs. Daarnaast zijn voor de diverse gebiedsontwikkelingen belangrijke plannen door de raad vastgesteld: het stedenbouwkundig plan Sportpark (Arenapark), het daaraan gerelateerde programma van eisen voor het multifunctionele Sportcomplex en het programma van eisen voor de buitenruimte Stationsgebied. Het stedenbouwkundig plan voor Bruisend Hart is medio mei 2024 door de raad vastgesteld. Allemaal grote besluiten met een positieve impact op Hilversum en de leefbaarheid van de stad. Maar ook besluiten die een langjarig substantieel beslag leggen op de financiële middelen van onze gemeente. Net als alle andere gemeenten krijgt ook Hilversum als gevolg van de herziene financieringssystematiek vanuit het Rijk, te maken met financiële onzekerheid in de toekomst.

In de programmabegroting 2024 was dit bij de doorkijk naar de jaren 2026 en 2027 al te zien. Daarnaast hebben we nog steeds te maken met stijgende prijzen en is er onzekerheid over de plannen en investeringen van een nieuw kabinet. Ondanks deze uitdagingen en onzekerheden blijven we geloven in onze ambities om Hilversum nog mooier, gelijkwaardiger en toekomstbestendiger te maken voor iedereen. We houden dus aan deze ambities vast. Dat betekent wel dat een aantal van de in de afgelopen jaren opgebouwde financiële buffers ingezet zullen moeten worden. Mede daardoor kunnen we blijven investeren in betaalbare woningbouw en nieuwe woningbouwconcepten, zoals flexwoningen, zodat alle doelgroepen in Hilversum kunnen (blijven) wonen. We investeren in bestaanszekerheid, onderwijskansen en zorg en ondersteuning voor wie dat nodig heeft. Daarbij maken we waar mogelijk gebruik van de eigen kracht van inwoners en de veerkrachtige netwerken in de stad. Hier werken maatschappelijke organisaties, inwoners, vrijwilligers en andere partners in de wijk samen. We maken we Hilversum groener, vitaler en klaar voor de gevolgen van klimaatveranderingen. We investeren in banen en een vitale economie en natuurlijk investeren we in de levendigheid en gezondheid van Hilversum: sport en cultuur spelen ook in deze begroting een belangrijke rol.

Naast de geformuleerde ambities is er een ander bestuurlijk vraagstuk urgent geworden. De gemeente Wijdemeren wil bestuurlijk herindelen (fuseren) met een andere gemeente en is januari 2024 gestart met een verkenningsfase. Op zoek naar een fusiepartner voert het college van Wijdemeren als eerste verkennende gesprekken met de colleges van Hilversum en Gooise Meren. Wijdemeren ziet deze gemeenten als ‘gerede fusiepartner’, omdat uit onderzoek is gebleken dat inwoners van Wijdemeren zich het meest verbonden voelen met deze gemeenten. Wijdemeren hoopt voor de zomer van 2024 een keuze te kunnen maken voor een gemeente of gemeenten die het meest aansluit of aansluiten bij Wijdemeren. Met die gemeente wordt de haalbaarheid van een herindeling verder onderzocht of vormgegeven. Wijdemeren mikt op een definitief besluit om te fuseren in 2025, zodat de herindeling op 1 januari 2027 een feit kan zijn. Omdat dit onderzoek loopt zijn eventuele financiële consequenties geen onderdeel van de nu voorliggende voorjaarsnota, met uitzondering van de kosten van de onderzoeken die de gemeente Hilversum zelf uitvoert als mogelijke fusiepartner. Deze kosten zijn reeds in bestuurlijke besluitvorming betrokken. In ons coalitieprogramma ´Hilversum koesteren´ hebben wij de uitgangspunten voor ons beleid geformuleerd die in deze voorjaarsnota overeind blijven. Dat betekent dat wij: •

Staan voor een gedegen financieel beleid waarmee wij de begroting en de meerjarenbegroting op orde brengen; 5

• • • • • •

Sturen op resultaten van grondexploitaties en het beperken van de financiële risico’s; Sturen op en bereiken van een robuuste en efficiënte gemeentelijke organisatie; Sociale uitsluiting blijven voorkómen en blijven investeren in voorzieningen in wijken en buurten, met name voor onderwijs, zorg en veiligheid; De stedenbouwkundige kwaliteit van Hilversum bevorderen; Het onderhoud op groen, wegen en de infrastructuur op peil houden. Als uitgangspunt nemen om geen reserves in te zetten om de begroting (incidenteel) sluitend te maken.

Financieel vooruitzicht We hebben gekoerst op minimaal een sluitende begroting voor 2025 en een sluitend meerjarenbeeld. Het ravijnjaar 2026 blijft met de inzichten van nu pijnlijk zichtbaar. Ook 2024 koerst af op een forse uitname uit de algemene reserve. In deze voorjaarsnota zijn meerdere onzekerheden geschetst rondom het financieel meerjarenperspectief. De verwachting is dat bij de voorbereidingen van de programmabegroting 2025 een deel van de onzekerheden zoals de algemene uitkering gekwantificeerd kunnen worden. Dit zal mede afhankelijk zijn van de kabinetsformatie. Gezien de onzekerheden rondom deze voorjaarsnota zijn wij alert op ontwikkelingen die het begrotingssaldo kunnen beïnvloeden. Wij zetten als college in op een duurzaam financieel stabiele begroting. Daarbij zoeken wij constant naar de balans tussen aandacht voor wat de samenleving nodig heeft in het hier, en wat Hilversum nodig heeft om ook in de toekomst een stad te zijn waar het prettig is om te wonen, werken, ondernemen en verblijven. Het financieel meerjarenperspectief ziet er, na vaststelling van deze voorjaarsnota, als volgt uit: Bedragen x € 1.000 - Voordeel + Nadeel Omschrijving Beginstand Voorjaarsnota 2024

2024

2025

2026

2027

2028

0

0

1.553

374

374

Totaal ontwikkelingen

12.853

17.296

16.571

14.636

14.782

Zoekrichtingen

-3.100

-6.259

-11.200

-11.575

-11.950

Totaal dekkingsplan

-839

-11.301

-4.038

-4.000

-4.800

Actuele stand na de voorjaarsnota 2024

8.914

-264

2.886

-565

-1.594

6

2 Financiële positie In dit hoofdstuk nemen wij u mee in de financiële ontwikkelingen waar wij als gemeente mee te maken hebben, gevolgd door de ontwikkelingen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. Daarbij dient de door u vastgestelde stand, de begroting 2024, als basis voor deze voorjaarsnota. In deze voorjaarsnota wordt u gevraagd de in paragraaf 2.2 Ontwikkelingen in Hilversum en de in paragraaf 2.3 voorgestelde reservemutaties te beoordelen en uw keuzes hierin te maken. Op basis van deze keuzes stellen wij de begroting 2025 bij en de meerjarenbegroting op. Een volledig beeld ten aanzien van de financiële positie presenteren wij in paragraaf 2.4 Financieel Meerjarenperspectief 2024-2028. In paragraaf 2.5 wordt inzicht gegeven in de ontwikkelingen ten aanzien van het investeringsprogramma. Paragraaf 2.6 bevat de renteontwikkelingen.

