Raadsvoorstel bijlage 7 Wijzigingennota bijlage 5 Dienstenrichtlijnonderzoek

BESTEMMINGSPLAN STATIONSGEBIED HILVERSUM Onderbouwing Dienstenrichtlijn 2 november 2022

1/45

DATUM KENMERK

2 november 2022 19500/20220593/001

PROJECT PROJECTLEIDER

Hilversum, BP Stationsgebied Dienstenrichtlijn T. Walvius

OPDRACHTGEVER Gemeente Hilversum PROJECTNUMMER 20220593 AUTEURS STATUS

2/45

Julia Breukelman, Ruud LouwesFout! Onbekende naam voor documenteigenschap. Definitief

SAMENVATTING NIEUW BESTEMMINGSPLAN STATIONSGEBIED Bestemmingsplan ‘Stationsgebied 2020’ De gemeente Hilversum werkt aan de transformatie van het stationsgebied. Om vernieuwing mogelijk te maken is het bestemmingsplan ‘Stationsgebied 2020’ vastgesteld op 7 oktober 2020. De Afdeling constateerde dat een motivering van de toets aan de Dienstenrichtlijn ontbrak. Als gevolg hiervan heeft de Afdeling bestuursrechtspraak het bestemmingsplan vernietigd (ABRvS, 2 februari 2022; ECLI:NL:RVS:2022:326). Rekening houdend met deze uitspraak wordt een nieuw bestemmingsplan voorbereid. Opzet nieuw bestemmingsplan Stationsgebied De gemeente wil van het Stationsgebied een welkome, media-aantrekkelijke en groene entree van Hilversum maken, waar de reiziger zijn weg goed kan vinden en waar het aangenaam toeven is. Het doel van het nieuwe bestemmingsplan is onder meer een goede ruimtelijke en functionele verbinding te creëren tussen het Stationsgebied en het centrum voor voetgangers en fietsers. Het gebied moet worden getransformeerd tot een aangename plek voor ontmoeting en verblijf, sociaal veilig en met een beter vestigingsklimaat voor bedrijven dan nu. De identiteit van Hilversum (media, stedenbouw/ architectuur, groen) wordt zichtbaar gemaakt om een aangenaam welkom in de Mediastad te realiseren.

Nieuwbouw Koninginneweg-oost De bestaande bebouwing aan de oostzijde van de Koninginneweg wordt vervangen door integrale nieuwbouw: appartementen met in de plinten diverse functies. Het gaat om algehele transformatie van dit gebied, inclusief verbreding van de openbare ruimte van de Koninginneweg zelf. Daaruit volgt dat het bestemmingsplan, en dus ook de bestemmingsregeling, zorgvuldig wordt toegesneden op de beleidskaders. Analyses De analyses van relevante beleidsstukken en van de ontwikkeling van het voorzieningenaanbod in Hilversum bieden de basis voor de beoordeling of de bestemmingsregeling voldoet aan de criteria van de Dienstenrichtlijn (noodzakelijkheid, evenredigheid).

ACTUELE STAND VAN ZAKEN De actuele stand van zaken is weergegeven in paragraaf 1.3. Op basis van de huidige inzichten blijkt het niet mogelijk te zijn vast te houden aan het geheel uitsluiten van de horecafunctie in de strook aan de Koninginneweg. Uit de overwegingen in de genoemde paragraaf blijkt evenwel dat de maatregel gericht op een zo vergaand mogelijke beperking van horeca in de strook altijd nog noodzakelijk is. Voor detailhandel blijft de volledige redactie van vestigingsmogelijkheden ter plaatse gehandhaafd.

DIENSTENRICHTLIJN Artikel 15, derde lid Dienstenrichtlijn Economische activiteiten, anders dan in loondienst, die gewoonlijk tegen vergoeding geschieden, worden aangemerkt als dienst. Hierop is de Europese Dienstenrichtlijn van toepassing, en dus ook op kantoren, horeca en detailhandel (inclusief supermarkten). Dit betekent dat alle eisen en vergunningstelsels moeten voldoen aan de bepalingen uit de Dienstenrichtlijn (hoofdstuk III Dienstenrichtlijn). De Dienstenrichtlijn beoogt vrijheid van vestiging van bijvoorbeeld winkels, zonder dat hieraan beperkingen worden gesteld, tenzij hiervoor een ruimtelijke motivering kan worden gegeven. Als wel beperkingen worden gesteld, dan moeten die voldoen aan de criteria die zijn opgenomen in artikel 15, derde lid Dienstenrichtlijn. a. het verbod van discriminatie. De eisen mogen geen direct of indirect onderscheid maken naar nationaliteit of statutaire vestigingsplaats;

3/45

b.

de voorwaarde van noodzakelijkheid. De eisen moeten gerechtvaardigd zijn vanwege dwingende redenen van algemeen belang; c. de voorwaarde van evenredigheid. De eisen moeten geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken, ze mogen niet verder gaan dan nodig is om dat doel te bereiken en het doel kan niet met minder vergaande beperkingen bereikt worden. In bestemmingsplannen is het discriminatieverbod niet aan de orde. Dat betekent dat de regeling voldoet aan het discriminatieverbod (artikel 15, lid 3 onder a Dienstenrichtlijn). Conclusies toetsing aan de Dienstenrichtlijn Op basis van analyse van het beleidskader en analyse van de ontwikkelingen in het voorzieningenaanbod in Hilversum is, rekening houden met de actuele stand van zaken, het volgende geconcludeerd ten aanzien van het voldoen aan artikel 15, derde lid Dienstenrichtlijn. a. In bestemmingsplannen is het discriminatieverbod niet aan de orde. Dat betekent dat de regeling voldoet aan het discriminatieverbod (artikel 15, lid 3 onder a Dienstenrichtlijn). b. Met het uitsluiten van detailhandel en het beperken van horeca tot één vestiging wordt voldaan aan de voorwaarde van noodzakelijkheid (artikel 15, lid 3 onder b Dienstenrichtlijn), omdat de eisen zijn gerechtvaardigd vanwege dwingende redenen van algemeen belang. Het voorzieningenaanbod van Hilversum staat onder druk.

De nabije ligging van Utrecht en Amersfoort is merkbaar. Eens te meer is duidelijk dat functies op de juiste locaties moeten worden gesitueerd en geconcentreerd. Om ook de kracht van de mediastad te behouden en zo mogelijk te versterken en te vernieuwen, is er ruimte nodig. Ook een zo sterk mogelijke combinatie van functies in en gelieerd aan de creatieve sector is van groot belang. Nu sterk wordt ingezet op algehele transformatie van de oostzijde van de Koninginneweg kan op zo krachtig mogelijke wijze invulling worden gegeven aan het beleid en de visies ten aanzien van het voorzieningenaanbod. Hiermee wordt invulling gegeven aan de vitaliteit van de binnenstad en de leefbaarheid van Hilversum als stad en daarmee de bescherming van het stedelijk milieu als dwingende reden van algemeen belang. c. De maatregel ter plaatse van Koninginneweg-oost in de vorm van het uitsluiten van detailhandel en het beperken van horeca tot één vestiging zijn geschikt om het nagestreefde doel te bereiken, gaat niet verder dan nodig is om dat doel te bereiken en het doel kan niet met minder vergaande beperkingen worden bereikt. Daarmee wordt voldaan aan het evenredigheidscriterium uit artikel 15, derde lid, onder c van de Dienstenrichtlijn. De maatregel wordt opgenomen in de bestemmingsregeling en zijn daarmee geschikt en effectief om de doelstellingen van het beleid te bereiken.

Die doelstellingen zijn met name gericht op het concentreren van detailhandel en horeca in daarvoor aangewezen gebieden, zodat die gebieden en daarmee het voorzieningenaanbod in Hilversum als geheel te versterken. De actuele stand van zaken noopt weliswaar tot nuancering van het algeheel uitsluiten van horeca; de beperking tot één horecavestiging aan de Koninginneweg-oost levert altijd nog een zinvolle bijdrage een aan het bereiken van de doelstellingen van het beleid. Deze maatregel wordt coherent en systematisch toegepast, aangezien in transformatieprojecten en daarvoor opgestelde bestemmingsplannen detailhandel en horeca zo vergaand mogelijk worden gesaneerd. De maatregel om detailhandel uit te sluiten gaat niet verder dan nodig is. Het geheel uitsluiten van horeca zou om twee redenen te vergaand zijn. ● Het blijkt dat er goede afspraken zijn te maken, die ook worden nagekomen, met de coffeeshop om een goede inpassing in het project te waarborgen. ● Om alle gestelde (beleids)doelen voor het project Stationsgebied te kunnen halen is de oorspronkelijke uitsluiting van horeca in dit nieuwbouwproject genuanceerd en omgezet in de toelaatbaarheid van één horecavestiging in de vorm van een coffeeshop. Voor het algeheel uitsluiten van horeca ontbreken de middelen, zonder dat het ten koste zou gaan van andere gestelde (beleids)doelen voor het project Stationsgebied.

