Schadenberg et al. (2022) Ruimte voor sport in Hilversum
Tekst van het document
44
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
De gemeente Hilversum beschikt over één atletiekaccommodatie. Deze is onderdeel van het Arenapark. De atletiekaccommodatie bestaat uit een kunststoffen zesbaansrondbaan van 400 meter met coating (inclusief sprintbanen en waterbak voor steeple chase) en een middenterrein ingericht voor het beoefenen van alle gangbare spring- en werpdisciplines. Atletiekvereniging Gooise Atletiek Club heeft haar thuisbasis op de accommodatie. Gooise Atletiek Club telde in 2021 circa 1.575 leden. Bij een stabiele sportdeelname leidt de verwachte bevolkingsgroei tot een kleine toename van het aantal leden van de atletiekvereniging. Het aantal leden van de vereniging is tussen 2015 en 2021 echter afgenomen, ondanks een bevolkingstoename. Als deze ontwikkeling zich doorzet, neemt het aantal leden licht af (tabel 4.16). Er is geen richtlijn beschikbaar waarmee de behoefte van een atletiekvereniging qua sportvoorzieningen op een atletiekaccommodatie kan worden bepaald.
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en stabiele sportdeelname
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en de lokale trend in atletiekdeelname
Gooise Atletiek Club is niet de enige gebruiker van de atletiekaccommodatie op het Arenapark. De accommodatie wordt ook gebruikt voor bewegingsonderwijs – zowel voor lessen van het middelbaar beroepsonderwijs als voor sportdagen van scholen -, door medewerkers en evenementen van Nike, dat haar hoofdkantoor op het sportpark heeft, en door de Triathlon Vereniging Hilversum (TVH). TVH telt in 2021 circa 100 leden. Gooise Atletiek Club geeft aan op dit moment niet over voldoende ruimte te beschikken om haar leden de gewenste activiteiten te kunnen aanbieden. De vereniging hanteert een ledenstop en een wachtlijst, met name voor de jeugdleden. De leden van de atletiekvereniging wonen niet allemaal in de gemeente Hilversum. De vereniging geeft aan een regiofunctie te hebben. Door de geplande renovatie van de atletiekbaan en de komst van een sporthal met mogelijkheden voor atletiek verwacht de vereniging in de toekomst over meer capaciteit te beschikken om een verdere groei van de vereniging te kunnen accommoderen. De vereniging verwacht ook dat zij door de komst van de multifunctionele sporthal een nog sterkere regiofunctie zal krijgen.
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
45
Op sportpark Anna’s Hoeve liggen twee verharde handbalvelden. Deze velden worden gebruikt door HSV Wasmeer. In totaal had de vereniging in 2021 zes teams ingeschreven bij een weekendcompetitie van het Nederlands Handbal Verbond (NHV). In tabel 4.17 worden de huidige en toekomstige veldbehoefte van HSV Wasmeer op basis van de richtlijn afgezet tegen het huidige aanbod. De twee verharde handbalvelden bieden de vereniging in de huidige situatie volgens de richtlijn ruim voldoende capaciteit. In theorie zou de vereniging ook uit de voeten kunnen met één veld. Voor de potentiële nieuwe leden als gevolg van de verwachte bevolkingsgroei is eveneens voldoende ruimte beschikbaar.
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en stabiele sportdeelname
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en lokale trend in handbaldeelname
HSV Wasmeer is een vereniging die zowel handbal als voetbal aanbiedt op verschillende velden. Op dit moment ervaart de vereniging geen tekort aan handbalvelden.
46
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Op sportpark Loosdrecht liggen één honkbalveld en twee softbal-/jeugdhonkbalvelden. Deze velden worden gebruikt door ASC Hilversum Hurricanes. In totaal had de vereniging in 2021 vijftien teams ingeschreven bij een competitie van de Koninklijke Nederlandse Baseball en Softball Bond (KNBSB). In tabel 4.18 worden de huidige en toekomstige veldbehoefte van ASC Hilversum Hurricanes op basis van de richtlijn afgezet tegen het huidige aanbod. De drie velden op sportpark Loosdrecht bieden de vereniging in de huidige situatie voldoende ruimte voor (jeugd)honkbal en softbal. Voor de potentiële nieuwe leden als gevolg van de verwachte bevolkingsgroei is eveneens voldoende ruimte beschikbaar voor (jeugd)honkbal en softbal. De honk-/softbaldeelname in de gemeente is tussen 2015 en 2021 echter toegenomen. Als deze toename doorzet, ontstaat mogelijk een capaciteitstekort voor softbal en jeugdhonkbal.