2.1 Financiële ontwikkelingen Een gezonde uitgangspositie Zoals we in de jaarrekening 2023 al hebben geconcludeerd, staat Hilversum er op het vlak van financiële gezondheid, ook ten opzichte van andere gemeenten, relatief goed voor. In de jaarlijkse BDO benchmark van Nederlandse gemeenten 2024 kleuren we groen en scoren we een rapportcijfer 9. In de categorie van de 59 gemeenten met een inwoneraantal tussen de 50.000 en 100.000 inwoners zijn we gestegen van plek 28 naar plek 13. Deze benchmark is gebaseerd op de jaarrekening 2022 en de programmabegroting 2024 en onderschrijft dat op financieel vlak de uitgangspositie van Hilversum solide is.

Zorgen over landelijke financiële ontwikkelingen Niettemin heerst er landelijk ernstige bezorgdheid over de financiële situatie van gemeenten in Nederland. Al sinds de presentatie van het regeerakkoord van het nu demissionaire kabinet, 15 december 2021, zijn er zorgen over het inmiddels beruchte ravijnjaar. De keuze van het kabinet om vanaf 2026 een forse afname van het gemeentefonds in te boeken, leidde tot onrust. De VNG en gemeenten hebben de afgelopen jaren keer op keer de noodklok geluid. Vanaf 2026 dreigen veel gemeenten structurele begrotingstekorten te hebben door een korting van €3 miljard vanuit het Rijk. Dat is een korting van zo'n 7,5%, een korting die dus zeer aanzienlijke gevolgen heeft op de gemeentelijke begrotingen. Dit zal naar verwachting bij een groot aantal gemeenten leiden tot ingrijpende bezuinigingen en daarmee mogelijk een verschraling van lokale voorzieningen. 7

Sommige gemeenten moeten de pijnlijke keuze maken de bibliotheek of het zwembad te sluiten. Dergelijke keuzes hebben vanzelfsprekend ook gevolgen voor de financiering van de vele maatschappelijke uitdagingen waar gemeenten mee geconfronteerd worden. Een goede en gelijkwaardige samenwerking tussen gemeenten en het Rijk, zoals vastgelegd in de Code Interbestuurlijke Verhoudingen, is essentieel. Momenteel wordt door veel gemeenten een forse onbalans ervaren tussen de grote hoeveelheid wettelijke taken waarvan door Den Haag de uitvoering bij gemeenten is ondergebracht en de financiering van deze taken anderzijds. De financieringssystematiek en indexering van fondsen sluit eenvoudigweg niet meer aan bij de werkelijke (stijgende) kosten voor de diverse wettelijke taken, zoals jeugdzorg en WMO. Gemeenten kunnen alleen belangrijke maatschappelijke taken vervullen als er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Zonder geld, geen gemeenten, zoals de SP in een raadsbreed aangenomen motie al stelde dit voorjaar. Ook Hilversum ontkomt niet aan deze ontwikkeling. Dit wordt ondersteund door informatie uit de voorjaarsnota 2023 en de programmabegroting 2024, waarin de toenemende financiële krapte al duidelijk werd. De aanzienlijke dotaties aan de algemene reserve zoals deze in de zomer van 2022 verwacht werden, zijn in deze voorjaarsnota nagenoeg niet meer beschikbaar.

Gezien het belang van de reservepositie in relatie tot de ambities van Hilversum is dit een zorgelijke ontwikkeling. Dit benadrukt de urgentie van de situatie. Het bovenstaande maakt duidelijk dat het van groot belang is vanuit de diverse netwerken waar Hilversum actief in is, De VNG, de G40, de MRA, maximaal druk wordt uitgeoefend op Den Haag om tot een afgewogen, transparante en voorspelbare financieringssystematiek te komen die recht doet aan de vele complexe taken die gemeenten uitvoeren. Hilversum zet zich hier in al deze netwerken actief voor in. Niettemin is het niet verstandig de houdbaarheid van de begroting van Hilversum al te zeer afhankelijk te maken van besluitvorming in Den Haag. Besluitvorming waar onze invloed toch uiteindelijk beperkt is. BDO geeft in de benchmark ook aan dat gemeenten ook huiswerk te doen hebben. ‘’Gemeenten kunnen eigenlijk niet wachten op de uitkomsten van de kabinetsformatie. De tijd om te handelen is nu. Gemeenten moeten zich voorbereiden op een situatie waarbij de omvang van het gemeentefonds kleiner wordt. Omdat begroten het verdelen van schaarste is, adviseren wij gemeenten om keuzes te maken en scenario’s door te denken.

Zijn de huidige taken en het huidige beleid nog steeds relevant? Dat vergt ook een kritische blik op de instandhouding van de kapitaalgoederen: zijn deze in de toekomst in financiële zin wel voldoende geborgd en zijn de onderhoudsmiddelen toereikend? Zelfs als het gemeentefonds wordt gerepareerd, heeft het uitwerken van scenario’s meerwaarde voor het nadenken over beleid, keuzes en financiële gevolgen. Overigens gaat het hierbij niet per se om keuzes gebaseerd op geld. Het gaat ook om prioritering die past bij de grenzen van de uitvoeringskracht van gemeenten.’’ Begrotingsadvies VNG De VNG is in overleg met het demissionaire kabinet over de kortingen vanaf 2026. De inzet is het afschaffen van de opschalingskorting, het terugdraaien van de korting op het accres en een realistische groei van het gemeentefonds, gezien de stijgende zorgkosten. Nu de kabinetsformatie nog loopt, wordt op z’n vroegst bij de meicirculaire duidelijkheid verwacht. In deze onzekere tijd stelt het VNG aan gemeenten voor om realistisch te begroten en eventuele ombuigingen duidelijk zichtbaar te maken, maar nog niet in gang te zetten. Op 1 maart 2024 heeft de VNG in een ledenbrief het onderstaande begrotingsadvies gegeven.

8

VNG-advies in het kort • Stel een reële meerjarenbegroting 2025-2028 op. • Breng allereerst, in lijn met het advies vorig jaar, de begroting zo reëel mogelijk in beeld. Dat zal naar verwachting tot een tekort leiden vanaf 2026, waardoor er ombuigingen zullen moeten worden voorbereid. • Bereid ombuigingen voor waartoe in uw gemeente besloten zal worden indien de korting van € 3 miljard vanaf 2026 niet wordt teruggedraaid of verzacht. Breng deze zo goed mogelijk in kaart, maar zet ze nog niet in gang. De financiële situatie voor gemeenten kun je momenteel omschrijven als ‘prepare for the worst, hope for the best’. Het is verstandig om na te denken over maatregelen, tegelijkertijd willen we voorkomen dat gemeenten te vroeg onnodige en onomkeerbare ombuigingen in gang zetten. • Presenteer deze gevolgen financieel én inhoudelijk zo scherp mogelijk. • Betrek daarbij het advies van de Taskforce Taken en Middelen, die aangeven vooral te focussen op taken in medebewind. • Beschrijf daarbij in ieder geval de 5 meest significante ombuigingsmaatregelen, hun consequenties en het taakveld dat daarmee geraakt wordt. Voorjaarsnota van het rijk Op 15 april is de Voorjaarsnota van het kabinet gepubliceerd. Hierin zijn afspraken verwerkt die relevant zijn voor gemeenten.