Dit is gebleken uit de actuele stand van zaken. Het algeheel uitsluiten van horeca zou veel verder gaan dan nodig is. Vandaar dat de maatwerkoplossing waarin wordt voorzien in één horecavoorziening in de vorm van een coffeeshop, een maatregel is die gegeven de omstandigheden niet verder gaat dan nodig is.

4/45

Voor Koninginneweg-oost is in het bijzonder van belang dat het hier om een transformatie gaat inclusief herprofilering van de Koninginneweg. Juist zo’n situatie is het nodig om ten aanzien van functies invulling te geven aan actueel beleid en het afstemmen van functies op de specifieke locaties Stationsplein en Koninginneweg-oost. Dit laat onverlet dat uit nadere uitwerking van de planvorming blijkt dat één horecavoorziening in de vorm van een coffeeshop aan de Koninginneweg-oost wel inpasbaar is. Ook de marktverkenning wijst uit dat een specifiek pakket van functies nodig is zodanig dat in dit deel van het plangebied detailhandel geheel wordt uitgesloten en horeca grotendeels. De maatregel levert immers altijd nog een zinvolle bijdrage aan het bereiken van de doelstellingen. In het transformatieproject is het nog steeds mogelijk, gelet op de doelstellingen van Hilversum als mediastad, ruimte te bieden voor enkele andere functies, gelieerd en ondersteunend aan de mediasector alsmede voor één horecavoorziening in de vorm van een coffeeshop. Alternatieve maatregelen om het gewenste effect van de maatregel die nu in het bestemmingsplan wordt opgenomen, in de vorm van het geheel reduceren van de plancapaciteit voor detailhandel en het vergaand reduceren van horeca, zijn niet aan de orde.

De bestemmingsregeling inclusief de voorgestelde maatregel voldoet aan de criteria uit het artikel 15, derde lid onder a, b en c van de Dienstenrichtlijn. -

5/45

INHOUD Samenvatting

3

1.

Bestemmingsplan Stationsgebied

7

1.1 1.2 1.3 1.4

7 8 9 11

2.

3.

4.

Analyse beleidskaders

12

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9

12 12 13 14 15 15 16 17 18

Detailhandelsbeleid Noord-Holland 2015-2020 Gooi en Vechtstreek regionale detailhandelsvisie (2019) Detailhandelskader 2017: een gezond toekomstperspectief voor de Hilversumse detailhandel Horecakader 2017: Gezellig en Gastvrij: Horeca maakt Hilversum! Beleidsnotitie voor coffeeshops binnen de gemeente Hilversum 2022 Mediavisie 2016-2019 Van app tot Z@pp; Nota creatieve sector 2011 Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2020 Plan- en besluitvorming Stationsgebied

Analyse voorzieningenaanbod Hilversum

20

3.1 3.2 3.3 3.4

20 21 23 25

Aanbodanalyse Historische ontwikkeling Leegstand Conclusies analyse voorzieningenaanbod Hilversum

Toetsing aan dienstenrichtlijn

26

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

De Dienstenrichtlijn Discriminatieverbod Noodzakelijkheid Evenredigheid Conclusies toetsing aan de Dienstenrichtlijn

26 27 27 29 33

PLANGESCHIEDENIS STATIONSGEBIED HILVERSUM

35

Bijlage 1

6/45

Nieuw bestemmingsplan Stationsgebied Dienstenrichtlijn Actuele stand van zaken Leeswijzer

1. BESTEMMINGSPLAN STATIONSGEBIED 1.1

Nieuw bestemmingsplan Stationsgebied

BESTEMMINGSPLAN STATIONSGEBIED 2020 De gemeente Hilversum werkt aan de transformatie van het stationsgebied. Om vernieuwing mogelijk te maken is het bestemmingsplan ‘Stationsgebied 2020’ vastgesteld op 7 oktober 2020. ● Het bestemmingsplan “Stationsgebied 2020” maakt de transformatie van het stationsgebied in Hilversum mogelijk en was erop gericht om de omgeving van het station een aantrekkelijker uitstraling te geven en meer deel te laten uitmaken van het centrum. Hiervoor wordt onder meer de verkeerscirculatie gewijzigd door het aanpassen van de zogenoemde centrumring. ● Tegen de vaststelling van dit bestemmingsplan is beroep ingesteld door onder meer Coffeeshop De Kikker. Volgens de appellant zouden de regels van het bestemmingsplan en de beleidsregels die betrekking hebben op coffeeshops, in strijd zijn met artikel 15, derde lid, van de Dienstenrichtlijn. Met name zouden regels niet voldoen aan de in die bepaling opgenomen voorwaarden van noodzakelijkheid en evenredigheid. De Afdeling constateerde dat noch het vaststellingsbesluit van het besluit van 7 oktober 2020 noch de plantoelichting met de bijbehorende bijlagen een motivering van de toets aan de Dienstenrichtlijn bevat. Ook in de motivering van het verweerschrift en gegeven tijdens de zitting ontbreekt een analyse met specifieke gegevens die nodig is voor de onderbouwing.

Onder meer als gevolg hiervan heeft de Afdeling bestuursrechtspraak het bestemmingsplan vernietigd, omdat ontoereikend is gemotiveerd waarom het in de planregels gemaakte onderscheid in dienstenactiviteiten in overeenstemming is met de Dienstenrichtlijn (ABRvS, 2 februari 2022; ECLI:NL:RVS:2022:326). Rekening houdend met deze uitspraak wordt een nieuw bestemmingsplan voorbereid.

OPZET NIEUW BESTEMMINGSPLAN STATIONSGEBIED De gemeente wil van het Stationsgebied een welkome, media-aantrekkelijke en groene entree van Hilversum maken, waar de reiziger zijn weg goed kan vinden en waar het aangenaam toeven is. Het huidige gebrek aan oriëntatie, de betonnen kille uitstraling, het gebrek aan fiets- parkeerplekken op korte afstand van het station, de bereikbaarheid en doorstroming voor gemotoriseerd verkeer rondom het station zijn al jaren een ergernis voor velen en dient te worden verbeterd. Het doel van het nieuwe bestemmingsplan is: ● een goede ruimtelijke en functionele verbinding te creëren tussen het Stationsgebied en het centrum voor voetgangers en fietsers; ● de centrumring via de Koninginneweg om het Marktplein heen te leggen, waardoor herontwikkeling van het gebied tussen de Koninginneweg-oost en het spoor noodzakelijk is; ● het gebied te transformeren tot een aangename plek voor ontmoeting en verblijf, sociaal veilig en met een beter vestigingsklimaat voor bedrijven dan nu; ● de bereikbaarheid van het centrum en het station te verbeteren door doorstroming op de centrumring te versoepelen; ● de fietsen in (ondergrondse) stallingen te laten parkeren; ● het Oosterspoorplein te betrekken bij de kwalitatieve verbetering van het Stationsgebied (N.B.

het Oosterspoorplein is geen onderdeel van voorliggend bestemmingsplan, maar zal deel uitmaken van de toekomstige gewenste planvorming in kader van ‘Entree Oost’ (Gebiedsagenda 1221) en het onderzoek ‘Oost – Centrum verbinding Stationsgebied’); ● duurzaamheid een integraal onderdeel te laten zijn van het Stationsgebied; ● de identiteit van Hilversum (media, stedenbouw/ architectuur, groen) zichtbaar te maken; ● een aangenaam welkom in de Mediastad te realiseren.

BESTEMMINGSREGELING KONINGINNEWEG-OOST De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak had specifiek betrekking op de bestemmingsregeling voor de Koninginneweg. De vastgestelde bestemmingsregeling zag er als volgt uit.