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en stabiele sportdeelname
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en lokale trend in honkbal-/softbaldeelname
De honk-/softbalvelden op sportpark Loosdrecht worden naast ASC Hilversum Hurricanes ook gebruikt door scholen in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. De vereniging geeft aan over voldoende ruimte te beschikken voor al haar activiteiten.
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
47
De gemeente Hilversum telt twee korfbalverenigingen. De Corvers is gevestigd op sportpark Corverskuil en KV Hilversum op sportpark Crailoo. Beide verenigingen spelen op natuurgras. De Corvers is de grootste korfbalvereniging van de twee, met in 2021 zeven teams ingeschreven in een competitie van het Koninklijk Nederlands Korfbalverbond (KNVK). KV Hilversum had in 2021 één team (senioren) ingeschreven bij het KNVK.
Het uitgangspunt bij de behoeftebepaling voor korfbal op natuurgras is dat een vereniging voor het spelen van wedstrijden minimaal de beschikking moet hebben over een korfbalveldareaal waarop zij twee velden van 40 bij 20 meter uit kan zetten (met een obstakelvrije uitloop van 2 meter rondom de speelvelden). Omdat de bespeling van een korfbalveld zeer intensief is, met name rond de korven, moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid de velden in zijwaartse richting te verplaatsen. De Corvers en KV Hilversum hebben in 2021 volgens de richtlijn behoefte aan één natuurgrasspeelveld. Beiden verenigingen beschikken over een voldoende groot natuurgrasareaal om twee speelvelden uit te lijnen en deze gedurende het seizoen te verplaatsen (tabel 4.19). De verwachte bevolkingsgroei leidt niet tot een dusdanig toename van het aantal leden van de korfbalverenigingen dat meer velden nodig zijn dan in de huidige situatie (tabel 4.19). De korfbaldeelname in de gemeente is onder jeugd tussen 2015 en 2021 echter toegenomen. Als deze trend zich doorzet, ontstaan mogelijk knelpunten bij De Corvers (tabel 4.19). Omdat KV Hilversum alleen een seniorenteam heeft, heeft deze trend bij de jeugd geen invloed op de behoefte. Als de vereniging in de toekomst een jeugdafdeling opricht, kan zij mogelijk een rol spelen in het voorzien van het potentieel aan nieuwe jonge korfballers.
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en stabiele sportdeelname
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en lokale trend in korfbaldeelname
De Corvers en KV Hilversum geven beide aan over voldoende ruimte te beschikken voor hun structurele activiteiten. De Corvers maakt gebruik van natuurgrasvelden op de golfbaan van de golfverenging. Door het medegebruik van de sportvelden is er voor de Corvers onvoldoende ruimte op sportpark Corverskuil voor extra (ad-hoc-)activiteiten. Daarnaast is het door het gezamenlijke gebruik niet mogelijk kunstgrasvelden aan te leggen en blijven de Corvers liever op natuurgrasvelden spelen. Beide verenigingen verwachten geen grote veranderingen in hun ruimtebehoefte.
48
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Op sportpark Berestein liggen twee natuurgrasvelden voor rugby. Deze velden worden gebruikt door Rugby Club Hilversum. In totaal had de vereniging in 2021 elf teams ingeschreven bij een competitie van Rugby Nederland. In tabel 4.20 worden de huidige en toekomstige veldbehoefte van Rugby Club Hilversum op basis van de richtlijn afgezet tegen het huidige aanbod. De twee velden op sportpark Berestein bieden de vereniging in de huidige situatie volgens de richtlijn onvoldoende ruimte. Voor de potentiële nieuwe leden als gevolg van de verwachte bevolkingsgroei is eveneens onvoldoende ruimte beschikbaar. De rugbydeelname in de gemeente is tussen 2015 en 2021 licht afgenomen. Als deze afname doorzet, is het huidige veldaanbod voldoende in 2030 en 2040.