De afgelopen weken heeft de VNG in meerdere intensieve gesprekken met het demissionaire kabinet gestreden voor de goede financiële positie voor gemeenten. Die gesprekken hebben resultaat opgeleverd: -

-

De opschalingskorting van €675 miljoen wordt structureel geschrapt, Rond de WMO zijn afspraken gemaakt over een rechtvaardige risicoverdeling, Objectieve indexering en aparte fondsvorming en er komt een eerste bijdrage ter compensatie van de hogere zorgkosten van 75 miljoen in 2026 oplopend tot 300 miljoen in 2029. Ook zijn er afspraken gemaakt over een opschoonactie voor specifieke uitkeringen. Het kabinet vraagt hiervoor helaas wel een prijs: in 2025 wordt het gemeentefonds eenmalig €675 miljoen lager vastgesteld. Vanaf 2026 stijgt het structureel met €750 miljoen oplopend tot ongeveer 1 miljard in 2029.

De financiële effecten voor de gemeente Hilversum zijn, voor zover mogelijk, opgenomen in de zoekrichtingen (zie paragraaf 2.4 Financieel Meerjarenperspectief). Effecten voorgenomen gebiedsontwikkeling zoals beschreven in de Meerjarenprognose gebiedsontwikkelingen (MPG) op de ontwikkeling van de financiële positie en kengetallen De MPG 2024 toont aan dat de financieringsbehoefte ten opzichte van de MPG 2023 is toegenomen waardoor de financiële positie meer onder druk komt te staan. De stijging is voornamelijk gerelateerd aan het door de raad gewijzigd vastgestelde stedenbouwkundig plan Sportpark (voorheen Arenapark), de verwerking van het IHP (integraal huisvestingsplan onderwijs) en het indexeren naar prijspeil 1 januari 2024. De toegenomen te verwachten financieringsbehoefte maakt duidelijk dat alle drie de drie kengetallen die Hilversum hanteert om de financiële gezondheid te meten (de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en de grondexploitatiequote) een achteruitgang laten zien. De MPG maakt duidelijk dat Hilversum op het gebied van financiële draagkracht tegen haar grenzen aanloopt. De grote hoeveelheid complexe projecten en het IHP, leggen een groot beslag op de gemeentelijke financiën en op de organisatie. De groeiende ambities van de gemeente Hilversum lopen tegen de grenzen van haar financiële mogelijkheden aan.

Het kengetal solvabiliteit komt voor langere tijd in categorie ‘C’ terecht.

9

Niettemin maakt de MPG ook duidelijk dat bijna 75% van de te verwachten uitgaven voor de grote gebiedsontwikkelingen zich nog in een fase bevinden waar bijsturing mogelijk is. Afhankelijk van de fase waarin een gebiedsontwikkeling zich bevindt, zijn er meer of minder knoppen voor besparende of temporiserende maatregelen. Voorstellen tot aanpassingen op individuele projectniveau lopen mee in de planning- en control cyclus. Naast het verkennen van de kansen en mogelijkheden binnen de gebiedsontwikkelingen wordt richting de programmabegroting 2025 aan de hand van de voorjaarnota 2024 de groei in de vermogensontwikkeling ten opzichte van de financieringsbehoefte verkend. De financiële strategie van Hilversum dient daarop te worden aangescherpt. De kosten van gebiedsontwikkeling op binnenstedelijke locaties zijn hoog en hebben grote impact op financiële positie, zowel op de reservepositie als op de meerjarenbegroting. Om de forse financiële implicaties te kunnen dragen en voorbereid te zijn op onvoorziene omstandigheden moet de financiële weerbaarheid worden vergroot. Het in het MPG getoonde beeld vraagt om beheersmaatregelen, maar vooral om politieke keuzes. Hierbij kan worden gedacht aan diverse onderwerpen.

Het aantrekken van subsidies bij diverse financieringspartijen vraagt in hoge mate uitgewerkte plannen, die bovendien een bijdrage leveren aan de beleidsdoelen van de subsidieverstrekker. Bij het stationsgebied hebben we gezien dat een hoogwaardig plan tot aanzienlijke subsidies kan leiden. Ook de kwaliteit van ontwikkelen en bouwen, maar ook bouwhoogtes kan grote gevolgen hebben op de uitgaven maar zeker ook inkomsten van de gemeente. De financiële weerbaarheid kan daarnaast worden vergroot door te sparen voor toekomstige investeringen en verlieslatende grondexploitaties. Sparen kan door mogelijkheden te benutten om de reserve stedelijke ontwikkeling te vullen en als buffer inzetten. Bijvoorbeeld door naast het afstoten van niet-strategisch vastgoed (tafelzilver) opbrengsten vanuit winstgevende grondexploitaties toe te voegen. Voor het kunnen opvangen van structurele kapitaallasten als gevolg van investeringen dient er structurele begrotingsruimte gereserveerd te worden. Bij voorgenomen grote investeringsbeslissingen zullen we normen (hoogte kapitaallasten, hoogte schuld, weerstandsratio, etc.) moeten vaststellen als uitgangspunt.

Normen voor financiële kengetallen De effecten van de gebiedsontwikkelingen op de financiële positie van de gemeente worden in de MPG inzichtelijk gemaakt aan de hand van de invloed op de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en grondexploitatieratio. De netto schuldquote geeft aan in welke mate de gemeente in staat is om financieringslasten te dragen. Met de toevoeging van de investeringen uit het IHP zakt Hilversum naar categorie B. De grondexploitatieratio blijft ook in 2024 in categorie A. Dat er in de loop van de jaren enkele schommelingen zijn te zien is goed verklaarbaar door de ontwikkelingen van de grondexploitaties. De MPG 2024 laat zien dat de solvabiliteitsratio zich beweegt naar categorie C. Hoewel dit naar de mening van het college op zich geen grote gevolgen heeft, gaat dit wel in tegen de motie M21-87 “financiële risico’s beperken”, waarin werd aangegeven dat getracht moet worden de meest risicovolle categorie C te voorkomen. Indien de raad de C-categorie op het gebied van solvabiliteit wel acceptabel vindt, zal dat expliciet uitgesproken moeten worden. Zoals toegezegd bij de raadsbehandeling van het MG wordt er een position paper opgesteld om hier nadere duiding aan te geven. Deze wordt voor de behandeling van de programmabegroting 2025 besproken met de audit en rekeningcommissie.

10

2.2 Ontwikkelingen in Hilversum In deze paragraaf presenteren wij de actuele financiële ontwikkelingen. Tot slot geven wij inzicht in de "vooraankondigingen". Bij het samenstellen van deze voorjaarsnota zijn er op verschillende beleidsterreinen voorstellen voor nieuw en aangepast beleid in voorbereiding waarover in uw raad nog besluitvorming moet plaatsvinden. Wij vinden het, in het kader van integrale afweging, belangrijk om deze onderwerpen alvast kenbaar te maken. De vooraankondigingen zijn niet financieel verwerkt in deze voorjaarsnota, maar de bijbehorende financiële effecten komen mogelijk tot uiting in de programmabegroting 2025 of in een daaropvolgend planning en control product. Onderstaand financieel meerjarenoverzicht vormt de basis van deze voorjaarsnota. (programmabegroting 2024). Daarbij zijn de jaren 2024 en 2025 financieel sluitend. In de programmabegroting 2024 wordt voor de jaren 2026 en 2027, in lijn met het destijds uitgebrachte VNG-advies, een tekort getoond. Bedragen x 1.000 -/- Voordeel + Nadeel Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028

Omschrijving

Begroting 2024

0

0

Beginstand voorjaarsnota 2024

1.553

374

374

1.553

374

374

Toelichting voorjaarsnota mutaties boven de € 250.000 Conform de Financiële Verordening 2022 bevat de voorjaarsnota de substantiële beleidsontwikkelingen en financiële afwijkingen voor 2024-2028. Onderstaand een toelichting op de mutaties groter dan € 250.000. Een totaaloverzicht van alle mutaties zoals opgenomen in deze voorjaarsnota is terug te vinden in bijlage 5.3. Ontwikkelingen

2024

2025

Bedragen x 1.000 -/- Voordeel + Nadeel 2026 2027 2028

1.