7/45

Figuur 1.1 Fragmenten bestemmingsregeling Stationsgebied

NIEUWBOUW KONINGINNEWEG De bestaande bebouwing aan de oostzijde van de Koninginneweg wordt vervangen door integrale nieuwbouw: appartementen met in de plinten diverse functies. Het gaat om algehele transformatie van dit gebied, inclusief verbreding van de openbare ruimte van de Koninginneweg zelf. Daaruit volgt dat het bestemmingsplan en dus ook de bestemmingsregeling zorgvuldig wordt toegesneden op het beleid op grond van het Detailhandelskader en Horecakader. Transformatie maakt het met name mogelijk en gewenst de nieuwe functies aan te laten sluiten op deze beleidskaders. In dat opzicht zal het nieuwe bestemmingsplan afwijken van omliggende bestemmingsplanregelingen, die vooral zijn gericht op het bevestigen van de bestaande situatie en gebaseerd zijn op oudere beleidskaders.

1.2

Dienstenrichtlijn

Economische activiteiten, anders dan in loondienst, die gewoonlijk tegen vergoeding geschieden, worden aangemerkt als dienst. Hierop is de Europese Dienstenrichtlijn van toepassing. Kantoren, horeca en detailhandel (inclusief supermarkten) zijn volgens deze definitie diensten. Dit betekent dat alle eisen en vergunningstelsels moeten voldoen aan de bepalingen uit de Dienstenrichtlijn (hoofdstuk III Dienstenrichtlijn). De Dienstenrichtlijn beoogt vrijheid van vestiging van bijvoorbeeld winkels, zonder dat hieraan beperkingen worden gesteld, tenzij hiervoor een ruimtelijke motivering kan worden gegeven. In de bestemmingsregeling worden diverse vormen van een dienst toegestaan, zoals cultuur, entertainment en kantoren, en ook enkele vormen niet, zoals detailhandel en horeca. Uit het arrest van het Europese Hof van Justitie van 30 januari 2018 in de zaak Visser Vastgoed volgt dat dit diensten zijn. Het betekent dat het niet toestaan van enkele vormen van een dienst als ‘eis’ moet worden beschouwd en aan de criteria in artikel 15 Dienstenrichtlijn moet voldoen. Daarbij is bepalend dat enkele functies niet worden toegestaan en is niet direct bepalend of het vorige bestemmingsplan die functies wel of niet toestond. Als beperkingen kunnen worden onderbouwd, dan voldoen die beperkingen aan de criteria die zijn opgenomen in artikel 15, derde lid Dienstenrichtlijn. a.

het verbod van discriminatie. De eisen mogen geen direct of indirect onderscheid maken naar nationaliteit of statutaire vestigingsplaats;

8/45

b. de voorwaarde van noodzakelijkheid. De eisen moeten gerechtvaardigd zijn vanwege dwingende redenen van algemeen belang; c. de voorwaarde van evenredigheid. De eisen moeten geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken, ze mogen niet verder gaan dan nodig is om dat doel te bereiken en het doel kan niet met minder vergaande beperkingen bereikt worden. In bestemmingsplannen is het discriminatieverbod niet aan de orde, omdat in regelingen geen onderscheid wordt gemaakt naar land van herkomst van de dienstenverrichter. Dat betekent dat de regeling voldoet aan het discriminatieverbod (artikel 15, lid 3 onder a Dienstenrichtlijn). De onderbouwing voor beperkingen richt zich als eerste op het noodzakelijkheidscriterium (artikel 15, lid 3, onder b Dienstenrichtlijn). In dat geval moeten dwingende redenen van algemeen belang een beperking van de beoogde vrijheid van vestiging kunnen rechtvaardigen. Tot de dwingende redenen van algemeen belang behoren met name de bescherming van het milieu en het stedelijk milieu, met inbegrip van de stedelijke en rurale ruimtelijke ordening. Vervolgens moet een bepaling de evenredigheidstoets doorstaan: de beperking moet geschikt en effectief zijn, coherent en systematisch worden toegepast en niet met minder vergaande maatregelen kunnen worden bereikt (artikel 15, lid 3, onder b Dienstenrichtlijn).

Een onderbouwing met deze ingrediënten kan het stellen van eisen en het opzetten van vergunningenstelsels, zoals een bestemmingsplan met vestigingsbeperkingen of uitsluiting hiervan voor detailhandel of horeca, rechtvaardigen.

1.3

Actuele stand van zaken

Bij het opstellen van deze notitie (14 juli 2022) is ervan uitgegaan dat de bedrijfsactiviteiten ter plaatse zouden worden beëindigd. Inmiddels is gebleken dat dit uitgangspunt moet worden verlaten. Er is geen alternatieve locatie voor De Kikker beschikbaar ● De gemeente Hilversum heeft geen alternatieve locatie in het bestaand stedelijk gebied in eigendom, die geschikt is voor verplaatsing van De Kikker. ● Een locatie op de rand van het stedelijk gebied en landelijk gebied is ongewenst. Dan wordt uitgekomen op een solitair gelegen locatie. Dat is bezwaarlijk in verband met het ontbreken van toereikend toezicht en handhaving van de openbare orde. De benodigde middelen voor specifiek toezicht en handhaving ontbreken bij de hiervoor verantwoordelijke diensten. De gemeente Hilversum heeft onvoldoende financiële middelen voor verwerving van de locatie ● Doordat geen alternatieve locatie beschikbaar is, is onderzocht of aankoop van de locatie door de gemeente mogelijk is zodanig dat de bedrijfsvoering geheel wordt beëindigd. Dit zou desnoods via onteigening kunnen worden gerealiseerd. ● Uit onderzoek is gebleken dat de hiervoor benodigde financiële middelen ontbreken, zonder dat dit het ten koste zou gaan van andere gestelde (beleids)doelen voor het project Stationsgebied.

Behoud van De Kikker binnen het plangebied ● Op basis van het hiervoor genoemde onderzoek naar alternatieve locaties en naar verwerving van de huidige locatie met bedrijfsbeëindiging, resulteert in de conclusie dat De Kikker binnen het plangebied wordt gehandhaafd. ● De actuele stand van zaken is dat inpassing van De Kikker in de planontwikkeling voor de nieuwbouw in deze strook noodzakelijk is. ● Uit nader onderzoek is gebleken dat het oorspronkelijke beleidsuitgangspunt gericht op het verminderen van het aantal coffeeshops van acht naar zeven is verlaten bij het vaststellen van de ‘Beleidsregel voor coffeeshops binnen de gemeente Hilversum 2022’ op 6 september 2022. Hierbij is onder meer het volgende overwogen.

9/45

1. Inleiding De gemeente Hilversum telt in 2022 afgerond 92.000 inwoners en in Hilversum zijn acht coffeeshops gevestigd. De Hilversumse coffeeshops hebben veelal een vaste klantenkring, die vooral voorzien in de lokale en regionale vraag. Zij zorgen voor een veilige en beschermde omgeving waar men cannabis of hasj kan aanschaffen en waar tevens voldoende voorlichting over de producten wordt gegeven. In Hilversum zijn geen grote commerciële coffeeshops en van (internationale) toeristische aantrekkingskracht is momenteel geen sprake. Sinds 2015 hebben alle coffeeshophouders het Keurmerk voor Hilversumse Coffeeshops. Het Keurmerk voor Hilversumse coffeeshops is in 2022 geëvalueerd en vervolgens is het keurmerk ook in 2022 geactualiseerd. Alle coffeeshops in Hilversum nemen deel aan het keurmerk. 1. Inleiding In Hilversum zijn de coffeeshops geconcentreerd in het centrum en zijn klein en beheersbaar. In Hilversum zijn geen gevallen bekend van coffeeshops die zich niet houden aan de regel dat zij geen 2 jongeren onder de achttien toelaten. Daarnaast wordt nauwelijks overlast geconstateerd, ook niet van bezoekers afkomstig uit het buitenland. In de directe omgeving is één coffeeshop in Bussum, één coffeeshop in De Bilt en één coffeeshop in Soest. Verder zijn in de regio Gooi en Vechtstreek geen coffeeshops.

Veel consumenten uit de regio zijn aangewezen op de Hilversumse coffeeshops. Dit heeft echter nog niet geleid tot grote overlast. 5. Handhavingsafspraken Handhaving van de Opiumwet vereist een gezamenlijke inzet van gemeente, OM en politie. Vanuit verschillende invalshoeken wordt opgetreden tegen de neveneffecten van de aanwezigheid van coffeeshops. Bestuurlijke en strafrechtelijke autoriteiten kunnen elkaar aanvullen en versterken. 6. Handhaving De gemeente en de politie zien gezamenlijk toe op de naleving AHOJG-criteria en de aanvullende en onderscheidende eisen van het Keurmerk voor Hilversumse Coffeeshops. De gemeente houdt toezicht op de naleving van deze criteria en de aanvullende en onderscheidende eisen. Daarnaast controleert de gemeente of coffeeshops voldoen aan de vergunningsvoorwaarden. Bij overtredingen kan de gemeente bestuursrechtelijk handhaven, niet alleen op vergunningsvoorwaarden en het keurmerk maar ook op de Opiumwet. De politie is verantwoordelijk voor het toezicht op de Opiumwet. ● Centraal in de overwegingen staat dat het goed mogelijk is met de coffeeshops adequate afspraken te maken over het voorkomen van nadelige effecten voor de omgeving. Tevens blijkt dat die afspraken door de betreffende coffeeshops goed worden nageleefd.