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en stabiele sportdeelname
Verwachting gebaseerd op bevolkingsprognoses en lokale trend in rugbydeelname
Rugby Club Hilversum biedt op sportpark Berestein naast trainingen en wedstrijden voor eigen leden ook rugbyclinics voor derden aan. De vereniging geeft aan op het moment voldoende ruimte te hebben voor haar activiteiten. De rugbyclub heeft de ambitie om te groeien in het aantal jeugdteams. Als dit wordt gerealiseerd, wordt de beschikbare ruimte krap, zowel qua velden als qua kleedkamers.
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
49
In dit hoofdstuk zetten we de resultaten uit de voorgaande hoofdstukken bij elkaar en geven we een algemene beschouwing op hoe het in Hilversum is gesteld met de verhouding tussen het aanbod en de behoefte aan sportaccommodaties.
In de gemeente Hilversum is relatief weinig ruimte aanwezig voor de beoefening van zaalsporten (tabel 5.1). Zowel het aantal sporthallen als het aantal sportzalen in de gemeente is lager dan diverse referentiecijfers. Dit geldt ook voor het aantal voetbalvelden. Bovendien zijn relatief veel Hilversumse voetbalvelden natuurgrasvelden (niet in tabel). Kunstgrasvelden kunnen intensiever worden belast dan natuurgrasvelden. Een laag aanbod aan sportaccommodaties betekent niet dat er per definitie behoefte is aan meer sportaccommodaties in de gemeente of dat er geen mogelijkheden bestaan tot intensivering van het gebruik van het huidige aanbod. Hoewel het aantal hockeyvelden en tennisbanen in de gemeente Hilversum in lijn is met wat landelijk en in referentiegemeenten wordt waargenomen, is het aanbod aan dit type sportvoorzieningen lager dan het gemiddelde in de regio (tabel 5.1). Een (deel van de) verklaring voor het afwijkende aanbod in Hilversum ten opzichte van de regiogemeenten kan zijn dat Hilversum de enige grootstedelijke gemeente in de VSG-regio Gooi en Vechtstreek is. In Hilversum zijn daarmee andersoortige sportvoorzieningen aanwezig, onder andere voor atletiek, handbal (outdoor), honk- en softbal, korfbal (outdoor) en rugby. Dit zijn typen sportvoorzieningen die niet in elke gemeente aanwezig zijn en waarvan sommige daardoor een regiofunctie hebben.
Hiermee is de diversiteit van het aanbod in Hilversum groter dan in de regiogemeenten en spreiden de sporters zich ook uit over een groter aantal sporttakken.
Binnensport Het sportgebruik van de Hilversumse sporthallen is vergelijkbaar met referentiecijfers. In de sportzalen in de gemeente wordt gemiddeld minder gesport dan in een gemiddelde sportzaal in Nederland (tabel 5.2). Bezettingsanalyses tonen aan dat het gebruik van de sporthallen en sportzalen gedurende de wintermaanden, wanneer ‘veldsporten’ naast de ‘zaalsporten’ ook gebruik (willen) maken van de binnensportaccommodaties, tegen de organisatorische grens aanzitten. Buiten deze periode zijn er mogelijkheden om het gebruik te intensiveren.
50
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Hockey en tennis De druk op de hockeyvelden in de gemeente Hilversum is hoger dan landelijk en in referentiegemeenten. In de regio is de gemiddelde hockeyvelddruk echter beduidend hoger. Het gemiddelde aantal leden per tennisbaan in Hilversum is eveneens lager dan het gemiddelde in de regio, maar ook lager dan het landelijke gemiddelde (tabel 5.2). Voetbal De Hilversumse voetbalvelden worden gemiddeld relatief intensief belast. Het gemiddelde aantal leden is hoger dan de diverse referentiecijfers (tabel 5.2). Dit is opvallend vanwege het beperkte aantal kunstgrasvelden in de gemeente. Kunstgrasvelden kunnen intensiever worden belast dan natuurgrasvelden.
Jaargebruik
Jaargebruik
Velddruk (in
Baandruk (in
Velddruk (in
(sport, in uren)
(sport, in uren)
leden per veld)
leden per baan)
leden per veld)
De sporthallen en sportzalen in Hilversum worden behalve door sportverenigingen ook veelvuldig gebruikt door het bewegingsonderwijs (gemiddeld 1.108 uur op jaarbasis). Dit gebruik is meer dan in referentiegemeenten wordt waargenomen en is dusdanig dat in de namiddag (tijdens schooltijd) geen ruimte beschikbaar is voor (het beperkte aantal) sportverenigingen die dan aanbod willen verzorgen. De tennisbanen en sportvelden worden naast door de leden van de verenigingen ook gebruikt door andere partijen, waaronder scholen. Dit leidt niet tot organisatorische knelpunten voor de verenigingen. Wel geven verenigingen aan dat het gebruik van deze partijen in sommige gevallen dusdanig is dat de grasvelden worden overbelast.