Septembercirculaire 2023

-2.970

-2.997

-2.621

-5.441

-7.331

2.

Actualisatie rentelasten

-946

-537

-1.111

-1.474

-1.304

3.

-285

-360

-360

-360

-360

4.

Investeringen voortvloeiend uit het coalitieakkoord Regio Gooi en Vechtstreek

-64

1.500

1.606

1.655

1.648

5.

Ontwikkeling kapitaallasten

0

-650

-650

-650

-650

6.

0

700

700

700

700

0

0

1.500

3.000

4.500

8.

Indexatie subsidiebudgetten o.b.v. CPI-maart 2024 Stelpost nominale en autonome ontwikkelingen Egalisatievoorziening riolering

270

0

0

0

0

9.

Startnotitie fusie Wijdemeren

380

0

0

0

0

10. Integraal Huisvestingsplan 20242039 Onderwijs (IHP) 11. Uitvoeringskracht organisatie

396

1.251

1.293

1.086

1.086

600

600

600

600

600

12. Energiekosten openbare verlichting, verkeerslichten, installaties, gemalen en gemeentelijk vastgoed (niet zijnde gemeente -en raadhuis) 13. OmBuigen

800

800

0

0

0

1.000

700

0

0

0

7.

11

14. Aanbesteding wijkonderhoud

1.917

1.884

1.884

1.884

1.884

15. Effecten decembercirculaire 2023 16. Cao-ontwikkelingen

2.329

1.153

648

574

1.171

3.679

4.367

4.367

4.367

4.365

17. Ontwikkeling Jeugd

3.750

5.750

5.720

5.750

5.750

Subtotaal ontwikkelingen

10.856

14.161

13.576

11.691

12.059

Overige ontwikkelingen

1.997

3.135

2.995

2.945

2.723

Totaal ontwikkelingen

12.853

17.296

16.571

14.636

14.782

1. Algemene uitkering In deze voorjaarsnota zijn de effecten van de septembercirculaire -en de december circulaire voor de jaren 2024 en verder verwerkt. De effecten als gevolg van de september circulaire zijn opgenomen in raadinformatiebrief 2023-81. De effecten als gevolg van de december circulaire zijn opgenomen in raadinformatiebrief 2024-02.

Circulaire

2024

2025

2026

Bedragen x 1.000 -/- Voordeel + Nadeel 2027 2028

September circulaire 2023

-2.970

-2.997

-2.621

-5.441

-7.331

December circulaire 2023

2.329 -641

1.153 -1.844

645 -1.973

574 -4.867

1.171 -6.160

2. Actualisatie rentelasten Voor de actualisatie van de rentelasten verwijzen wij u naar paragraaf 2.6 renteontwikkelingen in deze voorjaarsnota. 3. Investeringen voortvloeiend uit het coalitieakkoord In de begroting staan kapitaallasten geraamd voor investeringen vanuit het coalitieakkoord 2022-2026. Deze voornemens tot investeringen zijn inmiddels concreet gemaakt door het op te nemen in het investeringsprogramma. De kapitaallasten die inmiddels opgenomen staan in het investeringsprogramma staan eveneens centraal begroot (stelpost kapitaalslasten). De afzonderlijke begrote kapitaalslasten vallen daarom vrij. 4. Regio Gooi en Vechtstreek Dit betreft de wijziging van de gemeentelijke bijdrage van Hilversum aan de Regio op basis van de ontvangen conceptbegroting. Hierin zijn onder andere verwerkt de loonindexatie, prijsindexatie, NEA-indexatie (vervoer), actualisatie GAD en toekomstbestendigheid GGD. Dit leidt tot extra lasten. 5. Ontwikkeling kapitaallasten De kapitaallasten zijn geactualiseerd. In deze actualisatie is rekening gehouden met de in 2023 afgesloten investeringsprojecten en de bijstellingen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota (paragraaf 2.5 Inzicht in Investeringen). 6. Indexatie subsidiebudgetten o.b.v. CPI-maart 2024 In lijn met de uitgangspunten wordt de subsidie indexatie bepaald met Consumentenprijsindex (cpi) raming maart. Deze komt uit op 2,8%.

De totale subsidie indexatie bedraagt afgerond € 700.000 per jaar. 7. Stelpost nominale en autonome Deze wijziging betreft de structurele verhoging van de stelposten nominale en autonome ontwikkelingen.

12

8. Egalisatievoorziening riolering Om de rioolheffing voor 2024 minder te laten stijgen is in de begroting een onttrekking opgenomen uit de egalisatievoorziening riolering. Doordat het nadelige exploitatieresultaat van de rioleringsfunctie (taakveld riolering en toegerekende lasten) in 2023 ten laste is gebracht van de voorziening is het saldo nihil. Daarmee is de begrote onttrekking niet meer mogelijk. 9. Startnotitie fusie Wijdemeren De gemeenteraad heeft begin 2024 een startnotitie omtrent de verkenningsfase van de herindeling van de gemeente Wijdemeren vastgesteld. Daarbij is ook besloten een budget van € 380.000 beschikbaar te stellen voor de verkenningsfase tot de zomer van 2024. 10. Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Op 3 april 2024 heeft de Raad het IHP vastgesteld en de investeringskredieten beschikbaar gesteld voor de periode 2024 - 2027. Bij de vaststelling van het IHP is besloten de financiële consequenties te verwerken in de voorliggende voorjaarsnota. 11. Uitvoeringskracht organisatie De gemeentelijke taken worden meer en daardoor wordt de gemeentelijke organisatie groter. Hierdoor groeit niet alleen het aantal teams, maar ook het aantal teammanagers. 12. Energiekosten openbare verlichting, verkeerslichten, installaties, gemalen en gemeentelijk vastgoed De energiemarkt is erg in beweging geweest en de prijzen zijn het afgelopen jaar explosief gestegen.