Dat de acht coffeeshops geconcentreerd zijn in één en hetzelfde gebied, waar dezelfde teams van diensten toezicht en handhaving voor verzorgen, zorgt ervoor dat behoud van de coffeeshop in de huidige omgeving betere uitgangspunten biedt voor het voorkomen van overlast, dan bijvoorbeeld een locatie buiten dit gebied. Inpassing van De Kikker in de nieuwe ontwikkelingen in het plangebied blijkt op basis van nader onderzoek goed mogelijk en ook gewenst. Daaruit volgt dat de coffeeshop, zijnde een horecavoorziening van een lichte categorie, inpasbaar is -

Toetsing van de maatregel aan de Dienstenrichtlijn Een maatregel in een bestemmingsplan gericht op beperking van een dienst, moet voldoen aan de Dienstenrichtlijn. In het bijzonder geldt dit voor het noodzakelijkheidscriterium en het evenredigheidscriterium zoals opgenomen in artikel 15, derde lid onder b en c van de Dienstenrichtlijn. Eerder is al geconstateerd dat de maatregel voldoet aan het non-discriminatiecriterium in artikel 15, derde lid onder a van de Dienstenrichtlijn. Toetsing aan de Dienstenrichtlijn is bedoeld om te beoordelen of de maatregel voldoet aan de genoemde criteria. Het is niet zo dat uit die toetsing volgt dat de meest vergaande beperking als maatregel zonder meer moet worden opgelegd. De actuele stand van zaken dwingt de planwetgever ertoe om alsnog rekening te houden met inpassing van een horecavoorziening in de nieuwbouw. In het vast te stellen bestemmingsplan zal de mogelijkheid worden opgenomen voor vestiging van een horecavoorziening in het noordelijk deel van het plangebied.

10/45

Het uitsluiten van detailhandel en het slechts beperkt toestaan van horeca, in verband met de wens voor inpassing van de coffeeshop, in de strook langs de Koninginneweg-oost levert altijd nog een zinvolle bijdrage aan het bereiken van de gestelde doelen en deze maatregel gaat niet verder dan nodig is.1 Gelet op het voorgaande is de toetsing aan de Dienstenrichtlijn zoals gerapporteerd in de notitie van 14 juli 2022, geactualiseerd.

1.4

Leeswijzer

In voorliggende rapportage wordt in hoofdstuk 2 wordt een analyse gegeven van relevante beleidsstukken, in hoofdstuk 3 een analyse van de ontwikkeling van het voorzieningenaanbod in Hilversum en in hoofdstuk 4 wordt de bestemmingsregeling getoetst aan de criteria van de Dienstenrichtlijn (noodzakelijkheid, evenredigheid).

1 ECLI:NL:RVS:2019:965; Decathlon Den Haag

11/45

2. ANALYSE BELEIDSKADERS De analyse van beleidskaders vormt de basis voor het beoordelen of de voorgestelde bestemmingsregeling voldoet aan het noodzakelijkheidscriterium van de Dienstenrichtlijn. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de relevante beleidskaders met de ambities en doelen van de provincie Noord-Holland, de regio Gooi en Vechtstreek en gemeente Hilversum ten aanzien van diverse functies.

2.1

Detailhandelsbeleid Noord-Holland 2015-2020

De provincie wil ruimte blijven bieden aan de verdere ontwikkeling van detailhandel, om ook op langere termijn een vitale, dynamische en concurrerende structuur te huisvesten. Hierbij wordt detailhandel niet alleen gezien als ruimtevragende sector, maar ook het economisch en maatschappelijk belang wordt gezien. De missie van de provincie is ‘het versterken van de detailhandelsstructuur in Noord-Holland’. Daarbij behoren de volgende zes beleidsdoelen: ● Prioriteit geven aan hoofdwinkelgebieden; ● Voorkómen van extra leegstand; ● Internet-afhaalpunten bij voorkeur situeren in bestaande winkelcentra; ● Een vitale, dynamische en concurrerende detailhandelsstructuur, ruimte geven aan kwaliteit; ● Primaire detailhandel bereikbaar op een aanvaardbare afstand; ● Detailhandel die bijdraagt aan aantrekkelijke binnensteden. Door de provincie Noord-Holland zijn Regionale Advies Commissies (RAC) Detailhandel ingesteld. Deze commissies stemmen grote detailhandelsontwikkelingen regionaal af. Nieuwe detailhandelsontwikkelingen en uitbreidingsplannen vanaf 1.500 m2 wvo dienen aan de commissie te worden voorgelegd.

2.2

Gooi en Vechtstreek regionale detailhandelsvisie (2019)

AMBITIES Voor de detailhandelsstructuur van de regio Gooi en Vechtstreek zijn de volgende ambities geformuleerd: 1. Duurzame structuur en ruimtegebruik. De winkelgebieden moeten passen bij het verzorgingsgebied en de functie van het cluster. Indien het winkelgebied te groot of te klein is voor deze functie, is optimalisering passend. Dit kan zijn in de vorm van concentratie en transformatie van een cluster, of door een beperkte toevoeging van meters. Een winkelgebied functioneert het beste met aaneengesloten voorzieningen en een beperkte leegstand. 2. Clusteren. Nieuwe ontwikkelingen worden alleen toegestaan in de perspectiefrijke centra en niet op solitaire locaties. In nieuwe woongebieden met voldoende draagvlak worden gelijksoortige voorzieningen zoveel als mogelijk geclusterd. 3. Kwalitatieve versterking. De versterking van de bestaande, perspectiefrijke delen van de structuur staat boven het mogelijk maken van ontwikkelingen op nieuwe locaties. 4. Vitaliteit en leefbaarheid. Optimale (dagelijkse) verzorging voor alle inwoners van de Gooi en Vechtstreek, waarbij met name de dagelijkse voorzieningen voor de kleine kernen in de toekomst geborgd wordt. De vergrijzing maakt bewoners minder mobiel, waardoor de dagelijkse voorzieningen zo nabij mogelijk moeten zijn. Naast een plek voor boodschappen vormt het ook een ontmoetingsplek.

De opgave is om vitale en leefbare dorpen in stand te houden of te creëren. 5. Dynamiek. Het bieden van ruimte voor dynamiek in de compacter wordende centrumgebieden met een regionale of bovenlokale functie. Hier ruimte bieden voor innovatieve ontwikkelingen als pick-up points, pop-up stores, blurring concepts en andere deels niet te voorziene ontwikkelingen. Daarbij is van belang dat deze ontwikkelingen een meerwaarde hebben voor de huidige detailhandelsstructuur en geen afbreuk daaraan doen.

12/45

6.

Terughoudend beleid (grote) nieuwe ontwikkelingen. De ruimte in de regio is schaars. In de centra functioneert het aanbod al niet altijd optimaal. Voor aantrekkelijke centra die ook aangenaam zijn om te verblijven, is het essentieel dat er geen grote uitbreidingen worden toegestaan en dat er ingezet wordt op optimalisatie van het bestaande aanbod. Dit geldt zeker voor de ontwikkelingen buiten de hoofdstructuur.

REGIONAAL BELEID Met het naleven van de bovenstaande ambitie in beleidsvorming en omgang met plannen zijn er gezonde vraag-aanbod verhoudingen, een goede ruimtelijke ordening en wordt (onnodige) leegstand voorkomen. In de visie wordt benadrukt dat de gemeenten, en niet de regio, het bevoegd gezag zijn als het gaat om detailhandelsbeleid. De regionale visie is gericht op initiatieven met een bovengemeentelijke impact. Samengevat kent het nieuwe regionale beleid de volgende lijn: ● Initiatieven dienen bij te dragen aan de versterking van de gewenste structuur in de Gooi en Vechtstreek. ● Nieuwe clusters van detailhandel buiten de genoemde hoofdstructuur zijn niet gewenst. ● Initiatieven die voorzien in de realisering of uitbreiding van verspreid (of solitair) gevestigde detailhandel is niet mogelijk.