De behoefte van de Hilversumse sportverenigingen is bepaald door algemene richtlijnen toe te passen. Deze ‘normatieve’ behoefte geeft een beeld van hoeveel ruimte verenigingen nodig hebben om standaardactiviteiten (wedstrijden en trainingen) te kunnen aanbieden (tabel 5.3). De waarde van deze benadering is dat elke vereniging op dezelfde manier wordt benaderd. Deze behoefte kan afwijken van de behoefte in de ogen van de verenigingen zelf. Hieronder wordt per type sportvoorziening dit spanningsveld behandeld.
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
51
In de gemeente Hilversum is een normatief tekort aan sporthallen. Uit bezettingsanalyses volgt dat het tekort zich lijkt te beperken tot de winterperiode. Verenigingen die het hele seizoen gebruikmaken van de sporthallen (bv. basketbal en volleybal) ervaren echter ook een tekort en hanteren in sommige gevallen een ledenstop/wachtlijst. Hierbij lijkt naast een capaciteitsprobleem ook een organisatorisch probleem te bestaan. Verenigingen zijn niet goed op de hoogte van de mogelijkheden om meer ruimte af te nemen. Hoewel het gevoel van een gedeelde verantwoordelijkheid voor een goede bezetting bij verenigingen bestaat, is de huidige structuur niet ingericht om die gezamenlijk te bereiken.
De hockeyvelden waarover de Hilversumse hockeyverenigingen beschikken, bieden volgens de richtlijn onvoldoende capaciteit voor het huidige aantal leden. Beide verenigingen geven echter aan zich te kunnen redden met de velden door (in de toekomst) de teams evenrediger te verdelen over het weekend.
De Hilversumse tennisverenigingen beschikken allemaal over ten minste het minimaal benodigde aantal tennisbanen volgens de richtlijn. Dit houdt in dat bij verenigingen met veel actieve leden of een hoge competitiedeelname de druk op de tennisbanen (te) hoog is. Enkele tennisverenigingen in de gemeente hanteren als gevolg een wachtlijst voor trainingen.
Bij drie voetbalverenigingen in de gemeente Hilversum worden normatieve knelpunten geconstateerd. Twee van hen geven echter aan dat het aantal velden in theorie voldoende capaciteit biedt, maar dat eerder moet worden begonnen met trainingen en wedstrijden. In totaal geven drie verenigingen aan dat de velden te intensief belast moeten worden en dat de kwaliteit van de natuurgrasvelden ondermaats is. Het (normatieve) tekort aan voetbalvelden is het meest nijpend bij HC & FC Victoria. Zij beschikt volgens de richtlijn over te weinig wedstrijd- en trainingsvelden voor het huidige aantal leden en hanteert een wachtlijst.
Er is geen richtlijn beschikbaar waarmee de behoefte van een atletiekvereniging qua sportvoorzieningen op een atletiekaccommodatie kan worden bepaald. De Hilversumse atletiekvereniging hanteert een wachtlijst. De knelpunten op de atletiekaccommodaties worden in het Masterplan Arenapark 2.0 aangepakt. De Hilversumse handbal-, honk-/softbal- en korfbalverenigingen beschikken over ruim voldoende outdoor ruimte voor hun activiteiten. De rugbyvereniging heeft een normatief tekort aan velden, maar geeft aan dat het huidige aantal voldoende is. Groei van het aantal leden kan echter niet worden gefaciliteerd.
Naar verwachting neemt de bevolkingsomvang van de gemeente Hilversum met circa 15.000 inwoners toe tot 2040. Met name het aantal inwoners in de leeftijdscategorie 65 jaar en ouder zal toenemen. Sporthallen en sportvelden worden met name gebruikt door de jeugd. Het aantal inwoners van Hilversum jonger dan 20 jaar ligt in 2040 circa 4.000 hoger dan nu. De sportdeelname onder de Hilversumse bevolking is de afgelopen jaren toegenomen. Het sporten gebeurde echter in toenemende mate buiten de verenigingen om. Het aantal leden van de buitensportverenigingen is de afgelopen jaren stabiel, ondanks een bevolkingsgroei. De ontwikkeling bij de zaalsport is minder goed inzichtelijk, maar daar lijkt eerder sprake van afname dan van toename.