Bij het opstellen van de eindejaarsrapportage 2023 is besloten om de begroting 2023 incidenteel bij te stellen. De begroting van de energiekosten voor verkeerslichten, installaties, gemalen en gemeentelijk vastgoed laat in 2024 en 2025 ten opzichte van 2023 een verwacht tekort zien. Voorgesteld wordt om het budget in 2024 en 2025 te verhogen met afgerond € 800.000. De prijsstijgingen zijn in deze voorjaarsnota opgenomen voor de jaren 2024 en 2025, omdat het huidige energiecontract loopt tot en met 2025. 13. Ombuigen Gemeente Hilversum heeft al een aantal jaar een tekort op het budget van de uitkeringsregelingen. Ondanks dat op lokaal en regionaal niveau is ingezet op re-integratie naar werk, is het tekort de afgelopen jaren licht toegenomen. De gemeente Hilversum wil middelen zo effectief en efficiënt mogelijk in zetten en een gezond financieel beleid voeren. Om het tekort en de toename ervan zoveel mogelijk terug te dringen, is het actieplan omBUIGen opgesteld. Via raadinformatiebrief 2024-19 is de raad hierover geïnformeerd. Het nadeel (verschil baten en lasten) wordt voor 2024 € 1.000.000 en voor 2025 is dit € 700.000, vanaf 2026 is het nadeel conform de begroting. 14.

Aanbesteding wijkonderhoud Met raadinformatiebrief 2024-5 bent u op de hoogte gesteld van de voortgang van de aanbesteding van de contracten voor boomverzorging, gladheidsbestrijding en wijkonderhoud in de openbare ruimte. De kosten voor het wijkonderhoud zijn hoger uitgevallen dan gepland. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de stijging van het minimumloon, maar ook andere factoren spelen een rol, zoals een langer groeiseizoen en het gebruik van elektrisch gereedschap en vervoer. Er zijn mogelijkheden onderzocht om de extra kosten te beperken, waardoor de overschrijding is teruggebracht tot € 1,9 miljoen. 15. Effecten december circulaire 2023 Zie toelichting punt 1 Algemene Uitkering.

13

16. CAO Ontwikkelingen De Cao Gemeenten regelt de arbeidsvoorwaarden voor werknemers die in dienst zijn bij een gemeente. Via raadinformatiebrief 2023-102 bent u geïnformeerd over de financiële effecten als gevolg van de vaststelling van de CAO 2024. De loonkostenstijgingen in 2024 met 6% ten opzichte van 2023. De huidige CAO is vastgesteld in december 2023 en loopt van 1 januari 2024 tot en met 31 maart 2025. Bij het opstellen van de begroting 2024 is ten dele rekening gehouden met een cao-stijging. Het destijds voorziene bedrag is niet toereikend om de toenemende laste te kunnen dekken, om deze reden wordt in deze voorjaarsnota voorgesteld de extra lasten alsnog te verwerken in de begroting 2024 en de daaropvolgende jaren. 17. Ontwikkelingen Jeugd De begroting 2024 voor jeugd wordt bijgesteld met € 3,725 miljoen. Deze bijstelling wordt veroorzaakt door hogere prijsstijgingen, inzet zwaardere zorg en een beperkte groei van het aantal inwoners die jeugdzorg ontvangt. De gestegen lasten in 2023 hebben geleid tot het aanpassen van de begroting 2023 in de Eindejaarsrapportage 2023. In deze voorjaarsnota wordt het effect van deze stijging meerjarig verwerkt (structureel € 2.000.000). Voor 2024 lijkt de stijgende trend zich voort te zetten, maar minder dan de afgelopen jaren. Ook zijn de prijzen sterker gestegen dan voorzien in de primaire begroting.

Voor 2024 is in de primaire begroting rekening gehouden met een indexatie van 3% van de tarieven. In werkelijkheid zijn deze tarieven met gemiddeld 5% gestegen ten opzichte van de tarieven in 2023. Uitzonderingen hierop betreffen de onderdelen vervoer, gesloten jeugdzorg en kinderbeschermingsmaatregelen waarbij de indexatie van de tarieven voor 2024 nog hoger uitvalt dan 5%. Voor deze onderdelen zijn tariefstijgingen van soms 30% zichtbaar (structureel €1.750.000). Ook voor 2025 wordt een stijging verwacht, echter lager dan voorgaande jaren. Daarnaast dienen de prijzen nog geïndexeerd worden. Dit leidt tot een structurele stijging van de lasten van € 2.000.000. Vooraankondigingen Bij het opstellen van deze voorjaarsnota zijn er voorstellen voor nieuw en aangepast beleid op verschillende beleidsterreinen in voorbereiding, waarover uw raad nog een besluit moet nemen. We vinden het belangrijk om deze onderwerpen alvast te delen in het kader van een integrale afweging. De aankondigingen zijn nog niet financieel verwerkt in deze voorjaarsnota, maar de bijbehorende financiële effecten kunnen mogelijk zichtbaar worden in de programmabegroting van 2025 of in een later planning -en control product. •

•

Ontwikkelingen gemeente Wijdemeren Zoals benoemd in de inleiding wil de gemeente Wijdemeren bestuurlijk herindelen (fuseren) met een andere gemeente. Op zoek naar een fusiepartner voert het college van Wijdemeren als eerste verkennende gesprekken met de colleges van Hilversum en Gooise Meren. De gemeenteraad van Hilversum heeft begin 2024 een startnotitie omtrent de verkenningsfase van de herindeling van de gemeente Wijdemeren vastgesteld. Daarbij is ook besloten een budget van € 380.000 beschikbaar te stellen voor de verkenningsfase tot de zomer van 2024. Wijdemeren hoopt voor de zomer van 2024 een keuze te kunnen maken voor een gemeente of gemeenten die het meest aansluit of aansluiten bij Wijdemeren. Ontwikkelingen op het gebied van de gemeentelijke huisvestingsvisie Het actualiseren van de huisvestingsvisie op termijn is essentieel vanwege diverse factoren, zoals de opkomst van hybride werken, de groei van de organisatie en het bevorderen van kernwaarden zoals samenwerking, duurzaamheid, goed werkgeverschap en toegankelijke fysieke dienstverlening. De gemeenteraad wordt hierbij betrokken. Dit zal naar verwachting plaatsvinden in het najaar van 2024.

14

•

•

•

•

Herstel vloeren raadhuis Eind 2022 zijn er problemen in de vloer van de koffiekamer en in het plafond van de tuinkamer geconstateerd. Deze problemen werden veroorzaakt door roestvorming in de wapening van de vloer/plafond. Over deze problematiek hebben wij u in mei 2023 via een collegebrief op geïnformeerd. Aangezien er sprake was van een acuut probleem in de vloer van de koffiekamer en het plafond van de tuinkamer hebben wij deze locaties als eerste hersteld. Na onderzoek is gebleken dat het probleem op meerder plekken in het raadhuis voorkomt. Op dit moment wordt er nog een onderzoek naar het herstel van de vloeren uitgevoerd. Wij verwachten de uitkomsten van dit begin april 2024 te ontvangen. Het herstel van de vloerenproblematiek kan ook leiden tot andere inzichten in de verduurzaming van het raadhuis. Hiervoor zal naar verwachting eind 2024 en voorstel ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd. Parkeerbeleid In 2023 werd het parkeerbeleid vastgesteld. Na de vaststelling van dit beleid hebben er nog aanpassingen plaatsgevonden om onbedoelde effecten van dit beleid te herstellen. Conform motie M24-01 zal het college vóór de behandeling van de Verordening Parkeerbelastingen 2025 een voorstel aan de gemeenteraad voorleggen voor een parkeerbegroting. Dit voorstel zal alle aspecten bekijken en de raad in staat stellen om een besluit te nemen over de tarieven voor 2025.