2.3

Detailhandelskader 2017: een gezond toekomstperspectief voor de Hilversumse detailhandel

DETAILHANDELSTRUCTUUR De detailhandelsstructuur van Hilversum is nog steeds goed. De structuur staat wel onder druk, dit valt de zien aan de bovengemiddelde hoeveelheid leegstand. De meeste winkelgebieden in Hilversum functioneren goed, al hebben de kleinere winkelgebieden last van concurrentie van de grotere wijkwinkelgebieden. Wel is in het randgebied van het centrum en het randgebied van de Gijsbrecht sprake van (deels structurele) leegstand. Op basis van de voorspelde bevolkingsontwikkeling en de ontwikkelingen met betrekking tot internet en de steeds sterker wordende positie van Amsterdam en Utrecht valt geen kwantitatieve uitbreidingsvraag te verwachten in Hilversum, waarschijnlijk zal de vraag naar meters zelfs minder worden. Er blijft binnen het centrum ruimte voor uitbreiding, bedoeld om het centrum als geheel of een deelgebied binnen het centrum hierdoor kwalitatief te versterken. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om verplaatsing vanuit het randgebied, om verplaatsing van winkels die nu op slechte locaties zijn gelegen of om een branche/segment dat nu ontbreekt c.q. beperkt aanwezig is. De huidige detailhandelsstructuur blijft het uitgangspunt. Binnen deze structuur wordt ingezet op sterkere, compactere gebieden. Met de Centrumvisie als basis wordt door ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente fors geïnvesteerd in het centrum.

Ambitie is een centrum te realiseren dat aantrekkelijk is voor bezoekers uit Hilversum en daarbuiten, aantrekkelijk voor ondernemers en culturele organisaties en voor bewoners om in te wonen. Een centrum waar Hilversummers zich thuis voelen.

TERUGHOUDENDHEID TOEVOEGEN DETAILHANDEL Er wordt terughoudend omgegaan met het toevoegen van detailhandel, zeker buiten het compacte centrumgebied (figuur 2.1). Straten in het randgebied, bestaande uit de Koninginneweg, Larenseweg, Neuweg, Emmastraat, Langestraat (vanaf Brinkweg naar Gooiland), Havenstraat, Vaartweg en Albertus Perkstraat hebben veelal weinig perspectief als winkelstraat (figuur 2.1). De dynamiek in het randgebied is fors, leegstand vaak structureel hoog. Dit vraagt om een actieve omgang met transformatie in de vorm van multibestemmingen, aanpassing van de parkeernormen en actieve ombouw van percelen. Komende jaren wordt met extra capaciteit fors ingezet op aanpak van het randgebied.

13/45

Figuur 2.1 Detailhandelsstructuur en randgebied centrum Hilversum

2.4

Horecakader 2017: Gezellig en Gastvrij: Horeca maakt Hilversum!

BETEKENIS VAN HORECA Horeca vormt een steeds belangrijkere reden om een stad en in het bijzonder het centrum en andere winkelgebieden te bezoeken. Waar mensen vroeger vooral voor het winkelen kwamen, speelt de beleving die horeca biedt tegenwoordig een belangrijke rol. Hiermee is het economisch belang van aantrekkelijke horeca groot. Hilversum werkt hard aan een centrum dat meer mensen aantrekt, die het centrum meer waarderen, vaker terugkomen, langer verblijven en meer uitgeven. Horeca speelt hierin een belangrijke rol. Ook voor De Gijsbrecht, in buurten, op Media Park en Arenapark is horeca belangrijk. Hilversum heeft daarnaast de ambitie om als sterke centrumgemeente te functioneren voor de regio Gooi & Vechtstreek. Dat lukt op dit moment nog onvoldoende. Bezoekers vanuit de regio en daarbuiten willen we meer dan tot nu toe gastvrij ontvangen. Dat vraagt een goede samenwerking in het centrum.

HERKENBAARHEID VAN HORECA Om deze ambitie te realiseren moet de horeca (potentiële) bezoekers meer gaan bieden. Het onderscheidend vermogen van de horeca moet worden vergroot. Daarbij is herkenbaarheid van de horeca (waar kan ik als bezoeker wat vinden?) van belang, net als de juiste ondernemer op de juiste plaats (waar voegt een onderneming het meeste toe?) en profilering (weet de horeca alle doelgroepen te bereiken?). De gemeente draagt bij aan de herkenbaarheid van de horeca door deze vooral in het centrum te faciliteren. Hier speelt de horeca een belangrijke rol als onderdeel van een aantrekkelijk centrum. Buiten het centrum wordt (al jaren) terughoudend omgegaan met het toevoegen van horeca. Het concentreren van horeca in gebieden in het centrum werkt en blijft het uitgangspunt. Binnen het centrum wordt ingezet op twee horecaconcentratiegebieden. Het gaat om het uitgaansgebied Groest en omgeving en de restaurant/winkelzone. Een compacter gebied draagt bij aan de herkenbaarheid en daarmee het functioneren van de horecasector als geheel. Door een deel van de Havenstraat en een deel van de Langestraat als onderdeel van de restaurant/winkelzone te laten vervallen, ontstaat op termijn een betere clustering van horeca en een beter functionerende horecasector.

14/45

De delen, die het dichtste bij het centrum liggen, hebben door hun ligging het meeste perspectief op het vlak van horeca (en mogelijk winkels) en blijven daardoor onderdeel van de restaurant/winkelzone.

HORECA BUITEN CONCENTRATIEGEBIEDEN Horecabedrijven die buiten het horecaconcentratiegebied komen te liggen kunnen hier gevestigd blijven. Door het instellen van een maximumstelsel (huidige aantal is het maximum dat zich in dit gebied kan vestigen) behouden de bestaande horecazaken hun rechten en is bedrijfsoverdracht net als nu mogelijk. Voor toevoeging van horecazaken is in de toekomst geen mogelijkheid meer.

STATIONSGEBIED In het Stationsgebied staat nog veel te gebeuren. Zo ligt er een visie voor het stationsgebied, waardoor de entree richting centrum (Leeuwenstraat) mooier en duidelijker wordt. Langs de route station – centrum ontstaat op het Stationsplein ruimte voor ‘snelle’ horeca en detailhandel. Horeca waar je dus snel iets te eten of drinken kunt halen, terwijl je aan het wachten bent op de trein of bus, of onderweg bent richting het centrum van Hilversum.

KONINGINNEWEG De Koninginneweg maakt geen deel uit van de twee concentratiegebieden.

2.5

Beleidsnotitie voor coffeeshops binnen de gemeente Hilversum 2022

COFFEESHOPS IN HILVERSUM De verstrekking van softdrugs in Hilversum beperkt zich tot de gedoogde coffeeshops. De overige horeca-inrichtingen blijven drugsvrij. Onder coffeeshop wordt in Hilversum verstaan: een alcoholvrije horecagelegenheid waar handel en gebruik van softdrugs plaatsvindt.

AANTAL GEDOOGDE COFFEESHOPS Het aantal gedoogde coffeeshops is beperkt tot de acht bestaande coffeeshops. Coffeeshop De Kikker, Koninginneweg 109, is één van de acht gedoogde coffeeshops. In de besluitvorming voor het gedogen van de bestaande coffeeshops is overwogen dat het goed mogelijk is met de betreffende coffeeshophouders adequate afspraken te maken gericht op het voorkomen van overlast voor de omgeving. Aanvullend is de constatering dat die afspraken ook goed worden nagekomen, zodat er nauwelijks overlast is van coffeeshops. Hierop is in paragraaf 1.3 uitvoerig ingegaan.

2.6

Mediavisie 2016-2019

CREATIEVE SECTOR IN HILVERSUM De creatieve sector is een van de meest dynamische sectoren van Nederland: een groeibriljant die zich razendsnel ontwikkelt en zich uitstrekt van design, mode, kunst en cultuur tot ICT, architectuur en media. Hilversum Mediastad is een sterk merk, al bijna een eeuw. De economische en innovatieve kracht vasthouden vraagt om een stevige inspanning, waarin opvallend genoeg de rol van de lokale overheid aan belang toeneemt: als verbinder, als aanjager van nieuwe ontwikkelingen, als spokesman naar buiten voor het gemeenschappelijke belang. De stad zal aantrekkingskracht moeten uitoefenen op bedrijven en bezoekers.