52
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
De ontwikkeling in de behoefte aan sportaccommodaties is afhankelijk van veel variabelen. Als wordt uitgegaan van een stabiele sportdeelname in de gemeente, leidt de geprognotiseerde bevolkingsgroei tot een extra behoefte aan één sporthal, twee hockeyvelden, acht tennisbanen en vijf voetbalvelden. Er zijn echter ook mogelijkheden om het gebruik van de bestaande sportaccommodaties te intensiveren, waardoor (een deel van) de behoefte als gevolg van de bevolkingsgroei door de bestaande accommodaties gefaciliteerd kan worden.
In de gemeente Hilversum is sprake van een divers aanbod aan sportaccommodaties voor de (georganiseerde) sport. Het aanbod sluit niet in alle gevallen aan op de (ervaren en/of normatieve) behoefte. Er is voldoende bestaansrecht voor een extra sporthal in de gemeente. Deze is al opgenomen in de planvorming voor het Arenapark. Naast uitbreiding van het aanbod verdient het aanbeveling om kritisch te kijken naar hoe het gebruik wordt ingeroosterd en welke mogelijkheden er zijn om het gebruik te optimaliseren. Er lijkt veel te winnen in de communicatie naar en tussen de sportverenigingen. Hierbij kan gedacht worden aan een structureel gebruiksoverleg of een zaalverdelingscommissie die voorafgaand aan het seizoen samenkomt. De mogelijke komst van een sporthal op het Arenapark kan daarnaast een goede aanleiding tot een herindeling van de verenigingen over de binnensportaccommodaties zijn. De huidige verdeling is historisch gegroeid, maar niet (meer) gericht op efficiënt gebruik. Op de meeste Hilversumse sportparken is de verhouding tussen aanbod en behoefte goed op orde. Waar dit niet het geval is, zijn mogelijkheden om het gebruik van de huidige ruimte te intensiveren. Enerzijds door een betere verdeling van de behoefte, anderzijds door natuurgras om te zetten in kunstgras.
Door bijvoorbeeld een natuurgrastrainingsveld om te zetten in een kunstgrasveld zal de vereniging over een extra wedstrijdveld beschikken. Het is aan te bevelen op korte termijn een nieuwe sport(accommodatie)nota op te stellen over hoe de gemeente haar sportaccommodaties wil inzetten en hoe zij sporten en bewegen wil faciliteren gezien de verwachte bevolkingsgroei.
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
53
Centraal Bureau voor de Statistiek (2021). Kerncijfers wijken en buurten 2021. Geraadpleegd op 1 november 2021, via https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85039NED/table?ts=1647960486081 Dienst Uitvoering Onderwijs (2021). Gemeente Hilversum (2016a). Nota Sport en bewegen 2016 t/m 2020. Gemeente Hilversum (2016b). Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs gemeente Hilversum 2016. Gemeente Hilversum (2019). Lokaal Sportakkoord Hilversum 2020 & 2021. Gemeente Hilversum (2020). Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs. Pulles, I., Van Eldert, P., & Van der Poel, H. (Reds.) (2021). Monitor Sport en corona IV. Mulier Instituut. Hoekman, R. H. A. (2018). Sport policy, sport facilities and sport participation. Radboud Universiteit. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2018). Nationaal Sportakkoord: sport verenigt Nederland. Primos (2020a). Leerlingenprognose en ruimtebehoefte basisonderwijs 2019 Gemeente Hilversum. Primos (2020b). Leerlingenprognose en ruimtebehoefte voortgezet onderwijs 2020 Gemeente Hilversum. Schadenberg, B., Wezenberg-Hoenderkamp, K., & Hoekman, R. H. A. (2020). Binnensportaccommodaties in Nederland: aanbod, gebruik en planning van sporthallen, sportzalen en gymzalen. Mulier Instituut.
54
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Centrum
Zuidoost
Zuid
Zuidwest
Noordwest
Hilversumse Meent
Oost
Noordoost
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
55
Centrum
Zuidoost
Zuid
Zuidwest
56
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Noordwest
Oost
Noordoost
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
57
58
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
Ruimte voor sport in Hilversum | Mulier Instituut
59