Opstellen meerjarig onderhoudsplan Vastgoed Dit jaar gaan wij aan de slag met de actualisatie van het meerjarig onderhoudsplan Vastgoed welke naar verwachting in de tweede helft van 2024 ter vaststelling aan de gemeenteraad wordt aangeboden. Fietsenstalling Stationsgebied Wij als gemeente, ProRail en NS hebben de gezamenlijke ambitie om een fietsenstalling in het stationsgebied te realiseren. Naar verwachting wordt in de 2e helft van 2024 een aanbestedingsprocedure gestart. Gezien de huidige marktomstandigheden wordt de gemeente geconfronteerd met toenemende kosten. Hierover volgt een separaat raadsvoorstel.

15

2.3 Reservepositie ontwikkelingen Om een goede afweging te kunnen maken op het gebied van alle financiële ontwikkelingen is het noodzakelijk inzicht te hebben in de reserveontwikkelingen. In de bijsturingsvoorstellen doen wij voorstellen om toevoegingen en/of onttrekkingen aan reserves te doen. Onderstaand overzicht bevat de verwachte standen van de reserves, inclusief de resultaatbestemmingsvoorstellen zoals voorgesteld bij de jaarstukken 2023 en de voorstellen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. De opgenomen bijsturingsvoorstellen worden individueel toegelicht. Ontwikkeling reserves Het overzicht van de in deze voorjaarsnota opgenomen reservemutaties ziet er als volgt uit:

Omschrijving

2024

2025

Bedragen x € 1.000 - onttrekking / + dotatie 2026 2027 2028

Reserve Stedelijke ontwikkeling

2.018

-1.382

-182

-182

-182

Reserve mobiliteitsfonds

-475

Goois Natuurreservaat (GNR)

-429

-562

-562

-562

-562

Verlaging dotatie aan de algemene reserve

-839

-7.801

-538

Totaal

275

-9.745

-1.282

-744

-744

Onderstaand een toelichting op de bijstellingsvoorstellen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. De volledige staat van reserves, na verwerking van de in deze voorjaarsnota opgenomen wijzigingsvoorstellen is terug te vinden in bijlage 5.4 Staat van reserves. Reserve Stedelijke ontwikkeling Het doel van deze reserve is het beschikbaar hebben van middelen voor projecten in de stad. Naast de toevoegingen uit de algemene middelen kunnen ook incidentele meeropbrengsten uit vastgoedverkopen aan deze reserve toegevoegd worden. Per 31 december is er € 3,7 miljoen opgenomen in de reserve stedelijke ontwikkeling. Wij stellen in 2024 een additionele dotatie van afgerond € 2,9 miljoen voor aan de reserve stedelijke ontwikkeling als gevolg van lager uitvallende verkoopkosten en de verkoop van de panden aan de Badhuislaan in 2024. Daarnaast wordt voorgesteld in 2024 € 0,7 en in 2025 € 1,2 te onttrekken aan de reserve stedelijke ontwikkeling en deze middelen in te zetten ter voorbereiding van het project Sportpark (Arenapark). Door verschuivingen in de te verkopen panden en nog niet gerealiseerde verkopen stijgen de verwachte lasten voor het onderhoud van deze exploitatie panden. Daartegenover staat dat we voor een aantal panden langer huur zullen ontvangen. Per saldo resulteert dit in een nadeel van €362.000.

Omdat de verkoopwaarde in stand wordt gehouden door het uit te voeren onderhoud is het voorstel de helft van het nadeel te dekken uit de reserve stedelijke vernieuwing. Dit leidt tot een jaarlijkse onttrekking van afgerond € 182.000. Reserve mobiliteitsfonds Aan deze reserve worden de van derden verkregen middelen voor het niet kunnen voldoen aan een bestaande parkeernorm toegevoegd. Deze reserve wordt ingezet voor het in brede zin accommoderen van de parkeersituatie en het vergroten van de bereikbaarheid van onze gemeente Hilversum. 16

In 2023 werd het parkeerbeleid vastgesteld. Na de vaststelling van dit beleid hebben er nog aanpassingen plaatsgevonden om onbedoelde effecten van dit beleid te herstellen. Een van de wijzigingen is het aanpassen van de bezoekerstarieven (M24-01). De aanpassingen hebben ook een financieel effect op de gemeentelijke begroting. De gemeenteraad heeft op 6 maart 2023 vastgesteld de kosten á € 375.000 eenmalig te dekken vanuit de reserve Mobiliteitsfonds. Daarnaast wordt voorgesteld € 100.000 aan de reserve te onttrekken om de verbreding van de parkeervakken aan de Van Linschotenlaan mogelijk te maken. Goois Natuurreservaat (GNR) Sinds 1 januari 2021 maken de provincie Noord-Holland en de gemeente Amsterdam geen deel meer uit van het Goois Natuurreservaat (hierna aangeduid als GNR). Dit betekent dat zij niet langer onderdeel zijn van het bestuur van het GNR en ook geen financiële bijdrage – als participant – aan het GNR meer leveren. De Gooise gemeenten Hilversum, Huizen, Laren, Gooise Meren en Blaricum nemen de verplichtingen van Amsterdam en de provincie Noord-Holland over. De uittreedovereenkomsten die door alle participanten zijn overeengekomen bevat een uittreed som met als doel de verhoogde bijdrage aan het GNR te compenseren. Op 7 november 2023 heeft de raad besloten tot instelling van de reserve GNR ter hoogte van € 7,6 miljoen.

Om de algemene middelen te laten ‘wennen’ aan de hogere participantenbijdrage is gekozen voor een ingroeimodel waarbij de stijging van € 562.000 tot en met 2029 volledig wordt gedekt door een onttrekking aan deze nieuwe reserve en dat deze onttrekking vanaf 2030 jaarlijks met € 34.800 wordt verlaagd. Op basis van de doorrekening resteert er in 2045 nog een beperkt saldo van € 5.214 en kan de reserve aan het eind van dat jaar worden opgeheven. Algemene reserve Voorgesteld wordt om in de jaren 2024, 2025 en 2026 de toevoeging aan de algemene reserve te verlagen. Op het moment dat er geen reserve verlaging wordt doorgevoerd, moet er elders binnen de begroting aanvullende dekking worden gevonden wat mogelijk ten koste kan gaan van het al ingezette beleid.

17

2.4 Financieel Meerjarenperspectief 2024-2028 We hebben gekoerst op minimaal een sluitende begroting voor 2025 en een sluitend meerjarenbeeld. Het ravijnjaar 2026 blijft met de inzichten van nu pijnlijk zichtbaar. Zeker in deze fase hanteert het college het uitgangspunt om ruimte te nemen om te vertragen. Met als doel om te voorkomen dat er opgestart beleid en of voorzieningen kapot gemaakt worden terwijl de toekomst ongewis is en mogelijk weer blauwe lucht geeft. Onderstaande tabel toont het financiële beeld op basis van de ontwikkelingen, zoekrichtingen en dekkingsvoorstellen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. Daarbij de kanttekening dat een deel van de zoekrichtingen nader uitgewerkt worden richting het opstellen van de programmabegroting 2025. Bedragen x € 1.000 - Voordeel + Nadeel Omschrijving