MEDIASTAD VAN DE TOEKOMST De visie voor de Mediastad van de toekomst is een stad met een levendig en innovatief creatief klimaat. Een stad die aantrekt, waar mensen zowel willen werken als wonen en verblijven. Waar mensen elkaar makkelijk ontmoeten op inspirerende plekken in de stad. De wereld achter de schermen, de studio’s en de decors, de presentatoren en vakmensen: het heeft een grote aantrekkingskracht op bezoekers. De gemeente wil hen graag naar de stad trekken: niet alleen naar het

15/45

Media Park, maar ook het centrum in. Vandaar dat het bestemmingsplan inzet op het bieden van nieuwvestiging van onder meer cultuur en entertainment, dat deels aan de mediafunctie van Hilversum is gelieerd.

2.7

Van app tot Z@pp; Nota creatieve sector 2011

BELEID Beleid voor versterking van de creatieve sector vraagt om een bredere benadering, die niet alleen tegemoetkomt aan de behoeften vanuit het mediabedrijfsleven maar ook vanuit bedrijven in de creatieve zakelijke dienstverlening, de kunsten, het cultureel erfgoed en de entertainmentsector. Vanuit het economisch perspectief richt beleid voor de creatieve sector zich op verbetering van het vestigings- en ontwikkelingsklimaat voor creatieve ondernemers. Hilversum en de regio herbergen een schat aan human capital, creatieve bedrijvigheid en creatief talent. De rol van de overheid is om deze elementen te verbinden en te faciliteren en (soms financieel) te ondersteunen in hun ontwikkeling waar dat nodig is.

HILVERSUMSE CREATIEVE CLUSTERS Clusters zijn meer dan een losse verzameling bedrijven maar kenmerken zich juist door samenwerking tussen bedrijven (ook in de vorm van opdrachtgever/opdrachtnemer-relaties) en door samenwerking tussen door bedrijven, kennisinstellingen en de overheid. Er worden drie clusters onderscheiden: ● Het cluster rond omroepen In Hilversum is van het cluster rond omroepen sprake tussen bedrijven in de mediasector, die vaak als opdrachtgever en opdrachtnemer ten opzichte van elkaar staan (de keten van omroepen, tv-producenten, digitale productiebureaus, facilitaire bedrijven, distributiebedrijven). Het cluster rond de omroepen en TV- en radioproductie bestaat momenteel vooral uit bedrijven en organisaties. Ondanks dat Hilversum het hart van de RTV-productie is (en uitbreidend met nieuwe media), zijn er geen grote RTV-opleidingen en is er nog geen kenniscentrum dat zich opwerpt als brug tussen fundamenteel onderzoek naar audiovisuele (productie- en distributie)technologieën en de toepassing ervan. ● Het cluster rond entertainment Er is een breed en diep cluster in met name muziek ontstaan, maar dit verandert sterk. Alle elementen die een cluster nodig heeft (muziek maken, opnemen, produceren, uitgeven) en de hiervoor benodigde kennis (bv techniek, management, financiering) zijn in Hilversum aanwezig.

Hierin spelen de faculteit Kunst, Media en Technologie (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) maar ook het ROC van Amsterdam een belangrijke rol. Beide opleidingen hebben een omvangrijk curriculum op het gebied van muziekcreatie, -technologie en -productie. Ook de aanwezigheid en snelle groei van gamebedrijven duidt op een gunstige voedingsbodem voor entertainmentbedrijven. ● Het cluster rond digitale creatieve zakelijke dienstverlening De productie van maatwerksoftware (bv games, online marketingcampagnes maar ook beeldsoftware voor toepassingen in zorg en onderzoek) groeit in Hilversum. De aanwezigheid van de faculteit Kunst, Media en Technologie (Hogeschool voor de Kunsten Utrecht) draagt hier sterk aan bij, niet alleen door haar onderwijsprogramma (de faculteit wordt in de sector beschouwd als de beste Nederlandse opleiding) maar ook door haar onderzoeksactiviteiten. De verwachting is dat deze sector zal blijven groeien: de vraag vanuit de mediasector zal (door bv toenemende crossmediale formats voor tv-programma’s) toenemen, terwijl daarnaast ook andere sectoren meer en meer gebruik gaan maken van maatwerksoftware. Het is een groeiend onderdeel van het pakket aan ICT- en communicatiediensten dat als ‘enabling technologies’ door andere sectoren (zorg, onderwijs, logistiek, onderzoeksinstellingen) wordt ingekocht.

ONTWIKKELINGEN IN EN INSPANNINGEN VOOR DE CLUSTERS EN SECTOR Bedrijfshuisvesting voor de sector Wanneer een sector volwassen wordt, groeit de behoefte aan innovatie van producten en diensten. De jonge bedrijven in de creatieve zakelijke diensten en in contentproductie zijn voor het volwassen traditionele Hilversumse omroepcluster een belangrijke bron van innovatie. De belangrijkste rol van de overheid ligt hierin dat zij moet werken aan een goed

16/45

vestigingsklimaat voor zowel grote organisaties met investeringsvermogen als kleine, flexibele, vernieuwende bedrijven. Beide typen bedrijven moeten zich in Hilversum thuis voelen. Kleinschalige bedrijfshuisvesting Onderzoek onder kleine creatieve bedrijven wees op de behoefte aan kleinschalige bedrijfshuisvesting. Er is een groei zichtbaar in het segment van de tijdelijke en flexibele werkplekken. Deze worden onder meer aangeboden in het centrum (omgeving Stationsplein, Kerkbrink) en daarbuiten (Zeverijnstraat, Media Park). Voor groeiende bedrijven is het aanbod matig; de ontwikkeling van nieuwe locaties kan hieraan tegemoetkomen. De beschikbaarheid van bedrijfshuisvesting voor préstarters en starters is nog zeer beperkt. In het ruimtelijke ordeningsbeleid krijgt de huisvesting van creatieve bedrijven meer ruimte: in nieuwe bestemmingsplannen worden creatieve ondernemingen en organisaties vrijwel overal toegestaan op plekken met een kantoor- en een bedrijfsbestemming. Media en cultuur Juist in de creatieve sector is de scheidslijn tussen accommodatiebeleid voor culturele instellingen, ateliers voor kunstenaars en commerciële werkruimte voor creatieve ondernemers dun. De aantrekkelijkheid van locaties schuilt vaak in een combinatie van commercieel en non-profit. Creatieve ondernemers hebben behoefte aan informele ontmoetingsplekken.

Juist daar ontstaan, na of tijdens het werk, nieuwe ideeën en kruisbestuiving tussen creatieve disciplines. Stedenbouwkundig is het wenselijk om in Hilversum zones, gebieden en objecten aan te wijzen die voor creatieve ondernemers geschikt kunnen zijn. Opleiding Hilversum heeft een aantal gerenommeerde instituten waar audio- en videotalent wordt opgeleid. Een opleiding die specifiek is gericht op het gehele proces van televisie maken ontbreekt: van creatie tot productie en commercie, evenals een kennisinstituut dat focust op de keten van audiovisuele productie. De kracht van Hilversum ligt in de oriëntatie op zaken doen. De beleidsopgave ligt dan ook in het optimaliseren van het vestigingsklimaat voor creatieve ondernemingen met een groeiambitie, de zogenoemde gazelles. Van dit vestigingsklimaat profiteert ook het groeiend aantal zzp’ers; zij vormen echter geen exclusieve doelgroep voor het beleid voor de creatieve sector in Hilversum.

2.8

Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2020

KADERS EN PERSPECTIEF Ontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting in de gemeente Hilversum vragen om nieuwe kaders en een nieuw perspectief. De gemeente Hilversum kiest ervoor om hierbij – mede vanuit haar wettelijke verantwoordelijkheid – de regie te nemen door het laten opstellen van een Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor en samen met de schoolbestuurders van het basis-, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs. Er is behoefte aan het kunnen ontwikkelen van (onderwijskundige) vernieuwingen, zoals doorlopende leerlijnen, nieuwe initiatieven op het gebied van internationalisering van het onderwijs en intensiveren van samenwerking tussen regulier onderwijs, speciaal onderwijs en gerelateerde zorginstellingen. Onderwijskundige ontwikkelingen kunnen een aanleiding zijn om een ingreep in de huisvesting voor te stellen. Het IHP richt zich voornamelijk op de bestaande schoolgebouwen en de maatregelen die nodig zijn.

STATIONSGEBIED In de visies die voor het Stationsgebied zijn opgesteld wordt uitgegaan van meervoudig functioneel gebruik van gebouwen. Daarin passen ook onderwijsvoorzieningen. Die ruimte wordt door het bestemmingsplan geboden.