2024

2025

2026

2027

2028

0

0

1.553

374

374

Totaal ontwikkelingen

12.853

17.296

16.571

14.636

14.782

Zoekrichtingen

Beginstand Voorjaarsnota 2024

-3.100

-6.259

-11.200

-11.575

-11.950

Totaal dekkingsplan

-839

-11.301

-4.038

-4.000

-4.800

Actuele stand na de voorjaarsnota 2024

8.914

-264

2.886

-565

-1.594

Zoekrichtingen voorjaarsnota Bij aanzienlijke en noodzakelijke bezuinigingen op de gemeentebegroting is de traditionele 'kaasschaafmethode' niet langer geschikt. Bezuinigen vereist nu meer dan ooit een herziening van taken, het herformuleren van ambities en het vaststellen van de rol van de gemeente, waardoor keuzes onvermijdelijk zijn. We hanteren daarbij de volgende algemene principes: • • •

Bezuinigingen worden gemaakt op basis van inhoudelijke afwegingen en het verminderen van taken; Bij bezuinigingen op specifieke financieringen wordt als uitgangspunt genomen dat als er minder middelen beschikbaar zijn voor een taak, we zullen overwegen of we deze taak ook met minder middelen kunnen uitvoeren; Nieuwe beleidsinitiatieven kunnen alleen gefinancierd worden door bestaand beleid of lopende projecten stop te zetten of te vertragen.

Om te zorgen voor een begroting voor 2025 die minimaal sluitend is en een meerjarenbeeld dat in balans is, zijn daarom verschillende mogelijke oplossingen geïdentificeerd. Een deel van deze oplossingen zal verder worden uitgewerkt in de programmabegroting van 2025. Dit vereist actieve betrokkenheid van de gemeenteraad, de totale begroting en de inwoners. Om tot een meerjarig houdbaar begrotingssaldo te komen, hebben we een nog verder in te vullen zoekrichting van € 800.000 op de in de begroting verwerkte coalitiegelden opgenomen. Daarnaast wordt er binnen de gehele begroting gezocht naar € 800.000, dat concreet zal worden uitgewerkt in de begroting van 2025. Bovendien wordt in deze voorjaarsnota rekening gehouden met een extra opbrengst vanuit de woonlasten en de onroerendzaakbelasting op niet-woningen van € 800.000, wat directe gevolgen zal hebben voor de inwoners van Hilversum. De afgelopen jaren heeft Hilversum een terughoudend beleid gehanteerd bij het indexeren van de woonlasten, waarbij werd uitgegaan van verwachte inflatiepercentages. Echter, de werkelijke inflatiecijfers bleken aanzienlijk hoger te zijn. Desondanks zijn de woonlasten (incl. niet-woningen) niet aangepast om hierop te reageren. Gezien de huidige financiële situatie is het noodzakelijk om hier nu wel op te reageren in de vorm van een tariefstijging.

18

Onze financiële positie wordt in grote mate beïnvloed door de ontwikkeling van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds. Op maandag 15 april jongst leden heeft het Rijk de concept voorjaarsnota 2024 gepresenteerd. De Voorjaarsnota 2024 bevat een eerste update van de Rijksbegroting voor de komende jaren. Daarbij wordt gesteld dat vanwege de demissionaire status van het kabinet er in de voorjaarsnota van het rijk terughoudend is omgegaan met nieuw beleid. Dat neemt niet weg dat het huidige kabinet missionair blijft handelen op enkele belangrijke dossiers en uitvoering blijft geven aan het huidige regeerakkoord. In de voorjaarsnota van het Rijk zijn afspraken verwerkt die relevant zijn voor gemeenten, zoals: • • •

Het structureel schrappen van de opschalingskorting. Het kabinet vraagt hiervoor helaas wel een prijs: in 2025 wordt het gemeentefonds landelijk eenmalig €675 miljoen lager vastgesteld. Het aandeel voor Hilversum is ongeveer 0,5%, ofwel afgerond € 3,4 miljoen; Rond de WMO zijn afspraken gemaakt over een rechtvaardige risicoverdeling; Ook zijn er afspraken gemaakt over een opschoon actie voor specifieke uitkeringen.

Het financiële probleem van gemeenten is hiermee zeker niet opgelost maar er zijn wel stappen gezet. Op het moment van het opstellen van deze voorjaarsnota was de meicirculaire 2024 nog niet beschikbaar. Desondanks hebben we de ontwikkeling van de algemene uitkering, mede op basis van de rijks voorjaarsnota, zo nauwkeurig mogelijk verwerkt op basis van de informatie die ons bekend is. Onderstaande tabel bevat een overzicht met de zoekrichtingen zoals opgenomen in deze voorjaarsnota. Zoekrichting

2024

2025

Invoering toeristenbelasting

Bedragen x € 1.000 - Voordeel + Nadeel 2026 2027 2028 -400

-400

-400

Verminderde kapitaallasten door verhogen van de restwaarde van activa

-350

-350

-350

--350

Scherp door de huidige begroting

-800

-800

-800

-800

Scherp door het coalitieakkoord

-800

-800

-800

-800

Woonlasten ontwikkeling 2025 en verdere jaren

-800

-800

-800

-800

-4.250

-4.250

-4.250

-4.250

Voorjaarsnota Rijk (opschalingskorting, BBP en accres jeugd)

791

-3.750

-4.125

-4.500

Temporiseren investeringen en beheer

-50

-50

-50

-50

-6.259

-11.200

-11.575

-11.950

Inschatting meicirculaire 2024

Gebiedsagenda Kerkelanden Totaal

-3.000

-100 -3.100

19

Dekkingsplan Gelet op ons financieel meerjarenperspectief is het noodzakelijk keuzes te maken. In dit dekkingsplan doen wij, naast de al gepresenteerde zoekrichtingen, voorstellen om te komen tot een sluitende begroting in de jaren 2025, 2027 en 2028. Stelpost Commissie van Wijzen Eerder heeft de Commissie der Wijzen aangegeven dat gemeenten te weinig middelen hebben ontvangen voor de uitvoering van de jeugdwet. Als gevolg hiervan heeft het Rijk de gemeenten gecompenseerd. Deze compensatie loopt meerjarig af als gevolg van de beoogde beleidswijzigingen vanuit het rijk. Op basis van recente berichtgeving is de verwachting dat de te ontvangen rijks compensatie € 300.000 hoger uitvalt in 2028 dan vooraf begroot. Inzet stelposten autonome en nominale ontwikkelingen In de jaren 2025 - 2028 worden de stelposten ter compensatie van autonome en nominale ontwikkelingen aangewend. Verlagen behoedzaamheidsbuffer Voorgesteld wordt om in de jaren 2027 en 2028 de behoedzaamheidsbuffer in te zetten. Verlaging storting in de algemene reserve In 2024, 2025 en 2026 wordt een deel van de algemene middelen aangewend om het begrotingstekort terug te beperken. De in de afgelopen jaren opgebouwde financiële buffer is hiermee volledig ingezet als dekking voor deze en eerdere begrotingen. Dekkingsvoorstel

2024

2025

Bedragen x € 1.000 - Voordeel + Nadeel 2026 2027 2028

Stelpost Commissie van Wijzen

-300

Vrijval stelpost nominale -en autonome ontwikkelingen

-3.500

-3.500

Verlagen behoedzaamheidsbuffer Verlaging storting algemene reserve Totaal

-839

-7.801

-538

-839

-11.301

-4.038

20

-3.500

-3.500

-500

-1.000

-4.000

-4.800

2.5 Inzicht in investeringen Gelet op het grote financiële belang van onze investeringsportefeuille presenteren wij in deze paragraaf de ontwikkelingen op het gebied van de investeringen. Hierbij gaat het om de actualisatie van de geplande investeringen en het toevoegen van nieuwe investeringen. Conform de financiële verordening 2022 Gemeente Hilversum wordt de voorjaarsnota inclusief de (geplande) investeringen vastgesteld. De wijzigingsvoorstellen hebben direct invloed op de kapitaallastenontwikkeling. De financiële impact is eveneens verwerkt in deze voorjaarsnota. Onderstaande tabel geeft inzicht in het investeringsvolume per jaarschijf zoals opgenomen in het investeringsprogramma van de gemeente. Reeds genomen raadsbesluiten tot de voorjaarsnota Vooruitlopend op deze voorjaarsnota heeft u als raad op 6 maart jl. besloten tot het bouw -en woonrijp maken van het circusterrein voor het plaatsen van flexwoningen. Ook heeft u op 3 april 2024 het Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting 2024-2027 vastgesteld. Daarnaast heeft de raad besloten enkele kredieten te her alloceren en in te zetten voor de overdekte gracht en de kredieten te verhogen met afgerond € 7 miljoen. Investeringsontwikkelingen voorjaarsnota In deze voorjaarsnota stellen wij voor om het investeringsprogramma 2024-2028 te actualiseren.

Na instemming met deze voorjaarsnota ziet de omvang van het investeringsprogramma er als volgt uit:

Bedragen x 1.000 Verlaging investeringsvolume -, Verhoging investeringsvolume + 2024

2025

2026

2027

2028

Begroting 2024 - Investeringsprogramma 2024-2028

79.988

38.161

48.341

30.371

Verwerking tussentijdsbesluiten (Circusterrein en IHP)

33.214

30.399

-34.848

-17.798

Actualisatie voorjaarsnota 2024

-16.032

-1.691

4.106

21.185

25.289

Totaal Investeringsprogramma 2024 - 2028

97.170

66.869

17.599

33.758

25.289

Actualisatie investeringsprogramma 2024 De actualisatie van het lopende begrotingsjaar betreft een actualisatie van al in het investeringsprogramma opgenomen investeringskredieten. Per saldo wordt voorgesteld het investeringsvolume in jaarschijf 2024 met € 16 miljoen te verlagen tot een saldo van afgerond € 97 miljoen in jaarschijf 2024. De verlaging van jaarschijf 2024 is voornamelijk een gevolg van het verschuiven van enkele investeringen in de tijd, zoals die voor het 'Sportcomplex Arenapark'. Deze investering is verschoven van jaarschijf 2024 naar jaarschijf 2027. Actualisatie investeringsprogramma 2025-2028 • In 2025 wordt voorgesteld om het investeringsvolume met ongeveer € 1,7 miljoen te verlagen tot een totaal van ongeveer € 67 miljoen. Deze verlaging komt voornamelijk door het verschuiven van enkele investeringen in programma 1 Wonen en Leven, zoals het afkoppelen en infiltreren van grote daken en het splitsen van hemelwater van vuilwater. De investeringen worden uitgesteld van 2025 naar 2026, met een geschatte doorlooptijd van 2 jaar. Dit resulteert in een verlaging van het investeringsvolume in 2025 en een verhoging in de jaren 2026 en 2027.

21

•

• •

Voorgesteld wordt om het investeringsvolume in 2026 met afgerond € 4 miljoen te verhogen. Dit is een direct gevolg van het verschuiven van reeds geplande investeringen in de tijd en de nieuwe investeringen omtrent het materieel ten behoeve van gladheidsbestrijding en het vormen van een zero-emissie wagenpark. Voorgesteld wordt om het investeringsvolume in 2027 te verhogen met afgerond € 21 miljoen. Dit is voornamelijk een gevolg van het verschuiven van het project Sportcomplex Arenapark van 2024 naar 2027. Voorgesteld wordt om het investeringsvolume in 2028 te verhogen met afgerond € 25 miljoen. Deze verhoging is gekoppeld aan het Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting en de geplande vervanging van wegen.

Indexatie van lopende investeringen Het is niet gebruikelijk om investeringsprogramma's te indexeren, toch is er een dringende noodzaak om operationele investeringen voor het beheer van de openbare ruimte te indexeren in overeenstemming met de CBS-gegevens. De operationele kosten verbonden aan het onderhoud van openbaar groen, zoals materiaalkosten zijn onderhevig aan inflatie en stijgen in de loop der tijd. Het niet indexeren van het budget zou kunnen resulteren in een tekort aan middelen om de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren. Het is daarom van belang om het budget voor beheer en onderhoud in lijn te houden met de algemene prijsstijgingen, zoals weerspiegeld in de CBSindexcijfers. De onderstaande onderdelen worden geïndexeerd vanaf 2025: • • • •

Vervangen speelvoorzieningen: 5,1% Vervanging afgeschreven wegen: 9,6% Riolering GWP 2021-2026: 3,7% Groenvoorzieningen o.a. Plantsoenen en Bomen: 4,6%

Daarnaast wordt voorgesteld om een aantal investeringskredieten in het 'Programma Groen' te verhogen met 30%. Dit programma omvat verschillende investeringen die essentieel zijn voor het bevorderen van groene infrastructuur en duurzaamheid. Deze indexatie is nodig om onze begrotingsbudgetten in overeenstemming te brengen met de tarieven die momenteel in de markt gehanteerd worden en het dienstverleningsniveau op peil te houden. Deze indexatie is noodzakelijk om onze begrotingsbudgetten af te stemmen op markttarieven en zo het huidige niveau van dienstverlening te kunnen blijven handhaven. Nieuwe investeringen In deze voorjaarsnota wordt voorgesteld om een aantal nieuwe investeringen in het investeringsprogramma op te nemen. Het betreft de investering in het materieel ten behoeve van gladheidsbestrijding en de investeringen om het gemeentelijk wagenpark te vervangen voor zeroemissie voertuigen. Besluitvorming over het inversteringsprogramma 2024-2028 De bijgestelde investeringen en de nieuwe investeringen voor de jaren 2024 tot en met 2028 zijn opgenomen in onderstaande tabel. Een aanvullende schriftelijke toelichting per mutatievoorstel Is opgenomen in bijlage 5.2.1. Wij stellen u voor om de aanpassingen voor 2024 vast te stellen. Het investeringsprogramma 2025-2028 is onderdeel van de begroting 2025.

De autorisatie van de investeringen 2025 is onderdeel van uw besluitvorming over de begroting 2025.

22

Bedragen x 1.000 Verlaging investeringsvolume -, Verhoging investeringsvolume + Programma/taakveld

2024 2025 16.747 -2.745

01 Wonen en leven 2.1 - Verkeer en vervoer

300

947

2026

2027

2028

4.094 21.185

13.306

882

1.182

1A. Infrastructurele maatregelen 2027 (priowegen)

1.210

Subsidie infrastructurele maatregelen 2027 (priowegen)

-600

7.440

1B. Infrastructurele maatregelen 2028 (priowegen)

1.210

Subsidie infrastructurele maatregelen 2028 (priowegen)

-600

2. Materieel gladheidsbestrijding

300

300

300

3. Vervangen afgeschreven bebording en bewegwijzering