17/45

2.9

Plan- en besluitvorming Stationsgebied

De historie van de plan- en besluitvorming voor het Stationsgebied is opgenomen in bijlage 1.

STEDENBOUWKUNDIG PLAN DE ZWARTE HOND/OKRA; VASTGESTELD DOOR DE RAAD OP 29 MEI 2019 Met het aanpassen van de centrumring, de ontwikkeling van nieuwe bebouwing en herinrichting van de openbare ruimte wordt het Stationsgebied, dat loopt van de Beatrixtunnel tot aan de kleine spoorbomen, onderdeel van het centrum van Hilversum. Het bestaande stedelijke weefsel vormt de basis voor het stedenbouwkundig ontwerp. De nieuwe bebouwing zal het passende puzzelstuk zijn dat station en centrum op elkaar laat aansluiten. De rommelige achterkanten aan het spoor aan de stationzijde maken plaats voor attractieve bebouwing zodat een voorkant naar de wijken aan de oostzijde van het spoor ontstaat. Het op 29 mei 2019 door de raad vastgestelde stedenbouwkundig plan gaat uit van vijf pijlers voor een nieuw Stationsgebied: 1. Warm thuiskomen in een levendig centrum Het Stationsplein wordt een warme en groene entree voor Hilversum. Heldere routes verknopen het Stationsgebied met de Groest, de Markt en de Vorstin. Het Stationsgebied wordt een stedelijke mix met inspirerende functies en een diversiteit aan activiteiten en mensen. Functies in de plinten zorgen voor levendigheid op het maaiveld. De overgang tussen openbare ruimte en bebouwing gaat in stappen, waardoor een geleidelijke overgang ontstaat tussen bebouwing en maaiveld.

In de plinten van de nieuwbouw aan het Stationsplein is ruimte voor bijvoorbeeld een mediacafé, creatieve start ups en ontmoetingsplekken voor mediawerkers. Een podium geeft zicht op het stationsplein waar Hilversumse bedrijven en studenten de nieuwste media innovaties tonen. De nieuwe gebouwen langs de Koninginneweg lopen qua maat richting het spoor op en presenteren zich als voorkant richting de oostkant van het spoor. In de plint van de nieuwe bebouwing direct, parallel aan het spoor is ruimte gereserveerd voor een parkeervoorziening die ontsloten is via de Koninginneweg en een entree ten hoogte van de voormalige grote spoorbomen. Het nieuwe Stedenbouwkundig plan verbetert de relatie tussen centrum en stationsomgeving. Door het aanpassen van de centrumring, de ontwikkeling van nieuwe bebouwing en herinrichting van de openbare ruimte wordt het Stationsgebied onderdeel van het centrum van Hilversum. Het bestaande stedelijke weefsel vormt de basis voor het stedenbouwkundig ontwerp. Nieuwe bouwvolumes ontstaan binnen contouren (Stedenbouwkundig plan, De Zwarte Hond/Okra)

18/45

2. Het kloppende hart van de Mediastad Het Stationsplein vormt het podium voor Hilversumse media innovaties. Plinten zijn gevuld met functies als een city radiostudio en kantoren en ateliers voor creatieve bedrijvigheid. De nieuwe stedelijke woonomgeving sluit aan op de woonwens van mediamedewerkers en andere creatievelingen. Om van het Stationsgebied ‘the placet o be’ te maken, voorziet het stedenbouwkundig plan in aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en activiteiten voor alle mogelijke gebruikersgroepen, op elk moment van de dag. Bewoners, gebruikers en bezoekers komen hier straks eten, vergaderen, borrelen, studeren en ontspannen. Het Stationsgebied wordt een levendig gebied waar altijd wat te beleven is. Het Stationsplein zal het hele jaar door een levendig gebied worden met terrassen, bebouwing met een arcade en groen. Een podium met zitelementen geeft zicht op het Stationsplein, waar de nieuwste Hilversumse media innovaties worden getoond. In de plinten van de bebouwing is volop ruimte voor media en andere creatieve bedrijvigheid. Ateliers, kantoren en woon-werkunits bieden ruimte voor zowel beginnende als gevestigde creatieve bedrijven. Doordat de bedrijvigheid zich voornamelijk op de begane grond concentreert is er volop interactie tussen passanten en professionals. De bebouwing is flexibel waardoor er bijvoorbeeld ook ruimte is voor onderwijs of een hotelfunctie.

In het Stationsgebied is er volop ruimte voorzien om te wonen. De verschillende blokken, die allen een Hilversumse maat en schaal hebben, aan zowel het Stationsplein als aan de Koninginneweg, bieden ruimte voor verschillende woonvormen. Deze dynamische omgeving is onder meer aantrekkelijk voor jonge creatievelingen, één- en tweepersoonshuishoudens en draagt daarmee bij aan het vestigingsklimaat van de Mediastad! 3. Twee wijken aan weerszijden van het spoor visueel en fysiek verbonden Hilversum zet in op het maken van een alzijdig station. Door het centrum tot aan het station te continueren, wordt de oostzijde van Hilversum bij het centrum betrokken. De tunnelmonden van de bestaande fietstunnel worden aan beide zijden verruimd, de hellingen flauwer en groen wordt toegevoegd. Rommelige achterzijden aan het spoor aan de centrumzijde maken plaats voor een levendig silhouet van groen en bebouwing met zichtlijnen vanaf oost op doorzichten en stedenbouwkundige accenten. De herontwikkeling van de bebouwing tussen de Koninginneweg en het spoor biedt kansen om de rommelige achterkanten te vervangen voor nieuwbouw die zich presenteert richting de oostzijde van het spoor. 4. Het Hilversumse landschap ervaarbaar Nieuwe brinken en lommerrijke lanen refereren aan het karakteristieke Hilversumse landschap.

Het groen verbindt verschillende ruimtes in het Stationsgebied met elkaar, biedt ruimte voor ontmoeting en verbindt de karakteristieke historie met de levendige toekomst. De Koninginneweg wordt ingericht als royale boulevard met volop ruimte voor groen. De nieuwbouw presenteert zich zowel aan de Koninginneweg als aan het spoor waardoor rommelige achterkanten plaatsmaken voor een voorkant naar oost. Met de herontwikkeling van de Koninginneweg ontstaat de ruimte voor het herprofileren van de openbare ruimte. Waar nu het profiel krap en stenig is, is het nieuwe straatbeeld ruim en groen. De verkavelingsstructuur van de nieuwbouw aan de Koninginneweg sluit qua sfeer, maat en schaal aan op de bestaande gebouwen. De parkeervoorziening wordt ingepast met een groen talud, waardoor een landschappelijk beeld vanaf de oostzijde ontstaat. 5. Een toekomstbestendige ontwikkeling Het Stationsgebied wordt in alle facetten duurzaam. De voetganger en fietser staan centraal, energie wordt gewonnen uit hernieuwbare bronnen en groen en water koelen de openbare ruimte. De flexibiliteit van het plan uit zich in kleine ontwikkeleenheden zodat continu ingespeeld kan worden op de wens van het moment.

INPASSING DE KIKKER IN PLANGEBIED De verdere uitwerking van de planvorming voor de strook aan de Koninginneweg heeft erin geresulteerd dat in de planontwikkeling voor nieuwbouw een horecavoorziening wordt ingepast. Paragraaf 1.3 bevat hierop een uitgebreide toelichting.

19/45

3. ANALYSE VOORZIENINGENAANBOD HILVERSUM De analyse van het voorzieningenaanbod in Hilversum biedt de mogelijkheid om te beoordelen of de voorgestelde bestemmingsregeling voldoet aan het evenredigheidscriterium van de Dienstenrichtlijn. De aanbodanalyse richt zich op detailhandel, horeca en andere diensten.

3.1

Aanbodanalyse

Het huidige voorzieningenaanbod in de woonplaats Hilversum is in tabel 3.1 weergegeven. ● In totaal zijn er in 2022 in Hilversum 509 winkels in de actieve retail met een gezamenlijk winkelvloeroppervlak van 126.011 m2. ● Daartoe behoren 171 winkels waar dagelijkse goederen worden verkocht (34.725 m2 wvo) en 338 winkels waar nietdagelijkse goederen worden verkocht (91.286 m2 wvo). ● Daarnaast bevinden zich in Hilversum 262 horecazaken (20.368 m2 wvo) en 275 dienstverleningsvestigingen (12.385 m2 wvo). Tabel 3.1: Huidig aanbod ‘dagelijks’, ‘niet-dagelijks’, ‘horeca’ en ‘diensten’ in de woonplaats Hilversum (Locatus, 2022) Aantal winkels Omvang (m2 wvo) Dagelijkse goederen 171 34.725 Niet-dagelijkse goederen 338 91.286 Horeca 262 20.368 Diensten 275 12.385 Het huidige aanbod in de stad Hilversum wordt in figuur 3.1 vergeleken met de benchmark ofwel met het verwachte aanbod op basis van het gemiddelde in kernen met 50.000-100.000 inwoners. ● Er is sprake van een licht onderaanbod van 2.598 m2 wvo aan winkels in de dagelijkse goederensector in Hilversum. ● In winkels in de niet-dagelijkse goederensector blijkt er een substantieel onderaanbod te bestaan van 41.840 m2 wvo. ● In de horeca is sprake van een licht onderaanbod van 1.899 m2 wvo. ● In de dienstensector is er sprake van een klein overaanbod van 566 m2 wvo.

Benchmarkvergelijking kern Hilversum (m2 wvo) 133.126

140.000 120.000 91.286

100.000 80.000 60.000 40.000

34.725

37.323 12.385

20.000

11.819

20.368

22.267

0 Dagelijks Hilversum

Niet-dagelijks

Diensten

Horeca

Te verwachten winkelaanbod op basis van het gemiddelde in kernen met 50.000-100.000 inwoners

Figuur 3.1. Winkelaanbod in de stad Hilversum in vergelijking met het gemiddelde in kernen met 50.000-100.000 inwoners (bron: Locatus, 2022)

20/45

3.2

Historische ontwikkeling

HISTORISCHE ONTWIKKELING IN DE STAD HILVERSUM Als wordt gekeken naar de historische ontwikkeling van sectoren in de woonplaats Hilversum, dan valt voor de periode 2010-2022 het volgende op: ● In de dagelijkse goederensector is het aantal verkooppunten met 9 gestegen (+6%). De omvang van het winkelaanbod in de dagelijkse goederensector is tussen 2010 en 2022 met 4.425 m2 (wvo) toegenomen (+15%). ● In de niet-dagelijkse goederensector is het aantal verkooppunten met 199 afgenomen (-37%). De afname van het winkelvloeroppervlak in de niet-dagelijkse artikelensector bedraagt 13.221 m2 (-13%). ● In de dienstensector is het aantal vestigingen met 12 toegenomen (+5%). ● Het aantal horecapunten is tussen 2010 en 2022 toegenomen met 36 (+16%). ● De omvang van de dienstensector en horeca wordt pas sinds kort bijgehouden in het databestand van Locatus. Sinds 2020 is de omvang nagenoeg gelijk gebleven (+1%). Het winkelaanbod in de niet-dagelijkse goederensector is (sterk) gedaald, terwijl het winkelaanbod in de dagelijkse goederensector en het aanbod diensten en horeca gelijk gebleven is of licht toegenomen.

Aantal vestigingen - kern Hilversum 600

537

500

451 368

400

338 263 254 259 275

300 200

226

260 262 262

162 162 161 171

100 0 Dagelijks

Niet-Dagelijks 2010

Diensten 2015

2020

2022

Figuur 3.2. Ontwikkeling aantal vestigingen in de stad Hilversum (2010-2022).

21/45

Horeca

Vloeroppervlak (m2) - kern Hilversum 120.000

104.507 95.948 93.674 91.286

100.000 80.000 60.000 40.000

33.023 29.363 34.725 30.300

12.308

20.000

20.074 20.368

12.385

0 Dagelijks

Niet-Dagelijks 2010

2015

Diensten 2020

Horeca

2022

Figuur 3.3. Ontwikkeling van het winkelvloeroppervlak in verschillende sectoren in de stad Hilversum (2010-2022).

HISTORISCHE ONTWIKKELING IN HET CENTRUM VAN HILVERSUM De historische ontwikkeling van functies in het centrumgebied van Hilversum is voor de periode 2010-2022 als volgt: ● In de dagelijkse goederensector is het aantal verkooppunten met 2 gestegen (toename 3%). De omvang van het winkelaanbod is tussen 2010 en 2022 gestegen met 880 m2 (wvo), een toename van 8%. ● In de niet-dagelijkse goederensector is het aantal verkooppunten gedaald met 146 (afname 42%). De afname van het niet-dagelijks winkelvloeroppervlak bedraagt 20.058 m2 (wvo), een afname van 27%. ● In de dienstensector is het aantal vestigingen met 22 toegenomen (toename 18%), met een omvang van 6.894 m2 (wvo) in 2022 (toename +3% sinds 2020). ● Het aantal horecapunten in het centrum van Hilversum is tussen 2010 en 2022 toegenomen met 23 (toename 18%), met een omvang van 13.496 m2 (wvo) in 2022 (toename +1% sinds 2020). De omvang van de dagelijkse goederensector, diensten en horeca is ongeveer gelijk gebleven tot beperkt toegenomen. De niet-dagelijkse goederensector is sterk afgenomen. Dit is hetzelfde beeld als voor de gehele stad Hilversum.

22/45

Aantal verkooppunten - Centrum Hilversum 400 344

350

281

300 250

211

200

198

150

123 122

100

63

63

59

135 145

128

151 154 151

65

50 0 Dagelijks

Niet-Dagelijks

2010

Diensten

2015

2020

Horeca

2022

Figuur 3.4. Ontwikkeling aantal verkooppunten in het centrum van Hilversum (2010-2022)

Winkelvloeroppervlak (m2) - Centrum Hilversum 80.000

73.208 61.784 55.896 53.150

70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000

10.928 12.136 11.256 11.060

6.697

10.000

13.308 13.496 6.894

0 Dagelijks

Niet-Dagelijks 2010

2015

Diensten 2020

Horeca

2022

Figuur 3.5. Ontwikkeling van het winkelvloeroppervlak in verschillende sectoren in het centrum van Hilversum (2010-2022)

3.3

Leegstand

Woonplaats Hilversum De leegstand van het totale winkelvloeroppervlak is in Hilversum in de periode 2010-2022 toegenomen van 7,4% in 2010 tot 8,0% in 2022. Absoluut gezien is de leegstand in de stad Hilversum toegenomen van 10.799 m2 (wvo) in 2010 tot 15.821 m2 (wvo) in 2022.

23/45

Tabel 3.2: Leegstand Stad Hilversum (bron: Locatus) Aantal verkooppunten (vkp) Omvang (m2 wvo) Totaal (N) Leegstand (N) Leegstand (%) Totaal (N) Leegstand (N) 2010 1.442 98 6,8% 145.606 10.799 2015 1.412 124 8,8% 140.371 17.334 2020 1.301 108 8,3% 199.128 13.757 2022 1.264 89 7,0% 197.615 15.821

Leegstand (%) 7,4% 12,3% 6,9% 8,0%

Uit de benchmark (kernen met 50.000-100.000 inwoners) blijkt de stad Hilversum een lagere leegstand kent, dan zou worden verwacht. De leegstand in 2022 bedraagt 15.821 m2 (wvo). Dit is 3.937 m2 (wvo) minder dan het gemiddelde in de benchmark (19.758 m2 wvo).

Leegstand (m2 wvo) Benchmarkvergelijking kern Hilversum 25.000 19.758

20.000

15.821

15.000 10.000 5.000 0 Leegstand Hilversum

Te verwachten winkelaanbod op basis van het gemiddelde in kernen met 50.000-100.000 inwoners

Figuur 3.6. Leegstand in de stad Hilversum (2022) vergeleken met de te verwachten leegstand op basis van het gemiddelde in kernen met 50.000-100.000 inwoners.

CENTRUM HILVERSUM Procentueel is de leegstand van het winkelvloeroppervlak in het centrum van Hilversum toegenomen van 8,4% in 2010 naar 14,3% in 2022. Een toename van 70%. De leegstand in het centrum bedraagt in 2022 14.578 m2 (wvo). Het merendeel van de leegstand in de stad Hilversum is in het centrum gelegen. Tabel 3.3: Leegstand centrum Hilversum (bron: Locatus) Aantal verkooppunten (vkp) Omvang (m2 wvo) Totaal (N) Leegstand (N) Leegstand (%) Totaal (N) Leegstand (N) 2010 757 67 8,9% 92.165 7.701 2015 736 90 12,2% 86.177 13.465 2020 654 75 11,5% 100.411 11.240 2022 649 74 11,4% 102.099 14.578